Алдаспан

Алтын жұмыртқа
Әдебиеттің археологы
Жазығы жақсы жыр жазғаны ма?
Қастеріміз де, қасиетіміз де
Маған өз қаламдастарым қымбат»
Жазушының ерлігі
Қылыш шағында-ақ әдебиет көгінен жарқырап шалынған Мұхтар Мағауиннің жұлдызы бүгін де тым биіктен, тым дара көрінеді. Қырық жылдан кейін баспасөз бетін көрген бозым қаламнан туған “Бір уыс бидай» аталатын алақандай әңгімеден бастап, байсал тұста жазылған “Қыпшақ аруы» психологиялық әфсана хикаятына дейінгі аралықта қалың оқырманның рухани жауһарына айналған талай тамаша туындылар жазушының аты-жөнін Темірқазықтай әйгілегені күмәнсіз ақиқат. Еш күлбілтелемей, міңгірлемей мойындаған жөн. Ал қаламгердің кілең кереметтерінің ішінен сүзіп алар інжу-маржандардың көшбастаушысы ретінде ұдайы “Қобыз сарынын» ойланбастан ауызға алатыны бекер емес-ау. Оны жіті байыздап, тап басу үшін жанкешті жазушының жан-дүниесіне тереңірек бойлап, сыры сан қатпарлы, сан қабатты шығармашылық қазынасына қырағы жанармен үңілуің керек…
        
        АЛДАСПАН
Алтын жұмыртқа
Қылыш шағында-ақ әдебиет көгінен жарқырап шалынған Мұхтар Мағауиннің
жұлдызы бүгін де тым ... тым дара ... ... жылдан кейін
баспасөз бетін көрген бозым қаламнан туған “Бір уыс бидай» ... ... ... ... тұста жазылған “Қыпшақ аруы»
психологиялық әфсана хикаятына дейінгі ... ... ... ... ... талай тамаша туындылар жазушының аты-жөнін Темірқазықтай
әйгілегені күмәнсіз ақиқат. Еш күлбілтелемей, міңгірлемей ... ... ... ... кереметтерінің ішінен сүзіп алар ... ... ... “Қобыз сарынын» ойланбастан ауызға ... ... Оны жіті ... тап басу үшін ... жазушының жан-
дүниесіне тереңірек бойлап, сыры сан қатпарлы, сан ... ... ... ... ... ... келген әңгіме-дүкенінде, сұхбат сәтінде, алқалы басқосуларда
үкілеп, шоқтықтап, ардақтап айтатыны – ... ... мен ... ... талай мәрте естідік. Өзі де сан дүркін ... ... ... ... көңілін алаңдатып, ұйқысын қашырған ғажайып
еңбектер – Мағауин үшін, бейнелеп айтсақ, ... ... еді. ... ... ... дейтін баршаға ортақ қағида бұл жерге жүрмейді.
Сондықтан да сұңғыла суреткер ... ... ... ... әр ... ... әр ойын қызғыштай қорғайды.
– Жас кезіңде жалғыз алтын жұмыртқа тапсаң, қалған ғұмырың ... ... ... ...... еді ... аға бір кездескенімде.
Тосын түйін. Пайымды пікір. Ордалы ой орамы.
Бір қуанарлығы, қаламгердің шаршаңқы жүзінен гөрі, келешекті ... ... мен ... үні ... ... аудартқандай.
Әдебиеттің археологы
Майталман шебер Мұхтар Мағауиннің қалам қарымы кез келген туындысынан
андыздап тұрады. Теңіз дәмі – тамшыдан. Жазушы ... ... ... ұшқырлығы, мұхиттай ойының тұңғиық шалқарлығы мен көркем
кестелігін сөз саптауынан ә ... ... ... әсем өрілген
зеріндей қас шебердің қаламұшынан төгілген зерделі сөз әмәнда сан қатпарлы
астарына ... ... ... Қай тақырыпқа қалам сілтемесін Мағауин
мерейін марқайтар айшықты дара қолтаңбасы атойлап қарсы алса керек. Сон-а-
ау жаратылыс жаралғаннан, ... одан арғы ... ... ... ... ... ... жағдаяттардан бастап, бүгінгі бастан ... атом ... ... ... ... ... ... алатын жазушы білімімен кез келген жанның пікір сайыстыруға жүрегі
дауаламас. Мұхаң көп оқыған, көп тоқыған. Оның ... мен ... тар ... әдебиет төңірегінде ғана емес, әлемдік құбылыстардан білмейтіні жоқ.
Бір қуаныштысы, оны ол айғайлап айтпайды, өзінің “менін» әр ... ... ... ... көп планды шырғалаңға толы романдарына
дейін, ең ақыры, дүбірлі дүниенің заманауи тыныс-бүлкілінен ... ... ... жеткізеді. Мұның бәрі қазақ атамның “Білекті ... ... ...... ... ... ұлағатына саятындай.
Түйген-түйсігі шартарапты қамтыған жазушының қаламнан қалт ... ... жыр ... ... ... дүние жүзінде ең озық үлгі
саналған ... ... ... ... өз ... беретіні де сөзсіз.
Кітапқұмар жазушы бірде әдетінше Алматыдағы кітап ... ... ... жаңадан шыққан рухани қазыналармен асықпай танысады. Өзіне
ұнаған құшақ-құшақ кітаптарды сатып ... ол ... ... ... ... ... қатысты, археологияға арналған энциклопедияларға,
том-том кітаптар мен кере ... ... ... ... ... ... аялай ұстап парақтайды.
– Мұхтар аға, бұларды қайтесіз. Тікелей археология тақырыбына арналған
кітаптар ғой, – ... ... қыз ... ... – Оның ... ... ... Біразы көне тарих шежіресі сияқты. Әдебиетке үш қайнаса сорпасы
қосылмайды.
– Ой, айналайын, қарағым. Сізге қатысы жоқ, ... ... ... – Сәл-пәл үнсіз тұрған жазушы өзіне жылыұшырай кеңес ... ... ... ... сатушыға бар ықыласын аударған. – Қателесесіз, қалқам. Мен
әдебиеттегі археологпын ғой. Археолог болмасақ, тарихи хикаят, ... ... ... ... ... ... ... көрінер салхар
даланың ескерткіш-жәдігерлері – тас ... мен биік ... ... ... ұғып, бүгінгі буынға көркем туынды ретінде ұсыну үшін,
бізге қалам ұстаған пақырыңа археолог болуға тура ... ... ... ... ... мол қатпарларына әдебиеттегі археологтардың ой
көзімен үңілгенде ғана шынайы келісті туынды туса керек…
– Түсіндім. – Ұшқары ... ... ... ... қыз ... ... қатқан.
Әдебиет әлемін орда бұзар отызға жетпей-ақ дүр ... ... ... сарыны» монографиясынан бастап, байсал шағында дүниеге
келген “Қыпшақ аруы» ... ... ... ... археологы
қашаған кесек те, шоқтықты шығармалар шоғыры талайлардың назарын әлі де
өзіне аудара берері бек мүмкін.
Жазығы ... жыр ... ... даңқын аспандатқан Абай тойының дабылы саябырсымаған күйі жаңа
дүбірге ұласқан. Алаш жұрты жыр ... ... бір ... ғасырлық
мерекесіне жаппай жұмылған-ды. Ықылым заман көз жасы құрғамаған, мың өліп,
мың тірілген ... ... ... ... ... түйдек-түйдек
қуаныштарымызды көп көрген ішмерездер де ұшырасқан алас-күлес кез. ... ... әккі ... ... мысықтілеу саясаты да қыбын тауып
аяқтан шалып қалуда. Асыл ... ... ... ... лепестерін
жапсырып, асқақ арына кір жағуды мансұқ еткен пиғылы бұрыс ... ... әр ... бой ... ... ... ... жат ниетті
жандай­шаптар қатарында өзіміздің мәңгүрттердің жүруі.
Ұлы жырау тойы қарсаңында олардың оғаш ойларын өз құлағымызбен ... ... те. ... боп ... ... боп таласушылардың
ұшқары уәжі: “Өмір-бақи кеңестік дәуірді дәріптеген. Қызыл ... ... ... ... ... ... бергенінен онша ұзап
шыға алмапты…». ... ... ... ... ... ... мен ... парасатпен пайымдай алмаған саңылаусыздар санасының
саяздығына қарның ашады. Ал осындай доңайбат көрсетушілерге ... қара ... ... Мағауиннен естіген жалғыз ауыз орамды, әмсе
көлденең тартамын.
Жазушылар одағының ... ... өзім аса ... ... ... ... шуаққа толы көздері ... ... ... ... ... ақын-жазушылар Төлек Тілеуханов, Зейнолла
Тілеужанов, Тұрған Тох­тамов, Рафаэль Ниязбеков, Сәрсенбі ... ... ... ... Сөз ... – Мұхаңда. Бар ынта-
шынтымен ықыластана құлақ түрген өзгелері үн-түнсіз. Әдептен озбаған қалпы
шырайлы ... ... ... ... ... ... ... қалдым. Ә дегеннен елең ете түскенім рас. Пікірталас ой-бөліс Жамбыл
жайында секілді.
... ... – деді ... ... ... ... қияқ мұртының
ұшын ширата сипап. – Жәкеңнің отпен суарылған өрт өлеңдері ... ... ... сабалаған селтекбайлардың әуселесін. Блокаданың шідерлі
құрсауын тас-талқан етіп бұзған Жамбылдың ... ... Ал, ... де ... ... ... күн көсемдері Ленин мен Сталин
туралы бүкіл жер шары ақындарының арасында ... ... ... айтқан бірде-біреуі жоқ. Әлем әдебиетін ... ... арғы ... ... ... ... бергі ақындардың арнау
жырларын, одан кейінгі Шығыстың ұлы ... ... ... орыс ... ... ... үңілсеңіз, мадақ
жанрының ежелден сорап тартатынын, ... ... мен ... заңы бар
екенін аңғарасыз. Осы орайдан зерделесек ол мадақ ... ... ... ... үлгісін дүниеге әкелді. Естеріңде ... ... ... ... әлемнің өңкей аузымен құс ... ... ... жинақ жарық көрген. Менің байқауымша, соның
ішіндегі ең ... да, ең ... да ... ... Сонда деймін-ау. Жәкемнің
кінәсі не? Жазығы жақсы жыр жазғаны ма?! Мінеки, өздерің құлақ түріңдерші:
Күнсіздерге күн ... ... нұр ... кені ... жүзінің кіндігі –
Мавзолейдің тасында.
Жер жүзінің шырағы –
Кремльде – қасыңда.
Езілгенді теңедің,
Зарыққанды жебедің,
“Жер жүзіне шам-шырақ
Орнатамын!» – деп ... ... тас ... ... толғауды төгілте жөнелген
Мұхаңмен жарыса күбірлегенімізді біз де сезбей қалғанбыз. Бұл – ... ... ... ... ... ... ... құдіреті.
Ақиқатын айтқан жөн. Жалпақ жұрттың жүрегінде құндақталған мұндай
жауһар жырлар некен-саяқ.
Жоғарыдағы ой ұшқындарын көрнекті қаламгеріміз Одақта ... ... ... ... ... ... түскені де әлі есте.
– Осындайда ойға оралады. Бірде Мәскеуде ... бас ... ... бір ... орыс ... маған қиямпұрыстау сұрақ қойғаны
бар. “Сіздер ... ... әлі де ... ме? Ол ... ғой» ...... күлген Мұхтар аға сөзін жалғаған. – Сонда
мен бүйдедім: Сталинді ХХ ғасырдың ұлы ақыны Анна ... ... ... ұлы ... Пастернак мақтаған. Бүкіл дүние таныған Мандельштам
мақтаған. Басқаларды тізбелемей-ақ қояйын. Бірақ солардың бәрі де Жамбылдан
артық ... ... ... ... олардан Жамбылдың ақындық
таланты артық еді. Міне, осы ... ... ... Жәкеңе тиісе
сөйлеу, кекету қазіргі орыс басылымдарының сарынына да айналғандай. Бұл ... ... ... қазақты мұқатудың бір түрі.
Шынтуайтына келгенде ақын қиялынан ... асыл сөз ... ... ... ... ... береді. Біз Жамбыл толғаған мадақ, ... ... ... ... ... ... ескірмес озық үлгісі
деп қарауымыз керек, қазақ сөз өнерінің мәңгілік ескерткіші деп ... ... да ... жаһұт жырымызды келер ұрпаққа сол саф
күйінде жеткізуіміз керек.
Пендешілікті қойсайшы. Әйтпесе, ... ... деп ... ... ... де, ... ... Ақ түйенің қарыны жарылғандай ақжарылқап заман талай
тұманың бітелген көзін ашқан. Бұрын-соңды естімеген ... ... ... орақ ... қырғи тілді шешендеріміздің, тарих
шежіресінен сызып тастап, жадымыздан ... ... ... ... бен ... есімдерін түйдек-түйдегімен жалғанның
жарығына шығарып әйгілей бастаған.
Қазақтың ұзақ сағына ... ... ... ... еді. ... мен ... АҚШ ... мен астронавтарының аты-
жөндерін жөргегінен шықпай жатып жаттап өскен ... ... ... ... ... ... Тіпті, қайсыбірлері: “Бұ неғылған толып
кеткен батырлар мен билер, әулиелер мен әмбиелер, жазушылар мен ... бәрі де ... ... ... ба, осы?!» деп екіұдай күй
кешкен. ... ... ... күні кеше ғана өмір ... қазақ
зиялыларының мерейтойларын бірінен соң бірі салтанатпен, дүрілдетіп өткізе
бастағаны бар.
Қазекемнің ежелден қанына ... ... емес пе. ... ... ... ... ... түкпір-түкпірінде
жарыса өткізілді. Жай ретімен, өлшемімен өткізілсе бір сәрі. Баяғы ... ... ... ... Шеттен шыққан астамшылықтың, дарақылықтың
соңы ұлыларды ұлықтау ... ... ... өз ... өз руын ... Мұндай аста-төкте көзге бірден оғаш көрінгені – оңды-солды шапан
жауып, шапан ... ... ... ... ... ... жоралғылар тым аз уақыттың ішінде жиіркентіп
жібергендей еді. Осыны жан ... ... аса ... ... ... ұлы ... Сүлейменов бір аламан тойдың үстінде:
– Айналайын қазақтар, бұдан былай орынсыз шапанизацияны тоқтатайық, –
деп әдемі ескертті. – ... ... ел ... ... ... ... я болмаса үлкенді-кішілі ... ... ... ... бен ... ... ... ойды заматында қаузай түскен тұла бойы ... ... ... Мұхтар Мағауин:
– Олжекеңдікі өте дұрыс. “Шапанизация» сөзінің ... ... Ол мына ... ... ... ең қастерлі киімі – шапан ... ... ... ... ... ... ... білейік
дегенді мегзеп тұр. Әсіреқызыл әрекеттің несі жақсы дейсіз.
Иә, ойшылдардың ордалы ойы әрдайым қарапайым сөздермен ... ... ... ... сұңғыла сөз іле ғибратты тәмсілге ... ... ... ... өз ... қымбат»
…Бүкіл шығармашылық ғұмырының нобай-сұлбасын “Алтын дәптеріне»
студенттік жылдардың өзінде-ақ шегелеп түзіп қойған Мұхтар Мағауин әр ... әр ... ... ... ... сәйгүлігіндей жараған қуатты
қаламы әмсе керме көгінде. Бабы ... де, ... ... ... ... ... ... қанатты ойлар ешкімді де бейжай қалдырмасы және
анық. Үлкен ... ... қалт ... ... ... бейне
барометрдей. Бәрі-бәрін мүлтіксіз сезеді-ай!
Қиял ұшқындары роман, хикаят, әңгімелер желісіне ұласып, ақ ... ... ... ... Ілкі сәт сол ... ... ірке тұрып
айнала-төңірегіндегі қым-қуыт құбылыстарға үн қосады. Дер ... ... ... ... тіл ұшына жетіп келген кескекті ... ... ... ... ... ... ... қасиеті.
Өзгелерден әмәнда оқшаулап тұратын да өзіне ғана тән осынау серек мінез.
Сондықтан да былғары ... ... ... Артаевтың айдарлы
жеңісіне ұлының жемісіндей, қазағының қуанышындай айғайлап жар салады.
Ағынан ақтарыла, төгіле сыр ... ... ... ... ... “Егеменнің» төл оқырмандары ұмытпаса керек...
Әпербақан әкімдер мен топас ... ... ... ... ... ... мүшкіл де, мүскін халіне ... ... ... ... ... ... ... қаламына
жүгінеді. Аһ ұрып, қара жерге сұлаған қарағайлардың сыңсуын естір құлаққа
жеткізуге асығады. Табиғатқа араша ... ... ... “Жанайқай»
айдарымен газетіміздің бірінші бетінде жарияланған бұл өткір сын ... ... ... ... ... ... ... мен жазу-сызуды төңіректеген әпіл-
тәпілдердің ... ... ... ... ... танытатын
қаламгердің қырғи қиығы қиядағыны шалады. Тізгінді тежемей, пікірін бүкпей,
мұхит ойдың селін тасқындатады-ай!..
Осындай пікір-сайыс шарпысуы ... ... де, ... ... ... ... дәлелді жауаптарын ортаға салуды ұмытпайды.
– Менің ойымша, ... ... ... ақын ... ... ... шет елде шыққан кітабының санымен өлшенбеуі керек. Әсіресе,
ұлттық әдебиетіміз бен ... ... ... ... ... ... – өз жұртымыздың қажетіне жарау. Осы орайда өз ... ... ... әлем ... ... Абай мен Мұхаң тұрыпты, Шортанбай мен
Мұратқа айырбастамаймын. ... ... кім ... да, ... ... Еңбегі танымал алдыңғы легіңіз тұрыпты, кейінгі жасы да,
атақ-дәрежесі де ортаңғы топ санатындағы марқұм Марат Қабанбаев пен ... ... ... ... өзгелерден көп биік. Сондықтан
да маған, менің жүрегіме әлгінде айтқанымдай өз қаламдастарым ... ... ... Қазақ әдебиетінің қазіргі күйін қалай бағалайсыз?
– Ұдайы алдымнан шығар бұл сұраққа мен бейнелі ... ... ... – деді ... сәл ... тұрып. – Алатаудың үлкенді-кішілі көк
тіреген шоқыларын көз алдарыңызға елестетіп көріңіздерші. ... ... тұр. ... ... де ... жалғыз шоқы емес, сол ... ... ... ... айдынды, басы бұлтқа жеткен заңғар,
ұлы тіл, ұлы рух, үш мың ... ... ... ... ... құбылыс. Анық
ақиқаты осы.
Жазушының ерлігі
Қаламгерлердің шығармашылық ұстаханасына тереңірек үңілген сайын
көптен бері ... ... ... жан ... ... көңілің
марқайып, ойың қанаттанып рахат күй кешесің-ау. Түс қашып, түн ... ... ... ... әмсе ... өткізе бермейтінін жасыру
мүмкін емес. Өйткені, кітап оқымайтын журналистер көп. Бая-ғы-ы “қой үстіне
бозторғай жұмыртқалаған» ... әр ... ... ... ... ... ... көзден бұл-бұл ұшқаны қаша-а-н. Сөйтсе де
аузымызды қу шөппен сүрту ... ... Еңсе ... ... ... ... ... баспаханаларынан аткөпір
болмаса да, тұщымды тәуір дүниелер жарық көруде. Солардың өзін іздеп жүріп,
бас ... ... ... ... жоқ.
Күнделікті газеттің бес-он жол хабары үшін ертеден қара кешке шейін
салбөксе желіске түсіп, бүкіл бір ... ... ... ... жылт
еткізіп жүгіртіп шығатын электронды “басылымдардан» қалып қоймай, жандары
танауларының ұшына келген журналист ағайын қайдан ... ... ... дені
өз әріптестерінің жазған мақалаларын оқымайды, газетінде не жарияланып
жатқанынан бейхабар. Ащы ... Бас ... ... Қасыңыздағы
қаламдастарыңыздан сыр суыртпақтап, пікірлесіңізші. Бәрін ... ... бас ... ... ... да алмайсыз. Заман, уақыт ағысы
осылай.
Бұл жәйт ұзын санынан жаңылар ... ... ... ... күн ... ... ... ұстатар оқыс оқиғаға жолықпасың айдай
анық нәрсе. Ал ... ... ... ... ... дүниелерді саралап оқитын оқырмандар қатары селдір-селкем. Даңғаза
байбаламға ұрынған ұрпақтың бойынан ұшырасар қасіретті ... ... да, ең ... де осы ... ... ... көз тастауы…
Арагідік әріптестер ішке сыймаған осындай келеңсіздіктерді тілге тиек
етіп, жазушының жанкештілігі жайында біраз ойлар ортақ ... ... ... ... ... ... кесек тұрпаттағы жазушы. Бір ғажабы, өз позициясынан
бір елі айнымаған. Кеше де, бүгін де. Еменнің ... ... ... ... ... түсінеді. Сосын… анау бүйтіпті, мынау ... ... Бәрі – бос сөз. ... ...... ... “Бір уыс
бидай», “Тіленші» тәрізді туындылары. Күні кеше ғана ... орыс ... ... ... ... ... емес пе, – деді ... Сүлеймен Мәмет пікірін түйіндеп.
– Дұрыс айтасыз, Сүлеке. ... да ... ... екен. Көзі жұмылғанша
қолынан қаламын түсірмей көкейіндегісін ала ... ... ... ... ... ... ... жанкештіліктен туған. Опасыз жалған
дүниенің бітеу жарасына ... ... ... ... ... пен ... қанын сорғалатқан дүние, – деген
Нұртөре Жүсіп өз пайымын шегелеп.
Осы орайдағы ... ... ... ... ... ... Қайсар Әлім шығармашылық тұрақты байланысы бар, бірнеше ... ... ... ... ... ... Әзілхан Нұршайықовтың өзін
тәнті еткен ғажайып қасиеті, мойымас мінезі жөнінде ақтарыла айтқан:
... ... ... ... хат ... “Үш ... ... замандастарым» атты ғұмырбаяндық роман ... ... едім ғой. Оның ... кітабын ауруханада бітірдім. Соңғы парақтарын
қасымда палатада жатқан Халима апаңа ауызша ... ... Он бес ... он рет ... ... ... Әйтеуір, дәрігерлер аман-есен алып
қалды. Ар ... бір ... өзі ... ... жанкештілік десеңізші.
Пәлен мәрте инфаркт. Сәл тыныс алса ... ... ойы мен ... ... ерлігі емес пе бұл!
Расында, ерлік демей көріңіз.
Авторы: Жанат ЕЛШІБЕК.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаштың алдаспаны11 бет
Ақтамберді жыраудың өмірі жайлы деректер17 бет
Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп беру, оның аудиті және алдауы54 бет
17 ғасырдың музыкалық мәдениеті19 бет
1999 жылғы Қазақстандағы халық санағы бойынша елдің деморафиялық жағдайы4 бет
Esri(ақш) фирмасының arc/info және erdas imagine бағдарламасы3 бет
XV-XVII ғ.ғ. этнопсихологиялық ой-пікірлер (асанқайғы, қ. жалайри, м.х. дулати, шалкиіз, жиембет жырау т.б.)5 бет
«Айқап» журналындағы оқу-тәрбие туралы ойларды зерделеу7 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь