Кенен Әзірбаевтың әдеби шығармашылығы

ЖҰМЫСТЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ
ЖҰМЫСТЫҢ НЕГІЗГІ МАЗМҰНЫ
Кененнің жыршылық өнері
Кененнің репертуарындағы жырлар
Кененнің жырды орындау мәнері
Кененнің репертуарындағы жырлар
Кененнің жырды орындау мәнері
Кененнің ақындық шығармашылығы
Арнау өлеңдер
Лирикалық және тарихи өлеңдер
Толғаулар
Кенен поэзиясындағы кейіпкерлер жүйесі
Батыр мен оның достары, қарсыластары
Әйелдердің бейнеленуі
Халық бейнесі
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адамзат тарихындағы үшінші мыңжылдықтың басталуы жаңа қоғамдық құндылықтардың қалыптасу жолында өткен дәуірлердегі мәдени, тарихи процестерге жаңаша көзқараспен қарауға зор мүмкіншілік тудырды. Соның ішінде, қазақ әдебиеті тарихының ХІХ ғасырдағы әдебиет пен өнер саласындағы тарлан тұлғаларының шығармашылық мұраларын қайтадан қарап, жарияланбаған еңбектерін халыққа насихаттауға еркін қол жетті.
ХІХ ғасырдағы ұлт әдебиетінің Қазақстандағы сол кездегі саяси-әлеуметтік, қоғамдық үлкен өзгерістерге, ауысуларға ұшырауына байланысты сан-салалы дамып, жаңа бағыт-бағдарға ие болғанын ХХ ғасырдағы кеңестік идеологияның социалистік реализм принципі тек біржақты таптық тоталитарлық тұрғыда зерттелуін қадағалап отырды. Сондықтан, қазақ әдебиетіндегі жыраулық поэзия, одан кейін дүниеге келген ақындық поэзияның ролі мен мақсат-мүддесі терең зерттелмей келді.
1 Әуезов М. Әр жылдар ойлары. –Алматы: ҚМКӘБ, 1959. –371 б.
2 Мұқанов С. Халық мұрасы. –Алматы: Қазақстан, 1974. –236 б.
3 Ысмайылов Е. Жамбыл және халық ақындары. –Алматы: 1996. –240 б.
4 Жұбанов А. Замана бұлбұлдары. –Алматы: Жазушы, 1975. –464 б.
5 Бегалин С. Сахара сандуғаштары. –Алматы: Қазақстан, 1976. –165 б.
6 Бақбергенов С. Бозторғай. –Алматы: Өнер, 1981. –96 б.
7 Сейітов С. Өмір өрнектері. –Алматы: Жазушы, 1969. –316 б.
8 Сыздықов Т. Толғандырар тағдырлар. –Алматы: Қазақстан, 1977. –139 б.
9 Тәжібаев Ә. Жылдар, ойлар. –Алматы: Жазушы, 1976. –472 б.
10 Төреқұлов Н. Жамбыл мен Кенен. –Алматы: Жалын, 1978. –128 б.
11 Жолдасбеков М. Асыл арналар. –Алматы: Жазушы, 1986. –328 б.
12 Негимов С. Өнерпаздық өрнектері. –Алматы: Ана тілі, 1996. –88 б.
13 Тебегенов Т. Халық ақындары шығармаларындағы әдебиет пен фольклор дәстүрі. –Алматы, Білім, 2001. –332 б.
14 Керимов Ш. Проблемы традиционного и индивдуального в творчестве казахских поэтов-песенников (сал-сері) второй половины ХІХ и начала ХХ веков. автореф... канд. филол. наук: –Алматы, 1991. –24 с.
15 Жумкина С. Ш.Қошқарбайұлының әдеби мұрасы және ақындық орта дәстүрі: канд. дисс. –Алматы, 2003. –129 б.
16 Әлібеков Т. Құланаян Құлмамбеттің ақындық мұрасы: канд. дисс. – Алматы, 2002. –198 б.
        
        ӘОЖ 821.512.122.092
Қолжазба құқығында
ӨТЕН АЙГҮЛ ЖАҚСЫЛЫҚҚЫЗЫ
Кенен Әзірбаевтың әдеби шығармашылығы
10.01.02 – Қазақ әдебиеті
Филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін дайындалған
диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Алматы, ... ... ... ... ... институтының қазақ әдебиеті
кафедрасында орындалды.
Ғылыми жетекші: ... ... ... оппоненттер: ... ... ... ... Абай ... ... ұлттық
педагогикалық
университеті
Қорғау 2008 жылы «_____» қыркүйекте ... ... ... ... және ... ... ... Комитеті М.О.Әуезов
атындағы Әдебиет және өнер ... ... ... ... ... ... беру жөніндегі Д 53.34.01 Диссертациялық кеңестің
мәжілісінде өтеді (050010, Алматы ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің
Орталық ... ... ... болады (050010, Алматы қаласы,
Шевченко көшесі, 28).
Автореферат 2008 жылы «_____» ________________ таратылды.
Диссертациялық ... ... ... ... ... СИПАТТАМАСЫ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Адамзат тарихындағы үшінші мыңжылдықтың
басталуы жаңа қоғамдық құндылықтардың ... ... ... ... ... ... жаңаша көзқараспен қарауға зор мүмкіншілік
тудырды. ... ... ... ... ... ХІХ ... ... пен
өнер саласындағы тарлан тұлғаларының шығармашылық мұраларын қайтадан қарап,
жарияланбаған еңбектерін халыққа насихаттауға еркін қол ... ... ұлт ... ... сол кездегі саяси-
әлеуметтік, қоғамдық үлкен өзгерістерге, ауысуларға ұшырауына ... ... жаңа ... ие ... ХХ ғасырдағы кеңестік
идеологияның социалистік реализм ... тек ... ... ... зерттелуін қадағалап отырды. Сондықтан, қазақ әдебиетіндегі
жыраулық поэзия, одан ... ... ... ақындық поэзияның ролі мен
мақсат-мүддесі терең зерттелмей келді.
Жұмыста ... ... тиым ... ... ... ... ... ХІХ ғасырда ақындық поэзияның ірі өкілдерінің бірі саналған және
дәстүрлі ... ... ... ... Кенен Әзірбаевтың (1884-1976)
шығармашылық әдеби мұрасы зерттеледі.
Қазақ ... ... ... ... ... ақындарының есімдері
аталып, бірді-екілі кішігірім мақалаларға арқау болғанымен, кеңес дәуірінде
олардың шығармашылық өмірбаяны, ... ... ... ... ... өзектілігі – ақын Кенен Әзірбаевтың барлық әдеби
шығармашылығын алғаш рет тұтастай толық қарап, оның ... орны ... ... ... ... ... ... диссертациялық
зерттеуге арқау болып, бұрын ғылыми айналымға түспеуі ... ... ... ... күйінде арнайы сөз болуы және ақынның өзі өмір ... ... даму ... ... тақырыптың зәрулігін
анықтайды.
Кенен Әзірбаевтың әдеби шығармашылығын түбегейлі зерттеп, оның басты
ерекшеліктерін, атап айтқанда, ақындар ... ... ... ... ... поэзиядағы шығармаларының маңыздылығын тереңірек
зерделеу қажет. Жоғарыда ... ... ... қазақ әдебиеті
тарихында арнайы ғылыми зерттеу ... ... ... ... ... ... шығу тақырыптың өзектілігін дәлелдейді.
Тақырыптың ғылыми зерттелу деңгейі. Ұлттық әдебиеттануымызда ... ... мен ... ... ... ... зерттелген емес.
Кенен мұрасы хақында М.Әуезов [1], ... [2], ... ... [4] және халық ақыны Ж.Жабаев құнды пікірлер айтты. Ал С.Бегалин
[5], С.Бақбергенов [6], ... [7], ... [8], ... ... [10], М.Жолдасбеков [11], С.Негимов [12] т.б. мақалалар мен
естеліктер жазды. Кенен мұраларына қатысты жеке ... ... ... ... ... Т.Тебегенов [13] пен Ш.Керім [14], С.Жумкина [15],
Т.Әлібековтардың [16] еңбектерінде ақынның аты аталып кетеді.
1984 жылы ... пен ... ... екі ... ... ... 1998 жылы Т.Кененқызының авторлығымен «Кенен»
[17] естелік-эссесі, 2000 жылы «Аңыздар ... [18] ... 2001 жылы ... тумайды» [19] естеліктер жинағы, 2003 жылы ... ... ... ... [20] ... жинағы, 2004 жылы ақынның
120 жылдық мерейтойына арналған Б.Кененұлының құрастыруымен «Әке ... [21] атты ақын ... ... мен ... топтастырылып,
кітапша болып жарық көрді.
Бұл еңбектердің бәрі – ақын ... оның ... ... ... ... тұрғыдан баға беретін татымды дүниенің бастауы, бір арнасы
ғана. Алайда Кенен шығармашылығын ұлттық ... ... ... ... әдеби-тарихи контекстте байыптау, сол арқылы ақынның өзіндік
дара бітімін ашып, әдеби ... ... ... ... ... халықтың әдеби мұраларымен сабақтастыра зерттеу кешеуілдеп
келді. Әдеби-тарихи кезеңді объективті бағалауға қолайлы ... ... ... ... ... ... деректердің жиналуы, молығуы
әлі күнге тұтас зерттеле қоймаған көрнекті шығармашылық өкілдерінің ... ... ... ... күн ... ... мүмкіндік береді.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмысының мақсаты – ... өмір ... ақын ... ... әдеби мұрасын жинақтау, оның
шығармашылығын қазақ әдебиеті ... ... ... ... және ... ... өрнектеріне талдау жасау арқылы
тұтастай әдеби баға беру ... ... Сол ... ... ... ... ... жүйеленіп, мазмұндық мағынасына орай
сипатталды.
Негізгі мақсатты орындау үшін осы ... ... ... қойылды:
• Кенен Әзірбаев өмір сүрген дәуірдің қоғамдық саяси-әлеуметтік
сипатын саралай отыра, оның жекелей ғұмырнамасы мен ... баға ... Ақын ... ... ... ... ... жеке
адамдардағы материалдарды жинастырып, оны толықтырып, жан-
жақты сараптау жұмыстары жүргізілді;
• Ақынның ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетіне қосқан үлесін анықтау,
шығармаларын ғылыми жүйелік негізде ... ... ... ақын ... ... әр қилы ... түрлі
материалдарға назар аудара отырып сараптамалар жасау;
• Қолда жинақталған барлық шығармаларының тақырыптық
және көркемдік ерекшеліктерін айқындай отырып, оған әдеби ... ... ... айналымға енгізу;
• Айтыстары мен өлең, толғауларының мазмұны мен түріне қарай
олардың әдеби теориялық құрылымын анықтау;
• Кененнің айтыс ... ... ... үлесін, суырып салма-
импровизаторлық шеберлігі мен кәсіпқойлық деңгейіне әдеби
сипаттама беру, ақындық поэзияны дамытуға қосқан үлесін анықтау.
Зерттеу жұмысының ... ... ХІХ ... ... ... ішінде,
айтыс жанры мен ақындық поэзияны дамытып жетілдіруде зор үлес қосқан Кенен
Әзірбаевтың әдеби шығармаларының алғаш рет ... ... ... ... ғылыми сипатын көрсетеді.
Ақын мұраларын зерттеу барысында диссертациялық жұмыстың жаңалықты
тұстары төмендегі ... ... ... Әзірбаевтың шығармашылық өмірбаяны тұңғыш рет біртұтас
жүйеде қарастырылып, осыған дейін түрлі жинақтарда, баспасөз
беттеріндегі әр қилы ... ... оған ... дәлелдер
беріліп, ғылыми тұрғыда сарапталды.
2.           Ақынның тарихи-ғұмырнамалық деректері негізінде ХІХ ғасырдағы
қазақ әдебиеті ... ... ... ... жаңа ... ... ... жасалып, зерделенді.
3.           Диссертациялық жұмысты жазу барысында Кенен Әзірбаевтың бұрын
еш жерде басылмаған, баспасөз бетінде жарияланбаған еңбектері Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... ... және
ұрпақтарынан алынып, оларға тұңғыш рет ғылыми тұрғыдан ... ... ... айтысы туралы әр жылдары жарыққа шыққан
жинақтарда, баспасөздерде, жекелей ... ... ... ғана
болған. Жұмыста ақынның айтыстарына жан-жақты ғылыми талдау жасалынады
және оның ХІХ ғасырдағы ақындар айтысы жанрына қосқан үлесі ... ... ... ... ... орны, өлеңдерінің
көркемдік ерекшеліктері алғаш рет ... жаңа ... ... ... тұңғыш рет табылған «Абай», «Құрметті інім
Жұмабайға» деген өлеңдері ... ... баға ... ... ... ... өнердегі басқа да қырларына (әңгімешіл,
ертегішіл, әншілігі, ... ... ... ... саяси, тарихи-әлеуметтік құбылыстар мен жағдайлар
негізінде қалыптасқан рухани-мәдени ортаның көркемдік ... ... ... ... ... Балуан Шолақ, Жамбыл мектептерінің Кенен
шығармашылығына жасаған ықпалы мен орны жайлы тұжырымдалған байламдар
жасалды.
7.           Ақынның шығармашылығы ... ... ... болмаса
диссертациялық тұрғыдан зерттелмеген. Ғылыми нәтижесі тұңғыш ... ... ... ... ... оқу ... ретінде баспа
бетінен жарық көрді.
Қорғауға ұсынылған негізгі тұжырымдар.
Кенен Әзірбаев шығармашылығын зерттеу арқылы ... ... ... ... мен ... ... пен даралық мәселелері жан-
жақты, теориялық та, ... та ... ... қазіргі
әдебиеттанудың қажеттілігі мен талабы деңгейінде шешілді. Жеке ақын бойында
синкреттік өнер ХХ ғасырда да, яғни ... ... әр ... ... ... мен ... ... дамыған тұсында да өмір сүретіні
дәлелденді, ал мұның өзі – қазақ халқының ... келе ... ... ... әлі де мықты екенін көрсетеді. Кененнің таланты жыршылық әрі
ақындық өнер ... ... яғни ХХ ... ... де ... ауыз
әдебиетінің өкілдері, дәлірек айтқанда халық ақындары көп жағдайда жыршы
болып бастап, даралығы бар сөз ... ... ...... ... ... ... т.б. халық ... ... ... – ХІХ ... ... ХХ ... ... ақындық,
жыршылық мектептердің көрнекті өкілі, оның ... ... ... үлгі алу ...... жеріндегі би-шешендер, ақындар мен
жыршылар шоғырланған рухани орта және фольклор мен ... ауыз ... ... ... ... мен ... ... – айтыс өнерінің майталманы, эпикалық жанрда да өзіндік
қолтаңбасы бар ... ...... сөз ... ... өлең ... өзінше құбылтқан
айшықты, көркем тілдің шебері.
Зерттеу жұмысының теориялық және практикалық маңызы. Зерттеу жұмысында
алынған ... мен ... ... ... ... мәні үлкен. Ғылыми нәтижелерді қазақ әдебиетінің тарихына,
авторлық ауыз ... ... ... ... ... ... оқу
орындары филология факультеттерінің қазақ бөлімдерінде қазақ ... өту ... ... ... мен ... ... лицей, қазақ тілі мен әдебиеті ... ... ... ... болады.
Зерттеу жұмысының ғылыми, теориялық, ... ... ... теориялық және методологиялық негізі ретінде
әдебиеттану ғылымының жетістіктері, ғылыми ізденістері ... ... ... ... оның ... мен ... ... ақындардың,
жыраулардың, жыршылардың шығармашылығын қарастырған еңбектер зерттеуіміздің
негізгі методологиялық әрі ... ... ... ... ... орыс
оқымыстыларының диссертация мәселелеріне ... ... мен ... ... ... тақырыпты игеру барысында әдістемелік бағыт-
бағдар ... ... ... ... ... жүйелі-кешенді,
тарихи-хронологиялық-сипаттамалы талдау әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының нысаны және ... ... ... ... ... мен дастандары” (1952) [22], “Өлеңдері мен
дастандары және ән текстері” (1955) [23], ... ... (1961) ... (1973) [25], ... ... (1974) [26], ... томдық таңдамалы
шығармалар” (1984) [27], “Аңыздар сыры” (2000) [18], ... ... (2003) [20] атты жыр ... әр жылдар мерзімді басылымдарда
жарық көрген шығармалары, қолжазба қорында сақталған мұралары, өмірбаяндық
очерктері, баспасөз ... ... ... ... ... ... жұмысының сыннан өтуі мен сарапталуы. Диссертациялық жұмыс
нәтижелері мен тұжырымдары белгіленген тиісті басылымдарда ... ... ... мен ... ... ... және ... конференцияларда жасалған 4 баяндама түрінде көрініс тапты.
Диссертациялық жұмыстың қолжазбасы ... ... ... ... ... ... ... әдебиеті кафедрасының,
М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтының қазіргі ... ... ... ... кеңес мәжілістерінде талқыланып, қорғауға
ұсынылды.
Зерттеу жұмысының құрылымы. Диссертация кіріспеден, үш тараудан және
қорытындыдан тұрады. ... ... ... ... ... ... МАЗМҰНЫ
Кіріспеде тақырыптың өзектілігі, зерттелу деңгейі, мақсаты ... ... ... ... ... ... нысаны мен
дерек көздері, теориялық-тәжірибелік маңызы, сарапталуы мен құрылымы
жөнінде негізгі мәліметтер ... ... үш ... ... Бірінші бөлім “Кененнің
жыршылық өнері” деп аталады. Бұл бөлім “Кененнің ... ... ... ... ... деген екі тарауға бөлінеді.
“Кененнің репертуарындағы жырлар” атты бірінші тарауда тұңғыш рет Кенен
Әзірбаев өнерінің жыршылық өнері ... ... ... қорлардан
алынған дәйек көздері мен ел аузынан жиналған мәліметтер ... ... ... ... – қазақтың бай эпикалық мұрасы мен импровизаторлық дәстүрін
жалғаушы әрі ... Ол ... ... халықтарының төл жырларымен шығыс
аңыздарының желісіне ... ... ... азық етіп, өмір бойы
жырлап өткен. Алайда, ХІХ ғасырдың көп ақындары сияқты Кененнің де жыршылық
қыры бүгінге дейін ашылмай келді. ... ол ... жүз ... ... ... ... ... батыр”, “Кенебай – Кербез”, “Жамбыл –
жыр”, “Бұрынғы өткен ... т.б. ... мен ... мен ... төренің
кездесуі”, “Тезек төре мен ... ... ... төре – ... ... ... ақынның Шабдан батырға айтқаны” және өзінің
айтыстарын жадында ұстап, ел ... ... ... ... ... Орта Азия ... ... әйгілі
болған “Ер Төстік”, қырғыздың атақты эпосы “Манас” (“Төкетай мен ... ... ... дәуірімізге ақын идеялық-көркемдік мәні ... ... ... ...... ... – жыр” жырларын
жеткізді. Кененнің бұлардан да ... ... ... айтып келгені де
белгілі.
“Төкетай мен Мәнікер” (көлемі 1000 ... ... өзге ... ... Бұл ... оның үш ... атап ... келеді.
Біріншіден, мұнда әрекет ететін қаһармандар қазақ пен ... ... Ер ... ... Ер ... т.б.), ... ... қыз
іздеп “Күнбатыста Ақжелек, Күншығыста Көкжелек” елдерінің арасын кезетін
Төкетайдың ... ... ... ... ... мекендеген бір
замандағы Алтын Орда ... ... ... ... ... әйгілі қаһарманы Ер Төстік Қырым елінің батыры ... ... ... алып ... ... ... ... да, тарихи жырдың да,
ертегінің де элементтері араласып келіп отырады. Бір тараптан қарағанда
“Төкетай мен ... ... ... ... сарынынан құралған туынды
секілді. Кітапта бұл жыр ... ... ғана ... оның ... ... ... ... тұжырым жасауды қиындатады. Өзге нұсқаларды
кездестіре алмадық. Сондықтан ... ... дәл ... ... және оның
кейбір көңіл аударатын елеулі тұстары туралы болмақ.
Бұл – Кененнің ең көлемді эпикалық дастаны. Негізгі ... ... ... мен қазақтың “Ер Төстік” ертегісінен нәзира ... ... – 45 ... ... жыр етіп жүріп, 1947 жылы басын біріктіріп,
ұзақ дастан ... ... Оны өзі ... ... деп ... ... ... жинағында “Төкетай мен Мәнікер”, “Ер Төстік” деген
тараулары жарияланды. Ақынның 100 жылдық ... ... екі ... шығармалар жинағына бұл жолы екі дастанды біріктіріп, мазмұн
желісіне қарай аты “Бұрынғы өткен батырлар” деп ... ... ... мен ... жырындағы қаһарманның бірі – Ер Төстік. Бұл
ертегінің кейіпкері Ер Төстікпен негізі бір екені ... ... ол ... ... емес) отыз ұлының кенжесі, мұның да ... ... деп ... ... ... қарағанда Ер Төстік Қырым ханы
Ақжелекке бағынғысы келмейтін, елді өзі билеуге ... ... ... ... ... тіл тапқан жалғыз жолаушы, жеке батыр – Төкетайды
өлтіріп жіберуі Ер Төстіктің айбаты мен ... ... да ... екенін
сездіреді. “Төкетай мен Мәнікер” жырында тарихи оқиғалардың жаңғырығы бар
деп топшылауға болады. Алтын Орда ... сол ... ... ... елдердің жергілікті өз билеушілері болғаны, олар өзара дауласып,
соқтығысып ... ... ... ... ... хандардың айтқанына
көнбей азулы батырлар мен ру басылар ... ... ... аты ... ... Едігелерді мысалға келтірсек те болады. Эпоста жол ... ... ... ... ... тәжірибесі мен естелігі,
түрлі оқиғаларға көзқарасы мен ... ... ... ... ... де ... ... әлеуметтік қайшылығынан өз дәрежесіне
көркемдік хабар бере алатындығын көреміз.
Жырдың ... ... ... Оның ... ... ... ... жолдарын еске салады. “Төкетай мен Мәнікер” талай жыршының аузымен
айтылғаны, табиғи екшелу, жеттігу жолынан ... ... ... ... ... ... ... сөздер қалыптастырған шумақтар аз емес.
Бозторғайға бақ қонса
Бидайық, қыран бағынар.
Шымшық құсқа бақ қонса
Самырық келіп ... [27,152 б.], – ... ... ... ... алса ... ... аңыз, ертегі негізінде “Ер ... ... да ... Бұл ... ... халықтар арасында тараған сюжетінде көне дәуірдің
мифологиялық түсініктерін әйгілейтін деректер мол. Мәселен, үш қат әлем ... ... ... көк ... ұғым бұл ... анық ... Жер бетінің
тұрғыны Төстік жер астына түсіп, көп қатерлі оқиғаларға душар ... ... бір ... – Ер ... ... жер астына “ажалдан қашып” түскен
болып ... Бұл ... ... ... ... ... ... жырды орындау мәнері” атты екінші тарауда ... ... ... ... ... ... жырларын, оның
орындаушылық қабілетін аңғара ... онда ... ... ... Ол ... ... және өз замандастарының өлең, жырларын жатқа
айта білетін “құйма құлақ” жыршы. “Сүйінбайдың Тезек ... ... пен ... ... мен ... ... және қырғыз ақындары
Қалмырза, Оспанқұл, Әлімқұлдың ... ... өз ... өз ... ... өлеңді, сөзді барынша мол қамтып игеру жағына
құрылған Кенен шығармалары көбіне орындаушылыққа ... ... таза ... ... ... ... ән мен терменің қосыла өрілген сипатында
жасалған. Шығармаларының жанрлық болмысына қарай ән ... ... ... ... ... дидактикалық әуенді түрде салмақты ырғақта
жырланды. Кейбір шығармаларының әуезді сазды болмысы сызылған әнге ... де кең ... ... аяқталады. Кейбір шығармаларының басы
желдірмелетіп өзі және өмір ... ... ... да аяғы ... мен ... ... ойлармен қорытындыланады. Демек, ... ... - ән ... мақамға сүйене шығарылған дәстүрдің
жалғасы. Бірақ, бұл жалғастық тек қайталау емес, ... ... ... да айқындайды.
Кенен өз замандастарының суырып салма дарыны, жыршылық ... сөз бен ... ... әуез, мақамдарды үйлестіре, ... ... ... ... Кенен айтыстарының әуендеріне
қарағанда, үні асқақ, лирикалық сезім ... ... ... Бұл – ... ... ... тән ерекшелік.
Кененді халық ақын, әнші-композитор, ... ... ... ... ... ... ... Кенен ерте кезде домбырамен ... ... де ... Жыр ... ... ... ... күй
ырғақтарын жыр сарындарына ұластыруға шеберлігі көбінше эпикалық жырларды
орындау үстінде көрінген. Халық әдебиетін зерттегендегі ... – сөз ... мен саз ... ... ... жеке бөліп
кететінімізде. Мүмкін, бұл синкреттіліктен арылғанның белгісі де ... ... деп ... ... мен ескі ... ... төрт ... өнері бірлесіп, ол синкретизм ... 1) Олар ... ... ... мұны сөз ... ... ... жоқ күйші [домбыра, қобыз] болған, мұны музыкалық ... 3) Олар ... ... [солист, артист] болды; 4) Заман, ел жайын
терең толғайтын үлкен ойшыл, ұстаз болды. Бүгінгі ... ... ... ... ... жоя ... ... бб.]. Ал, Ә.Қоңыратбаев атаған
осы өнер ... ... ... ... үндестігін тапқаны айқын
көрінеді: Кенен айтысқанда, ... ... ... ... ... ... қасиеттері аз болмаған. Бұл ерекшеліктері
туралы Т.Кененқызының естеліктерінде біраз мәліметтер бар [29]. ... ... қыры ... әр қилы пікірлер сараптала келіп, әр түрлі
жинақтар мен зерттеулерге сүйене отырып, бірінші бөлім аяқталған.
Екінші бөлім ... ... ... деп ... “Айтыстары”,
“Арнау өлеңдер”, “Лирикалық және тарихи өлеңдер”, “Толғаулар” атты ... ... ... Кенен Әзірбаевтың ақындық өнерінің сабақтасу,
даму ... ... тән ... ... сараптап, зерттеу
нәтижесінде оның бүгінгі кезге дейін белгісіз ... ... ... ... айқындалды. Ақынның халық әдебиеті үлгісіндегі толғау,
арнаулары, импровизация дәстүрінде дүниеге келген ... ... ірі жыр ... ... ... тақырыпты
игеру барысында талданып қарастырылды. Қолда бар материалдардың негізінде
алғаш рет шығармашылық өмірбаяны жазылып, тың ... ... ... ... ... танымдық-тәрбиелік ролі поэтикалық дәстүр
аясында сабақтастырыла сараланды. Кененнің өнерпаздық тәлімінің ... ... ... ... ... ... ... әдебиетінің сан ғасырлар үзілмей келген асыл
мұраларының үлгілері мен ... ... ... мектептердің өнер-
өнегесінен нәр алып, оны өз тарапынан жетілдіре, кемелдендіре ... ... ... ... болды. ХІХ ғасыр ... ... ... биікке көтерсе, сол дәрежеге жеткізген соқпақ жол – айтыс
өнері екені даусыз. Ілкі ... ... көне ... ... ... кемелдендіре отырып, тың межеге көтеруде ақынның атқарған еңбегі
зор. Кенен – ең алдымен айтыс ... Оның ... ел ... ... да ... Бұл ... өнердің өзге саласындағы қырларын ... ... ... ... ... және ... Бопина, Халима, Жамбыл,
Кенжеқожа, Әбдіғали, Шашубай, Есдәулетпен айтыстары бұл ... ... ... бұл тарауда Кененнің айтыстарда қолданатын ... ... ... ... ... ... ... байыту үшін халық әдебиетінің мол мұрасын ауқымды түрде
игерген, оның ... ... жете ... әр сөз ... мен ... ерекшеліктерді, құбылтулар мен құлпыртуларды жетік
меңгерген, ... ... ... ... әрі ... ... Әзірбаев –
дәстүрлі ақындық поэзия мен халық әдебиетінің озық ... ... ... ... ... молынан пайдалана білген шебер
ақын. Өзіне де, өзгеге де ... ... бола ... ... салма ақын, айтыс
ақындарына:
Қытықтамай, шымшып айт,
Өткір жырмен қыршып айт [26,276 б.], - ... ... ... екпінді жырларыңмен оттай шалқып, ... ... - деп үн ... ... ақынның бұл лебізінде өлең ... ... ... табиғатына қатысты құнды ойлар көрініс
тапқан.
Кенен өзін жыр әлеміндегі желмен жарысқан сәйгүлікке балау (оза ... топ ... ... т.б.) ... ... ... ... күрделі метафораларды туындыларына шебер пайдаланады. Шалқыған
шабытын ... ... ... қарышына, жорғаның шалысына
салыстыра бейнелейді. Бұл ... ... ... ... ие.
Айтыстағы әр сөз, тіркес, тармақ кестелі орамдармен көмкеріліп отырады.
“Тайымда атқа қосып елім ... ... ... ... ... ... төрт аяғым бірдей шалыс” – мұның бәрі ... ... ... ... метафоралық үзілістерді жеке қалдырар болсақ, онда
ақынның жеткізбек ойы ... ... ... ... еді: ... атқа ... ... аттай самғаймын,” “[Мен]-жорға едім”.
Ақын күрделі метафораларды қосу арқылы өз ойына күшейтпелі мағына
беріп, ... ... ... ... ... ... “Тайымда
атқа қосып елім мені” деген түйінді сөз тіркесінде шынайылықтың ... Жыр ... ... ақындық мектебінен тәлім алған ... ... ерте ... әрі өткірлігінің, дарындылығының арқасында ... тез ... Ақын соны ... ... ... ... төрт аяғым бірдей
шалыс” дегенде, бойына өнердің бар саласы тоғысқанын, мұндай қабілет ... қона ... паш ... ... төрт аяғын бірдей шалыс басатын
жорға ... тым аз ... Ал шала ... ... ... ... Бұл ... ақын халық поэзиясында сирек көрінетін көркем бейненің
озық үлгісін ұсынады.
Ақынның шығармашылығын әсерлі ... ... ... бір ... қыран құстарға қатысты. Жан–дүниесінің
сілкінісін, ақындық қиялдың ... ... ... “ақ ... ... ... ... “тау бүркіттей
шаңқылдап”, “ақиықтай таранды”, “қыран ... ... ... ... ... ... ұшып”, “сұңқардайын қиялап” деген
халықтық тіркестерді, бейнелі оралымдарды тапқырлықпен пайдаланады. Сөйтіп,
бір ойдың өзін сан түрлі ... ... ... ... ... нешеме сырлы мән-мағынадағы сөздер немесе құс атаулары ой тиегін
ағытуда, белгілі бір ... ... ... ... атқарады.
Икемділікті, ептілікті, құштарлықты ... оған ... ... сен – аққу қаз, мен – ... ... ілмеймін бе? [26,266 б.] – дегені нақты
дәлел. Кененнің Кенжеқожамен ... ... мен ... сен бір тамшы” – деуі өзін
“бұлаққа”, қарсыласын “тамшыға” теңеуі – ... ... ... ... ... ... ... ақынның әріптесіне деген ауыр мысқыл, зілді
кекесін жатқандай.
Қазақ поэзиясындағы ... ... бір ... ... ... кезіндегі сәлемдесу, қоштасу, көңіл айту ... ... ... ... “Майкөтпен дидарласу”, Нартайдың “Жамбылдың
қазасына” т.б. Бұнда ақындардың төкпе ақындықтағы жырлау шеберлігі барынша
ашылады. Осы ... ...... ... ... келбеті,
оған арналған жырлаушы ақынның сезім пернелері шертіледі. Кененнің бұндай
жыры Үмбетәлі қайтыс болғанда оның ... ... айту ... болады:
Сайраған Алатудың бұлбұлы едің,
Арыны басылмаған дүлдүл едің.
Сүрінген қапылыста, асыл ... ... сөзі ... едің ... бб.].
Өзге замандастары сықылды Кенен арнау, толғаулары мен айтыстарының жыр
үлгісіне құрылған тұстары да ... ... ... шалыс, ауыспалы
ұйқастармен ауыз әдебиеті дәстүрін дамыта, өрістете жырлау әдісінен ... сырт қала ... ... ... ... әуезді ырғақ, дыбыс
үндестігін ... ... ... ... ... ... ... келсе
керек. Кенен мұраларында тау, тас, өзен-су, адам аттары, ру ... ... мол ... ... ... ... барлық түрлерін қолданған. Шәлипа,
Ләтипа, Кенжеқожамен айтысы, Бөдене және ... ... ... ... 11-12 ... қара ... кейде аралас, егіз ұйқастарға құрылған.
Ал, Әбдіғалимен сөз сайысын да қара өлең, аракідік кезекті шалыс, ... ... ... 3 ... 9-10 ... кейде 2 бунақты 7-
8 буынды тармақ, шумақтар аралас ұйқасып та отырады. Кей ... ... ... ... ... ішкі ұйқастар да
кездеседі.
Кенен ... ... ... ... мейлінше бай, олардың
танымдық, тағылымдық, әсемдік әсері мен эстетикалық ... ... ...... халық поэзиясына тән сөз өнерінің інжу-маржандарын айрықша
сезіммен талғап-екшеп өз ... ... ... ... ... ... ақындық даралығы бейнелеу құралдарын шашыратпай, ... ... ... ... ... алатын зор қабілетінде ... ... ... ... ... ... ... жатады. Сөйтіп, айтысқа
тың сипат беріп, тақырыпты жаңаша түрлендіру арқылы мазмұнын жаңғыртады.
Кенен шығармаларының тілі ... әсем де ... ... ... де ... ... әдіптеліп, ұйқас ұйытқысымен көмкеріліп жатады.
Көркемдік-бейнелеу ... ... ... ... ... байланысып
отырады. Мазмұны мен пішіні, сөз өрнегі мен ұйқас үндестігі ақын даралығын,
шеберлігін байқатады.
“Арнау ... атты ... ... Кененнің арнау өлеңдерінде
келтірілген деректер негізінде ақынның шығармашылық тұлғасын, ... ... жеке ... ... ... ендігі бір ерекшелігі – ол өлеңді көбінесе ... ... ... Рас, бұл ... ... бірталайына тән ерекшелік.
Әйтсе де Кенен өлеңдерінің дені ... ... ... көрікті
қыздыра соқ, басқармалар, ... ете ... - деп ... ... ... ... мазмұны жақтарынан жарлай арнау және
патриоттық ... ... ... ... ... ... сәлем”, “Мен
сүйемін халқымды” деген арнау өлеңдерінде ... ... ... ... ... қуатымен өзіндік шеберлікпен дамытқаны көрінеді.
Арнау жанрының табиғатына тән ... ... ... қаратылуы
азаматтық үнмен асқақ естіледі. Мысалы, “Мен сүйемін халқымды” арнауында:
Ән шырқап Алатауда арындадым,
Ағындай таудан аққан сарындадым [20,30 б.] - деп, ... және ... ... ... сөз ... ... ... арттыруға шақырады. Қалың көпшілікке бағытталған
арнауларында сол көпшіліктің қандай орта екендігі анықталады. Мысалы:
“Жауынгер ... ... ... ... “О, ... ән мен ... ... (“Композиторлар съезіне”), “Бірлесіп жатқан, ... ... ... ... ... ... “Әлеумет, көрдің,
міне, жаңа заңды” (“Жаңа заң”), “О, халқым, осы айтқан сөз тура ... ... ... өлеңдерінің бір тобы - өзі ұстаз тұтқан Абай, Балуан
Шолақ, Жамбыл мен өзімен ... ... ... жаңа ... ... Мысалы, “Абай” (1934). Бұл ... ... ... ... ... түрінде [32], “Балуан Шолақпен
кездескенде” (1912), ... ... ... (1945). ... ... (1948). Бұл да ... шығармалар жинағына енбеген өлеңі
қолжазба түрінде [32], ... ... ... (1954), “Күләшқа”
(1958), “Жақсыбай қайтыс болғанда” (1958), “Қырғыз ... (1959), ... (1959), ... (1960), ... (1961), “Қайран Тайыр”
(1965) деген шығармаларын ... ... Бұл ... ... ... ... әрқайсысының дара ерекшеліктеріне сәйкес олардың бейнелерін
жасайды. Әсіресе, әділдікті, адамгершілікті жырлап, ... ... ... ... ақындық тұлғасын бейнелеуде Кенен оның ... ... ... ... ұрпаққа қалдырған өнегесін кеңінен
толғайды:
Ақынның таңдамасы аты шулы Абай,
Сынаған көп ... ... ... ... ... ... ... жаны жылып бірі қалмай [32].
103 тармақтан тұратын осы өлеңнің композициялық бітімі ... ... ... ... ... танытады. Өлеңнің әуелгі шумақтарында Абай
ақындығы мен өмір сүрген заманы арасындағы байланыстары айтылады. Кейінгі
шумақтарында Абай ... ... ... білім-өнер, шындық
салтанат құрған кейінгі заман туралы жырланады. Демек, Абай ақындығына ... ... ... ... ... ... шеберлік сапаларын
дарытқаны байқалады. “Қадірлі алтын сөзін” ... ...... ақынның
өлең өнері туралы тың баламасы.
Кенен шығармаларының ішінде өз заманының тарихи оқиғалы кезеңдерінде ел
тағдырына жанқиярлықпен аянбай ат ... жаңа ... ... ... ... де бар. ... грек ... батырларды
мадақтайтын “панегирик” Еуропа поэзиясында ода түрлерінде, ал классикалық
шығыс және қазақтың жыраулық-ақындық ... өріс ... осы ... де болуы, әрине, заңды құбылыс. Ауызша және жазбаша поэзияда да
тұрақты сақталған осы дәстүрлі ... ... ... ... ... ... білімді адам” өлеңдерін атауға ... ... ... ... ... ... ... бастап,
оның рухани келбетін ашатын қоғамдық-әлеуметтік қызметі сараланады. Тарихи
тұлғаның ... ... ... үшін ақын фольклорлық суреттеу әдістерін
мол қолданады. Бірақ, Кененнің ... ... таза ... келе ... ... ... ... арнауы негізінен
астана жұртшылығына, Мәскеу көрермендеріне қарата айтылғанмен қазақтың ... ... ... ... сал, Ақан ... ... ... алмай арманда өтті кең құлашты [26,91 б.].
Арнау жыр мақсатында туған бұл өлең осы ... ... ... ... да ... Кененнің осы типтегі арнауларының тағы бір қасиеті ... бір ... не ... ... қол ... ... ... жырлау. Мұндай арнауларда ақын халық алдында есеп
бергендей фактілі ... жыр ... ... ... ... ... ... мен Мақтаарал аудандарының ақ алтын жинаудан
табысын мадақтауға арналады. Кененнің арнаулары мен ... ... ... ... ... ... – ақын ... өзіндік ерекшелігі.
“Лирикалық және тарихи өлеңдер” атты үшінші ... ... ... ... ... ... алуан иірімдеріне құрылатын
азаматтық-философиялық, көңіл-күй, махаббат, табиғат тақырыптарына ... ... ... ... ... ... ежелден келе жатқан дәстүрдің бірі — көңіл-күй әуеніндегі
жырларда ақындардың өз тұлғаларын ... ... өмір ... ... қиындықтарын айтып, мақсат-мүдделерінің түпкі нәтижелерінің
орындалуы туралы есеп бергендей жырлаушылық. ... ... біз ... ... ... [33], Қожа ... Иассауидың “Ақыл кітабынан”
[34], Ахмет Иүгінекидің “Ақиқат ... [35] ... осы ... ... де ... ... шығармалары
бар. Солардың ішіндегі ең көлемдісі – “Жас кезеңдері” деген өлеңі. ... ... ... ... ... ... елге танымал болған заманын
сипаттап, ақындық өнерінің және ... ... ... ... ... ие болғандығын жырлайды. Кәрілікке жеткенге дейінгі
жиырма бестен ... ... ... ... ол дәстүрлі
ақындық әдебиетте қалыптасқан тұрақты образдау, айшықтау, сөз оралымдарын
түйдек-түйдек қолданады. ... ... ... ... ... және т.б. Ақын өз ... сұлу да өрнекті,
мағыналы мазмұнын осындай бейнелі, терең ойлы сөздермен ... ... ... ... ... сөз арнайды:
Сексенде селкілдектей ауру келіп,
Басыңа ие болмай былғақтайсың [36].
Кененнің осындай дәстүрлі тақырыпта жырлаумен ... ... ... ... ... мұраларынан да кездестіре аламыз. Мысалы,
Махамбеттің “Мен, мен едім, мен ... ... ... ... ... кетемін деп”, Кенен Әзірбаевтың “Өзіме арнау”, Нартайдың
“Өздерің білер Нартаймын”, Қасым Аманжоловтың ... ... және ... Бұл ... ... келе ... үзілмес дәстүр. Бұны ұлы
ақындардың бәрі де тұтынады.
Біз қазақ даласының табиғат көркін, жыл мезгілін ... ... ... ... суреттегендігіне сүйсінеміз, Абайдан кейінгі дәуірдегі
қазақ ... осы ... ... түскендігін Кенен поэзиясынан тағы
сезінеміз. Жасарып гүлденген көктем (“Май мереке”, “Көктемде жан бола ... ... ... ... ... ... ... жаз (“Нұрлы
жаз”), сарғайып сұры қашқан жауынды, дауылды күз (“Алтын күз”), сақылдаған
аяз, ... ... қыс ... ... ... ... міне, ойымыздың тағы бір
дәлелі.
Ақынның бір шоғыр өлеңдері тау туралы. ... үшін тау — ... ... Тау ақын ... талай ойлар тудырған. Тау бірде
тәкаппарлықтың белгісі болса, ... қол ... ... ... ... ... биік ... жетелейтін көрініс. “Ой жайлау”, “Қордай”,
“Алатау аспанменен тілдескендей”, “Тауға барсаң тамаша” сияқты ... да, ... да ... жалғас, бірін-бірі толықтырады. Туған
жер топырағының ғажайып қасиеттері өзгеше бір тың өрнектермен, бояулармен
кестеленіп, көркемделуі Есік ... ... ... Алатаудың Есіккөлі,
Атамның мекендеген бесік көлі.
Сұлу көл ұл-қызының көңіліндей,
Кәнеки жүзіңдерші, есіп көлді [27,179 б.], - ... ... ... көз ... ... көрмеген бір суреттер
тұрады. Сондай-ақ Алатау тауларына арналған өлеңдердегі тал ... ... ... ... ... ... күн ... ал жоғарыға бой
созған ақ таулардың жер қолындай, әр құз арасында сыңғырлап, ... ... ... ... ... ... ... ақынның тосыннан
тапқан баламаларының әсерлі, ... күші бар. ... суы ... жер, табиғат көріністері де осындай бір ... ... ... ... сөз ... көз аясында, көңіл ... де ... бір өмір ... ... ... тілі ... ... қарапайым, шешен. Ол
қазақ халқының тіл байлығын аса мол игерген ақын. Кенен халық ... ... ... өзі де мақалдап;
Елдің көркі не болар?
Көкорай шалғын бел болар [27,124 б.], - деп өлеңдерінің ... ... ... ... ... ... ендігі бір көсіле көтеріліп, шырқай тартқан тың тақырыбы бар.
Ол – ақынның алабұртқан көңіл-күйіне, жан ... ... ...... өлеңдері. “Қаласын Ленин қорғаймыз”, “Жаурамасын
батырлар”, “Біз жеңеміз”, “Тракторшы Елеусіз”, “Кек алу”, ... ... ... ... ... айту”, “Батыр болсаң Мәліктей бол”,
“Қуанышты күн”, “Жерлес батырға”, “Жеңіс салтанаты”, “Күйгенім-ай, сүйгенім-
ай!”, “Қайран ... ... ... қайным”, “Сағындым-ау,
Жапарбек”, “Жеңіс ... ... ән” т.б. ... ... үлкен
тебіреністен туған шығармалар.
Соғыстың алғашқы жылдары шығарған Кенен Әзірбаевтың өлеңдерінің үгіт-
насихаттық мәні басым болғанын ... Бұл ... ... 1941 жылы ... “Ленин жолы” газетінде жарияланған “Жауға қарсы ... ... ... Отан ... өлеңінде лирикалық кейіпкердің жан-тебіренісі,
сезім күйлері арқылы бүкіл ... ... ... ұлы ... ... Отан үшін ... ... – қатерге, қиындыққа болса да ... ... ... ... ... атты төртінші тарауда ақынның ел ... ... ... сөз ... ... ... ... даралап көрсететін
шығармашылық белгісі – оның азаматтық, ойшылдық, ... ... ... Оның ... ... ... мазмұнында және өсиет-
өнеге, нақылдық сипаттарда көрінеді. Арнау, шақыру мазмұнындағы ... ... ... жайлы толғаныс түрінде келеді. Мысалы,
“Біздің Отан жеңеді”, “Ел ... ... ... ... ... ... - ... осы жанрға тән классикалық ... ... ... Атап ... бұл ... ... ... 7-8 буындық жыр өлшемімен, түйдекті-шұбыртпалы
ерікті, кейде егіз ... ... ... ... ... елдікке үндеген патриоттық мазмұнды толғаулары Ұлы ... ... ... ... елді ... ... ... жеңеміз”):
Ұл-қызым жауға аттанды,
Қаруланып, қырланып.
Тылда қалған еңбекші,
Біз де бейқам тұрмалық [26,80 б.] – десе, “Кек алу”
толғауында жыраулық толғауға тән белгі қылаң ... ... бола ... шеру ... [26,65 б.].
Кенен толғауларының екінші түрі – таза дидактикалық ... ... ... ... ... ... ... толғаулары өмірдегі ұсақ-
түйектерді емес, адамдық тіршіліктегі бір ғана дәуірге емес, ғасырларға
жетерлік жалпылық мәні бар ойлы ... ... ... Кененнің мұндай
толғауларын қазіргі қазақ фольклортануында айтылып жүрген терме ... ... ... ... ... ... ... талабына кез келген өлең емес, үлкен әлеуметтік астары бар, ұстаздық
үлгі айтатын толғаулар неғұрлым сай... ... ... ... ғибрат түрінде айтылатын кезінде көп міндетті атқарысқан...
Тұрмыстық-салттық ... ... ... жас ... ... дейінгі
өмір белесінің сипаттамасы бәрі де толғау – термеден көрініс тапқан” [37,56-
57 бб.].
Кененнің ... ... ... ... дидактикалық
толғанысты ақылға, өсиетке, өнегелі ойларға толы болып келеді. ... ... ... ... ... ... үлгісімен
араласқан өзгеше түр. Шығыс поэзиясы бойынша, “По форме ...... где, как ... ... ... собою первая, вторая и четвертая
строки” [38,105 б.]. Бұл жағынан ... ...... Кенендік
стильмен нақыл өлеңдер формасына айналғанын көреміз.
“Бір өсиет жастарға”, “Ерлі-зайып” деген толғауларында “Мал аласы ... адам ... - ... ... халықтық даналық ойларға негізделген
Адамтану мәселесін жырлайды. Көзіңе күле ... ... ... ... ... ... ашына айтады. Кенен дәстүрлі ... ... ... ... ... ... ... мен
тазалығын сақтау жолында жүрген күрескер адамдардың парасат биігіндегі
адамгершілік тұлғаларына баға береді. ... ... ... ... ... ... егіздеу әдісімен адамдық мінез сапаларындағы қасиеттер
ақылдылық пен ... ... пен ... салыстыра
келіп, заман тынысына, халық тағдырына ... ... биік ... ... ... ... адамдардың рухани болмысына, жаратылысына
баға береді:
Кішіпейіл келеді білімді адам,
Дәні толық тарыдай ... иіп [27,180 ... ... ... ... да ... салыстыру әдісі мол
қолданылады. Кененнің толғаулары – оның терең ойлы, өткір тілді ақындығының
жарқын көрінісі.
“Кенен ... ... ... деп ... ... бөлім
“Батыр мен оның достары, қарсыластары”, ... ... ... атты үш тараудан тұрады. “Батыр мен оның достары, қарсыластары”
деп аталатын бірінші тарау Кенен шығармашылығындағы батыр мен оның ... ... ... әрі ... тән ерекшеліктерді
айқындауға құрылған. Бұрынғы эпосты шығарушылар ұлы шайқастарға өздері
араласа жүріп, ... ... ... ... ... халық батырларын
дәріптеген. Халық ақындары да дәл солай, 1916 ... ... ... ... оқиғаның ізінше жұрттың көкейіндегі жырларды
тудырған. Мұны ... ... ... ... Сәт, Қуат ... ... ... Кенен ұлт-азаттық көтерілісі тақырыбына
арнап «Аттан!», ... ... «Он ... ... ... бауырыма», «Кек»
секілді ән-жырларын; «Қырғызбай», «Әли ... ... ... ... Бұл екі дастан да импровизациядағы эпикалық дәстүрді сақтаған,
жазба ... ... ... ... ... ... ... да тарихи шындықты сапалы сипаттау ... да ... әрі ... ... ... 1916 жыл ұлт-азаттық қозғалысына да
ақындық, азаматтық үн ... ... Ақын осы ... қозғалыстың ізін
суытпай 1916 жылға арналған көлемді дастан шығарып, оны ел ... ... Оның бұл ... халық күресі, елінің батыр ұлдары Әли мен
Қырғызбайлардың жанқиярлық қимылдары нанымды суреттелген.
«Қырғызбай» дастанның бас ... ... ... ... ... ... ... әскеріне қарсы көтеріліске аттанады. Бірақ сол жерде
қатты қырғын соғыс ... ... ... ... ... алып ... ... Қырғызбайды,
Еш жерге сусындатып тұрғызбайды.
Алайда, батырдың салы суға кетіп, қайғырып, қамығып қалмайды. Қайта елі-
жұртын, үзеңгілес серіктерін жаудан кек ... ... ... ... ... буынсын.
Кек шыңдаған ақ семсер,
Жау қанына жуылсын [26,298-299 бб.].
«Әли батыр» дастанның ең бір ерекшелігі сол – ақын сол ... ... ... ... ... кегі жайдары күндері теңіздей
тыныш ... ... ... ... ... ... стихиясымен
толқымақ! Ол кезде оған ешбір күш қарсы келе алмайды. Әли батырдың тобына
халық үшін қабырғасы қайысқан ... ... ... бірі ... ... екен ... ... қара торы,
Ерліктің маңдайынан түскен жолы.
Оралған құлағына қара мұрты,
Қақпақ жаурын, қажымас дене зоры [39]
Қысқасы, бұл екі ... ... де 1916 ... ... ... «Әли ... ... «Қырғызбайдың» заңды жалғасы, алдыңғы оқиғаны
шарықтау шегіне ... ... ... ... ... ... ... Осы
секілді шығарма қаһармандарының іс-әрекет, қылықтарында да бүтін бір
тұтастық бар. ... ... ... мен ... ... ... ... толықтыру үшін алынған кейіпкерлер екендігі түсінікті.
Сөйтіп Кененнің «Қырғызбай» мен «Әли батыр» атты ... қай ... ... та, оның шығармасы өсу жолындағы биік бір белесі екендігін
көреміз.
Екінші тарау ... ... деп ... ... сыр мен сымбаты келіскен, жүрек толқытарлық не бір сұлу
кескінді бейнелер жасалған. ... ... ... ... ... ... де көзге де көрікті, қиял қозғап, ойды оятарлық сүйкімдісі - ... ... ... ... ... ... “әйел бейнесі” деген ұғымды
жіктеп, ... ... ... ... онда жас ... өмірдің қай
баспалдағында екендігіне орай бірнеше түрлерге бөліп, бірнеше атаулармен
атауға болады. Мысалы, қыз, ... жар, ... ана, ... ... ... ... тән ... қасиеттері, көркемдік
кестесі мен мәнері, суреттегіш-бейнелегіш құралдары болатынын айту қажет.
Әйелді біріншіден – қыз деп атар,
Қыз бала ер ... ... ... ... ... боп ... салып,
Бөтен жұрттық боп кетіп бір жылатар [27,82-83 бб.].
Кенен поэзиясындағы әйелдер бейнесі барынша ... ... Ақын ... ... ... ... ... дәрежеде
бейнеленген деуге толық негіз бар. Кенен ... жас ... ... ... ... талындай”, “тоты құстай”, “маралдай”, “бұлбұлым”,
“сандуғашым”, “болатым”, “гауһар тасым”, “таң жұлдыз”, ... ... ... ... ... мол. Осы ... сөздер, ұғымдар ақын
өлеңдерінде көркемдікпен қолданылған. Айрықша стилистикалық ерекшеліктерге
ие. Бұлардың ... ... ... мол әрі ... ... ... өзіне ұғымды, түсінікті, жанына жақын болғандықтан. Мәселен, былай
болып келеді:
Тау талындай, ... тау ... ... саумалындай
(“Қыздар”) [27,42 б.].
Тал бойыңда тарыдай бір мінің жоқ,
Тоты құстай бұралып тұрасың ба?
(“Мөртай”) [20,11 ... ... ... да, ... ... ... олар бір-бірімен
тамырлас, өзектес болып келеді. Сондықтан да эстетикалық мәні терең сөз –
көркем образ жасаудың маңызды ... ... ... ... ... ... жеткізетін қасиет –
шығармаларын бейнелелікпен, көркем тіл ... ... ... ... өрнектелген поэзия тілі адам жанының иірімдеріне терең бойлап, ақын
шығармаларының халық жүрегіне берік ұялайтын қадір-қасиетін арттыра түседі.
Жазба поэзияның ... ... ... да ... ... ... сапалық белгілердің әсер еткені даусыз шындық.
“Халық бейнесі” деп ... ... ... ... ... халық
бейнесінің дәстүрлі өрнектері, оның ақын ... ... ... Ақын ... ... аясы кең. К.Әзірбаев
шығармаларының дені кеңес дәуірінде жазылғандықтан да, олардан сол ... ... ... ... ... ақын шығармаларының тәрбиелік,
тағылымдық мәні әсте кемімегендігі ... ... ... ... басталады. Сондықтан да Кенен ақын еңбекшілдікті – адамның жоғары
қасиеті деп санады.
Астықты тың ... ... ... ап қалыңдар [26,134 б.].
Ақын еңбекті ақыл-ой парасатымен сәтті ұштастырған «молшылық көзі
егінде» ... ... мәні зор. ... жалпақ жерінің мұндай игілікке
ие болуы ғылымның ... ... ... іс ... ... ... ... екі өлең де еңбекті дәріптеген. Бұл – ... ... ...... тірегі деген ұғым береді. «Ақыл-нақыл» атты ... ... ... ... ... тілек етеді. Тер – тек еңбек қуатының тері
болуы керек деп қысылу мен қорқудың тері болмағанын қалайды. Адам мен ... жоқ екі ... Жер ... ... берсе, адам жерді
гүлдендіреді. Осы екі фактор адам қиялында нық орныққан. Жерге сән ... ... ... адамының қалпын «Қызыл тулы» өлеңінен көреміз.
Міне, егін бапкерінің бүкіл болмыс-бітімі, ... ... ... ... ... ... тұра ... Мұнда Кенен
еңбеккердің ісіне де, өзіне де сүйсіне қарайды, оны үлгі ... ... ... – жан қиналта құлшына еткен еңбек жемісі. Соны
ұғынуда, оны бағалай білуде кім ... да ... ... Адам ... нәзік иірімді кейде елемей кететіндігімізді ақын «Ақ бидай» деген
өлеңімен еске салады. Нанның молдығынан «бидай көп» ... ... ... ... ... Бір кездегі аштықты ұмытып кететіндігімізді айта
келіп, ол: «шашырап бір дән ысырап болмасын да» деп ой ... ... ... ел ... ... шашу шашты [26,89 б.].
Немесе;
Табиғат алтын түгін, інжу дәнін,
Еңбек сүйгіш ерлерден аямайды [32].
Ақын осылайша бар халыққа ... ... Осы ... ... ой-түйіні
– еңбекті дәріптеу, еңбек адамдарын бағалау. ... ... ... ... ... маңызын жоғары қояды.
Қорытындыда ақын Кенен Әзірбаевтың шығармашылық ... мен ... ... белгілі ғалымдардың, ақын-жазушылардың ой-
пікірлері ... ... ... ... ... Ғылым
академиясындағы сирек қорлардағы қолжазбалар жекелей және ... ... ... ... ... ... ... назар аударылғаны, оның зерттеу нәтижелері берілген.
Кенен Әзірбаев қазақ поэзиясының бүкіл болмыс-бітімінен өзі сусындап
өскен ауыз ... ... ... дамытып, жаңа сатыға көтергені
айқын аңғарылады. Ақын өлеңдері мен дастандары, толғаулары – ХІХ ғасырдың
өзекті ... ... ... ... ... ... ... тағлымы зор мұра ретінде бағалы.
ХІХ ғасырдағы қазақ ... ірі ... ... ... ... дәстүрдің ақтангері, көшбастаушысы, ақындық поэзияны жаңа
белеске көтеріп дамытушы Кенен Әзірбаевтың әдеби ...... ... ... орын алатын қазына.
Диссертациялық жұмыстың алғашқы бөлімінде тұңғыш рет Кенен ... ... қыры сөз ... ... әдеби қорлардан алынған дәйек
көздері мен ел ... ... ... ... ... тұрғыда
негізделді. Кенен – жыршылық өнерді жалғастырушылардың ... Орта ... ... ... ... «Ер Төстік», қырғыздың атақты эпосы
«Манас» ... ... ... ... келген. Ақын жырды түбегейлі
өзгертпегенімен композициялық ... ... ... ... енгізді. Жыр біткен жадында жатталып, көп нәрсені көкірегіне
түйген ақынның бұл салада да өзіндік ... бар ... ... ... ... ... ... деректер екшеленіп, алғаш рет бір арнаға
тоғыстырылып, ғылыми дәлелдеулер арқылы тұжырымдама берілді.
Жұмыстың екінші бөлімінде Кенен айтыстарына, өлеңдері мен толғауларына
жан-жақты ... ... ... ... түрлі айтыс жинақтарында
жарыққа шыққан айтыстарымен қатар, тұңғыш рет ... ... ... ... ... ... айтыстары терең зерттелді.
Айтыс өнері Кененнің негізгі ақындық қырын анықтайды десек, жұмыста ақынның
барлық айтыстарының тарихына, оның ... ... ... кең ... жасалды. Осы орайда, айтыс жанрына байланысты ... ... ... ... ... теориялық
бағытын анықтауға мән берілді. ... ... ... жеке ... ХІХ ғасырдағы айтыс ақындарының шығармашылығымен салыстыру әдісі
арқылы берілуі – ... ... ... деп ... ... өмірі, шығармашылдық жолдағы даралығы, сол ... ... пен ... ... оны ... ұстазы деңгейіне көтерді. Түйіндеп айтқанда, ХІХ ... ... ... орны бар ... ақын – ... ... өткен
айтыс өнеріне тың леп қосып, кейінгі ұрпаққа түрлендіре, кемелдендіре
жеткізуші хас шебер ақындардың ... ... өзі ақын ... бет-бағдары мен ешкімге ұқсамайтын ерекшеліктерін айқындайды.
Кенен өлеңдері мен толғаулары тәрбиелік ... ... ... ... мәселесі – адамгершілік, ар-ождан, инабаттылық, ... ... ... тағлымы зор мұра. ... ... ... ... атты ... осы мәселелер кеңінен
талданады.
Ақынның әдеби мұрасын жинастыру ... ... жаңа ... жаңалығы болып саналады. Себебі, Кененнің «Абай», «Құрметті інім
Жұмабайға» өлеңдері – бұрын ... ... ... ... айналымға түспеген
мұралар.
Жұмыстың үшінші бөлімін ақын поэзиясындағы кейіпкерлер ... ... ... ... Мұнда ақын шығармашылығындағы кейіпкерлерді
өзінара жүйелеп, жіктедік, оларға ортақ қасиеттерді әрі ... ... ... ... Ақын ... ... ... алатын орны,
қазақ тілі грамматикасындағы троптарға сай кездесетін категориялық ... сөз ... ... ... ... ұйқас,
буын өлшемдеріне назар аударылып, оның теориялық құрылымына ... ... ... ... ... ... ... олардың
атқаратын көркемдік-эстетикалық қызметі де жоғары. Ақын ... ... мол ... ... игеріп, жаңа заманды
бейнелеуге ұтымды жарата алды. Ұйқас пен ырғақ ... ой мен ... ақын ... ... ... әрі суреткерлікпен астасып
жатыр. Кенен өнерінде шешендерге тән тура ... де, ... ... айтудың да неше алуан көркемдік үлгілері бар. ... ... ... ... ... ... тарихында өзіндік орнымен
ерекшеленеді. Ерекшелігі мен құндылығы оның сан қатпарлы ... ... деп ... ... ... ... жеріндегі ақындық, жыршылық, би-
шешендік дәстүріне әсер етуі нақтыланып, сөз ете отырып, Кененнің ... ... ... орны ... ... ... ... – қазақ әдебиетінің тарихында ақындық ... ... ... халқымыздың белгілі бір кезеңдегі рухани өміріне өз
тарапынан игілікті ықпал жасай алған, соңына ... ... мен ... ... шығармашылық дара тұлға.
Қазақ халқының әдебиет тарихында айрықша шығармашылығымен қайталанбас
туындылар қалдырған Кенен Әзірбаевтың әдеби мұрасы өзінің барлық ... ... ... ... ... ... ... қала бермек.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Әуезов М. Әр жылдар ойлары. –Алматы: ҚМКӘБ, 1959. –371 б.
2 Мұқанов С. Халық ... ... ... 1974. –236 ... ... Е. ... және ... ақындары. –Алматы: 1996. –240 б.
4 Жұбанов А. Замана бұлбұлдары. –Алматы: Жазушы, 1975. –464 б.
5 ... С. ... ... ... ... 1976. –165 ... ... С. Бозторғай. –Алматы: Өнер, 1981. –96 б.
7 Сейітов С. Өмір өрнектері. –Алматы: Жазушы, 1969. –316 б.
8 Сыздықов Т. ... ... ... ... 1977. –139 ... Тәжібаев Ә. Жылдар, ойлар. –Алматы: Жазушы, 1976. –472 б.
10 Төреқұлов Н. Жамбыл мен Кенен. –Алматы: Жалын, 1978. –128 ... ... М. Асыл ... ... ... 1986. –328 ... ... С. Өнерпаздық өрнектері. –Алматы: Ана тілі, 1996. –88 б.
13 Тебегенов Т. Халық ... ... ... пен ... ... Білім, 2001. –332 б.
14 Керимов Ш. Проблемы традиционного и ... в ... ... (сал-сері) второй половины ХІХ и ... ... ... ... ... ... ... 1991. –24 с.
15 Жумкина С. Ш.Қошқарбайұлының ... ... және ... ... канд. дисс. –Алматы, 2003. –129 б.
16 Әлібеков Т. Құланаян Құлмамбеттің ақындық мұрасы: канд. дисс. ... 2002. –198 ... ... Т. ... ... ... 1998. –176 ... Әзірбаев К. Аңыздар сыры. –Астана: Елорда, 2000. –348 ... ... Т. Екі ... ... ... ... 2001. –160 б.
20 Әзірбаев К. Көпшілік, тыңда әнімді. Әндер жинағы. –Тараз: 2003. –72 б.
21 Кененұлы Б. Әке рухымен сырласу. ... ... 2004. –320 ... ... К. Өлеңдері мен дастандары. –Алматы: ҚМКӘБ, 1952. –116 б.
23 Әзірбаев К. Өлеңдері мен дастандары және ән ... ... 1955. –176 ... ... К. ... ... –Алматы: ҚМКӘБ, 1961. –124 б.
25 Әзірбаев К. Тойбастар. –Алматы: Жазушы, 1973. –103 б.
26 Әзірбаев К. Таңдамалы ... ... ... 1974. –463 ... ... К. Екі ... таңдамалы шығармалар: Бірінші, екінші том.
–Алматы: Жазушы, 1984. –360 ... ... Ә. Эпос және оның ... ... ... ... ... Кененқызы Т. Атамның жеті күйі. Еңбек туы // 30.06.1984.
30 Нұрғалиев Р. Телағыс. –Алматы: Жазушы, 1986. –440 б.
31 ... С. ... ... народов СССР. –М: Наука, 1985. –115-
137 сс.
32 ҚРҰҒА Қолжазбалар қоры, №548 бума, 2-дәптер.
33 Баласағұн Жүсіп. Құтты білік.–Алматы: Жазушы, 1986. –616 ... ... Қожа ... ... хикмет. –Алматы: Мұраттас ғылыми-зерттеу
және баспа орталығы, 1993. –262 б.
35 Иүгінеки Ахмет. Ақиқат сыйы. –Алматы: ... 1985. –152 ... ... ... ... №848 ... Бердібаев Р. Сарқылмас қазына. –Алматы: Мектеп, 1983. –248 б.
38 Кабулниязов Д.Ж. Пути развития ... ... ... док. ... ... –Ташкент, 1973. –72 с.
39 ҚРҰҒА Қолжазбалар қоры, №548 бума, 4-дәптер.
Диссертация тақырыбы ... ... ... ... ... Кенен Әзірбаевтың Ұлы Отан соғысына арналған шығармалары // ҚР
ҰҒА Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. №4. Алматы, 2005. 51-56 бб.
2 ... ... ... ... ... ... // ... Хабарлары. Тіл, әдебиет сериясы. №1. Алматы, 2006. 75-78 ... ... ... ... ... // ҚР ҰҒА ... ... сериясы. №2. Алматы, 2006. 90-93 бб.
4 Кенен өлеңдері мен халық өлеңдерінің ара-қатынасы // “Тіл және
әдебиет: ... мен ... атты ... ... ... материалдары. Алматы: Арда, 2006. 380-
387 бб.
5 Кенен жырларындағы табиғатты жыр етуі // “Бүгінгі түркітану және
оның даму бағыттары” атты ... ... ... ... 2006. 373-382 ... ... ... шығармалары // “Бүгінгі түркітану және оның
даму бағыттары” атты Халықаралық ғылыми-практикалық
конференция материалдары. Алматы, 2006. 383-390 бб.
7 ... ... ... ... ... // “Әлемдік
рухани құндылықтар және қазіргі қазақ әдебиетінің өзекті мәселелері”
атты Халықаралық ғылыми-практикалық конференция ... 2007. 409-417 ... ... ... представленной на соискание ученой степени
кандидата филологических наук по специальности
10.01.02 – Казахская ... ... ... ... ... ... характеристика работы. Проблема традиций и новаторства в сфере
устного народного творчества – наиболее ... ... ... и ... ... менее других. По проблеме новаторства творчества Кенена
Азербаева еще нет ... ... а ... к ней ... ... и не ... ... Одним из наиболее перспективных для дальнейшего
исследования стало изучение творчества виднейших представителей ... ... ... к ... творчеству классика
казахской ... ... ... ... ... его обширное наследие и ... в ... ... а также осветить на основе этого анализа некоторые актуальные
вопросы ... ... ... Наследие Кенена Азербаева
постоянно привлекала и привлекает ... ... К ... К.Азербаева обращались такие видные ученые, как ... ... ... ... его ... осмысливается
Ш.Елеукеновым, М.Жолдасбековым, С.Негимовым. Однако литературное творчество
Кенена Азербаева до ... ... не было ... ... ... Таким образом, анализ публикаций, освещающих
литературную деятельность ... ... ... что ... ... ... его ... новизна исследования.
1.     Впервые предпринята попытка целостного рассмотрения творческой
биографии Кенена Азербаева, ... ... и ... ... ... ... печати.
2.     На основе историко-биографических сведений акына с современных
позиций осмыслены некоторые вопросы истории казахской литературы ... ... в ... ... не ... ... труды Кенена Азербаева,
обнаруженные в рукописном фонде Национальной академии наук ... ... ... ... ... ... К.Азербаева и
рассмотрен его вклад в совершенствование искусства айтыса в XIX веке.
5.     ... ... ... ... Кенена Азербаева,
также введены в научный оборот и подвергнуты анализу ... ... ... інім ... ... ... духовно-культурной среды на формирование
художественного вкуса акына и рассмотрена роль школ ... ... ... и ... на ... ... ... учебное пособие, где собрано и проанализировано
творческое наследие К.Азербаева.
Объектом данного ... ... ... ... ... научной библиотеки Министерства образования и науки Республики
Казахстан, института литературы и ... им. ... ... ... музея им. Кенена Азербаева.
Цель и задачи исследования. Целью работы ... ... ... ... жырау Кенена Азербаева, определение
тематического своеобразия и ... его ... в ... ... ... Для достижения цели были поставлены следующие задачи:
•        ... ... ... акына в контексте общественной
социально-политической ситуации и литературной среды;
•        сбор, дополнение и всесторонний анализ литературно-исторических,
архивных сведений об акыне;
•        ... ... ... в казахскую литературу XIX века,
всесторонний научный систематический ... его ... ... отзывов, откликов, различных материалов в
литературоведении, посвященных творчеству акына;
•        ... ... в ... ... и определение идейно-
тематических и изобразительно-выразительных особенностей произведений
К.Азербаева;
•        ... ... ... ... ... по ... и содержанию;
•        определение вклада Кенена в искусство и совершенствование
айтыса, совершенствование поэзии ... ... ... ... ... и ... ... исследования явились труды
ведущих ученых, посвященные вопросам казахской поэзии, ее истории и теории,
а также ... ... ... и жыршы.
Методы исследования. В работе использованы комплексно-систематический,
историко-хронологические методы.
Теоретическая и практическая значимость. Выводы и ... ... ... быть ... при ... ... ... в процессе преподавания спецкурсов и спецсеминаров по
истории казахской литературы в высших учебных заведениях.
Структура диссертации. Исследование ... из ... ... ... и ... использованных источников.
Первый раздел посвящен певческому искусству Кенена. В этом разделе
определяется, что поэт ... ... из ... ... «Ер-Тостик».
Также рассмотрены и проанализированы с идейно-тематической, жанровой
позиций и другие эпосы из ... ... ... в один из его ... ... же ... реализация в творчестве ... ... и ... ... ... разделе рассматривается поэтическое ... ... ... и преемственности. Раскрыты художественные ... ... ... внесенные им в размер стиха.
Третий раздел посвящен анализу системы персонажей в поэзии ... ... ... систематизация и классификация ... ... ... ... а также выявляются общие и индивидуальные черты ... the author's abstract of the ... ... on competition of a
scientific degree of Candidate Philology Sciences on a speciality
10.01.02 - the Kazakh literature
Oten Aigul ... ... Literary ... ... of the dissertation work. The problem ... and ... in sphere of oral national ... are ... ... object of the ... and this area is ... less
others. On a problem of innovation of creativity of the Kenen ... there are no large ... and having to its the attitude are ... and not ... of a theme. To one of the most ... for the ... began studying ... of the most ... ... oral national ... The ... to literary works of classic of
Kazakh literature Kenen Azerbayev was dictated in order to analyze ... heritage and ... in history of Kazakh ... ... to light up some actual problems of literary ... on the basis ... ... condition of the problem Kenen ... ... ... and attracts ... attention. Such well-known
scientists as M.Auezov, S.Mykanov, E. Ismaillov, A.Zhubanov have ... creative heritage of ... The ... of his works ... the leading literary critics and critics: ... M.Zholdasbekov,
S.Negimov. Though the literary creation of K.Azerbaev wasn’t the subject ... ... ... till now. Thus, the analysis ... reported literary works of K. ... allows to ... it’s time of ... learning of his ... novelty of ... Attempt of complete ... of Kenen Azerbayev’s creative
biography, comprehended opinions, responses published on pages of
periodicals for the first time is ... On the basis of ... of akyn’s data from ... ... some questions of Kazakh literature history of
XIX century.
3. Kenen ... works not issued earlier which has been ... in ... fund of the National academy of sciences ... ... are entered into a ... revolution.
4. Are ... to the ... ... analysis K.Azerbaev’s
aitys and his contribution to perfection of aitys art in XIX century
is considered.
5. Art features of ... verses are ... also ... into a scientific revolution and verses "Abay" and «To ... ... are ... to the analysis.
6. ... of the ... ... on ... ... akyn taste is determined and the role of schools of Abay, Birzhan,
Baluan Sholak and Zhamdyl on Kenen’s creativity is ... The manual where ... creative heritage is ... analysed is ... of the given research were ... of ... fund of
the Central scientific library of the Ministry of Education and a ... Republic ... M.O. Auezov ... of the ... and ... Azerbayev historico-literary memorial museum.
The purpose and research problems. The purpose of work is ordering of
akyn, zhyrau Kenen ... literary ... ... of ... originality and an estimation of his creativity in a context ... of the Kazakh ... For ... of the purpose ... tasks have been ... ... of the creative akyn ... in a context of a ... situation and the literary environment;
- Gathering, addition and the all-round analysis of ... archival data about ... ... of the akyn ... in the Kazakh ... of ... the ... scientific regular analysis of his products;
- Judgement of opinions, responses, various materials in the literary
criticism, devoted to akyn ... An ... ... in ... ... and ... ideological-thematic and graphic - expressive features of K.
Azerbayev's products;
- ... of aitys, poems, tolgau ... ... the form and contents;
- Definition of Kenen contribution in art and perfection of ... of akyns poetry, the literary ... of ... ... and ... basis of research were the works ... ... devoted to questions of the Kazakh poetry, its
history and theory, and also ... of akyns, zhyrau and ... of ... In work ... ... are ... ... and practical importance. Conclusions and offers of
dissertational work can be used at a spelling of history of the ... during teaching special courses and special seminars on ... the Kazakh ... in higher school.
Structure of the dissertation. The Research consists of introduction,
three sections, the ... and the list of the used ... first section is devoted to Kenen singing art. In this section ... executed fragments from eposes "Manas", "Er-Tostic"it is determined.
Also 10 collections are considered and analysed from ... ... and other eposes from zhyrshy ... ... in one
of it. Here realization in akyn creativity folklore ... ... genres is ... the second section Kenen poetic skill, problem of ... ... is considered. Art features of verses of the poet, the changes
brought by it at size of a verse are ... third section is devoted to the analysis of system of ... ... poetry. In her ordering and ... of the ... in akyn creativity is given, and also the general and ... of heroes come to light.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әдеби тек. эпос. лирика,драма13 бет
Кенелер5 бет
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Алғашқы көмек7 бет
Зоология сабағында жергілікті жердегі кейбір төменгі сатыдағы жануарларды оқушыларға таныстыру70 бет
М.О.Әуезовтің тарихи көзқарастары78 бет
Тіршілік қауіпсіздік негіздері95 бет
Экономика ілімдерінің тарихы249 бет
Қазақ поэзиясындағы Әуезов бейнесі6 бет
Қазақ сахнасында ән-аспаптық эстрадалық ансамбль өнерінің даму мәдениеті51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь