Терінің жүн-жабындысына сипаттама

1. Тауартану.
2. Терінің жүн.жабындысына сипаттама.
3. Терісі бағалы аңдардың терілеріне сипаттама
Тауартану – бұл аң терісі, мех, қой терісі шикізаттарының қасиетін зерттейтін, әрі сипаттайтын ғылым саласы. Тауар дегеніміз, еңбек пен материалдық шығындарды жұмсау нәтижесінде алынған, әрі мех өңдейтін кәсіпорындардың қажетін қанағаттадыратын, әрі халықаралық саудаға шығаруға болатын шикізаттар.
ХХ ғасырдың басына дейін ғылыми пән ретінде тауартану сипаттамалық тұрғыда болып, әр түрлі тауарлардың жіктеу мәселесімен ғана шектелді. Содан кейін тауартану осы тауарлардың қасиетін айқындап, нақты сипаттама берді. Мұның өзі ең жақсы сапаны қамтамасыз ететін, әрі өңдеудің тиімді технологиялық амалдарын таңдауға мүмкіндік береді.
1. Азаров В.И Дикие копытные Тюменской области и задачи их рациональной эксплуатации / Азаров В.И., Деков В.М.// Ресурсы животного мира Сибири. Новосибирск : Наука, 1990 с. 181 -184.
2. АпыренС. Охота в Финляндии//Охота и охот, хоз-во-1991 .-№ 11.-е 40-41.
3. Ахмедзянов А Новые правила охеггы в Иране // Охота и охот, хоз-во,- 1979 № 1.- с. 44.
4. Байдавлетов Р.Ж О факторах см ергности архара в Казахстане // Современные проблемы природопользования, охотоведения и звероводства. Киров, 2002 с. 133-135.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министірлігі
Семей қаласындағы Шәкәрім атындағы Мемлекеттік унивеситеті
CӨЖ
Тақырыбы: Терінің жүн-жабындысына сипаттама
Тексерген: Туманбаев В.М
Орындаған:Сәрсенбекова ... 2015 ...
* ...
* ... ... сипаттама.
* Терісі бағалы аңдардың терілеріне сипаттама
Тауартану - бұл аң ... мех, қой ... ... ... зерттейтін, әрі сипаттайтын ғылым саласы. Тауар дегеніміз, еңбек пен материалдық шығындарды жұмсау нәтижесінде алынған, әрі мех ... ... ... ... әрі ... ... шығаруға болатын шикізаттар.ХХ ғасырдың басына дейін ғылыми пән ретінде тауартану сипаттамалық тұрғыда болып, әр түрлі ... ... ... ғана шектелді. Содан кейін тауартану осы тауарлардың қасиетін айқындап, нақты сипаттама берді. Мұның өзі ең жақсы сапаны қамтамасыз ... әрі ... ... ... амалдарын таңдауға мүмкіндік береді Терісі бағалы аңдар - шикізаттарының тауартануы ... ... пән. Бұл - ... ... ... ... ... ғылым. Ол терісі бағалы аңдардың терісінің қалыптасуының жалпы заңдылықтарын, талшық пен тері қасиетін, олардың тауарлық ... мен ... ... Терісі бағалы аңдардың терісіне баға беру олардың алуан түрлілігі, тауарлық топтары, сорттары,түстері мен бейнесінің сапасы, олардың ... ... мен ... ... әсер ... факторларды зерттейді. Теріні бағалауда олардың құрылымын, құрылысы мен қасиетін зерттейді. Осы зерттеулерде теріні ... мен ... ... ... негізінен методикалық қағидасы ойластырылды . Аңдардың терісіне баға беруде, сорттауда іріктеудің қазіргі қолданылып жүрген ... ... әрі жаңа ... ойластырылған. Отандық және халықаралық саудаға түсетін бағалы аңдардың терісінің сұранысын арттыру жүзеге асырылуда /3/. Аң терілерін шикізаттарының тауартануы шикізат ассортиментін ... ... ... ... ... ... тұрады, әрі мех өңдейтін өнеркәсіптерде тұтынушылардың өскелең қажетін қанағаттандырып, ... ... ... ... ... алға қойған /4/. Орта Азия мен Қазақстан Республикаларында дайындалатын аң ... және мех ... ... ... қамтылған. Бұл өңірлерде аң шаруашылығы кең дамыған. Қызыл кітапқа енген жабайы жануарларды ... ... ... әрі ... қорғауында болған XVII-XVIII ғғ. Бұқаралық көпестер Новгород пен Мәскеу қалаларында бағалы аң терілеріне ... ... ... ал XVIII-XIX ғғ Лондонда, Нью-Йоркта және басқа шет ... ... ... ... аң терілері көптеп сатылған. Мұның өзі көптеген елдермен континенттерге ықпал етті . Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... аймақтар көбейе бастады. Қаракөл қойын өсіру едәуір ұлғайып, Орта Азияда, оңтүстік батыс Африкада және Ауғанстан Республикаларында көптеп өсіріледі. ... ... ... ... өсіру, қаракөл шикізаттарының елтірітану және тауартану мәселелерін теориялық негізі ... рет ... ... ... ... ... ... А.А.Рахимов, М.Д.Тавитов сияқты ғалымдар ғылыми тұрғыдан зор үлес қосты . Бағалы аң терісін өндірушілер оларды өсіруде терілерінің ... ... ... ... және ... ... ... бағаланатынын анықтаған. Көне дәуірде аң терілерін жіктеуде талпыныс болған. Орыс әдебиеттерінде бұл жіктеуді алғаш рет И.В.Синициннің ... ... ... . 1932 жылы ... едәуір ұлғайтылып, тереңделе түсті, әрі олардың морфологиялық құрылысына сипаттама берілген Терілер негізгі екі компоненттен тұратындығы ... Ол ... ... және ... түбі ... тері ұлпасы. Осы компоненттер тері қасиетін айқындайды. Әр түрлі жануарлардың, олардың жас ... ... ... ... ... ... ... ұйысу сипаты т.б. өзгешелігі бойынша айқындалады . Терілерді бағалауда оның сапасы, қасиеті және белгілері көпетеген табиғи биологиялық ... ... Осы ... ... ... ... ... қасиетінің өзгергіштігі байқалады Н.В.Сергеевтің зерттеулерінде терілер ауа өткізгіштік сияқты су өткізгіштікке біршама ауытқиды, әрі ... аң ... үшін оның ... ... ... түрде болады. Аң шаруашылығы бағалы аң терілерін береді. Біздің елімзде бағалы аңдардың қоры мол. В.И. ... (1978) ... ... ... ... ... болатын жерлерде бұлғынның жалпы қоры 760 мың, сусар-281, ондатр-3096, қызыл түлкі-767, бұлан-817, ақбөкен-909, елік-348 мың болғандығы туралы мәліметтер бар . ... ... ... ... аң ... ... ... мемлекетімзге пайдасын тигізеді. Терісі үшін жабайы аңдардың терілерін дайындауда Қазақстан екінші орында.Біздің республикамызда ... ... көп. ... ... халық тұтынатын бұйымдар - әсем де сәнді бас киім, тон, ішік және басқа да киімдер тігуге ... ... аса ... ... мол.. Олардың ішінде негізгілері - ондатр, түлкі, ақтиін, ... ... дала ... және қарсақ.Бұлғын - көрікті әрі сымбатты аң. Денесінің ұзындығы 43-53 см, ... 1-2 кг ... ... өте бағалы аң. Жүні ұзын, әдемі, әрі жылтыр келеді. Қыста бұлғынның жүні ... ... ... ... қылшықтары жылтылдап тұрады. Қазақстандағы терісі аса бағалы аң - бұлғынның өте көп тараған жері - Алтай таулары. Бұлғынның жемдері - ... мен ... ... өте ... ... ... тәжірибелі аңшылар оны арнаулы жем - ет ілген қақпанмен ұстап, көп олжаға батады. Тас сусарының жалпы бейнесі бұлғынға ... ... одан ... және құйрығы ұзындау. Қысқы терісінің жүні күлгін сары араласқан қоңыр жирен немесе күрең сарғыштау түсті келеді. Түбіті күлгін ... ... ... және ... ... ... ақ дағы бар. Соған қарап кейде аңшылар оны ақтөс сусардеп те атайды. Еркек аңның дене ... 43-59 см, ал ... ... ... ... ... Ақтөс сусар республикамыздың оңтүстік және оңтүстік-шығыс тауларында кездеседі. Бұл аң ... ... тау ... ... етуге бейімделген. Тас сусарының қараша-желтоқсан айларында жүні жылт-жылт етіп, құлпырып тұрады. Дала күзені - ... ... ... терісі үшін ауланатын аң. Ол күзендердің ішіндегі ең ірісі. Дене тұрқы 29-52, құйрығы 7-18 см, ал ... 2 кг. ... ... ... облыстарында да кездеседі, бірақ барлық жерде бірдей емес. Ол негізінен Орал, Ақтөбе, Жезқазған, Қостанай, Көкшетау, Солтүстік Қазақстан ... ... және ... ... жиі ... Дала ... ... ететін жері - жайқалып өскен шабындығы бар далалы аймақ, шөл-шөлейтті өңірлер, өзен мен көлдер жағалауы және ... ... ашық ... Бұл аң ... бір рет ... Сасық күзен көктемде және күзде екі рет түлейді. Оның ... ... ... ... . ... дене ... 18-26 ... ғана келген, өте жылдам қимылдағыш жыртқыш аң. Қыста бүкіл денесі қар түстес ақ, тек құйрығының ұшы ғана қара. ... ол екі ... ... келеді - арқа жағы қоңыр қызғылт, ал бауыры ақшыл сарғыш. ... ... ... ... ... ең көп ... осы түр. Қазақстанның тек шөлді аймақтан басқа барлық ... ... ... ... ... ... және ... жақтағы таулы өңірде өте көп таралған. Батыс Қазақстанда Жайық ... ... ... кездеседі. Солтүстіктегі облыстардың территориясында ақкіс өзендер мен көлдердің жағасындағы қамыс, тал іштерінде, сай-сала, жыраларда, қайың, көктерек өскен алқаптарды ... Бұл ... ... бір рет қана ... ... ... ұйығып, 9 айдан соң 3-18, орташа 8-9 күшік туады. Ақкіс жылына екі рет: ... және ... ... Көктемгі түлеуі наурызда басталып, сәуірде аяқталады. Күзгі ... ... ... ... Қараша айының басынан оның терісі бірінші сортқа жатқызылады. Терісі аппақ ... ... ... бұл ... ... ... оның ... мөлшеріне байланысты. Өте құнды ақкіс терісі шет елдерге шығарылатын тауардың бірі.Құндыз - басы ... ... ... дене пішіні 95 сантиметрдей келген аң. Арқасы мен артқы жағының түсі ... қара ... ... ... ... Құндыз нағыз тұщы су маңын мекендейтін жыртқыш. Құндыз ... ... ... жары ... ... ағаш ... ... өскен өзендерді мекендейді. Кейбір аудандарда бұл аңды ... ... ... ... ... ... ... кезде құндыз Оңтүстік Алтай, Жоңғар және Іле Алатауларында ғана кездеседі. Бірақ өте сирек. ... өте ... әсем де ... . Қара күзеннің Отаны - Солтүстік Америка. Бұл аңды жерімізге жіберу 1933 жылы басталған еді. Жерсіндіру жұмысы сондай табысты болды. Бұл ... аса ... аң. ... жүнінің жалпы түсі денесінің барлық бөлігінде біркелкі қара қоңыр келеді.Тек иек астында ақ дағы болады. Үлпілдек түбітті терісі ... етіп ... көз ... Дене ... ... 39 ... Қара ... Алтай өлкесінен Шығыс қазақстан облысының территориясына 1945 жылы ене бастады. Әр түрлі бұталы ағаштар мен қарағай ... өзен бойы ... ... ... Бұл ... ... екі рет ... Көктемде наурыз-сәуір айларында, ал күзде тамыз-қараша айларында. Аса құнды, әдемі қара ... ... ... қараша айында басталып, ақпанда аяқталады. Қазақ ССР Ғылым академиясы Зоология институтының ғылыми қызметкерлері Ю.Г.Афанасьев пен Ю.С.Лобачев 1957-1968 жылдар ... қара ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысындағы бұл аң қорының қанша екендігін анықтаған . Аю терісі, майы және шипалық қасиеті бар өті үшін ... ... аң. ... ... 120 килограмм ет, 50 килограмм витамині көп май алуға болады. Аюдың майын жергілікті халықтар ерте ... әр ... ... әсіресе туберкулезге және белі ауырған адамдарға ем ... ... Әр ... ... шипа ... аю өті ... зат. Ол әсіресе, Оңтүстік-шығыс Азияда халықтық медицинада өте жоғары бағаланады. Қытайда, Индияда, Тайландта, Бирмада және Жапонияда аю өтін ішек-қарын, ... ... сары ... ... іш ... көз ... ... іріңдер мен жараларды емдеуге жиі пайдаланады.Елімізде өз ішінде аю өті бұрынғы қасиетін төмендеткенмен де, ... ... ол әлі де өте ... ... ... ... бұл ... өтін дайындау, ешбір жерде жоспарланбаған. Оны аз мөлшерде тек тәжірибелі аңшылар ғана дайындай алады. Күз, қыс айларында алынған аю ... ... ... өте ... .Ор қоян - қояндардың ішіндегі ең ірісі. Салмағы 6-7 килограмдай болады. Бұл Батыс Қазақстанда кең таралған терісі бағалы аң. ... ... ... ... ... да бұл аң аз ... Ор қоян ... ашық далалы жерлерде, арасы сирек шоқ тоғайдың арасында, өзеннің жайылмасында, шоқ-шоқ бұтаның ... жыра ... ... ... ... Ор қоян ... екі-үш рет көжектейді. Бұл аңдардың кәсіптік маңызынан басқа, ауыл шаруашылығына тигізетін ... да көп. ... ор қоян ... ... өте үлкен зиян келтіреді. Олар Жайық өзенінің ... ... әр ... орман ағаштары мен бұталы өсімдіктерге, егінді қорғайтын орман алқаптарына зиянды.
Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... тұтастығы бойынша бөлетін себебі, белгілі бір түрдегі шикізаттың тауарлық қасиеті аңның мекендейтін жеріне байланысты. _Тұтастығы әр түрлі ан ... сол ... ғана тән ... ерекшеленеді (мөлшері, сәнділігі, жүнінің ұзындығы мен коюлығы, түсі, жүнінің жұмсақтығы, тері тканінің қалыңдығы, салмағы). Терінің ... сол ... ... ... карай аталады. Мәселен, амурлық, якуттық, алтайлық т. б. Ақ ... ... ... ... (кряж) нөмірімен алмастырылады.Аңның барлық түрі тұтастығы бойынша бөқлінбейді, тек ақтиніннің, қызыл түлкінің, қаракүзеннің, ақ түлкінін, ... ... ... иленген терісі ғана бөлінеді.Теріні мөлшері бойынша бөлу. Теріні мөлшері бойынша бөлгенде, тек аумақ айырмашылықтары едәуір білінетін, оған жынысы мен жас ... әсер ... ... ... ... ... ақ тышқан және сасықкүзен терілері еркектерінен үлкенірек келеді. ... ... ... ... ... әр ... категорияға беледі. Әдетте оларды үш категорияға: ірі, орташа, ұсақ, кейбір жағдайда төрт категорияға: ерекше ірі, ірі. ... ұсақ деп ... ... ... үшін оның ұзындығын (екі кезінің арасынан құйрық ... ... және енін ... ... ... ... ... көбейтеді.Мөлшері бойынша сорттағанда мынадай түрлерге бөледі қамшат, қаракүзен, ақтиін, күміс түсті қара тулкі, ак түлкі, ... ұсақ ... және ... да ... ... ... қарай бөлу. Терінің сорттылығы аңды аулаған кездегі жүн талашығының күйіне байланысты. Аң ... ... ... ... жүн талшығының даму дәрежесіне қарай тауарлык белгілерінің жиынтығы. Жылдың әр ... ... аң ... ... ... ... ... Қысқы қою, әрі ұзын жүн, күзгі өсу сатысында түлейді.Жазда ол ирек, әрі қысқа. Аң терілерін екі, үш және төрт сортқа ... ... ... ... ... ... ... қоюлығы, ұзындығы жәие жұмсақтығы. Бұл белгілер аң терілерінің әр түрінде өзіндік ерекшеліктері болады.Төменде көпшілік аң терілерінің сорттылық сипаттамасы ... ... жүні ... ... жиі, әрі ұзын, түбіті қою терілер; II сортқа -- жүні онша ... ... ... мен ... ... ... III сортқа -- жүні шамалы, қылшығы мен түбіті жетілмеген терілер немесе қылшығы ... ... ... жоқ ... ... қана ... түбіті бар (қасқыр, кұну, шиебөрі) терілері жатады. I сортты терілердің кейбіреулерінен жоғары сорты (экстра) бөлінеді.Ерте көктемдегі ... II ... ... ерте ... ... ... ... сортқа бөлінеді.Ерте көктемдегі терілерде көктемгі түлеу белгісі басталады.Терілерді түсіне қарай бөлу. ... ... ... ... Жүн ... түсі ... өзгеретіндерін ғана алады. Мұндай түрге ақтиін, күміс түсті қара түлкі, сусар, қаракүзен, сазқұндызы, құну, көгілдір және ақ ... ... ... жатады.Әсіресе торда ұсталатын аң терілері жүнінің түсі өте өзгермелі келеді. Бұған жататындар: қаракүзен, сазқұндызы.Терілерді ... ... ... ... ан ... жартылай фабрикаттарында ақау жиі кездеседі.Олар тері құнын кемітеді. Тері шикізаттарының ақауын топтау кестесі
Тірі кезіндегі ақаулар
Сойған кездегі ақаулар
Сақтағандағы және ... ... ... таз,қотыр, теміреткі, күл, жүнінің түсуі, қырқылу, қабыршақтану, қасынудан түскен жара, қажалу, тістелу, тыртық орны, жүннің ластануы, сарғаюы, қарамайлануы, ошаған жабысуы, ... ... ... ... ... ... жүн, ... әлсіреуі, суыстану, қылшығының мыжылуы, жүннің көмескіленуі т. б .
Оқ тию, жүннің қанмен ластануы, күйген талшық, ... ... ... ... ... ... ... кесілу, тері бөліктерінің жетіспеуі, майы алынбауы, жүнінің түскіштігі, тері тканінің қасаңдануы, теріні дұрыс сыпырмау, дұрыс қаттамау, илектеген ... ... бет ... қыртыстануы, майдағы тұз дағы т.б.
Құрт жеген, күйе жеген, тарақан жеген, кеміргіштер зақымдаған, жидіген, қанталаған, көгерген, таңба салынған, суық ... ... ... ... дақ сирақтарының зақымдануы т.б.
ҚАРАКҮЗЕН ТЕРІСІҚаракүзен терісі оның екі түрінен алынады: Ресейдің европалық бөлігінің ... ... ... ... ... және 1929 жылы ... ... әкелінген американдық қаракүзен. Алғашында американдық қаракүзен тек аң өсіретін шаруашылықтарда ғана ... де, ... бүл аңды ... ... ... Орта Азия меи ... ... қаракүзен терісі аң өсіретін шаруашылықтардан (торда өсірілетін қаракүзендер) келіп ... ... ... қаракүзеннің экономикалық мәні өте зор. Оны өндіру жылма жыл артып келеді. Мүндай бағалы теріні көптеп өндіруге ішкі рынок қана емес, ... ... аң ... ... да ... ... ... Шет елдердегі саудада торда өсірілетін қаракүзен терісі көп жыл-дан бері бірінші орынға ие болып, мехтық ан ... ... ... 80 ... алып ... Азия мен ... торда өсірілетін қаракузеннін американдық қаракүзеннен біршама айырмашылығы бар: біздегінің денесі шағын, түсі біршама қоңырлау, жүн талшығы онша өскелең емес. Сонымен ... ... ... және ... ... ақ ... ал американдық қаракүзенде ак, қылшық тек астыңғы ернінде ғана өседі.Біздегі қаракүзен терісінің мөлшері американдықтан шамамен 1,5 еседей кіші. Бүл ... ... ... ... орі қою ... ... Солтүстік аудандарда өсірілетін европалық қаракүзен жүнінің қоюлығы 1 см 22 мың талшыққа дейін, ал ... ... ... ... ... ... ... 1,5 еседей кем. Қысқы қылшығының орташа ұзындығы 22 мм, түбіті -- 13 мм.Қаракүзен ... ... ... ... бірі -- жүн ... ... Европалық қаракүзеннің кәдімгі түсі -- қызылқоңыр; күңгірт-сарғылт, түбіт түбі ... ... ... түбі ... ... ... ... американдық қаракүзеннің түсі күңгірттеу. Американдық қаракүзеннің мойнында, басында және бауырында ақ теңбілдер кездеседі, мұндай ... ... ... ... өйткені мұндай теңбілдерді кесіп алуға тура келеді.1982 жылдан бастап аңшылық шаруашылықтары түсті қара-күзен өсіре бастады. Олардың терісін өндіру тез әсіп ... ... ... жалпы дайындалатын қаракүзен терісінде түсті қаракүзеннің үлесі 37 %-ке жетті. Бізде ... ... ... ... ... -- ... реңі айқын білінетін қызылқоңыр, түбіті көгілдір; әлеуеттік-көгілдір реңді күңгірт-сұр, түгелдей ... ... -- ... реңі ... білінётін ашық-қызылқоңыр, түбіті көгілдір; паломино -- түсі көгілдір реңді сарғыш, түбіті бозғылт-көгілдір; ақшылданғаи пастель -- пастель секілді, бірақ одан ақшылдау, ... ... ... -- ... ... түбіті -- көгілдір; сапфир -- таза көгілдір, түбітті көгілдір, мөлдір (жемчужная) -- түсі ақшыл боз.көгілдір реңі ... ... ... ... ақ -- ... ақ, ... де ақ түсті.Қаракүзен терісін бітеудей сойып, терінің барлық беліктерін сақтайды. Теріні етінен, ластан, қаннан, ... ... ... жүн ... ... ... келтірмеу қажет. Терінің жүнін сыртына қаратып қаттайды.ҚАСҚЫР МЕН ШҮЙЕБӨРІ ... Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... онша бағалы емес, қазір жылына оның 2,5 мың терісі дайындалады. Қасқыр терісінің ... ... ... ... мен ... сондай-ақ аумағы оның мекендейтін аудандарына байланысты.Қасқыр терісін сан жағынан тіліп ... ... ... ... еттен, майдан тазартып, жүнін сыртына қаратып қаттайды.Сарғыш теңбілі жоқ, әдемі сүр тусті терілерді табиғи түрінде шығарады, қалғанын қызылқоңыр ... ... Орта Азия мен ... ... ... мекендейді. Сыртқы турі қасқырға үқсас, бірақ одан кішілеу. Шүйебөрі жуні сарғыш, ... ... ... тәсілі қасқыр терісінікіндей. Жыл сайын одан 10 -- 15 мыңдай тері дайындалады. Оны ... ... кара ... ... ... бес ... бөлінеді: полярлық -- терісі өте ірі. Жүні өте әдемі, қою, әрі жүмсақ, бауыр жүні өскелең, жумсақ, қою. Тері ... ... Жүн ... ... ... күңгірт-сур, көгілдірлеу реңді. Құйрығы үлпілдек.Қазақстанда қасқыр терісі ормандық және далалық болып бөлінеді. Бұлардың сібірлік қасқырдан ... -- ... ... әрі жүні қысқалау. Қүйрығы онша үлкен емес. Қасқырдың бұл-түріне ... ... мен ... ... басқа Қазақстанда мекендейтін қасқырлар жатады.Оңтүстіктегілері -- бұған Орта Азияда мекендейтін ... ... ... ... аудандарында мекендейтін қасқырлар терісінің жуні өскелең, жұмсақ, бірақ сирек, түсі ақшыл-сұр, жота жүні қоңырқай, бүйірі мен ... жүні ... Орта ... ... қасқырлардың терісі үсақ, жүні көріксіздеу, қатқылдау. Жотасы сүрғылттау-сары, бауыры ақшыл-сүр түсті. Шүйебөрі терілері түрге бөлінбейді. ... мен ... ... ... ... ... үш ... белінеді.I сортқа жүні бүйралы, қою, шелі таза терілер, II сортқа-жуні жетілмегеи, шелі көкшілдеу терілер, III ... -- жүні ... ... мен ... ... шел кек ... жатады. Қасқыр мен шүйебөрі терілеріндегі негізгі ақаулар -- терінің жыртылуы, тесілуі, қажалуы, көгеруі, ерте көктемде және ... ... ... тым ... ... майының жөнді алынбауы, терінің тұтастығының сақталмауы, дүрыс кептірілмеуі. Ақауын ажыратқанда оны шамалы, орташа және көп деп бөледі. ТҮЛКІ ... ... ... ... мен ... ... лықтарында бағылатын түлкілерден алынады. Бүл терілер ұзын жүнділерге жатады. Әсіресе, бағыттаушы талшықтары ерекше ұзын (80 мм-ге дейін) келеді. Бағыттаушы талшықтары ... ... ... ... ... ... қылшық талшықтарының ұшында ақшыл түсті сақиналы бүйрасы болады, Қызыл түлкіде ол ... сары ... ... ... ал ... қара ... -- шымқай ак.Түлкі терісін табиғи түсіне қарай қызыл (кәдімгі, сиводышка, крестовка), ... және ... деп ... төрт түс ... ... тән. ... шаруашылықтарында жылтыр қара түлкі және оньщ түрлері -- платиналы, ақ түмсықты т. б. ... ... ... және ... ... ... ... жерінде мекендейді. Бұл аң терілерінің ішінде көбірек дайындалатындардың бірі. Бұрынғы одақта жыл сайың 400 -- 600 мың тері ... ... ... ... ... алуан түрлі, мүның өзі түлкі мекендейтін жерлердің алуан ... ... ... ... ... түсі арқасында ақшыл-сары немесе сұр-жирен. Бауыр жүні ақ, қызыл немесе ... ... ... ... ... қарақоңыр кресі болады. Қызыл түлкіні мынадай түстерге бөледі: құлпырма қызыл (огневка) -- жота-сы мен ... жүні ... ... бауырында жіңішке ақ жолағы немесе қоңырқай теңбілі болады; нарыз қызыл түлкі -- жалпы реңі ашық-сарғыш, жотасы мен иығы ... ... ... қылшық талшықтары ақшыл, сақиналы бүйрасы анық білінеді, иығындағы қоңырқай кресі өте анық, бауыры қара, ақ немесе қаралау түсті; ... ... -- ... және иығындағы кресінің түсі ашық-сарғыш немесе реңсіз сары түсті, бүйірі сары, бауыры ақ түсті.Ақшыл түлкі -- ... және ... ... түсі ... ... едәуір ақшыл, бауыры күңгірт-ақ түсті; сұр түлкінің жотасы мен буйірі сұр түсті, кейде ... орта ... ... ... ... ... түлкінің жотасы мен бүйірлері сұр түсті, иығындағы кресі қызыл-ақ, бауыры сұрғылттау түсті.Дайындалатын түлкі елтірісінің жартысынан көбі алқызыл түсті -- 20 %, 15 %-і -- сұр және ... ... 6 ... -- ... тек 2 ... құлпырма қызыл түсті (Б. А. Кузнецов-тың деректері бойынша).Түлкі терісі сонымен қоса терісінің мөлшері, жүнінің ұзындығы, қоюлығы және ... ... ... ... бар ... байқалады. Солтүстік аудандардан ауланатын тулкінің терісі біршама ірі, жүні әдемі, жұмсақ, жотасьі ашық-сарғыш түсті, табанында қара теңбілі ... ... ... шөл және шөлейт аудандарында, Орта Азияда мекендейтіи түлкілердід терісі ұсақ немесе орташа, жүні тықыр, сирек, әрі ... Түсі ... ... ... сұр, ... ... ... аздаған сұрғылттау жолағы бар. Қавказдың таулы аудандарындағы ... ... ... ... жүні ... онша ... емес. Түсі сарғыштау-күңгірт немесе сұр. Орта Азия тауларында ... ... ... ... орташа және шағын. Жүнінің ұзындығы, қоюлығы және жұмсақтығы ... Түсі ... әр ... ... Солтүстік аудандардағы түлкінің тері ткані жұқа, ал оңтүстік аудандарда мекендейтіндерінікі -- ... ... ... сан ... ... бітеудей сояды. Бас, табан және құйрық терілерін қоса сыдырып алады. Теріні еттен, табаны мен құйрығындағы сүйектен, құлақ шеміршектерінен ... ... ... ... ... ... бүлдіріп алмауға тырысады. Терінің жүнін сыртына қаратып қаттайды.Қызыл түлкі терісінде ... ... ... ... ... ... мыжылу, көгеру, қажалу, жүні мен тері тканінің қанмен ластануы, оқ тескен орны, үзілген табаны немесе құйрығы, майының ... ... ... түлеу белгілері, соның әсерінен жауырын тұсындағы қылшық талшықтарының сиреуі. Мұндайда түбіті түсіп, ақшыл дақтар пайда болады. Қылшығының сиреу дәрежесіне қарай ... ... және ауыр деп ... ... жыл ... 300 -- 400 мың қызыл түлкі терісін өңдейді. ... 85 ... ... аудандардың, шамамен 15 %-тейі сібірлік және солтүстік европалық ... ... ... мынадай керсеткіштермен сипатталады: I сортты тері 55 -- 57 %, ақаусыз тері 14 -- 17 %, ал ... ... 18 -- 21 %. ... түлкі терілері табиғи немесе боялган түрінде шығарылады. Табиғи түрінде үлпілдектігіне және ... ... ... ... ... ... терілерді қара, қызылқоңыр немесе сұр түстерге бояйды, терінің біразын қырқып, сазқұндызы немесе теңіз мысығы түріне келтіреді.Қызыл түлкі терісінің кез ... ... ... ... жүнінің ескелеңдігіне, түсіне, сортына және ақауының аз-көптігіне қарай анықтайды. Оңтүстікте мекендейтін ... ... ... сұр ... терілерді қара-қоңыр түске бояйды.Денесінде, басы мен мойнында сұр түсті жүні бар теріні сұр-көгілдір түске бояйды. Мұндайда қылшығы сұр, ал ұшы қара ... ... ... ... ... ... ... жүні жұмсақ терілерді ақшыл-қызылқоңыр түске бояйды.Қызылқоңыр түске бояу үшін (бұлғын түске) әуелі теріні ағартып, бұған жүні қатқылдау, серпімді, түсі ... ... ... ... ... ... Жүні ұяң, алқызыл, ақшыл-қызыл және қызыл терілерді күңгірт-қызылқоңыр түске ... ... ... теріні қара түске бояуға болады. Жүні қатқыл, қылшығы жапырылған, ... ... көп ... бояуға болмайды. Бұл терілерді не табиғи түрінде, не қара түске бояп пайдаланады. Қызыл түлкі ... ... ... ... қара ... (мысық тусіне) бояйды.Иленген түлкі терісінің аумағы әр.түрлі -- ... 30 дм ... ... орта ... 220 -- 260 г. Жүні ... аң ... өскелең, оның үстіне әр жерінде турліше ұзындықта. Желкесі мен бүйірлерінде едәуір өскелең, мойнында қысқа. Қызыл ... ... ... суретте көрсетілген. Қызыл түлкі терісінің жүні орташа қоюлықта. Жүні ең қою жері ... ... ... жүні ... ... мен ... мүлде аз болады.Жүннің қоюлығы түлкінің түрлеріне қарай өзгереді, оның үстіне тері аумағы бірлігіне келетін талшық саны ... ... ... ... ... жабын және түбіт талшықтарының ара қатынасы езгереді. Мәселен, камчаткалық түлкіде бір ... ... 67 ... ... ... ... -- 57, ал ташкенттік түлкіде -- не бары 41 ... ... ... ... жұмсақтығы -- тулкі терісінің бағасын анықтайтын негізгі ... ... ... Түлкінің әр түрінде талшық жуандығы онша көп ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы бар. Оңтүстікте мекендейтін түлкі мехтарының қатқылдығы тек жүн талшықтарының қалыңдығына ғана емес, бір жабын талшыққа келетін ... ... ... ... да ... ... тері ... қалыңдығы 0,3-тен 0,6 мм-ге дейін. Арқасындағы, әсіресе жауырыны мен жотасының артқы ... тері ... ... ... ... ал бауырында өте жұқа. Түлкі терісінің киіс беруі камшат терісінің киіс беруінің 40 -- 45 ... ... ... ... ГОСТ 14174-69 ... ... Жүн талшықтарының ерекшеліктеріне қарай түлкі терісі 18 түрге бөлінеді. Олардың әдемілігі, жүмсақтығы, жүнінің түсі және ... ... ... келеді. Қызыл түлкі терісіне карағанда терісі де жатады. Ол өте шағындығымен, түсі ... ... ... сирек, жүмсақ немесе қатқылдау жүн талшығымен ерекшеленеді. Қараганка терісі ортаазиялық түр-ге жатады.Қызыл түлкі терісі жүнінің жетілуіне қарай үш сортқа ... I ... жүні ... ... ... жиі және ... қою, шелі таза немесе санында аздаған көгергені бар шелі болатын, бірақ санының шетінен 10 см аспайтын терілер; II сортқа -- жүні онша ... ... жота ... ... шелі бар терілер; III сортқа -- жүні шамалы, жабын 1 ... ... ... ... әрі ... шелі көгерген терілер жатады.Қөктемгі және көктемнің соңғы айындағы, жүні сиреген, өңсіз, ... тым ... ... ... ... ... қысқа, мүлде дерлік түбітсіз терілер, ерте көктемдегі терілер, жүні үйпалақтанған күшік терілері стандартсыз ... ... ... ... ... қалыпты, ақауының аумағы шағын, орташа және көп деп бөледі. Иленген қызыл тулкі ... ГОСТ 14781-69 ... ... Жүн ... ... әдістеріне қарай теріні қырқылмаған, қырқылған және қырқылып, ерекше өңделген, табиғи және ... деп ... ... ... ... ... ... илеп, бас, табан, қүйрық терілерін қалдырады. Жүні неғүрлым сапалы түлкі терісінің қүлағын, тырнағын, тұмсығын сақтайды. Қырқылып, ... ... ... ... ... илейді. Басын, табанын, қүйрығын кесіп тастайды. Мехты 14-тен 20 мм-ге дейінгі биіктікте қырқады. Қызыл түлкінің иленген терісі ... ... тері ... ... және ... ... алты топқа бөлінеді. Ұзын жүнді терілер үш, қырқылғаны үш ... ... ... ... әр ... сортының көрсеткіштерінің сипаттамасы, иленбеген тері көрсеткіштерінің сипаттамасына сәйкес келеді. I сортты қырқылған тері жүні қою, ... ... жүн ... ... болуы тиіс; II сорт-қа тығыздығы шамалы, жүні сирек терілер жатады.Боялған түлкі терісінің ақауларына мыналар жатады: жүн жағындағы жігі оңай ... ... ... ... ... ... түбітінің ұйысуы, қырқылған жүндегі таңбалар, күздің аяғындағы және көктемнің басындағы жүні әбден жетіліп кеткен терілер. Тері бөліктерінің жетіспеуіне де бағасы ... Тері ... ... ... оны ... және ... кіші, орташа, үлкен ақаулы деп беледі.
ҚАРСАК ТЕРІСІҚарсақ Қазақстанның куаң далалы, шөлейт аудандарында, Орта Азияда (Ферғанадан ... ... ... мен ... ... оңтүстік аудандарында мекендейді.Қарсақ терісінің сыртқы түрі далалық түлкі терісіне үқсайды, айырмашылығы -- жүнінің түсінде және мөлшерінің ... ... ... түсі ақшыл, жотасы жылтыр-сұр, сүрғылт немесе қызыл-сүрғылт, бауыры ақ немесе сарғыштау-ақ, қүйрығы қысқа, үлпілдек. ... ... ... терісі ірілеу, мехы едәуір көрікті, жұмсақ, жүні қою, түсінде сұр рең басым; оңтүстікте мекендейтіндері -- шағын, жүні ... ... ... ... ... рең байқалады.Қарсақ терісіиің экономикалық маңызы шамалы. Жылына 25 -- 35 мың тері дайындалады. Табиғи күйінде де, ... ... да ... ... ... ... ГОСТ 14174-79 ... сорттайды. Қарсақ терісі екі түрге белінеді: қазақ, стандық және астрахандық.. Қазақстандық қарсақ терісінің жүні өскелең, жүмсақ, сұр, ашық-сұр, немесе ... ... Бұл ... ... ... ... Челябі, Омбы, Новосібір облыстарында, Алтай өлкесі мен Башкирияда алынады.Жүні тақыр, қатқыл, сұрғылт немесе қызғылт түсті терілер астрахандыққа ... және де ... ... ... аудандардан барлық жерлерде дайындалады.Қарсақ терісін сорты мен ақауына қарай қызыл түлкі ... ... ... ... және ... терілер жүнінің сапасы бойынша екі топқа бөлінеді: I ... жүні ... ... II ... жүні ... әрі нәзіктері жатады.I топтағы табиғи терілердің жүні боз-сүрғылт, түбіті ақшыл-сұрғылт немесе ақшыл-көгілдір.II ... ... ... түсі -- ... немесе қызғылт, түбіті сарғыштау. Қарсақ терісін сорттаудың қызыл түлкі ... ... ... айырмашылығы жоқ.БАРЫС ҚАБЫЛАН, ГЕПАРД, СІЛЕУСІН, ЖОЛБАРЫС ЖӘНЕ ЖАБАЙЫ МЫСЫҚ ТЕРІЛЕРІБарыс (ірбіс). ... мен Орта ... биік ... ... ... ... ... мәні шамалы. Жыл сайын одан 100-ге жуық тері өндіріледі. ... ... өте ірі, жүні ... қою, әрі жұмсақ. Түсі теңбіл, ақшыл, сұр-көгілдір реңде сақина тәрізді ... ... бар, ... ұзын, өте әдемі.Қабылан. Түркімения, Кавказ тауларында, Қиыр Шығыста кездеседі. Барлық жерде өте сирек, аздап қана ауланады. Терісі ірі, жүні ... ... ... жирен-сарғыш түсті, сақина тәрізді қоңырлау-қара немесе қара түсті теңбілдері бар, барысқа қарағанда қүйрығы қысқа, ... ... Қиыр ... қабыланының жүні біршама өскелең, жүмсақ, кавказдық және түркімендік қабыландарға қарағанда түсі ... ... ... ... ... ... өте үқсас, айырмашылығы -- тұтастай қара ... бар, ... ... әрі ... ... жүні өте үзын, жалданып түрады.Жолбарыс. Қиыр Шығыста, Орта Азияда және ... ... ... ... ... ... мәні шамалы, олар өндіріске кездейсоқ келіп түседі. Терісі өте ірі, жота және бүйір жүндері сарғыштау, бауыр жүні ақ. ... ... ... тән ... жолағы болады.Ортазиялық және кавказдық жолбарыстарға қарағанда амурлық жолбарыстың терісі ірі, түсі ... мехы ... әрі ... Барлық орманды аймақтарда, сондай-ақ Кавказ, Закавказье тауларында және Орта Азияда мекендейді. Жыл сайын 4 -- 5 ... ... ... ... аудандардағы сілеусін терісі ірі, жүні түбітті, қою. Оңтүстік аудандардағы сілеусін терісі ... жүні онша ... ... ... ... түсі ақшыл-сұрдан ашық-сарғыш түске дейін. Кейбір терінің түсі бірыңғай, теңбілі шамалы білінеді. Қейбіреуінде қара теңбіл анық көрінеді. Бірыңғай түсті көгілдір және ... ... ... ... ... ... келеді. Қавказ бен Закавказьеден ауланатын сілеусін терілерінде ... ... ... ... ... ... Ең ... күлгін түстері, қоңырқай-сұр түстерінің бағасы төменірек. Ең нашары қызғылт-сары түсті терілер.Жабайы мысық. Бұған әр түрлі жабайы мысықтардың: орман мысығының, дала ... ... ... амур ... ... ... ... және каракалдың терілері жатады. Жабайы мысықтар терісінің экономикалық мәні шамалы, Олардан жылына 15 ... тері ... Әр ... ... ... сипаттамасы 22-кестеде келтірілген.Жолбарыс терісін бауырының ортасынан тіліп алады да, бас, қүйрық, сирақ терілерін сақтайды. ... ... ... ... барыс, қабылан және сілеусін сирақтарын тырнағын қалдырады. Терінің ... ... ... ... әдемі жабайы мысық терісін табиғи түрінде шығарады, қалғандарын қызылқоңыр, сұр немесе қара ... ... ... ... ... ... және жабайы мысықтың иленбеген терісін ГОСТ 11315-65 ... ... ... терісі екі түрге бөленеді: Солтүстік -- бүғаң жүні түбітті және жүмсақ терілер ... және ... -- жүні ... ... ... ... Сабаншы (манул) терісі де Солтүстік және Оңтүстік болып бөлінеді, бұлар жүнінің түсі бойынша өзгешеленеді,Барыс пен қабылан терілері екі ... ... ірі -- ... 4500 см 2 ... және ұсақ -- ... 4500 см гастам. Қалған терілерді мөлшеріне қарай, 2-кестеде келтірілген нормаларға сәйкес үш категорияға бөледі.Жабайы мысық терісі үш сортқа ... I ... жүні ... ... шелі таза ... II ... -- жүні онша жетілмеген, шелі көгілдір терілер жатады ... ... ... мөлшеріне қарай бөлу
Тері мөлшері
Тері аумағы, см
Тері аумағы, см
Тері аумағы, см
Сілеусін
Қамыс мысығы
Жабайы мысық және басқа да түрлері
ІріОрташаҰсақ
4000-нан астам2700-40001750-ге дейін
2700-ден ... ... ... ... көктемдегі және көктемдегі жүні өсіңкіреп кеткен терілер ақаулы деп есептелінеді. Жабайы мысық терісіндегі ақаулар -- ... ... ... ... ... түлеу белгісі, тері бөліктерінің жетіспеуі, алғашқы өңдеудің дүрыс еместігі, сілеусін терісіндегі бауырының ... ... ... жұмсақтығына қарай сорттайды. Сілеусіннің иленген терісі жүнінің жұмсақтығына қарай I және II топқа бөледі. I және II ... ... жүн ... ... ... ... және оңтүстік түрлерінің сипаттамасымен бірдей. Сілеусін терісі түсіне қарай төрт ... ... ... қоңырқай-сұр, қызғылт және қызыл-жирен түстілер.Барыс, қабылан, сілеусін және жабайы мысық терілері үш мөлшерлік категорияға бөлінеді (3 кесте). Иленген теріні ... бөлу ... ... ... ... ... терілер қалыпты және ақауы аз, орташа, көп деп ... Тері ... ... ... ... тесіктер, қырқылуы, қажалуы, жалаңаштануы, тері бөліктерінің жетіспеуі (басы, мойны, бауыры), көктемгі ... ... ... ... сан жүндерінің сиреуі және қажалуы).Теріде сирағы (барыс, қабылан, жолбарыс, сілеусін), қүйрығы және құлағы ... ... ... болмағанда,сілеусін терісінің жүнінде (бауырында) сарғыш теңбіл болған ... тері ... ... Барыс, қабылан, сілеусін және жабайы, мысық терілерін мөлшері ... ... ... аумағы, дм2
Тері мөлшері
Барыс
Сілеусін
Жабайы мысықҚамыс мысығы
Жабайы м ысықБасқа түрлері
1
2
3
4
5
Ұсақ Орташа Ірі
45-тен астам 30-дан ... ... ...
36-дан астам 25-тен астам 36-ға дейін 25-ке дейін
24-тен астам 14-тен астам 24-ке дейін 14-ке дейін
11- дейін17-ге ... ... ... ... отаны -- Солтүстік Америка. Біздің елге ондатр тұңғыш рет 1927 жылы ... ... бұл ... ... ... ... ... территориясында мекендейді. Жыл сайын ондатрдың бірнеше миллион данасы дайындалады. Ондатр терісі көбінесе Батыс Сібірден, Қазақстанның (негізінен Балқаш көлінен) және ... ... ... ... Ондатрдың екі түрлі түсі болады: сарғыш және қара. ... ... ... ... түсті, ал қара ондатр Санкт-Петербург, Псков, Новгород облыстарында және Қраснодар ... ... ... ... жүні ... ... орташа. Жотасындағы жабын талшығы біршама ірі, қою жүмсақ түбіттен едәуір ерекшеленіп тұрады. Жота жүні сарғыш, қызылқоңыр. Бүйір жүні ... ... жүні ... түсті. Қара ондатрдың жота және бүйір жүндері қоңырқай немесе қарақоңыр, сарғыш реңі жоқ, түбіті қара-сұр. Бауыры -- боз-ақ ... ... ... ... жүні ... гөрі өскелең. Терінің әр түрлі жеріндегі жүн талшығының ұзындығы ... ... Ең ұзын жүні ... ең ... бауырында.Ондатр терісінің тканінде емізікті қабат күшті дамыған. Бұлай болатын себебі, терінің көпшілік бөлігінде жүннің түлеуі әр түрлі сатыда өтеді. Ондатрда ... ... -- ... баяу ... тек ... ... толық түлеп жетілген жүні болады. Мұндай жағдай теріні илеуді қиындатады, әрі жабын талшығының түсуіне себепші болады. Ондатр терісі тозуға біршама ... оның ... ... ... 50 ... ... сыпырар алдында ондатрды кептіреді. Оны сан жағынан тіліп, бітеудей сояды. Құйрығы мен ... ... ... алып ... Сыпырып алынған теріні ластан, қаннан,майынан тазартып, теріні бүлдіріп алмауға тырысады. Терінің майын өтпейтін пышақпен мыжғылауға болмайды, мұндайда май дермаға ... ... де ... ... тотығып, теріні жарамсыз етеді. Терінің жүнін ішіне қаратып кереді де, құрғақтай кептіріп консервілейді.Кейде теріге горчица ұнтағын ... ... Бүл әдіс ... ... ... ... ... жеңілдетуге (мәселен майсыздандыруды) мүмкіндік береді. Мүндай консервілеу жақсы нәтиже берді. Мех өнеркәсібі жылына 1 -- 1,5 млн ондатр терісін ... ... ... ... ... бояп, қара-күзен мехының түріне келтіреді. Теріні әуелі ағартып алып, ақшыл ... -- ... ... ... де ... ... біраз бөлігін табиғи түрінде шығарады. Ондатр терісін түтастай, немесе жотасы мен бауырын пайдаланады.Иленбеген ондатр терісін ГОСТ 2966-67 ... ... ... ... ... ірі -- аумағы 650 см астам және үсақ -- ... ... 600 см 2 ... деп беледі. Иленген терініңаумағы 3-тен 8 дм дейін (орташа 4,5 дм 2 ). Терінің орташа салмағы 40 -- 45 г. ... ... ... ... ... үш сортқа бөлінеді. I сортта жуні жылтыр, әрі жақсы жетілген -- ... мен ... қою ... ... ... мен бүйірінде шелі түтастай көк болуы мүмкін, бірақ жота ... көгі ... ... желке ортасында және жотасының алдыңғы бөлігінде қызыл-қоңыр рең болмауы тиіс (қызыл-қоңыр рең ... ... осы ... жаңа жүн ... жетіле бастағандығын көрсетеді),II сортқа жүні сиректеу тері жатады. Ересек ондатр терісінің жүні сирек, жылтыры шамалы, ескі қылшықтары қалған, ал жас ... ... -- ... жуні жетілмеген, әсіресе жота жүні тақыр. Жас ондатр терісінің ... ... ... ... ал ... ондатрдың терісінде көк теңбіл түрінде немесе терінің бүкіл аумағында ептеген көк болуы мүмкін.III сортқа жүні сирек,,ескі кемескі қылшығы және ... шыға ... ... бар ... ... ... мен жылтыры шамалы, қылшығы мен түбіті шамалы жетілген, ... ... жас ... ... жатады. Тері тканінде көктің болуына шек қойылмайды.Жүні күңгірт, өңсіз қылшығы қүрғақ, әрі тез ... ... ... тері ... ... әрі ... ... немесе қызылқоңыр теңбілі бар терілер (ересек ондатрдың жазғы терісі), сондай-ақ жас ондатрдың жүні , тері ... жұқа ... ... да, ... аулауға тыйым салынады.Ондатр терісінің негізгі ақаулары: жыртылу, тесілу, оқ тесу, тістелу, ... ... ... ... ... ... ... және аздап сиреуі, шелінің қалыңдап, қатаюы), майының жөнді алынбауы, бүктелген күйінде кептірілуі. Терінің ақауын айырғанда қалыпты және ... ... ... көп деп беледі.Өңделген ондатр терісін ГОСТ 11106-64 бойынша сорттайды. Жүнін әрлеу әдісіне қарай теріні қырқылмаған, қырқылған, ... ... ал түсі ... -- ... және ... деп ... Табиғи терінің жотасы күрең-қызылқоңыр, бүйірі ашық қызылқоңыр және бауыры боз-ақшыл болуы тиіс. Түбіті сұр, ұшы ... ... ... қара және ... ... деп бөледі. Қара түсті тері жүнінің ең кемі 2/3 ... қара ... ал түбі қара ... ... болуы мүмкін. Түрлі түсті терілерге қызылқоңыр, көгілдір, сарғыш және басқа түстер ... Түсі ... ... ... ... ... түбітіне дейін әлсіреуі мүмкін.Қазіргі кезде анилиң бояуымен қара түске боялған ондатр терілері шығарылмайды, себебі анилин бояулары тері тканінің беріктігін едәуір ... тері үш ... ал ... және ... қоса ... -- екі ... ... Стандартсыз иленген терінің әр түрлі сорттарына қойылатын ... ... ... ... ... ... Егер қырқылған терінің жүні өскелең, бүкіл тері аумағының түбіті тегіс, қылшығы майда ... I ... егер ... өскелеңдігі шамалы, жылтыр, бүкіл тері аумағында түбіті тегіс, қою ... II ... ... ... аз-көптігіне және мөлшеріне қарай иленген ондатр терісін қалыпты және А, Б, В тобындағы ақаулы деп ... ... ... ... ... ... ... қылшығының мыжылуы, жүні түсіп тақырлану, қырқылған тері де қылшығының қалуы (егер терінің бүкіл аумағында 20 %-тен ... ... ... онда оны ... деп есептейді).
САЗҚҰНДЫЗЫНЫҢ ТЕРІСІСазкұндызының отаны -- Оңтүстік Америка. Біздің елге бұл ... 1930 жылы ... ... ... ... ... мекендейді, сонымен қоса оны торда өсіру кең қанат жайды. Сазқұндызының терісін дайындау жылына 200 мың данаға дейін жеткізілді. Терінің ... ... ... ірі ... мен ... ... әуесқойлардан келіп түседі.Сазқұндызының терісі біршама ірі. Олардың жүні ірі, қылшықты, түбіті қою, әрі жұмсақ, Әсіресе жота жүні ... Е. В. ... ... ... ... ... ... бағыттаушы талшықтардың үзындығы -- 50 мм, қылшығы -- 26 мм, ... ... ... тері ... ... ... топография суретте келтірілген.Сазқұндызының жүні суда өсетін жәндіктерге тән -- жотасына ... ... жүні екі ... қою, ... тек түбіт талшықтар саны көбейеді. Соның нәтижесінде жотасында бір жабын талшыққа 25 -- 27, ал бауырында -- 68 -- 70 ... ... ... ... түсі -- әр ... ... қызылқоңыр-сұр, кейбіреуі қоңырқай-қоңыр. Аңшылық шаруашылықтарында, сонымен қоса, түрлі түсті -- маржан түстесі, күміс түстес, ... ... ... ... ақ және қара ... ... өсіріледі. Сазқұндыз терісін сан жағынан тіліп бітеудей сояды, ластан, қаннан тазартады, ... ... ... ... мен ... кесіп тастайды. Теріні стандартты кергіште жүнін ішіне қаратып ... ... ... ара ... 3:1 тең етіп ... ... ... консервілейді. Алғашқы өңдеу кезінде майын алуға ерекше көңіл бөлу қажет, өйткені бұл опперацияда тері тканіндегі талшық түбі абайсызда ... ... ... жүн ... ... ... жыл бойы өтеді.Мех өнеркәсібі жыл сайын 150 -- 170 мыңдай сазқұндызы терісін өңдейді, соның ең ... жүні ... ... ... талшықтары алынады. Қылшығы жұлынған сазқұндыз терісін маймыл мехы деп ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлі түсті терілер жабын талшығы қалдырылып, қырқылмаған күйінде шығарылады; терінің біразы қырқылып, ... ... ... ... терісін бітеудей, сондай-ақ айқара ашып сыдырып алады. Айқара ашып сыдырғанда теріні жотасынан тіледі, өйткені бауыр жүні ... ... ... ... тері ... 4-тен 16 дм ... бір терінің салмағы шамамен 100 грамдай. Сазқүндызының тері ткані біршама қалың, бірақ, жеңіл, әрі онша тығыз емес. Ең ... тұсы ... мен ... ал ең жүқа жері -- ... ... ... ... ... екі ... жұқа). Тері тканінің шамалы тығыздықта болатыны, талшық тамыры енетін емізікті дабат-тың күшті дамығандығынан, әрі тері ... ... ... ... ... ГОСТ 2916-66 ... сорттайды. Тері аумағына қарай төрт топқа бөлінеді: ерекше ірі -- аумағы 2400 см 2 астам, ірі -- ... ... 2400 см 2 ... ... -- ... 2000 см ... және ұсақ -- 800-ден1200 см 2 дейін.Жүн талшығының жетілу дәрежесіне қарай екі ... ... ... -- жүні ... жетілген, қылшығы жылтыр, түбіті қою, бауыры жақсы түбіттенген терілер;II сортқа -- жүні онша ... ... мен ... ... ... ... жүні сирей бастаған терілер жатады.Сазқұндыз терісінің жүнінде мынадай тустер кездеседі: жотасындағы қызылқоңыр жабын талшығы сұрғылттау-қызылқоңырдан,қоңырқай-қызылқоңырға дейін немесе қоңыр ... ... ... ... түбіті -қоңыр-қызылқоңыр түстен ақшыл-қызылқоңыр түске дейін құбылады; маржан түстілері -- жотасындағы жабын ... ... ... -- ... ... ... ұшы көбінесе ақ, жота түбіті сарғыш. Бұған маржан түсті және ақсары реңді ... ... ... ... ... -- ... ... қоңырқай-сұрғылт, жота тубіті қызылқоңыр, бауыр жүні күміс ... ... ... түстілері -- жабын талшықтары қоңырқай сарғыш, ұшы ... ... ... ... ... -- ... ... алтын түсті немесе тұтастай ақшыл-алтын түсті, түбіті сарғыш немесе ақшыл-сары, реңі алтын түстес (түбіт ... ұшы ... ... ... ... ақ түстілері -- жабын және түбіт талшықтары ақ; қара түстілері -- жотасындағы жабын ... қара ... ... қара, бауыр жүні қоңырқай-қызылқоңыр немесе қара, түбіті қоңырқай-қызылқоңыр не шымқай қара.Сазқұндыз терісінің негізгі ақаулары -- ... ... ... жүн ... ... ... ... терінің негізгі түсінен өзгешеленетін түс теңбілдері, жүнінің жидуі, терісін сыпырғанда бауыр жағынан тілу ... ... ... жотасынан тіледі), терінің тұтастығының сақталмауы (бауырынан тілуі), майының дұрыс алынбауы. Сазқұндыз терісін ақаулық дәрежесіне қарай қалыпты және ... аз, ... көп ... деп ... ... ... ... ГОСТ 12133-66 бойынша сорттайды. Тері жүнін әрлеу әдісіне карай қырқылған және қырқылып, кылшығы алынған деп ... ... ... ... ... қызылкоңыр, маржан түстес, күміс түстес, сарғыш, алтын түстес және ак түсті деп ... Жүн ... ... ... терінікімен бірдей.Қылшығы жүлынып, кырқылған және қырқылмаған терілерді қоңырқай-қызылқоңыр, мұнда жотасы мен бауыры қоңырқай-қызылқоңыр ... және ... ... ... ... ... деп бөледі. Сазкүндыз терісі әр түрлі түске боялуы мүмкін, бірақ міндетті түрде түсі ... ... ... ... әр ... ... ... қойылатын талаптар шикізатқа қойылатын талаптарға үқсас.Егер қырқылған ... жүні қою, ... жиі, ... ... ... I сортқа, егер жүн талшығы онша қою емес, кылшығы мен түбіті едәуір сирек болса II сортқа ... ... ... жұлынған теріде түбіті қою, жүмсақ болса I сортқа, ал ... ... мен ... ... ... II ... жатқызады.Иленген тері ақауларына -- тігіс, тесілу, тістелу, қырқылу, Кажалу, басқа түспен дақтану және қырқылып, кылшығы түтас ... қалу ... ... ... ... ... ... карай калыпты және ақауы шамалы, орташа, көп деп ... ... АҢ ... аң ... қыс ... аулануы киын немесе аулануы мүмкін емес жануарлар жатады, өйткені олар қысқы үйқыға жатады. ... ... ... ... ... ... (көртышқан). Суыр мен көртышқанды көктемде аулауға тиым салынған, себебі бүл кезде олар күшіктейді. Көртышқанды ... ... ... қар ... аяқталады, Суырды күзде, терісі түлеп біткенде аулайды.Қысқы үйқыға жататын жануарлардың барлығына тән ерекшелік -- олар ... бір рет ... мен ... ... ... далада мекендейтін суырлардың өзінен және биік таулы шалғында мекендейтін тарбағандардан ... ... елде ... екі түрі -- суырбайбақ (дала суыры) және забайкалье суыры; тарбағанның төрт түрі (ферғаналық, алтайлық, камчаткалық, таластық) мекендейді.Суыр ... ... ... ... жүні едәуір өскелең, үлпілдек, түбітінен едәуір ұзарып өскен кылшығы жақсы жетілген. Қылшығының үзындығы 4 см-ге жуық.Байбак суыр Россияның Европалық бөлігінің ... ... ... ... ... мекендейді. _ Забайкалье суыры Оңтүстік Забайкалье далаларында кездеседі. Бұл ... ... ... ... ... қылшығы қысқа, ол түбіттен сәл ғана жоғары шығады. ... суыр ... түсі ... ... ... білінеді, жотасына қарағанда бүйір жүндері біршама ақшылдау ... жүні ... Басы ... ... ... сарғыштау.Жылына суыр мен тарбаған терілері 250 -- 300 мың данадай дайындалады. Терінің көпшілік белігі Қазақстан мен ... Чита ... ... ... Тувадан әкелінеді. Суыр мен тарбаған терілері бауырынан тік ... ... ... терінің барлық бөліктері сақталуы, майынан жақсылап тазартылуы, керілуі, құрғақтай жазып ... ... ... суыр мен тарбаған терілерін табиғи және боялған түрінде шығарады. Терісі көбінесе қара немесе қызыл-қоңыр түске бояп, қаракүзен немесе бұлғын ... ... Суыр мен ... ... ... орташа аумағы 8 -- 9 дм 2 , 3-тен 18 дм 2 ... ... ... ... салмз-ғы 140 г.Суыр терісі жүнінің өскелеңдігі орташа терінің әр жеріндегі жүннің ұзындығы түрліше. Жүнінің ... онша ... тері ... ... да ... ... ең қою ... санында, ең сирегі бауырында. Суыр жүні ерекше жылтыр, серпімді, кейде қатқыл келеді, тозуға беріктігінің ... ... ... ... ... 30 ... Тері ткані тығыз, ірі теріде қалың (орташа қалыңдығы 0,8 мм, ауытқуы ... 1 ... ... Терінің созылуға беріктігінің шегі 2,3 -- 2,6 кг с/мм. Суыр мен тарбаған ... ... ГОСТ ...... ... ГОСТ 11615-65 ... сорттайды, Оларды 4 кестеде келтірілгендей түрлерге бөледі. Суыр мен тарбаған терілерінің шикізатының және табиғи шала өнімнің бөлінуі
Түрлері
Жүн талшығының ... ... ... ... ... ұзын ... сирек
Қатқылдауқатқыл
Ақшыл-сұр сарғыштау
Боялған терілер екі топқа бөлінеді: жұмсақ жүнділер -- талшығы қою, жұмсақ, жылтыр, жібектей және ... ... -- ... сиректеу, қылшығы қатқыл.Тері шикізат күйінде үш өлшемдік категорияға белінеді. Иленген теріні 4-кестеде келтірілген талапқа сәйкес мөлшері ... алты ... ... ... ... үш сортка бөлінеді. I сортқа жүні толық жетілген, қылшығы біркелкі, бүкіл аумағындағы түбіті қою ... II ... -- жүні онша ... ... сан жүні ... ... көктемгі жабағы жүні болатын терілер, III сортка -- жүні жартылай өскен, қылшығы ... ... ... (әсіресе мойнында), түлемеген талшықтары қалған терілер жатады.Иленбеген тері ... -- ... ... ... ... қалжалу, тері бөліктерінің жетіспеуі. Иленген теріде-гі ақаулардың аз-көптігіне және аумағына қарай қалыпты және ақаулы (А, Б және В ... деп ... ... ... сарышұнақ -- біздің. елде тараған осы түрдің ең ірісі. Зорман терісі тақыр (2 см-ден аспайды), жүні ... қою ... ... және шап ... өте ... жота жүні онша қою ... бауыр және шап жүндері өте сирек, жота жүні қою, бірақ ... ... ... ... ... ... едәуір , қоңырқай, оның ұшындағы жабын талшығы кара түсті. Бүйір жүні ақшылдау, бауыры -- сұрғылт-сары ... ... ... ... ... мен ... және Орта Азия ... мекендейді.Зорманның ең сапалы мехтық терісі Ақтөбе даласынан, сонымен шектесетін Қостанай жәнс Қарағанды облыстарынан алынады.Зорманның ... түрі де ... Ол ... ... ... әрі ... сұрғылттау түсімен, жота-сындағы коңырқай қылшығымен ерекшеленеді, Оңтүстік Заволжьедегі зорман терісінің жүні онша қою емес, жүні біршама қысқалау, түсі ... ... реңі ... жота ... ... Азия мен ... Қазақстанның жазығы мен тау етегі аудандарынан өндірілетін зорман терісі (ортаазиялық зорман) сапасының өте ... ... ... ... жүні ... түсі ... қылшығы қара түсті.Зорман терісінің экономикалык мәні өте зор. Қазіргі кезде негізінен Қазақстаннан 500 -- 700 ... тері ... ерте ... ... ... ... бас-тап түлеуі басталғанға дейін аулайды. Ерте көктемдегі зорман терісінің ... ... ... ... жок, тек майы ... Терісін құрсағынан тік тіліп сыпырады, мұқият май-сыздандырады, лас пен қанынан тазартады. Теріні ұзынынан керіп жаяды, мұндайда енінің ұзындығына қатынасы 1:1 ... тиіс және ... ... ... ... көпшілігі кы-зылқоңыр түске боялады (қаракүзен түсіне келтіреді).Иленген зорман терісін сорттайды. Теріні ... ... үш ... бөледі: ірі -- аумағы 350 см астам, орташа -- аумағы 250-де.н 350 см 2 дейін және ұсак -- аумағы ... 250 см ... ... жетілу дәрежесіне қарай екі сортқа бөлінеді. I сортқа -- ... ... жүні қою және ... ... ... II ... -- жүні ... тықыр терілер жатады.Зорманның иленбеген терісіндегі ақау түрлері суырдікімен бірдей. Теріні а-қау дәрежесіне қарай ... ... ... және көп деп ... ... ... жаңа ... өсе бастаған, тері ткані қоңырқай, майлы, сондай-ақ ... ... ... ... ... және ... ... Сондай-ақ әлі түлеп бітпеген, тері ткані қалың әрі майлы терілерді де өндіруге жә-не ... тиым ... ... терісің сорттайды. Тері жүнінің сипаты мен сапасына карай екі категорияға ... I -- жүні ... ... ... II -- жүні қатқылдау, қысқа терілер.Зорман терісін мөлшеріне қарай үш категорияға бөледі (5-кесте)Кесте 5 Зорман ... әр ... ... ... ... ... астам
Орташа
220-дан 320-ға дейін
200-ден 300-ге дейін
Ұсақ
150-ден 220-ға дейін
150-ден 200-ге дейін
Иленген зорман терісі екі сортқа бөлінеді. Жүні қою, ... ... ... I ... жүні ... ... терілер II сортқа жатады. Иленген зорман терісінің ақаулары -- ... ... ... жүні ... ... түлеу (иығы мен санында қылшығының сиреуі), дене бөліктерінің (басы мен мойны) жетіспеуі. Осы ақаулардың шамасына қарай теріні төрт топқа бөледі -- ... ... аз, ... және көп терілер.Кәдімгі сарышұнақОсы аталған сарышүнақ 10 турге бөлінеді. Бүлар біздің елде мекендейді. Әр алуан түрдің тері сапасы турліше ... ... ... төрт ... онша мәні жоқ, ... шағын территорияда кездеседі. Бұлар: Тяньшаньдық, немесе таластық -- мехы ... ... түсі ... Орта Азия ... ... ... -- ... сүрғылттау-жирен түсті, сәл шубары бар, Арменияның таулы даласында мекендейді, даурлық сарышұнақ -- өте ... түсі ... ... бі-рақ одан гәрі ақшылдау және сұрлау, Забайкальенің қуац да-ласында кедеседі, европалық немесе батыстық сарышұнақ -- Сарышұнақтардың ішінде ең кішісі, түсі ... ... дағы ... тек Батыс Украина мен Солтустік Молдавияда кездеседі.Сарышүнақтар мекендейтін жердің аумағы біриеше мил-лиондаған гектар. ... ... де ... егістікке елеулі зиян келтіретіндіктен, оларды жаппай қырыігжою шара-лары жүргізіледі.Қазіргі кезде жылына 20 млн данадай сарышұнақ терісі дайындалады. ... ... ... ... ... өрнектеп (трафаретті) бояу тәсілі де қолдаиылады. Табиғи күйінде шұбар терілер мен Заволжиялық сарышұнақтар шығарылады.Сарышұнақ терісінің тозуға беріктігі шамалы, ... ... ... ... шамамен 10 %-індей. Тозуға беріктігі жөнінен ең тәуірі Заволжиялық сарышұнақ, ең төмені -- ... ... ... ... жылу сақтағыштығы өте төмен.Иленбеген сарышұнақ терісін ГОСТ 2005 -- 50 ... ... ... ... ... оның майы жақсы тазартылуы, құйрығы мең тырнақтары кесіліп тасталуы тиіс. Терісін кұрғақтай ... ... ... ... ... ... ... сортқа, мөлшері бойынша бөлінбейді. Теріні бағалаған кезде олардың тек ақауы ескеріледі, Ақауына жататындар: жыртылу, тесілу, қырқылу, қажалу, жұлыну, ... ... ... керілмей кептірілуі. Ақау шамасына қарай теріні қалыпты немесе ақаулы (ақауы аз және ақауы көп) терілер деп ... ... төрт ... ... ... ... екі сортқа бөлінеді. I сортқа жүні жақсы жетілген, қылшығы айқын, түбіті қою ... II ... жүні онша қою ... ... мен ... сиреген терілер жатады.Иленген сарышүнақ терісінде мынадай ақаулар кездеседі: тігіс, тесілу, жүлыну, ... ... ... қа-жалуы. Түлеуден қалған дақ та ақауға жатады. Ақаулық дәрежесіне қарай ... төрт ... ... қалыпты, А, Б және В, Ақаулы дәрежесін баллмен бағалайды.СУ ЕГЕУҚҰЙРЫҒЫ ТЕРІЛЕРІСу егеуқүйрығының жүні қою, ... ... ... орташа келеді. Түсі' қызылқоңыр немесе күрең, сарғыш немесе сұрғылттау реңді, тұтастай тері ... ... ... Су ... зиянды кеміргіш ретінде жыл бойы аулауға болады, бірак ең жақсы тері ерте ... ... ... ... ... жүні қою, ... 1 см аумағында шамамен 9 мыңдай талшық болады, оның үстіне тері аумағында ... ... ... Су ... тері ... өте' жүқа, осал. Иленген терінің қалыңдығы 0,°б-дан 0,2 ммте дейін. ... ... ... 250 см [2] ... ... 5 -- 15 г, 1 дм[2] ... -- 2 -- 3,4 г.Су ... тозуға беріктігі өте төмен жәнеде тозу-ға беріктігі қамшат терісінің 5 %-індей ғана. Мех өнеркәсібі жыл сайын 5 -- 15 млн тері ... ... ... ... ... бояйды; шамалы бөлігі табиғи күйінде шығарылады. Су егеукұйрығы терісін алғашқы өңдеу және сорттау сарышүнақ, аламан және басқа да ұсақ ... ... ... 13,14 ... Аң терілерінің жартылай фабрикатыАн терілерінің жартылай фабрикаты өте көп, әрі сан алуан. Көпшілік терілердің жүні үлпілдек. Көпшілік ... ... қыс ... ... ... тән ... жатқан белгілердің ең маңыздылары мыналар: терінің аумағы, оның топографиясы, жүнінің ұзындығығы мен қоюлығы, бір жабын ... ... ... талшық саны, түбіт талшық ұзындығының 1 категориядағы қылшық талшық ұзындығына қатынасы, түбіт талшық жуандығының ) категориядагы қылшық талшық жуандығына қатынасы. Жүн ... ең ... ... ... ... аң ... жартылай фабрикаттың класс тармағы үш тауарлық топқа бөлінеді: қысқы қосмекенділер түрі, қысқы құрылық түрлері, көктемгі ... ... ... ... толық жіктелуі (Церсвитинов бойынша) 19-кестеде келтірілген.Аң терілерінің жартылай фабрикаты -- ... қыс ... ... аңның иленген және боялған терілері.Аң терілері жартылай фабрикаты үлпілдектігімен, бүйрасыз таяшығымен ерекшеленеді. Олардың сапасы ... өсу ... ... ... ... ... фабрикаты стандартта тұтастығы, мөлшері, сорты, түсі және ақау топтары бойынша бөлінеді.Мех бұйымдарыТері илеу-бөрік тігу өнеркәсібінде -- ... және ... ... ... ... жакет т. б., сонымен қоса бөрік (малақай, тұмак, телпек, құлақшын т. б.) тігіледі. Бұл бүйымдарды ... ... ... ... ... сол себептенде олардың формасы мен үлгісіне ерекше талап қойылуда. Бүйымның тиімді формасы мен үлгісін (фасонын) жасау және ... ... ... ... үлтына жэне тұтынушылардың ерекшеліктеріне, олардың талап-тілектеріне орай жасалады. Киімнің үлгісі туралы ... өте ... әрі ... ... ... ... жаңартып отыруға тура келеді.Адам денесінін 80 %-тейі, бас киімді ... ... . ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлінеді. Киім карапайым, конымды, козғалу мен тыныс алуға бөгет жасамауы, әдемі, сәнді болуы тиіс. Кез ... мех ... адам ... бір ... ... конструкциясы бойынша дене формасына (пальто, пенжек) немесе бас киім (бөріктер) дәл ... ... ... не ... бір ... (жағасы, мехтың астары, әрлеуші беліктері), не тұтастай мех бүйымы, мәселен мех ... ... ... мех ... және ... ... тері жағалар (горжеткалар), муфталар (жеңшелер) т. б. иленетін бүйымдарға жатады. Бас киімдер қысқы ... ... ... ... ... ... сондай-ақ сиректе болса шығарылатын боярка, бадейка, эскимос т. б. қамтиды.Галантереялық мех бүйымдарына қолғап, ... ... ... және кіші ... тігіледі), муфталар жатады.Мех бұйымдары топтарын тағыда былайша жіктеуге болады: түрі бойынша (пальто, жаға), жыныс-жас ... ... ... ... ... үлгісі бойынша (тік жаға, шәлі, телпек, күлақшын) және мөлшері.Мех фабрикалары шығаруға белгілеген үлгілер жыл ... ... ... ... ... ... ... конференцияларда қаральга, бекітіледі, сондай-ак бүйым үлгісі көрмелерге қойылады.Мех бүйымдарына теріні таңдауКөпжылғы практика нәтижесінде ... ... т. б. ... ... тері ... ... шолақ пальтоға және жакеттерге кез келген аумақтағы терілер, бірақ онша ауыр ... жүні ... және ... ... ... ... алынады. Бүл бүйымдарды көп жағдайда терінің қосалқы ... де' ... бас, жақ т. б) ... ... ... ... мыкты, жүні аласа және орташа, арзан, бағасы орташа (қой терісі т. б.) терілерден ... ... ... ... ... жүні онша үзын емес ірі ... тігіледі (қырқылған кой терісі, бүзау терісі, кұлын терісі, ... ... ит ... ... ... ... жылу ... қасиеті жақсы арзан терілер, қүрақ терілер, орташа және ірі терілер (қырқылған кой терісі, жүні өскелен мерлушка) салады.Балалар пальтосын негізінен жеңіл, әрі ... ... ... қой ... ... ақ ... ... сарышүнақ т.б.).Әйелдер жағасын жүнінің ұзындығы әр алуан, түсі де, мөлшері де түрліше, бірақ онша ауыр емес кез ... ... ... ақ ... ... ... ... т. б., сондай-ақ арзан терілерден (қоян) тігеді.Палантиндер негізінен бұлғын, сусар, ақ тышқан, қаракүзен секілді бағалы терілерден ... мен жылы ... ірі ... ... аю) ... және мех қиындыларынан жасайды.Ерлердің бас киіміне салмағы жеңіл, орташа терілер (бұғы бұзауының терісі, қаракөл т. б.) пайдаланылады. Олардың ... ... ... ірі, ... ... ұзын ... (Кавказдың таулы аудандарында және Орта Азияда) мүмкін.Әйел қалпақтарына ұсақ жеңіл терілер көртышқан, сары-шұнақ, қаракөл, сасықкүзен, сондай-ақ сусар, түлкі т. б. ... ... ... ... бар ... ... ... өйткені, әйел қалпақтарының көптеген бүгілістеріне ақаулы жерлерін көмкеріп тігуге болады.Галантерейге қалпақ фабрикаларындағы мех қалдыктары, әдетте қоян, мерлушка, қой ... ... ... Зертханалық сабақтардың тақырыптары.Начало формы
Сарышұнақ (лат. Spermophilus) -- кеміргіштер отряды, тиіндер тұқымдасының бір туысы. Қазақстанда ... ... мен шөл, ... ... мекендейтін 6 түрі (зорман, ұзынқұйрықты сарышұнақ, үлкен сарышұнақ, қызылұрт сарышұнақ, кіші ... және ... ... бар. Бұлардың тұрқы 14 -- 40 см, ... ұз. 4 -- 25 см, ... 100 -- 150 г. ... түсі -- ... ... ... тартқан, жүні жұмсақ, қалың. Құлақ қалқаны кішкентай, көзі үлкен, алдыңғы аяғы төрт саусақты, артқы ... ... ... аяғы бес саусақты. Жоғ. жақ сүйегінің оң жағында да, сол жағында да 5 азу тісі, төм. жағында 4 азу тісі ... ... ... ... ... ... ін ... Жылына 6 -- 9 ай ұйықтайды. Шөптесін өсімдіктермен, ... ... ... ... 1 рет ... 2-ден 14-ке дейін ұрпақ әкеледі. 5 -- 6 жыл ... ... ... -- ... ... зиянкесі, оба, сарып ауруларын таратады. Сарышұнақтың кәсіптік маңызы бар, ... ... түрі - ... (лат. Vulpes corsac) - ит ... түлкі туысына жататын жыртқыш аң. Өсімдікке бай ойпаң, аңғарлы сайларда, тау етегінде қоныстанады. Дене тұрқы 46 - 56 см, ... ... 25 - 35 см, ... ... аң. ... жүні ... жұмсақ әрі жібектей болып келеді. Жазғы жүні ... ірі және ... ... ... ... ... ... ақ, үлкен тұмсығы сүйір болады. Қарсақ жылына екі рет түлейді (көктемде және ... ... 1 - 2 м, ... 4 - 6 м ін ... ... сонда тіршілік етеді. Кейде түлкі, борсық және ... ескі ... де ... Қарсақ қорек іздеуге таңертеңгі және кешкі мезгілде шығады. Негізгі қорегі - ... ... ... ... ... ... т.б. Сондай-ақ, қарсақтар тасбақаны, құсты, жыланды, кесірткені де жейді. Қарсақ жыныстық жағынан 9 - 10 айда ... ... 1 рет ... 2-ден 16-ға дейін, негізінде 3-6 күшік табады[2]. Қазақстанның далалы аймағында ақпанда, ал шөл-шөлейтті аймақтарында қаңтардың аяғында шағылысады. 52 күннен ... 2 - 16, ... 3 - 6 ... ... Қарсақ - өте бағалы терісі үшін ауланып келе жатқан ... ... бар аң. ... - ... мен оба ... таратушылар.[3]
Шұбар күзен (лат. Vormela peregusna) -- сусар тұқымдасына жататын жыртқыш сүтқоректі. Дене тұрқы -- 27 -- 35 см, ... 11 -- 20 см. Түсі ... қара сары ... ... ... бауыры, жауырыны, аяқтары қара қоңыр. Тұмсығы қысқа, құлағы үлкен дөңгелектеу. ... ... ... ... шел, ... аймақтарды мекендейді. Әр түрлі індет тарататын кемірушілермен, құстармен, олардың жұмыртқасымен қоректенеді. Тамыз -- қыркүйекте ... 5 ай ... ... -- ... 3 -- 8 күшік туады. Кейінгі кезде тың жерлерді жыртып және кеміргіштермен күресу үшін улы химикаттарды көп ... ... ... ... кетегі, сол себепті қорғауға алынып, Қазақстанның "Қызыл кітабына" енгізілген (1996
Пайдаланған әдібиеттер:
1. Азаров В.И Дикие копытные Тюменской ... и ... их ... ... / ... В.И., ... В.М.// Ресурсы животного мира Сибири. Новосибирск : Наука, 1990 с. 181 -184.
2. АпыренС. Охота в Финляндии//Охота и охот, хоз-во-1991 .-№ 11.-е 40-41.
3. ... А ... ... ... в ... // ... и ... хоз-во,- 1979 № 1.- с. 44.
4. Байдавлетов Р.Ж О факторах см ергности архара в ... // ... ... ... ... и ... Киров, 2002 с. 133-135.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы облысы Кербұлақ жайылымындағы боз жусанның (Аrtemisia terrae-albae )морфо-анатомиялық ерекшеліктерін зерттеу64 бет
Тері мех өнімдерін өндіру технологиясы8 бет
Тері түрлері5 бет
Терінің жүн жамылғысына сипаттама дерма құрлысы6 бет
Қой шаруашылығы және Қазақстандағы жағдайы8 бет
Үлбір ішкі заттарын консервілеу әдістері6 бет
Былғары және тері өндірісінің шикізаты8 бет
Былғары және тері өндірісінің шикізаты жайлы мәлімет4 бет
Былғары және тондық- мех тері шикізатының түрлері3 бет
Жүн және тері, ішіктік заттардың микрофлорасы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь