Қасиетті түркі жері - Түркістан

1.Түркілер елі
2.Түркістан аймағы
3.Ұлы Жібек
4.Әдебиеттер
ҮІІІ-ХҮІІ ғасырлар аралығында жазылған шығыс жазба деректерінің мәліметтерінде Түркістан атауы бірнеше мәнде қолданылады. «Түркістан» атауы жазба дерек мәліметтерінде ҮІІІ-ІХ ғасырлардан бастап кездесе бастайды да, парсы тілінде «Түркілер елі» деген мағынаны береді.
Алғаш рет бұл атауды ҮІІ-ІХ ғасырларда араб-парсы тарихшылары қолданды да, оған барлық түркі тілдес тайпалардың мекендеген жерін жатқызады. ІХ ғасырдағы араб географы Ибн Хордабек «Китаб ал-масалик уа ал-мамлмк» атты еңбегінде: «Мервтен екі жол шығады, бірі Шашқа және түркі еліне, келесісі- Балх пен Тохаристанға апарады» деп жазса, оның замандасы, тарихшы, әрі географ ал-Якуби бұл ұғымды нақтылап көрсетеді.
1. Б. Керімбай. Түркістан және Қазақ хандығы. Алматы, 1994.
2. К.Р. Аманжолов Түркі халықтарының тарихы. Алматы, «Білім», 2002.
3. Б.Қ.Албани. Тарихи таным. Алматы, «Ататек», 1994.
4. Л. Гумилев. Көне түріктер. Алматы, «Білім», 1994.
5. Байырғы түркі өркениеті: жазба ескерткіштер. Халықаралық ғылыми- теориялық конференцияның материалдары. Алматы, «Ғылым», 2001.
6. К. Байпақов. А. Нұржанов. Ұлы Жібек жолы және ортағасырлық Қазақстан. Алматы, «Қазақстан». 1992.
        
        ӘОК 951/959/574/
ҚАСИЕТТІ ТҮРКІ ЖЕРІ - ТҮРКІСТАН
Қ.А. Шолпанқұлова., А.Р. Жүнісбекова
Тараз мемлекеттік педагогикалық институты, Тараз қ.
ҮІІІ-ХҮІІ ... ... ... ... ... деректерінің
мәліметтерінде Түркістан атауы бірнеше мәнде қолданылады. «Түркістан» ... ... ... ... ғасырлардан бастап кездесе бастайды да,
парсы тілінде «Түркілер елі» деген мағынаны береді.
Алғаш рет бұл атауды ҮІІ-ІХ ... ... ... ... оған ... түркі тілдес тайпалардың мекендеген жерін жатқызады. ІХ
ғасырдағы араб географы Ибн ... ... ... уа ал-мамлмк» атты
еңбегінде: «Мервтен екі жол шығады, бірі ... және ... ... ... пен Тохаристанға апарады» деп жазса, оның замандасы, ... ... ... бұл ... нақтылап көрсетеді. Ол өзінің «Китаб ал-
булдан» атты ... бір ... ... деп атап: «Барлық түркі
елдері Хорасан мен және ... ... Ал ... ... ... ... бөлінеді», дей келе, түркі тайпаларының ... ... ... ... ІХ –Х ... ... ... мәнге ие болады да, кең түрде қолданыла бастайды. [1. 12-б]
ХІ ғасырда ... ... ... ... ... Махмуд Қашқари
«Диуани лұғат ат-түрік» атты кітабында бұл атауды жиі қолданады. Кітаптың
«Түркі халықтарының мекен ... мен тау- ... ... тарауында
М.Қашқари: «Кейбіреулер бүкіл Мауреннахрды Түркі елі деп те ... ... ... ... ... ... шекарасы Абискүн /Каспи/
теңізінен айналып, Рұм елі мен Өзкенттен Шынға /Қытайға/ дейін ... ... мың ... деп ... ... ... ... деректердің мәліметтері бойынша,
Түркістан- шығыста-Қытаймен, батыста-Каспий теңізінің шығыс және ... ... ... ... ... ... зор ... болып саналады. Бұны ... ... кең ... ... ... В.В. Бартольд түркі тілдес халықтар мен тайпалардың саяси-
экономикалық және ... ... ... ... ... еңбектерінде
Түркістан ұғымына монғол жаулауына дейінгі араб-парсы тілдерінде жазылған
атауды пайдаланады. Ол да ... ... ... ... ... дей келе, бұл ұғымның мәндеріне терең тоқталып өтеді. «Саяси және
этнографиялық тұрғыдан қарағанда ... ... ... мен ... ... ... ал ортағасырлардағы мұсылман авторларының
терминологиясы ... ... ... ... ... деп
жазады. [1. 15-б]
ХІҮ-ХҮІ ғасырлардағы парсы- тәжік, түркі, шағатай ... ... ... ... ... ... ... бірқатар
өзгеріске ұшырайды. В.В. ... ... ... ... айырмашылық ХІҮ ғасырдан бастап, саяси жағдайға да ... ... ... ... ... ... ... ұғымының
шеңберінде айтылып келсе, ХІҮ ғасырдан бері ... ... ... ... ... ... ... бөлектенеді. Ал, Түркістан
ұғымының географиялық аумағы анағұрлым кішірейеді. [2. 79-б.]
ХІҮ ғасырдың ІІ жартысы мен ХҮ ... І ... өмір ... Муйн ... Натанзи ХІҮ ғасырдың 70-ші жылдарында Мауереннахр мен
Дешті Қыпышақта болған тарихи ... ... ... Ақсақ Темірдің
Сауран, Отырар және Сығанақ қалаларын Тоқтамыс ханға сиға ... ... және де ол осы ... ... бір ... ... айтылған
қалалардың бәрін, бір ғана Түркістан атауымен айтады. Осы кездерден бастап
жазба ... ... ... деп нақты бір аймақ, өлке немесе
уалаят айтыла батайды. «Тауарих-и ... ... ... атты ХҮІ ғасыр
басында жазылған ... ... ... ... уалаяты» деп
жазылса, «Фатх-намада» Отырар және Сауран бір ... ... ... ... ХҮІ ... басы мен ортасына дейінгі жазылған
«Шайбани-наме», «Зубдат ... ... ... секілді
шығармаларда жеке иелікті, өлкені, елді Түркістан деп атайды. «Бадай ал-
вакай», «Тарихи-и рашиди» ... ... деп ... ... ... ХҮІІ ... тарихшысы Махмуд ибн Уәли «Түркістан
бұрын қалалары көп, үлкен ел болған»,- деп ... ... ... ғасырларда Түркістан атауы Сырдария өзенінің бойындағы
әкімшілік аймаққа ғана қолданылған. Ал ХҮІІІ ғасырдың ... ... деп ... өзенінің бойындағы жеке бір қала ... ... ... Махмуд ибн Уәли: «казір ... ... ... оны ... деп ... деп ... Түркістан атауының ҮІІІ-ХҮІІІ ғасырлардағы қолданылуы тарихына
қарасақ, ірісаясиөзгерістерге байланысты атау өз ... ... ... ... Түркістан атауының үш мәні болғанына көз жеткізуге
болады. 1-ҮІІІ-ХІІ ғасырларда түркі тілдес ... ... ... ... 2- ХІҮ-ХҮІ ғасырлардағы Сырдария өзенінің бойындағы жерлер,
3- ХҮІІІ ғасырдан бастап Сыр бойындағы Иассы қаласының жаңа атауы ... ... ... ... ... ХҮ ... 70-ші жылдарынан
бастап Түркістан аймағы, яғни Сырдария өзенінің орта ... ... мен ... ... ... мен ... ... саяси қарым-
қатынастың негізгі өзекті мәселесіне айналды.
ХҮ-ХҮІІ ғасырлардағы ... ... ... ... ... жатқан жерін, шекарасын анықтауға мүмкіндік береді. К.А.Пищулина ... ... ... ... ... ... ... деп Сырдария
өзенінің орта ағысы бойын, дәлірек ... ... сол ... кең
жазық даланы айтады.
«Түркістан аймағы оңтүстік-шығыста Шыршық және ... су ... ... ... ... ... жоталарымен шектеседі»,
-деп анықтай түседіК.А.Пищулина. Ал археолог ... ... ... ... ... бөлігін және талас аймағындағы
Алатау бөктерін, Сырдарияның орта белі мен ... ... ... үлкен аймақты жатқызып, К.А.Пищулинаның ойын ... ... ... ... деректерде Түркістан аймағының шекаралары анық
көрсетіледі. ... ... ... ... ... оңтүстік далаларымен, оңтүстіктегі ... ... ... шығысындағы жерлерді ... ... ... бір ... ... ... аймағының ең
оңтүстігіндегі қамалы Аркук болып саналады, «Аркук... ... ... ... ... ... -дей келе, «Ол Түркістанның шекаралық тірек
пункті, бұхара мен самарқанд жақтан Түркістан ... ... ... ең ... осы ... ... жетеді», -деп, ХҮІ ғасыр ... әрі ... ... ... ... ... орналасқан қалаға «Михман наме-
йи Бұхара» авторы сығанақ қаласын жатқызады. Ол: ... ... ... ... қарсы биік төбе жатыр. Жұрттың айтуынша бұл биік
төбе Түркістанның ең ... және ... ... ... басталар
жері», - деп түсіндіреді. Сондай-ақ «Иассы, Сауран және тағы ... ибн ... ... ... ... ... оңтүстік –батыс бағыттағы шекарасы ұзыннан-ұзақ Сырдариямен
қатар созылып жатқан Қызылқұм құмдарымен ... Бұл ... өңір ... ... ... және Хорезм жерлерінен бөліп тұрады. [1. 18-
б.]
Сонымен, монғол ... мен одан ... ... ... ... пен ... ... саяси өзгерістер Сырдария өзенінің ... бойы ... ... ... да, оған ... ... ... ХІІІ-
ғасырдың соңы мен ХІҮ ғасырдың ... бұл ... Ақ ... ... ... Дешті Қыпшақтың өзге аймақтарымен салыстырғанда
экономикалық, сауда- айырбас, мәдени даму ... ... ... ... Сол ... де ... ғасырлардағы авторлар Түркістан
аймағын жеке ел деп те, өлке деп те, ... деп те атай ... ... ... аймағының гүлденуіне оның қолайлы
географиялық орында орналасуы күшті әсер етті. Географиялық ... ... ... және ... мәдениеттердің ортасында орналасып,
өзінің дамуымен қатар, көшпелі және отырықшы шаруашылықтардың ... ... ... ... ... ... роль атқарды.
Түркістан аймағында егіншілік- отырықшылдықтың және ... ... ... ... ... ... ... аймақты Сырдария
өзенінің қақ жарып ағып өтуі де ықпал етті. ... ... ... ... ... ... ... және қалалардың
жиілігі аймақтың атын ... ... ... ... ... бұл
аймақты «қалалар өлкесі» деуге де болады. Бұл жөнінде ибн ... ... ... ... ... 30 қала- қамалдан тұрады»,-
деп жазады. Түркістан қалалары ішінде ең ірілері және жазба деректерде жиі
кездесетінтдері: ... ... ... ... Сайрам, Аркук, Үзгенд
қалалары болды. [2. 81-б.]
Ұлы Жібек ... ... ... ... мен ... ... жазған Қ.Байпақов: «ҮІ-ҮІІ ғасырларда Жібек жолының негізгі
бағыты Сирия-Иран-Орта Азия арқылы ... ... ... ... алабы- Шу алабы-Ыстық көл арқылы өтеді де, одан ... ... Бұл ... ... ... ... өтетін екінші жол
пайдаланылған. Визаниядан Дербент арқылы өтіп, каспий ... Арал ... ... қазақстанды көктей өтіп, Талас- ... ... ... Бұл жол ... ... ... жоғалтқанмен,
ХІІІ-ХІҮ ғасырларда қайта жанданды», - деп жазады. [6. 7-б.]
Түркістан аймағы арқылы өтетін ... және ... ... бар
сауда жолдарының тармақтары мен бағыттарын қалпына келтіре отыра, аймақтың
осы ғасырдағы ролін ... ... ... ... ... ... бөлігі ретінде аймақ саяси- экономикалық, мәдени жағынан
дамиды. Аймақтық саяси- әкімшілік экономикалық ортасына орай ... ... ... ... да оны Дешті Қыпшақ пен Мауереннахрдағы ең
ірі көркейген аймақтың біріне ... Ибн ... ... ... ең бір ... ... аймақ»,- деген сөзі ХІҮ-ХҮ ғасырларға сай
келеді. [1. 21-б.]
Түркістан – ұзақ уақыт бойы Орта және ... ... ... ... ... ... ... үшін қолданылды. Ол халықтарының
көшпелі өмір кешуіне ғана емес, көбіне-көп саяси жағдайларға байланысты
өзгеріп отарды.
Түркістан Оралдан Алтайға, Каспйден ... ... ... Иран ... Томск мен Тобылға дейінгі аралықты алып ... Ол ... ... және Шығыс (немесе Қытай) бөліктерге бөлінді. Батыс бөлікке
Россияның Орта Азиядағы иеліктері мен ... ... ...... ... провинциясы және Ауғанстанның солтүстік аймағы
қарады. 1865 ж орыс ... ... ... ... 1867 ж ... (1882 ... ... және Сырдария облыстары бар ... ... ... 1886 ж. ... ... түрде Түркістан
өлкесі аталып, 1898 жылдан оның құрамына Закаспий, Самарқан, ... және ... ... ... Орыс ... – Хиуа ... мен
Бұхар хандығы болды. Ұлы Окт соц ревалюциясынан кейін орыс ... ... ... ... ... ... Бұқар Халықтық Совет Республикасы мен Хорезм Халықтық Совет
Республикасы (1920) ... 1924-25 ж. Орта ... ... ... мемлекет жағынан межеленіп бөлінуі нәтижесінде
Өзб, ССР-і, Түрікм. ССР-і, Тәж. АССР-і (1929 жылдан Тәж ... ... (1932 ... Қарақалпақ АССР-і) құрылды. Т-ның солт. ... Қаз. ... ... ... Осы кезде Т-ның орнына Орта Азия ... ... ... ... автохондық отаны Орталық Азия. Осы кең байтақ жағрафиялық
Орталықта жоғарыда айтқандай өзінің дамуы бойынша ... ... ... халықтар жасап, өмірдің эволюциялық даму заңдылығы бойынша ... ... ... ... ... ... отыруларының
арқасында түріктердің этникалық құрамы өзгеріп отырған. Түріктер жер
бетінде жоғары ... ... бірі ... ... ... ... ХХ ... бір туар ақындардың бірі Мағжан Жұмабаевтың
«Түркістан» атты шығармасында:
«Түркістан- екі дүние есігі ғой,
Түркістан- ер ... ... ... ... ... ... тәңір берген несібі ғой».
- деп жалпы түркілердің ежелгі отаны ... ... оны ... ешбір халықтан кем еместігін ашық айтқан.
Әдебиеттер.
1. Б. Керімбай. ... және ... ... ... ... К.Р. Аманжолов Түркі халықтарының тарихы. Алматы, «Білім», 2002.
3. Б.Қ.Албани. Тарихи таным. Алматы, ... ... Л. ... Көне ... ... ... ... Байырғы түркі өркениеті: жазба ескерткіштер. ... ... ... ... Алматы, «Ғылым», 2001.
6. К. Байпақов. А. Нұржанов. Ұлы Жібек жолы және ... ... ... 1992.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі аңыздар немесе қазақ халқының әлемдік өркениетпен жапсарласатын тұсы63 бет
Шортанбай Қанайұлы5 бет
Қазақстан Республикасының ШҚО және Оңтүстік Қазақстан облыстарының туристік потенциалдары. Шекара қызметiнiң негiзгi функциялары4 бет
Орталық Азия халықтарының өзара байланыстары және түркі жеріндегі Ислам дініне дейінгі діндер19 бет
Қазақстан жерін мекен еткен көне түркі тайпаларының мәдени дамуы65 бет
Алтын жүлге7 бет
Ахмет Иүгінеки. Ақиқат сыйы5 бет
Болгария табиғаты мен тарихы3 бет
Ежелгі Қазақстандағы діни – философиялық аспектідегі негізгі ілімдер48 бет
Куликово шайқасы және Мамай.47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь