Қазақ ономапоэтикасы: сатиралық-юморлық кейіпкер аттары

ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Ономастикалық кеңістіктегі поэтонимдер
1.1 Сатиралық. юморлық кейіпкер аттарының зерттелінуі
1.3. Кейіпкер аттарының мағыналық.тақырыптық топтары
1.3.1 Соматикалық атаулардан жасалған СЮП.тердің жалпы саны . 250.
1.3.2.Зоофорлық
1.3.3 Фитофорлық
1.4 Кейіпкер аттарының лексикалық құрамы
1.4.1. Көне сөздерден жасалған СЮП.тер
1.4.2 Диалектілік негіздегі СЮП.тер
1.4.3 Шет тілден енген кірме сөздерден жасалған СЮП.тер
Кейіпкер аттарының лексика.грамматикалық құрылымы
2.1 Морфологиялық.синтаксистік жолмен жасалған СЮП.тер
2.2 Күрделі тұлғалы ер адам мен әйел аттары
Антропонимика – кісі есімдерін арнайы зерттейтін ғылым ретінде Халықаралық ономастардың І конгресінде (Париж, 1938) тұңғыш рет ресми танылған, ономастиканың соңғы отыз жылдықта ауқымды зерттеле бастаған салаларының бірі. Соңғы 10-15 жыл ішінде ономастиканың тармақталып, теориялық, сипаттамалық, тарихи, қолданбалы және поэтикалық ономастика т.б. бағыттар бөлініп шықты. Көркем мәтіндегі ЖқЕ-дің қолданысы, стильдік ерекшеліктері, апеллятивтенуі, поэтикалық сипаты, лингвистикалық және этнолингвистикалық табиғатын экстралингвистикалық факторлармен байланыстыра зерттеу соңғы жылдары қолға алына бастады.
1 Қайдар Ә. Қазақ тілінің өзекті мәселелері. –Алматы, 1998–304 б.
2 Уәлиев Н. Сөз мәдениеті. –Алматы, 1984.
3 Подольская Н.В.Словарь русской ономастической терминологии. –Москва, 1988. 192 с.
4 Мәдиева Г., Б.Иманбердиева С.Қ. Ономастика: зерттеу мәселелері.–Алматы, 2005.240 б.
5 Талжанов С. Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері, –Алматы, “Ғылым”, 1975, 286 б.
6 Сыздықова Р. Қазақ әдеби тілінің тарихы. – Алматы, 1993, 320 б.
7 Жанпейісов Е. Қазақ прозасының тілі, Алматы: Ғылым, 1968, 268 б.
8 Малбақов М. Бір тілді түсіндірме сөздіктің құрылымдық негіздері. – Алматы: “Ғылым”, 2002 – 368 б.
9 Манкеева Ж.А. Мәдени сананың ұлттық сипаты. –Алматы, 1997.–272 б.
10 Баскаков Н.А. Элемент “guі” роза цветок” в составе женских имен // Ономастика Средней Азии. Москва, 1978.
11 Әзімжанова Г.М. Қазақ тіліндегі етістік тұлғаларының стилистикасы. ф.ғ.д. ... дисс, 10.02.06 – Алматы, 1995 – 21 б.
12 Қожакеев Т. Сатира негіздері. –Алматы, 1996, 464 б.
13 Айтбаев Ө.Ұлттық жетелері үш таған // ХХ ғасыр:қазақ мәдениеті, тілі мен өнері. –Алматы, 2000.
14 Жанұзақов Т. Қазак есімдерінің тарихы. –Алматы, 1971.
        
        ӘОЖ 811.512.122′373.2                                 ... ... ... ... ономапоэтикасы:
сатиралық-юморлық кейіпкер аттары
Мамандығы – 10.02.02 – қазақ тілі
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін жазылған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан ... ... ... ... ... және ғылым министрлігі А.Байтұрсынұлы
атындағы Тіл білімі институтында орындалды.
Ғылыми жетекші: ҚР ... ... ... ... Ә.Т.ҚАЙДАР
Ресми оппоненттер: ... ... ... ... ... ұйым: Абай атындағы Қазақ Ұлттық
педагогикалық университеті
Диссертация 2007 жылы “ 14 ” ... ... ... БжҒМ ... ... Тіл ... институты жанындағы 10.02.06 –
түркі ... және 10.02.02 – ... тілі ... ... ... ... ... дәрежесін алу үшін диссертация қорғайтын Д
53.38.01 ... ... ... ... (050010, ... Құрманғазы көшесі, 29).
Диссертациямен ҚР Білім және ғылым министрлігінің ... ... ... болады (050010, Алматы қаласы, Шевченко көшесі,
28).
Автореферат 2007 жылы “ 14 ” ... ... ... ... ... докторы, профессор ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
Антропонимика – кісі есімдерін арнайы зерттейтін ғылым ... ... І ... ... 1938) ... рет ... ономастиканың соңғы отыз ... ... ... ... ... Соңғы 10-15 жыл ішінде ономастиканың ... ... ... ... және ... ... ... бөлініп шықты. Көркем мәтіндегі ЖқЕ-дің қолданысы, ... ... ... ... ... ... ... экстралингвистикалық факторлармен байланыстыра
зерттеу соңғы жылдары қолға ... ... ... бір ... адам ... ... оны қоршаған
ортаға көзқарасында, дүниетанымында, этикалық дәстүрінде, тұрмыс-салтында,
әдет-ғұрпында, бүкіл ұлттық психологиясы мен логикасында, географиясы ... ... ... есігін жаңа ашқан сәби ... мен ... ... ... ... ... ... да болмасын ұқсастық пен
айырмашылық болады. Қазақ поэтикалық ... ... ... ... туралы, олардың тілдік табиғаты әлі күнге
дейін жүйелі зерттеу нысаны бола қойған жоқ. ... ... ... ... оның болмысы мен табиғатын тану ... ... тиіп ... рас.
Кейіпкер аты – жалқы есім (ЖқЕ), яғни жалпы есімге (ЖпЕ) ... ... ... функциялық қызметі) қарама-қарсы ұғым ... ... кез ... ... сөздік қорының біршама бөлігін құрайды
да, ономастикалық универсалийлердің бірі болып табылады, өйткені олар тарих
айнасы ретінде халықтың ... ... ... сақтаған. ЖпЕ-дер
лексикалық мағынаға ие болса, ЖқЕ-де бұл қасиет жоқ, олар тек атауыштық
қасиетке ғана ие. Олай ... ... ... ... ... ЖқЕ-ге
айналғанда, бастапқы ұғымынан, мәнінен, нәрінен айрылады.
Көркем шығарма мәтіндеріндегі барлық ЖқЕ-дің ... ... ... (ӘО) зерттейді. Осыған орай әдеби ... ... ... ... мен ... ... ... олардың
таптастыру ұстанымдары, көркем мәтін түрі, оның жанры мен ... ... ... ... ... бірліктердің
эстетикалық байланысты қарастырылады. ӘО көркем шығармалардағы ЖқЕ – дер
оның жанрлық, стильдік, тақырыптық және ... ... ... ... ... ... - ... аттардың өзінің негізгі
номинациялық (атауыштық) ... ... ... ... мен
ерекшеліктеріне, поэтикасы мен стилистикасына сай бірқатар қызмет атқарады.
Антропонимист М.В.Карпенконың ... ... ... ... ... ... ... и в той или иной степени ... деп ... Орыс тіл ... ... ... ... зерттеудегі ономастиканың, стилистиканың, поэтиканың, мәтін
лингвистикасының, семиотиканың, ... ... т.б. ... ... жаңа бағыт болып саналса, қазақ тіл білімінде бұл
мәселе енді бой ... ... ... ... ... ... - юморлық жанрындағы
кейіпкер аттарын ономосиологиялық кеңістікте этнолингвистикалық сипаты мен
қолданылу ... ... ... ... кісі ... ... диссертациялық жұмыстар
болғанымен, сатира мен юмордағы кейіпкер аттары туралы қорғалған еңбек жоқ.
Бүкіл ұлтқа тән ... ... ... жүйесі, өнері, тарихы,
саясаты, қазақи қалжыңы көрініс ... ... ... өрісте этнолингвистикалық аспектіде зерттеу – ... ... ... ... тіл ... осы ... мәселені
этнолингвистикалық тұрғыдан зерттеу арқылы қазақ халқының ... ... - ... т.б. ... ... ... ... еді.
Зерттеу жұмысының өзектілігі – сатира мен ... ... пен ... ... ... этнография тәріздес ғылым салаларымен
сабақтастыра, ... ... ... ... байланыстыра қарастыру.
Сатира мен юмордағы кейіпкер аттарының семантикасы, генезисі мен ... ... ... мен сан ... т.б. ... ... ... лингвистикалық ерекшеліктерін көркем
мәтіндегі берілісімен сабақтастырмай, этнолингвистикалық табиғаты толық
зерттеліп, өз ... ... ... мен міндеттері. Зерттеудің мақсаты – қазақ сатиралық -
юморлық туындылардағы есімі “ерекше”, “сөйлеп тұрған”, ... ... ... - ... ... аттары мен фамилияларды
тілдік талдау, этнолингвистикалық тұрғыдан зерттеу, кейіпкер аттарын ... ... ... ... ... ... жинақтау, жүйелеу, мағыналық -
тақырыптық жағынан топтастастыру;
. кейіпкер аттарын лексика - семантикалық, морфологиялық –синтаксистік
жасалым ... мен ... ... үлгілерін анықтау;
. кейіпкер аттарының ішкі формасынан экстралингвистикалық дерек көздерін
тану;
. кейіпкер атының жасалу негізі мен ... ... ... ... ... ... символдық мағынасын ашу.
Зерттеудің нысаны. Ауыз әдебиеті үлгілерінде, тұрақты ... ... ... ... ел аузындағы есімдер, қазақ ... ... ... аттары.
Зерттеу әдістері. Жұмыстың мақсаты мен міндетіне сай сипаттамалы, тарихи-
салыстырмалы, трансонимизация, статистикалық-есептеу, жаппай іріктеп алу,
лингвистикалық ... ... ... ... ... - ... кейіпкер аттарын этномәдени атаулардың нақты деректерін
жүйелілік қатынаста қарастырып, ... ... ... ... ... ... үшін индуктивтік әдіс, ал, нақты онимдерді
талдау ... ... ... ... әдістер қолданылды.
Жұмыстың әдістанымдық негізі. Қазақ ономастикасын жан-жақты ... ... тіл ... ... ... ... ... О.А.Султаньяев, Е.Жанпейісов, Ф.Мұсабекова, Қ.Қ.Рысбергенова,
В.У.Махпиров, Г.Б.Мәдиева, С.Қ.Иманбердиева, Қ.Ғ.Аронов, Е.Ә.Керімбаев,
Б.М.Тілеубердиев, С.Е.Керимбаева, ... т.б. ... ... мен ... ғылыми мақалалардың негізгі ... мен ... ... Орыс ... мен ТМД ... (С.В.Веселовский, В.А.Никонов. В.И.Болотов, Э.Б.Магазаник,
Ройзензон, Ю.А.Карпенко, ... ... ... ... ... ... ... Т.В.Топорова, О.И.Фонякова, Ю.Федосюк,
А.Г.Гафуров, Г.Ф.Саттаров, И.И.Алиев, Ф.Г.Гарифова, ... ... атап ... ... ... жаңалығы. Қазақ сатиралық - юморлық кейіпкерлер аттары
қазақ ономастикалық кеңістігінде әлеуметтік, ... ... және ... ... ... отырып, дәстүрге айналған
әр түрлі аспектілер тұрғысынан кейіпкер аттарын этнолингвистикалық сипаттау
олардың ... және ... ... ... коммуникативтік -
прагматикалық деңгейінде қарастырылды. Халық ауыз әдебиеті мен қазақ
әдебиеті бойынша ... - ... ... ... ... ... рет сараланып, жүйеленді.
Зерттеудің теориялық маңызы. ... - ... ... этномәдени
ерекшеліктерін зерттеу жалқы есімдердің этнолингвистикалық және қолданымдық
табиғатын терең де толығырақ түсінуге ықпал ... ... ... ... ... ... ... терминдер қолдандық. Поэтонимдердің тілдік табиғатын тану
этнолингвистикамен ұштастырылып, ... ... ... ... - ... ... ... Зерттеу барысында қол жеткен
табыстар мен нәтижелер қазақ ономапоэтикасының дамуында септігі тиер ... ... ... ... еңбекте баяндалған негізгі
тұжырымдарды тіл білімінің ... ... ... ... пәндері бойынша теориялық курстар мен арнаулы
семинарларда, практикалық сабақтарда ... ... ... ... ... аттардың сандық құрамы, типологиясы, олардың
қолданылу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... жүйесімен
байланысты.
. Кейіпкер аттары тек ... ... ғана ... ... ... факторлар арқылы ұлттық менталитетті, қазақтануды
көрсететін ономастикалық бірліктер болып табылады.
. Негізгі ... ... ... ... ... ... танымдық, психологиялық, философиялық көздерін ашуға болады;
. Антрополексама ... көне ... ... ... жаңа ... ... таным мен тарихи шындықтың межесі деуге болады;
. Қазақ тіл білімінде ... ... ... терминдердің
қолданылудың қажеттілігі негізделіп түсіндірілді. Кейіпкер ... ... ... ... ... психологиясын,
тәлім-тәрбиесін, материалдық - рухани қазынасын ... фон ... ... жарияланымы. Зерттеу жұмысының ... ... ... 1995-2005 жылдар аралығында республикалық ғылыми басылым
беттерінде, халықаралық ... ... ... ... ... ... бойынша 12 ғылыми мақала ... ... 100 ... ... 75 ... ... Ә.Т.Қайдардың 80 жасқа толуына арналған, академик ... ... ... ... 80 ... ... ... арналған
халықаралық-ғылыми конференцияларда баяндама жасалып, ... ... ... ... ... ... кіріспе, үш тарау, қорытынды,
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Жұмыстың кіріспесінде ... ... ... мақсаты мен
міндеттері, нысаны, зерттеудің ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдар,
жұмыстың талқылануы мен жариялануы сипатталады. Диссертациялық жұмыстың І
тарауы “Ономастикалық кеңістіктегі поэтонимдер” деп аталады. Бұл ... ... ... ... аспектілері, апеллятивтенген
аттар, сатиралық - юморлық кейіпкер аттарының зерттелінуі, тақырыптық
топтама және лексика- семантикалық ... ... ... ... ... ... зерттелінуі. Тіл феноменін -тіл
әлемін академик Ә.Қайдар “этностың өзін танып білудің қайнар ... ... ... деп ... ... ... мәселеміз: “тіл-тілдегі лексикалық байлықтың бір ...... [2,59]. ... ... ... аттары –лингвистикалық
тұрғыдан жалқы есімдер(ЖқЕ), функциялық ... ... ... ... ... Оның себебі ЖқЕ-дер-лексикалық мағынаға, ЖпЕ-дер –
атауыштық қасиетке ғана ие. Олай ... ... ... ... ЖпЕ-ге ауысқанда, бастапқы ұғымынан, мәнінен айрылады.
Лингвистикада көркем, әдеби және ... ... ... ... ... жүр. Бұл терминдердің барлығының нысаны – көркем
шығармалардағы ЖқЕ-дер. Зерттеуіміз кез ... ... ... ... ... ... ... туралы болғандықтан, теориялық-
практикалық аспектілерін ... ... ... ... терминін қолдануды жөн көрдік. Бұл терминді алғаш ... ... ... ... ... ... ... С.Аманжолов, М.Балақаев,
І.Кеңесбаев ... ... ... ... ... ... ... Т.Жанұзақовтың ғылыми еңбектерін, сондай-ақ жекелеген
шығармалардағы кейіпкерлер аттарының ... ... ... ... ... О.Әлімбекова, Б.Әлімжанов, Ф.Кендібаев)
газет-журнал беттеріне жарияланған мақалалары, академик ... ... ... в ... произведениях”, Лейпциг, 1984)
тезисі болмаса, қазақ сатирасы мен юмор ... ... ... ... туралы қорғалған ғылыми еңбек жоқ.
Белгілі бір стильдік мәнде қолданылған кейіпкер аттары ономасиологиялық
өрісте поэтикалық аттар немесе ... деп ... жүр ... ... ... біз де ... - юморлық поэтоним
(СЮП) деп қолданатын боламыз. Ономапоэтика – көркем ... ... есім ... ... құрылым принципін, мәнерін (стиль), мәтіндегі
қолданысын зерттейтін, ... ... мен ... ... ... мақсатын айқындайтын ономастиканың бір тармағы.
Соңғы жылдары кеңестік (ТМД ... тіл ... ... поэтикалық
антропонимия немесе ономопоэтика – әдеби көркем туындылардағы ... ... ... ... бір ... өсіп ... ... есімдердің принциптерін, мәтіндегі қолданысын, сондай-ақ
автордың стилін, дүниетанымын, мақсатын айқындайды. ... ... ... ... - ... ... ... емес, стилистикалық және ... ... ... ... ... ... зерттейтін ономастиканың
саласы [3,96]. Көркем туындыны ауқымы, шеңбері, өрісі кең болғандықтан, көп
қырлы алмас секілді асыл дүние деп қарайтын ... оның бір қыры ... юмор ... сөз ... Кейіпкер аттарының мағыналық-тақырыптық топтары.
І. Адамға қатысты атаулардан жасалған СЮП-тер: туыстық қатынас: ... ... ... Апамов, Абысын Шешеева, Бауырбек ... ... ... ... ... ... ... Қайын
Мырзағаұлы Шырақов, Қайынсіңлі Бикешқызы Шырайлымовна, Шөбере Үбіреұлы,
Құдағиева, Туғанбай ... ... ... ... ... ... ... Саңырау, Кереңбаев, Соқыр,
Соқырішек, ... ... ... ... ... ... ... Қисықбас,
Тыртықгүл, Тобанаяқ, Сойдақтіс, Ықылық, Түшкірік,Сілекеев, соматикалық
атаулар: Күлімкөз, Күлбет, ... ... ... ... ... т.б. экспрессивті аттар: Аңқаубике, Бейберекет, Жыпбике,
Лыпбике, Зырбике, Зыпбике, Жоқбол, ... ... ... ... ... Ауыш,
Әңгелек, Сұрсұлу т.б.
Хремотоним (гр.“хрематос”,“зат, мүлік”[3,146]) – адам ... ... ... ... ... ... ... музыкалық аспаптар, қару-жарақтар т.б) атауы. Тұрмыс
жабдықтары: Бізбике, ... ... ... ... Мес, ... Ожаукүл. Ожауова, Егеуәлі Қайрақұлы, Көрпебаевна, ... ... т.б. ... ... ... ... Жамбы,
Қырықсақина, Түймегүл, Шаштеңге, Сомекеш, Сырғабике, Ақбалдақ, Ақтеңге,
Жүзік, Тұмаргүл. т.б. мата, киім атаулары: Ақжаулық, ... ... ... ... ... Бәтеңкеқызы, Орамалова, Тазтелпеков,
Шапанқызы, Кебісбай, ... ... ... ... ... Киімбай, Шұлғаубай, Қалпағыбар т.б. азық-түлік, тағам: Айрангүл,
Бауырсақ, ... ... ... ... ... Қазы ... ... Балшекер, Майсөк, Майшелпеков, Мейіз, Шекер, Дәмдігүл,
Талқан, ... ... ... ... т.б. ... аспаптары: Адырнабай,
Пернебике, Дабыл, жабдық атаулары: Мұрындық, Ноқтабай, Тоқым, Тұсаубай,
Тұзақ, малдың тері ... ... ... ... ... ... Шудабай, Жарғақ, Тайтері, қару - жарақ: Айбалта, Бәкі, Бытырабай,
Жебе Садақұлы, Қарубай, ... ... ... ... Пушкабай,
Оқпан, Оқшантай, Семсеров, ... ... ... ... ... Тайтұяқ, Оңқай, алшысынан түсетін асық, Бүкшік, сандық-өлшемдік
ұғым білдіретін (100): ... ... ... Бірай, Жалғызгүл,
Жалғызбике, Қосбұрым т.б.пейоратив аттар: ... ... ... ... ... ... ... Шүшира, Шошаңгүл.
ІІ. Табиғатқа қатысты атаулардан жасалған СЮП-тер:
астроним (аспан денелері): Айдай, ... ... ... ... ... ... (жел): Долыгүл, Желдігүл, Ақдолы,
Көкдолы.,Толағай, Құйынгүл; ... ... ... ... ... Бозымгүл, Танабике, Жорғагүл, Қойсұлу, Жүзтайлақ Әтеш, Тауықбике,
Қырғигүл, ... ... ... ... ... (жер ... Аймақ, Батпақбай, Ойпаңгүл, ... ... ... ... ... ... Тақыр, Тасбике, Үңгір, Лайбай, Иірімбек,
Дөңасаров, Тауасаров; Фитоним ... ... ... Құрақгүл,
Қызғалдақ, Мақтажан, Миагүл, Қоғажай, Ләйлікөк, ... ... ... Әтіргүл, Көкекгүл, Гүжапырақ, Гүлелпек. түр-түстен
жасалған: Ақторсық, Ақкемпір, Ақжаулық, ... ... ... ... ... ... (гр.орын, ел, кеңістік+оним) Мәскеубай
Москва, Тәшкенбай Ташкент, Әмірикан Американ, ... ... ... деген кейіпкер аттары да бір шығармадан алынған. Олай ... ... ... ... қала ... кейіпкер аттары
жасалған. Экзоним (гр.сыртқы+оним) – берілген тілдегі заңдылыққа бағына
отырып, фонемалық ... ... ... жалқы есімдер. Бұл термин
Біріккен Ұлттар Ұйымында немісше exonym деп ... ... ... алып ... осы қаланы көріп тамашалап жүрген саяхатшыл
кейіпкерлерге берілген. Бұл аттар ономастикада ... ... ... біз экзоним ретінде қарастырамыз. Өйткені қазақ тілінде олардың
фонемдік құрамы сол тілдегі сөзбен сәйкес келмейді. Мысалы Бакы ... ... ... - Parіs, Вена - Wіen, ... Napolі деп өз ... ... Москваны -Мәскеу, Ташкентті -Тәшкен деп ...... ... құбылыс.
ІІІ. Қоғамға қатысты ұғымдардан жасалған СЮП-тер: ... ... ... ... ... Әбиіркүл, Ойбике, Құтбике, Әділгүл,
Сәуегүл, Зәрубике, Қайзада, Солзада, Кімов, Мынаугүл, ... ... ... ... ... ... – адамға берілген қоғамдағы
орнын ерекшелендіріп тұратын ... атақ ... ... ... ... Дигитонимдік СЮП-тер: Ақпатша, Байбатша, Нарбатша, Бухан, ... ... ... ... ... Князев (герман “тек”).
Мифоперсоним: Аяз ата, Албасты, ... ... ... ... ... ... ... ұғымдар), Таусоғар, Бізбике (Алдар көсе),
Сұрапыл (дауылдың аты), Шынашақ (халық ертегісі).
Политоним (гр.мемлекеттік іс+атау) - мемлекеттің әр ... ... ... есім ... Сатира, әдебиеттің басқа жанрларына қарағанда
ел өміріне әлеуметтік - саяси жағынан белсене араласады. ... ... ... ... кезеңдерінде сатираның таптық, партиялық сипаты күшейе
түсті. Елімай, Елқайғы, Елімбаев, ... ... ... ... ... Мөрбасар, Жарнагүл, Оңшылбаев, Солшылбаев, Заман,
Бұйрықбаевич, Большевиктеров т.б. Сатиралық ... мен ... ... әр ... ... ... ... отырып, юморлық күлкімен
әшкерелейді, тіпті кейіпкер аттарының өзі “антропонимия – тарих” (Никонов).
Білім-ғылымға байланысты туған аттар: ... ... ... ... ... Емле, Жұрнақ, Үтір, Ноқат, Сұраубай т.б.
Жанрлық аттар: Әлқисса, Әзілбай, Әзіл Сықақов,Әзіләлі, Әңгіме, ... ... ... ... ... Тілмар, Тұспал, Жырдария,
Калжынбасұлы, Мысалжан, Мақалбике, Пародияғали, Панфлетхан, Оспақ, Сатирин,
Ұйқасбай, Эпиграммабай т.б. Сауда-финанс: Ақтеңге, ... ... ... Шаштеңге, Пұлсыз, Пұлжеген, ... ... ... ... Салықбай, Көктиын, Бестиын т.б. ... ... ... ... ... халық+оним) Әдігей,
Кәрісбай, Өзбекбай, Тәжікбай, Қырғызбай, Сартбек, ... ... ... ...... мәні бар кезең немесе маңызды оқиға
аттары. Адам Ата, Хауа Ана “өте ертеден”, Ақпатша (Романовтар ... кез), ... ... ... ... ... ... (феолдалдық
дәуір), Қарашаруа, Демоним - Мыстанқыз, Сайтанбек, Жезтырнақ, Албасты,
Жындыбаев, ...... ... ... ... ... Мұсылманов, Япыраевич
1.3.1 Соматикалық атаулардан жасалған СЮП-тердің жалпы саны – 250.
Соматикалық атаулар (60) бас-көз, бет-ауыз, тіл-жақ мұрын, ... ... ... уәж ... ... Бас аймағынан жасалған СЮП-тер саны -70. ... ... ... ... Дарабас, Дыраубас, Ешкібас, Жайбас, ... ... ... Жүндібасович, Жарықбас, Зілбас, Итбас,
Киізбас, Көкебас, Кірбас, ... ... ... ... Қарынбас, Қасқабас, Қисықбас, Қоқыбас, Масбас, Маубас, Ожаубас,
Сарыбас, Қубас, ... ... ... Таспабас, Тесікбас,
Түктібас, Топайбас, Топырақбас, Шаштыбас, ... ... ... ... атауымен тіркескен кейіпкер аттарының тізімі ғана ... ... ... ... ғасыр бойы қалыптасқан дүниетаным, ұлттық болмыс,
ұлттық мінез, ұлттық дәстүр, ұлттық ... ... ... ... ... ... ... саяси ұлы тұлғалардың аттары:
Таспабас (Сталин), Қасқабас (Хрущев), ... ... ... Бет ... – 60. Бет: ... ... ... Жұтаңбет,
Жылмаңбет, Күлбет, Қарабет, Шықшытбет. Көз: Ақкөз ... ... ... ... ... Көзкөрген, Көзжұмбаев, Иткөз,
Мысықкөз, Сусликкөз, Текекөз, ... Адам ... ... – көз, ... көзге байланысты түрлі қыр-сыры ашылады. Мұрын: Дөң+мұрынов,
Маймұрын, Мұрын, Мұрындық, Иттұмсық, ... ... ... ... ... ... Сабауқұлақ, Тасқұлақ, Ұзынқұлақ.
Ауыз: Ауыз Жаппасов, Бейпілауыз, Жаманауыз, Өңешгүл, Жайынауыз, Ешкіауыз,
Кемиек. Тіл мен жақ: ... ... ... ... Заржақ, Қужақ, Самыржақ, Ұртбай, Ұртымай, Сойдақтіс.
ІІІ. Мойын–10. Бұқамойын, Қылмойынов, ... ... ... ... ... ... Кеуде–20. Көкірек Кеудебаев, Жалаңтөс, Тауықтөс, Бауырбек, Бесқарын,
Месқарын, Итқарын, Тасбауыр, Тасжүрек, Қарынбай, Қарынбөлеев, Сауқарын,
Талақ, ... ... ... т.б.
V. Қол – 15. Қолдағышов, Жұдырықбеков, Бармақшал, Басбармақ, Тырнақшал,
Белбармақов, Жезтырнақ, Саусақпаев, Сұқбек, ... ... ... ... ... – 9. ... Бөксегүл, Бұлаңқұйрық, Жамбассипарұлы,
Жатырбай, Көтібар, ... ... ... ... ... 20. Шойтабанов, Ақтабанов, Тобан, Тобышақ, ... ... ... ... ... Қотанаяқ, Сәндіаяқ, Суаяқов,
Талтаяқ, Бақай, ... ... ... ... ... ... ... – Тазша, бетке-Бедірейгенова, көзге–Адырақбаев, Ақима, Қылипа,
Бадырақ, Соқыр; мұрынға – Тәмпіш, Таңқыгүл; ...... ...... Кереңбаев; қолға–Шеңгелов; денеге – Айтыртық Тырдай
Жалаңашов; шашқа Үрпек, ... ... ... ... ... ...... Мықыр, Пошым; аяққа –Айталтақ, Маймақ, Зыпберген
т.б.
1.3.2.Зоофорлық (zooгр.“жануар”+onіm.атау) аттар (ЗА)–жан-жануар, аң-құс,
құрт-құмырсқа атауларынан жасалған жалқы есімдер. [3,60]. Зооним–жан-жануар
аттарыгиппоним (жылқы), ... (ит), ... ... ... ... деп ... ... Біздің зерттеуімізде 100-ден астам ЗА кездесті.
Қой атауымен келген ЗА: ... ... ... ... Қойбағар,
Қойсұлу, Қойтеке, Қойшы, Қойболды, ... ... ... (лат. ... - ... ... ұғыммен, ойлаумен
байланысты. Сигнификаттық мағына – ... ... ... ... ... ЗА: Ақтуша, Ешкіайдар, Ешкібас, Ешкібағар, Ешкікөз,
Ешкіауыз(ов), Текекөз, Тоқалешки(ева), ... ... ... ... ... шыдамсыздық, жеңілтектік, күйгелектік, сабырсыздық.
Сиыр атауымен келген ЗА: Ауқау(ов), Бұзаубақ, ... ... ... ... ... ... ... Зеңгібаба.
Мұндағы ассоциация – қыңырлық, надандық, топастық.
Гиппонимдерден жасалған ЗА: Ақбозов, ... ... ... ... ... ... Нарбалақов,
Саңлаққали, Саршолақ, Саяқбай, Пырақбаев, Тайбұғақов, ... ... ... Тайлыаяқ, Тайтұяқ, Тебеген, Тарпаңбай. Денотаттық (лат.
denotatum – “белгіленуші”) мағына – албырттық, асаулық, ... ... ... ЗА: ... ... ... ... Бозінген,
Бозымгүл, Боздақ, Бура, Жүзтайлақ, Қоспақ, Нарпатша, Наркескен, ... ... ... ... ... тән денотаттық мағына – жуастық,
адуындық, самарқаулық, жалқаулық.
Үй жануарлары аттарынан жасалған ЗА: Ақкүшік, ... ... ... ... ... ... ... Тайқар.
Кинонимдерден жасалған ЗА: Барақ, Итаяқұлы, Иткүл, Итбай, Итқара, Итқұл,
Итбас, Итемген, ... ... ... ... Итбақбас, Күшікбала,
Құмай, Тазыбайдың Қаншығы, Көпек, Төбет, Үрген, Құтпан.
Ит – “жеті қазынаның бірі”, адам ... оның ... ... да, ... ... ... ... сенімділік, шыдамдылық, табандылық, жаманы:
сатқындық, жалтақтық, жарамсақтық. Ұлы Абай өзі ... ... ... ... ... ... Б.Бордо айтқан екен: “Адамдарды тани түскен
сайын иттер ... ... ... > ит + ... ... ... ... жасалған. Итуахи деп аталуы кейіпкер атынан баяндалады: “Иттей
боп дем ... ... ... ... алтын сырға, мен өзі сөз ... ... ... ақылымнан адасып қалатын секілдімін. Мұның бәрі –
жүйкенің иттей боп ... ... ... ... ... ... күйінде ит жылы туыпты.Кіндігін Итбайдың
кемпірі ... ... шал атын ... ... ... ... ... ЗА: Айдаһар, Аюбай, Аюкен, Балпақ, Борсық
Бөрігүл, Бөлтірік, Бөкен Арыстанович, ... ... ... ... ... ... Қоян Қорықпасов, Қодыкен Сусликкөз,
Қоңырқұлжа, Таутан ... ... ... ... ... ... ... – Киттей, Шортан, Жайынауыз, Жайынгүл, Бекіре, ұсақ балықтар
– Лақа, Шабақ, қос мекенділерден – Айбақа, Бақа, ... ... ... Шая, ...... Бүрге, Сүлік, Сонашгүл, Сіркегүл,
Таскене, Көбелек), Инелік, Заршыбын тәріздес ... ... ... ЗА: ... ... Бөдене Бұлдырықов, Бытпылдақ,
Дуадақ, Жарғанат, Ителгиев, ... ... ... ... ... Қоқиев, Қыран, Қырғигүл, Қызғышов, Қытқытбек, Құсбегин,
Құсмұрын, Құрбек, Құзғынбай, ... ... ... ... ... ... Шүрегей, Шымшықбек. Қораз Қоқиев < қоқи
қораз. “Ешкіммен тілдеспейді, ... ... ... ... ... ... сұқ ... көзілдірігін көтеріп жоғары қарап тұрып ... ... ... ... ... бірге көтерілген танауы
біразға дейін делдиіп тұрып алды” ... ... ... ... жасалған ЖқЕ-дер аттар) Ағаш: Ағашбай,
Сандалбай, Тасеменов, Шыбық, Зәйтүн Бұтақ: Бұтағали, Жапақ, Қияқ ... ... ... Шигүл, Шибұт, Шиборбай. Шөп: Адыраспанов, Ажырық,
Бұзаубас, ... ... ... ... Қалақай, Қаңбақтай, Миягүл,
Нашабек, Шағыр, Шөңгебай, Усойқы. Дақыл: Арпабай, Тарыбай, Жүгерин,
Күрішбек, ... ... Бау ... ... ... ... Жаңғақ,
Жуагүл, Көсік, Пістебек, Түйнекбай, Шиебайұлы, Шатырашұлы, Пәшек, ... ... ... ... ... ... Гүлжапырақ,
Бәйшешек, Ләйлікөк, Сарыкүл, Шайкүл.
Фитонимдерден жасалған кейбір ФА-дың ... ... ... ... < усойқы - хош иісті ақ гүлі бар улы өсімдік, улылығына байланысты
ащы, қыршаңқы тілді ... ... деп ... ... < уыт - ... ашыту үшін салатын құлмақ тәріздес дән, ащы дәм тілінің шақпа, ... адам ... уәж ... тұр. ... < ебелек - құмды жерде өсетін бір
жылдық өсімдік, ... ұшып ... ... ... кейіпкердің
жасалуына мотив болған. Мысалы, ... ... ... ... деген содан шыққан. Қалақай < қалақай - тиген ... ... ... тілі ... адамдарды “қалақай тілді” дейді. Қаңбақ Ақкөңіл арамдығы жоқ ... ... ... ... ... әділ жол, ... әуреге түсу, Ақкөз надан,
Ақпатша, Ақсақал көпті көрген кісі, Ақсүйек 1. төре тұқымы, 2. ойын ... ... ... ... ... ауыз ... жоқ, ... араздық, елді
бөлу, Алаяқ қу, залым; Көк > ... ... ... ... ... ... ашуы ... Көккөз орыс халқының уәкілі, Көкми топас, Көктиын
ақшасы жоқ; қалған түстер жалқыдан ... ... ... Сары ... ... (лат. pejor ... аттардың семантикалық ерекшеліктері
жақтырмау, кемсіту, қорашсыну, менсінбеу, ... ... ... ... жағымсыз, экспрессивтік -эмоциональды бағалауыштық
коннатацияға ие сөздер, яғни жақтырмау, кемсіту ... ... ... ... мәндегі ПП-тер: Борсық, семіз', Гүпбай, семіз', Қортық, бойы
аласа', Қисықбас, басы қисық', Маймақ', аяғы қисық', Мыртық, бойы ... ... ... ... ... бет', Қортықов, Қисық
Мықыров, Қаңғалақ, Қылтиған Тыртиғанұлы, Шақшабасов, ... ... ... ... ... ... ... мәндегі ПП: Міңкілдек жуас' Дүңкілдек, дөрекі', Ақкөз
,ашушаң', Шақшақай ызақор', ... ... ... ... қылық”,
Көкдолы “бетпақ”, Арамқара, ниеті жаман', Тырысқақ, қыңыр' ... Ұрыс қақ, ... ... ... ... ... Бөспеев “мақтаншақ”, Тырайған ... ... ... Суқылдақов “өтірікші”, Сұрқияқызы “оңбаған', Қызылкөзұлы, ... ... ... ... ... “дөрекі, дойыр”
3. Жүріс-тұрысты ұнатпау мәндегі ПП-тер: Селтеңбай босжүріс', Айдашап
есерсоқ' ... ... ... қолшоқпар' Шошаңгүл Ардыңгүрдіңова ~
ардың-күрдің, Бүлкілдекич ~ бүлкілдек, Былқылдақ Сылқылдақович ~ ... ... ... ... ~ ... ... ... Ұрдажық әңгүдік, әпербақан, дөрекі, төбелесқұмар адам.
Жылмағай Жылпосов – “құрметтерлік қызметі жоқ, бір бөлімдегі қатардағы бес
белсендінің бірі ... ... ... ... көзінен өтеді-ау, иненің
өтеді. Қисынын келтіріп, аузындағыны жырып кету-оның өмірдегі ... ... ... Жалпы балықтан жүн қырқып, сіркеден ... ... ... ... Е.)
4. Топастықты мінейтін ПП-тер: Ақпақұлақұлы ,сөз ... ... ... ... ... ... дүмбіл пісуі жетпеген, шикі
тағам, дүмбілез шалалық, шикілік, Мисыз, ақылсыз, ... ... ... ... ... ... ... Менсінбеу мәндегі ПП-дер: Шөпжелке - қыз баланы кемсіту, Маубас
ұйқышыл адам, Мырқымбай бос ... ... ... сылбыр, босаң, Құйысқан
кез келген жерге қыстырыла кету, Міңкілдек міңгірлеп ... ... ... ... ... жіңішке борбай, Сұрпақпай “ұры, сұғанақ”.
6. Жақтырмау мәндегі ПП-дер: Суаяқов ... ... ... ... ... ... Құйыршық жағымпаз, Заржақ тынбай сөйлейтін
адам, Сужұқпас өтірікші, Ыржаңгүл жөнсіз күле беретін адам, ... ... ... Ашқарақ, Қомағаев, Мешкей, Салақ, ... ... ... ... ... діни ... негізінде туындаған мифтік ойлау
жүйесімен ... ... ... ... бүгінде қарғыс түрінде
қолданылады: Албасты, Бадал, Сайтан, Марту, Мыстанқыз, Малғұн, ... ... ... ~ ... ... Шошқаевич ~ ит шошқа, ... ... ... ~ жын ... ... ~ ... Қубасович ~ қу ... ... ~ ... ... ~ топас, Сапалақович ~ сайтанның үрім-
бұтағы т.б
Қорыта келгенде, СЮП-терді жүйелеу ... ... ... ортаға
көзқарасы, дүниетанымы, этикалық дәстүрі, ұлттық психологиясы, тұрмыс -
салты, әдет - ғұрпы мен ... ... ... ... ... одан бүкіл
этнографиясының пішім - бейнесі толық аңғаруға болады. Ұлы ... ... Золя ... даже в ... ... мы ... весь характер человека”
деп пайымдаса, Гюстав Флобер “Когда нет ... – нет и ... ... ... мен ... кейіпкер аттар болғандықтан, оқырманын
селт еткізер “есімі ерекше”, “сөйлеп ... ... ... “эмоциялы-экспрессивтік” 100-ден астам қазақ әдебиеті
туындылары мен ... ... ... ... ... ... арқылы халықтың дүниетанымы, этикалық дәстүрі, ұлттық психологиясы,
тұрмыс - салты, әдет - ғұрпы туралы энциклопедиялық мағлұмат алуға ... ... ... ... аңғарылады.
Жазушы А.А.Фадеев ССРО Жазушылар Одағының ІІ съезінде сөйлеген сөзінде:
“в сатирическом жанре как и ... ... ... еще один ...
можеть быть самый главный – это он ... ... ... Сатириктердің саяси-
моральдық бейнесі оның өзі өмір сүріп отырған ортаның кемшіліктерін барынша
ашып көрсетіп, аяусыз әшкерелеуінде, адам ... ... тап ... ... ... Мысал келтірсек, сатира тарланы
О.Әубәкіров, С.Адамбеков – ... жек ... күні ... ... ... күрескен, кейіпкерлері автор секілді ойлайды, қимыл-
әрекет етеді. Сатира ... ... ...... ... барлық келеңсіздікті сынайды, жирендіреді, олардан бойды аулақ
салуға ... Сөзі ... ... шымыр Ғ.Қабышұлы қоғамда белең алған
жағымсыз құбылыстарды сынай отырып, олардың ... ... ... ... парақор, сотанақ, түртіншек, тебеген, емеген, суайт,
суқит, өтірікші, өсекші, ... ... ... ... ... жаңа “қайраткерлермен толығып, топырлап, қаланы да ... ... ... ... алғандардың” аты-жөні де өздерінің кім екенін айтып
тұрғандай: ... ... ... ... ... Дұғай Дүрбелеңұлы, Домалақарызов, Жертесер Таққұмаров, Жалақор
Бәлеқоров, ... ... ... ... ... ... ... Қызылтазы Жұлқаров, Лауазымбеков, Пәштуан Пәленбаев,
Суайтбек Судырахметович, Тырнабай Пысықбаев, ... ... ... ... ... мен юмор десе “жарғақ құлағы жастыққа ... сөзі ... ... жазушы-ұстаз, юморист Ү.Уайдин: “Сатира жаратылысы – шабуыл.
Шабуыл болғанда оның мақсаты – адам өлтіру ... адам ... ... ... – адам ... пысықтық пен
пасықтық. Пысықбек атында пейоратив те, мелиоратив те мағына бар. “Пысық”
деген сөз ... еті ... ... ... ... ... ... ылпық-жылпық, пәле, бәлекет” деп ұнатпаушылық
мәнде қолдану басым.
Қазақтың көрнекті ... ... ... ... басталған кезде
интеллигенция арасындағы “арам шөптерді” бюрократтар деп атайды. Ұлы ... ... арыз ... жала ... өз ... өзгеге жем
етушілер, құр көкірек, бос кеуделер деп сынады. Абай айтқан “пысықтар”–
заманындағы өз бас ... ... ... ... ... ... диктатурасы кезінде “шолақ белсенділер”, “атқамінерлер” деген
жаңа әлеуметтік типтерге ... ... ... ХХ ... ... Ж.Аймауытов, Б.Майлин, І.Жансүгіров, ... ... ... ... алыптарының туындыларында толып жатыр: Астыртын
Жалғасаров, ... ... ... ... ... ... ... Пысықбек, Қасқырбай, Көкшолақ, Қабанқара, Майбасар,
Талтаңбай, ... ... т.б. ...... ... ... ... мысқыл, кекесін, келемеж, тұспалдың, яғни юмор мен сатираның ... ... ... ... - ... ... аттары автордың ойынан шығарылған, қиялынан
туған жасанды аттар болғанымен, оның астарында қазақи ... ... ... тарихы, саясаты, мәдениеті жатыр деуге толық негіз
бар, экстралингвистикалық факторлар кейіпкер аттарының ... ... ... тарихпен, рухани мәдениетпен, халықтың әдет-ғұрып, салт-
дәстүрлерінмен тығыз ... ... ... жол ... ... ең ... тоқталсақ:
1. Қазақ сатирасы мен юмор жанры және ... ... ... аты ... ... ... жинақталып, тізімге алынды.
2. Барлық ономастикалық бірліктер тақырыптық-мағыналық жағынан жүйеленіп,
әр топшаның ... ... ... тұрғыдан сараланды.
3. Кейіпкер аттарының грамматикалық-синтаксистік ерекшеліктері де
қолданыс шеңберінде қаралды, модельдік үлгілері ... ... ... ... ... көне ... мен жаңа
сөздерден, кірме элементтерден жасалғанын ... ... ... ... ... ... екендігі анықталынды.
5. Кейіпкер аттарындағы этнолингвистикалық арна, дерек ... ... ... әдет-ғұрып, табу мен эвфемистік сипаттау
арқылы дәлелдеуге тырыстық.
6. Кейіпкер аттарының ... ... ... болу ... ... ... салыстыра отырып зерттедік.
7. Кейбір сөздердің шығу төркіні, атаулар мен ұғымдардың кейіпкер
аттарынан көрініс ... ... күш ... ... қазақты тарихи этнотұлға ретінде қазақтанудың қырларын
тіл арқылы ашу - ұлттық менталитетті тану туралы зерттеу еңбегіміз - ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сатира
сардары, профессор Т.Қожакеевтің “Сықақталатын сабаздың аты туындыға ерекше
әсер береді, оқушының айызын қандырады. Өйткені ол ... ... ... ... алып ... біле қояды” деген сындарлы пікірі – осы
зерттеу ... ... ... ... ... Ә. ... ... өзекті мәселелері. –Алматы, 1998–304 б.
2 Уәлиев Н. Сөз мәдениеті. –Алматы, 1984.
3 Подольская Н.В.Словарь ... ... ... ... 192 ... ... Г., ... С.Қ. Ономастика: зерттеу мәселелері.–Алматы,
2005.240 б.
5 Талжанов С. ... және ... ... мәселелері, –Алматы,
“Ғылым”, 1975, 286 б.
6 Сыздықова Р. Қазақ әдеби ... ...... 1993, 320 ... Жанпейісов Е. Қазақ прозасының тілі, Алматы: Ғылым, 1968, 268 б.
8 Малбақов М. Бір тілді түсіндірме ... ... ... ... ... 2002 – 368 ... ... Ж.А. Мәдени сананың ұлттық сипаты. –Алматы, 1997.–272 б.
10 Баскаков Н.А. Элемент “guі” роза цветок” в ... ... имен ... ... ... ... 1978.
11 Әзімжанова Г.М. Қазақ тіліндегі етістік тұлғаларының стилистикасы.
ф.ғ.д. ... ... 10.02.06 – ... 1995 – 21 ... ... Т. Сатира негіздері. –Алматы, 1996, 464 б.
13 Айтбаев Ө.Ұлттық жетелері үш таған // ХХ ғасыр:қазақ мәдениеті, ... ... ... ... ... Т. ... ... тарихы. –Алматы, 1971.
ДиссертацияныҢ негізгі мазмҰны тӨмендегі
басылымдарда жарияланды:
1 Диалектіміздегі көне түркілік қалдықтар: ... тілі мен ... 1995. N6. ... ... ... сатиралық кейіпкерлер: Қазақ тілі мен ... ... ... ... ... ... семантикалық құрылымдық
ерекшеліктері: Ізденіс-Поиск Алматы, 1997 N3, 33-36-б.
4 Көркем шығармадағы сатиралық антропонимдер: ... ... ... N 11 64-66-бб.
5 Матронимдер және олардың ... ... ... ... N4, 160-163-б.
6 Мақал-мәтелдер мен тұрақты тіркестер құрамындағы антропонимдер:
Тілтаным ... 2002 N (8) ... ... тіркестегі антропонимдердің мәдени танымдық деректері:
“С.Аманжолов және қазақ тілі ... ... атты ... ... ... ... Алматы, 2003 N5 (67) 3-6-бб.
8 Соматикаға қатысты сатиралық-юморлық поэтонимдердің ... ... ... және тіл білімінің мәселелері” атты халықаралық ғылыми
–теориялық конференция. Алматы, 2004, 227-284-бб..
9 Сатирадағы сарбаздар мен сабаздар: Жалын, Алматы, 2005, N5, ... Аңыз ... ... бар: ... ... ... 2005, ... “Түрлі-түсті” сатиралық поэтонимдер: ҚазҰУ Хабаршысы Алматы 2005, N5
(87) 181-184-бб.
12 ... ... мен ... ... ... ... және тіл білімінің мәселелері” атты халықаралық ... ... ... 2000.
13 Сатира мен юмордағы зоофорлық аттар: Қазақ тілі мен әдебиеті. Алматы,
2005 ... ... ... ... ... ... Түркология. Түркістан,
2006, N1.
15 Сатиралық патронимдердің жасалым үлгілері: Тілтаным 2005, N 3 (19).
16 Туыстық атауларға байланысты ... ... // ... 80 ... арналған халықаралық-ғылыми конференция.
Алматы, 2007, шілде. / баспада /.
РЕЗЮМЕ
КОРТАБАЕВА ГУЛЖАМАЛ ... ... ... ...... ... исследование рассматривает сатирико-юмористические имена
в ономасиологическом поле, в этнолингвистическом аспекте, а ... ... и ... ... в ... коммуникативно-прагматического
применения. Изучение сатирических-юмористических имен персонажей ... ... ... широкие и разнообразные связи казахского
ономастикона с ... ... и ... ... ... ... ... в качестве объекта исследования начинают
рассматриваться ... ... в ... ... ... ... вне поля ... обьекта, т.е. онимы, составляющие
периферию онамастического пространства. А также развиваются исследования ... ... ... и ... ... ... Основными направлениями изучения имен
персонажей по-прежнему остаются актуальным, историко-этимологический,
системное ... ... и ... ... этнолингвистические подходы, которые
являются основополагающими при исследовании природы ... ... ... ... как ... ... ... персонажей до сих
пор остаются не изученными.
Цель исследования – на материале казахских сатирических и юмористических
произведений, ... ... ... ... не ... значения литературного СИ, а также ... ... и ... ... ... и ... структурных моделей имен и
фамилий, выявить мотивационной природы иронии, сарказма и юмора.
Обьект исследования – ... ... из ... ... ... ... вымышленные собственные имена
созданные автором.
Диссертация состоит из введения, трех ... ... ... ... Во введении диссертации обосновываются
актуальность темы, цель и ... ... ... ... и ... ... ... теоретическо-практическая значимость работы,
основные положения диссертации, выносимые на защиту, ... ... ... первой главе диссертации “Поэтонимы в ... ... ... ... ... ... ономастики,
аспекты исследования сатирико-юмористических имен персонажей, тематическая
группировка и ... ... ... главе диссертации, “Лексика-грамматической структурой имен
персонажей”, рассматривается морфологических – ... ... и ... ... ... имен ... ... и
синонимичные значения имен, в виде ... ... и ... ... в ... ... и в ... глава, “Этнопозновательное пространство имен персонажей”
раскрывает тесную связь, мотивация имен ... с ... ... историей, духовной культурой, народными традициями и обычаями.
В заключении обобщены имена персонажей и их ... что ... ... ... ... ... ... психологии,
обычаев и традиций, образа жизни, то есть ... ... ... ... ... ... отражают
сущность казахского национального характера, юмора, ... ... ... ... и ... ... используется в курсах Лексикология, Ономастика,
Семасиология, Этимология, Этнолингвистика, ... ... ... ... GULZHAMAL KYDYRBAEVNA
Kazakh onomopoetіcs:
the poetonyms іn Kazakh satіrіcal works
10.02.02 – kazakh ... gіven ... deals wіth ... humorous names іn ... іn ethnolіnguіstіcal aspect and theіr ... and ... wіthіn ... ... ... Kazakh ... proper names іn ... lіterature as an object of
research are begun to be ... They have been out of ... for a long tіme that іs there are onyms іn the ... ... space. Kazakh ... develops methods of research and works
of lіngua-cultural character. The maіn ... of research of ... are stіll actual: ... ... ... and structural word-formatіon ... ... whіch are based methods іn ... of onyms nature. ... class of ... are ... humorous personages names are stіll
unknown and not іnvestіgated properly.
The aіm of research - to make ... ... on the base of ... and ... works, to defіne not only etymologіcal meanіng
of lіterature proper names but ... ... ... ... to analyze lexіco-semantіcal and word-formatіonal and
structural models of names and surnames to reveal ... nature ... sarcasm and ... object of research – people folk ... ... humorous names,
poetonyms from humorous works іmagіnary proper names created by the satіrіc
and humorіst.
The dіssertatіon consіsts of іntroductіon, three ... ... ... The ... of the thesіs deals wіth ... of ... aіms, tasks, object, sources, subject and methods of ... novelty, іts ... and ... ... and also ... the maіn thesіs of the ... submіtted for defense, dіscussіon
and publіcatіon of the work.
The fіrst chapter of the thesіs “Poetonyms іn onomastіc space” ... ... problems of kazakh poetіc ... aspects ... research of personages names, thematіc group and lexіc-
semantіcal peculіarіtіes.
The second chapter “Lexіc-grammatіcal structure of ... ... wіth the ... – syntactіcal of formatіon of poetonyms, the
names on the base of ... methods and gender ways ... of ... names ... and ... meanіngs of names іn
the way of ... and ... and ... names exіstіng іn
іdіoms, set expressіons and proverbs.
The thіrd chapter “Ethno-cognіtіve spheres of ... names” reveals ... ... of ... of ... names wіth ... ... hіstory, spіrіtual culture, natіon tradіtіons and
customs.
The conclusіon summarіzes personages names and theіr ... ... a complete ... of people ... ethіcal ... ... customs and ... lіfestyle and encyclopedіc
іnformatіon about Kazakh people as an ethnos. ... – humorous ... by the author ... reflect an essence of Kazakh ... humor, level of thіnkіng, phіlosophy and even polіtіcs.
Materіals of research are used іn followіng coursesУLexіcology, Onomastіcs,
Semasіology, Etymology, Ehno-lіnguіstіcs and specіal courses, ... ... lessons.

Пән: Өнер, музыка
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 46 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1950-1960 жылдардағы қазақ прозасындағы кейіпкер сомдау дәстүрі13 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет
Балалар әдебиеті кейіпкерлерінің тілдік тұлғасы20 бет
Баспасөз жарияланым аттарының тілдік – стильдік ерекшеліктері62 бет
Ертегі кейіпкерлерінің есімдеріне тілдік талдау40 бет
Жер-су аттары10 бет
Жорға аттарын шықтыру және салыстыру5 бет
Жұматай Сабыржанұлының сатиралық шығармалары26 бет
Кейіпкер мінезін беруші тілдік тәсілдер және олардың зерттелу жайы48 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь