Ш.Қ.Сәтбаеваның ғылыми мұрасы

Жұмыстың жалпы сипаттамасы
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі Батыс және Шығыс әдеби байланыстары
Әдеби байланыстардың тарихи және теориялық негізі
Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі шығыстық сюжетке құрылған қазақ дастандары және ондағы көркем мотивтер жүйесі
Қазақ әдебиетінің батысеуропалық әдебиетпен байланысының зерттелуі
Әдеби байланыстардың тарихи және теориялық негізі
Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі шығыстық сюжетке құрылған қазақ дастандары және ондағы көркем мотивтер жүйесі
Қазақ әдебиетінің орыс және батысеуропалық әдебиетпен байланысының зерттелуі
Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі әдебиет тарихы мәселелері
Ғалымның шоқантануға қосқан үлесі
Ш.Қ.Сәтбаева . шәкәрімтанудың негізін қалаушылардың бірі
Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі әдеби процесс
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақ КСР ҒА Ш.Уәлиханов атындағы 1-ші дәрежелі сыйлығының лауреаты6 филология ғылымдарының докторы, профессор Шәмшиябану Қанышқызы Сәтбаева – қазақ әдебиеттану ғылымына үлкен үлес қосқан, әлем әдеби байланыстарының өзекті проблемаларын, қазақ әдебиетінің тарихы мәселелерін зерттеген аса бағалы еңбектерімен республиканың, ТМД елдерінің ғылыми қауымына кеңінен мәлім көрнекті тұлға.
Бұл диссертациялық жұмыс Ш.Қ.Сәтбаеваның қазақ әдебиеттану ғылымы мен сынын дамытуға қосқан елеулі үлесін саралауды, ғалым еңбектерінің зерттеушілік және әдістемелік қырларын ашуды көздейді. Диссертация авторы өз жұмысында қоғамдық ғылымдарда кең қолданылып жүрген тарихи тұлғатану (персоналистика) принциптерін басшылыққа алды. Тұлғатану ғылымы жеке адам өмірі мен шығармашылығын оқшау түрде емес, оның өзі өмір сүрген қоғам аясында қарастыратыны мәлім. Ш.Сәтбаева шығармашылығы ғалымның жеке тұлғасын зерттеудегі әдебиеттану ғылымының сындарлы жүйесінде қарастырылады.
Сатпаева Ш.К. Казахско-европейские литературные связи ХІХ и первой половины ХХ в. – Алма-Ата: Наука, 1972. – 280 с.
Валиханов Ч.Ч. Избранные произведения. – Алма-Ата, 1958. – 347 с.
Шкловский В. О теории прозы. – Москва: Советский писатель, 1983. – 383 с.
Қорқыт ата кітабы. Алматы, 1995. – 145 бет
Бахадырова С. Каракалпакский народный дастан “Хирлуха-Хамире”. Вариант Жуман бахсы. // Туркология, N5. 2005. – С. 52-56
Алпамыс батыр. – Алма-Ата: Изд. АН КазССР. 1961. – 567 с.
Жирмунский В.М. Сказание об Алпамыше и богатырская сказка. – Москва, 1960. – 334 с.
Сәтбаева Ш.Қ. Уақыт шуағы. – Алматы: Ғылым, 2000. – 656 бет
Марғұлан Ә. Шоқан және “Манас”. – Алматы, 1971. – 164 бет
Асыл бейне – Светлый облик. – (Ш.Қ.Сәтбаева туралы естеліктер мен зерттеулер). – Алматы: Үш Қиян, 2005. – 296 бет
Атымов М. Өндірістік романдардағы жаңашылдық нышандары. /Кітапта: Көркемдік кілті – шеберлік. – Алматы: Ғылым, 1985. – Б. 79-101
Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына
        
        ӘОЖ 821.512.122 (574) (092)                                           
Қолжазба құқығында
МЕНТЕБАЕВА АЙМАН ЕРТАЙҚЫЗЫ
       
Ш.Қ.Сәтбаеваның ғылыми мұрасы
   
10.01.02 – ... ... ... ... ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған диссертацияның
АВТОРЕФЕРАТЫ
Қазақстан Республикасы
Алматы, 2007
Жұмыс М.О.Әуезов атындағы ... және өнер ... ... және ... ... ... ... Ғылыми жетекшілер:                     филология ғылымдарының
докторы,
                                                            профессор
М.Х.Маданова                                                                
               
                                                            филология
ғылымдарының
                         
                                   кандидаты, доцент С.Қорабай
           Ресми оппоненттер:          ... ... ... ... ... ... ... Абай атындағы
Қазақ ... ... ... ... университеті
Қорғау 2007 жылғы «19» қазанда сағат 15.00-де Қазақстан Республикасы
Білім және ғылым министрлігі Ғылым Комитеті ... ... ... өнер институты жанындағы филология ғылымдарының докторы ғылыми
дәрежесін беру ... Д 53.34.01 ... ... ... (050010, Алматы қаласы, Құрманғазы көшесі, 29).
Диссертациямен Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің
Орталық ғылыми кітапханасында танысуға ... (050010, ... ... ... ... Автореферат 2007 жылдың «                         ... ... ... ... ... ... ... ғылымдарының
докторы                                                                     
                         Ісімақова А.С.
Жұмыстың жалпы сипаттамасы
Қазақстан Республикасы Ұлттық ... ... ... ... КСР ҒА ... ... 1-ші дәрежелі сыйлығының
лауреаты6 филология ғылымдарының докторы, профессор Шәмшиябану Қанышқызы
Сәтбаева – ... ... ... ... үлес ... әлем ... өзекті проблемаларын, қазақ әдебиетінің тарихы мәселелерін
зерттеген аса ... ... ... ТМД ... ғылыми
қауымына кеңінен мәлім көрнекті тұлға.
Бұл диссертациялық жұмыс Ш.Қ.Сәтбаеваның қазақ әдебиеттану ғылымы ... ... ... елеулі үлесін саралауды, ... ... және ... ... ... ... ... авторы
өз жұмысында қоғамдық ғылымдарда кең қолданылып жүрген тарихи ... ... ... ... ... ... жеке адам
өмірі мен шығармашылығын оқшау түрде емес, оның өзі өмір ... ... ... ... ... шығармашылығы ғалымның жеке
тұлғасын ... ... ... ... ... ... ... қайраткерлерінің    еңбектерін  зерттеу  
кең  өріс алуда. “З.А.Ахметов  как  ... и ... ... “С.Қирабаев – әдебиеттанушы”, “ХХ ғасыр  ... ... ... және ... ... ... ... қазақ
әдебиеттануының аға буын өкілдерінің ғылыми мұрасы ... ... ... қорғалды. Мұндай еңбектер қазақ әдебиеттану
проблемаларының зерттелу сапасын, бағыт-бағдарын ... ... ... ... ... жекелеген ғылыми мақалаларды
есептемегенде толық ғылыми тексерістен өткен жоқ. ... ... мен ... ... зор ... ... өз ... жоймай келе жатқан
іргелі еңбектер қалдырған ғалымның ғылыми ... ... ... қажет етеді.
Зерттеудің өзектілігі. Қазақ әдебиеттануындағы әдебиет тарихы мен ... ... ... ... ... ... ... филология
ғылымдарының маңызды, перспективасы жоғары саласының бірі ... ... ... ... ... ... рөл атқарған ғалымдарымыздың
бірі – Шәмшиябану Қанышқызы Сәтбаева болды.
Ш.Қ.Сәтбаева өзінің қазақ әдебиетінің тарихы және ... ... ... ... мақалаларын өткен ғасырдың 50-60 жылдарынан
бастап жариялай бастады. “Француздар қазақтар жайында”, “ХІІІ-ХІХ ғғ. қазақ
жеріндегі еуропалық саяхатшылар”, “Қазақ ... ... ... ... атты т.б. ... ... ... жұртшылық назарын аударды.
Ғалым “Қазақ әдебиетінің ұлтаралық байланысы” (Алматы, 1970), ... ... 1986) және т.б. ... ... ... ... ... томын шығару ісіне белсене ат салысты. 1971 жылы ... ... ... ... ... атты жинақ Ш.Қ.Сәтбаеваның
құрастыруымен әрі көлемді алғысөзімен ... ... ... шетелдік
авторлардың деректері мен жолжазбаларындағы құнды мәліметтер орыс ... ... рет ... ... ... ... аясы барған сайын кеңейе ... ... ... ... ... ... ... құрылған қазақ
дастандары, Абай шығармаларындағы шығыстық сюжеттердің қолданысы, кеңестік
кезең қаламгерлерінің шығармаларындағы ... ... ... ... Азия және ... елдері жазушыларының ынтымақтастығы
қозғалысындағы әдеби байланыстар мәселесі жайлы ... ... де кең ... ... ... ... ... Байронның сүйіктісі Клер Клермонттың атынан жарық көрген неміс
ақыны Герман Гамбстың ... елі ... ... ... және Зара” атты
романтикалық поэмасын жатқызуға болады. Ш.Қ.Сәтбаева поэманың 1836 жарық
көргенін ескере ... ... ... ... шетелде жазылған тұңғыш поэмаға
ерекше мән беріп, оған ғылыми терең талдау жасады. ... ... ... ... ... байланыстар саласын жаңа сатыға көтерді.
Зерттеушіні ерекше қызықтырған мәселелердің бірі – әдеби сапарнама
мәселесі. Ғалымның көп жылдар ... ... ... ... – ХХ ... саяхатшылар Қазақстан туралы” атты қолжазба әзірленді. ... ... ... болған еуропалық саяхатшылар Плано Карпини,
Вильгельм Рубрук, Марко Поло және тағы ... ... ... қазақ
халқының тарихы, мәдениеті, дәстүрі мен салт-санасы ... ... ... әлем ... ... ... ... Джакомо
Леопарди, Жюль Верн, Адам Мицкевич, Александр Дюма т.б. ... ... ... ... тапты. Тек европалық саяхатшылардың қазақ елі ... ... ... ғана ... ... ағартушылары
Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев сынды ойшылдардың батыс өркениеті
жайлы айтқан ой-пікірлерін қорытуға ерекше мән ... ... ... ... Европа, Азия елдері жайлы жазған жолжазбалары мен күнделіктері
арқылы өзі де ... ... озық ... ... ... Зерттеушінің
барлық ғылыми еңбектері өз ... ... ... әдебиеттану
ғылымына арналған алғашқы ғылыми зерттеулер ретінде осы саладағы ғалымдар
мен ... ... ... ... ие ... еді.
Қазақ тарихында, мәдениеті мен әдебиетінде “ақтаңдақтардың” ашылуы,
тарихқа бір топ талантты ақын-жазушылар мұрасының қосылуы ғылыми ... да ... ... ... ... ... ... Ж.Аймауытұлы, М.Жұмабайұлының шығармашылық
мұрасын ... ... ... болып, кейін Ш.Құдайбердіұлы,
А.Байтұрсынұлының шығармаларын жүйелеп бастыру ісіне қатысты, олардың өмірі
мен шығармашылығы ... ... ... ... ... ... зерттеулерінің бір
саласын халық ағарту ісіне арнады. Ол орыс мектептерінің 9-10 сыныптарына
және Қазақстан ... оқу ... ... ... орыс
бөлімдеріне арнап жазылған “Қазақ әдебиеті” оқулығының, “Қазақ ... ... ... ... ... бірі ... ... екі ғасыр бойы қазақ елінің өркендеуіне ... ... ... туралы кітаптары да құнды еңбектер.
Ш.Сәтбаева қазақ әдебиетінің ежелгі дәуірі мен ХV-ХVІІІ ғасырлардағы
тарихын игеру жоспарлары мен ... ... ... текстологиялық жұмыс
жүргізді. Мұнда VІІ-ІХ ғасырлардағы ... ... ... ... білігі”, Қожа Ахмет Иасауидің “Диуани хикмет”, А.Иүгүнекидің
“Хибат-ул-хакаих” тағы басқа жалпы түркілік ... ... ... ... әсері зерттелді.
Ғалым ауыз әдебиетінен бастап кейінгі кезең әдебиетін зерделеп,
зерттеді, ғылыми ... ... өзі ... ... ... ... мен ... Диссертациялық жұмыстың басты мақсаты
Ш.Сәтбаеваның қазақ әдебиеті тарихы мен оның ... ... ... ... еңбектерінің әдебиеттанудағы орны мен рөлін анықтау болып
табылады. Осы ретте алдымызға мынадай мәселелерді міндет етіп ... ... ... ... мәнін, оның әдебиеттану ғылымындағы рөлін,
қазақ әдебиеттануындағы әдеби байланыстар мәселесінің тарихи ... ... ... ... ... ... жолға қоюдағы
атқарған істерін зерделеу;
... ... ... ... сөз ... ішкі
салаларын ашып көрсету;
– Ш.Сәтбаева зерттеулеріндегі қазақ әдебиеті тарихы мәселелерінің
зерттелу деңгейін ... және ... ... ой-тұжырымдарының қазіргі
мән-маңызын ашу;
–  Ғалым зерттеулерінің шоқантану іліміне қосқан үлесін бағамдау;
Зерттеушінің Шәкәрім шығармашылығына ... ... ... ... мәні мен ... ашып көрсету;
Совет әдебиетінің ғалым зерттеулерінде алатын орнын ... және ... ... күн ... сәйкестілігін көрсету.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Ш.Сәтбаеваның ғылыми мұрасы бүгінге дейін
қазақ әдебиеттануында арнайы ғылыми нысанға алынған жоқ. Ғалым ... ... ... ... мен ... кездескенімен осыған дейін
көлемді зерттеу жұмысы жазылған емес. Жекелеген ғылыми ... ... ... ... ... С.Қасқабасов, Ш.Елеукенов,
Ж.Ысмағұлов, Т.Кәкішев, ... ... ... А.Ісімақова, М.Маданова, Г.Елеукенова, А.Ананьева, А.Түсіпова
және т.б. ... ... ... мен ... ... ... ғылыми-танымдық мақалаларын атауға болады.
Әдеби байланыстар мәселесі В.Жирмунский, А.Веселовский, ... ... ... ... ... және т.б. ... ал қазақ әдебиетінің шығыс және батысеуропалық әдебиеттермен
байланысы ... ... ... З.Ахметов, Б.Ысқақов,
С.Сейітов, З.Кедрина, С.Қирабаев, Ш.Елеукенов, М.Базарбаев, ... ... ... ... ... ... ... Б.Әзібаева, А.Жақсылықов, Б.Мамраев,
К.Ш.Кереева-Канафиева, С.Дәуітов, М.Маданова, А.Түсіпова, С.Алтыбаева,
С.Ананьева  және т.б. ... ... ... жан-жақты
қарастырылған.
Ал қазақ әдебиетінің тарихы, ... ... ... ... ... ... және т.б. ... көрнекті өкілдерінің өмірі мен шығармашылығы ... ... ... ... ... ... Т.Кәкішев,
М.Жармұхамедұлы, Ә.Нарымбетов, А.Жақсылықов, А.Ісімақова, Б.Әбдіғазиев,
Т.Тебегенов, С.Дәуітов, ... ... және т.б. ... ... ... ... ... арқау болды.
Батыс және шығыс әдебиеттану ғылымындағы қалыптасқан жүйе негізінде
Ш.Қ.Сәтбаева қазақ әдеби байланыстардың жүйелі түрде зерттеуді ... ... Осы ... ... ... ... тәрбиелеп шығарған.
Бүгінде ғалымның көптеген шәкірттері ... ізін ... ... тарихы мен әдеби байланыстары саласында жемісті еңбек ... ... ... ... ... өз ... ... жүрген –
Ж.Тілепов (“ХІХ-ХХ ғғ. басындағы қазақ поэзиясының тарихилығы”), ... ... ... ... ... 1-й четверти ХХ века”),
М.Маданова (“Казахско-французские литературные связи ХХ века ... ... ... ... ... ХІХ в.”), С.Қорабай (“Развитие сатиры в казахской
литературе начала ХХ ... ... ... ... ... и ... ... “Калилы и Димны” в казахской дореволюционной
литературе”) және т.б. көптеген ғалымдар мен зерттеушілерді атауға болады.
Бұл еңбектер де ... ... ... ... мен ... зерделеуде
үлкен рөл атқарады, қазақ әдебиеттану қорына қосылған елеулі үлес деуге
толық негіз бар.
Қорғауға ... ... ... Ш.Сәтбаева шығармашылығын
зерттей келе, біз мынадай негізгі тұжырымдарды анықтадық:
– Ш.Қ.Сәтбаева Қазақстанда әдеби байланыстар мәселесін зерттеу ісінің
басында тұрып, осы ... ... ... ... ... ... ... мұрасын орыс әдебиетімен байланыстыра зерттеуі
қазақ әдебиетінің өзге ұлттар әдебиетімен әдеби ... ... ... ... ... еңбектердің бірі.
– Әдеби байланыстар мәселесін сөз ете отырып ғалым қазақ әдебиетінің
жалпы әлемдік әдебиетпен ... ... ашып ... ... негізінде
қазақ әдебиеті үлгілері мен кейбір авторлардың ... жете ... ... ... ... дастандар, ондағы көркем мотивтер
мәселесі, ... ... ... ... алғашқылардың бірі болып
сөз еткен Ш.Сәтбаева.
– Ш.Қ.Сәтбаеваның саяси қуғынның құрбаны болған ... ... ... өз ... ... ... сіңірген алғашқы ғалымдар қатарынан табылып, орасан зор үлес
қосқандығы анықталды. ... ... ... ... мұралары жайлы
айтқан ой-пікірлері кейінгі зерттеу еңбектеріне ... ... ... ... ... ... ... шығармашылығына арнаған
тұңғыш монографиялық еңбегінде автордың барлық ... ... ... енді ғана ... ... ... өте мол ... ғылыми
айналымға енген. Мұрағат қойнауларындағы ... ... ... осы ... ... болады. Бұл еңбекте Шәкәрім шығармашылығы
толыққанды зерттеліп, оның әр шығармасы өзінің оң ... ... ... ... ... айналды.
– Ш.Сәтбаеваның Шоқан Уәлиханов шығармашылығы ... ... ... ... ... бірден-бір ғылыми мәні зор
зерттеулер.
– қазақ әдебиетінде совет дәуірінде қалыптасқан өндірістік ... ... ... ... ... төмен, әдебиетте жасанды
образдардың тууына себеп ... ... ... ... ... ... ... негізінде бұл тақырыптағы шығармалардың тууының тарихи
және саяси ... ... ... туындылардың барлығының бірдей
шынайылығы төмен, көркемдік деңгейі әлсіз еместігі дәлелденді.
Зерттеудің нысаны. ... ... ... ... ... ... еңбектері алынды: “Казахско-европейские литературные
связи ХІХ и первой половины ХХ вв.” (1972); ... ... ... ... (1977); “Л.Толстой в Казахстане” (1979); “Әдебиет мерейі”
(1981); “Казахская литература и Восток” (1982); “Достық дастандары” (1983);
“Шоқан ...... (1987); ... ... и русская литература”
(1987); “Шакарим Кудайбердиев” (1993); “Уақыт ... ... ... ... ... ... (2000); “Әр ... (2002).
Зерттеудің ғылыми жаңалығы. Диссертациялық жұмыста әдебиеттанушы ғалым
Ш.Қ.Сәтбаеваның ғылыми мұрасы тұңғыш рет диссертациялық зерттеу нысанына
алынып отыр. ... ... ... ... мен ... байланыстар мәселесі
өзара сабақтастықта қарастырылды.
Бүгінгі жаһандану дәуірінде өзекті мәселеге айналып отырған әдебиеттер
мен мәдениеттер арасындағы әдеби байланыс, ... ... ... ... қазақ қисса-дастандары, әдебиеттанудағы көркем мотивтер
мәселесі, қазақ ... ... ... ... ... және
т.б. мәселелер жайы қарастырылған ғалым зерттеулері бүгінгі ... ... ... ... ... қазақ әдебиетінде саяси-әлеуметтік өзгерістер
негізінде 20-30 жылдары ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдары жаңаша көзқараста
талданды. Ғалымның ақтаңдақтар әдебиетін зерттеуге қосқан үлесі ... ... ... ... ... ... А.Байтұрсынұлы, М.Дулатұлы, сонымен қатар, Ы.Алтынсарин,
С.Торайғыров сынды қазақ ... ... ... ... А.Горький, Г.Плеханов сынды қаламгерлердің өмірі ... ... ... пайымдаулары өз құндылығын жоймағандығы
анықталды.
Зерттеудің теориялық және практикалық ... ... ... ... ... ... ... айқындау, әдеби байланыстардың
тарихи және теориялық негізін анықтау, ... ... ... ... ... ... қазақ әдебиетінің шығыс ... ... ... байланысы мәселелерін тарихи және
теориялық тұрғыда бағамдау жұмыстың теориялық маңызын ... ... ... ... мен ... ... орта
мектептерде, жоғарғы оқу ... ... ... “қазақ әдебиетінің тарихы” пәні мен арнаулы курстарды
оқытуда пайдалануға болады. ... ... ... ... өзге ... байланысы жайындағы ғылыми-зерттеу жұмыстары мен әдеби
байланыстар ... ... ... мен оқу ... ... ... ... пайдалануға болады.         
Зерттеудің әдістері. Диссертациялық жұмыста жүйелі-кешенді,
типологиялық, ... ... ... ... ... ... сыннан өтуі мен сарапталуы. Диссертациялық жұмыстың
негізгі мазмұны мен тұжырымдары жалпы саны 17 басылымда ... ... ... мақала Қазақстан Республикасы Білім және ғылым саласындағы қадағалау
және аттестаттау комитеті бекіткен отандық ғылыми журналдарда жарық көрді.
Сондай-ақ диссертация ... ... және ... ... ... мен ... симпозиумдарда жасалған ғылыми
баяндамаларда қамтылды.
Жұмыстың құрылымы. ... ... ... ... ... ... мен ... әдебиеттер тізімінен тұрады. 
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Кіріспеде тақырыптың өзектілігі, зерттеу ... ... ... ... дереккөздері, зерттеудің теориялық, методологиялық
негіздері, зерттеу әдістері, ғылыми ... ... ... және ... ... ... мәлімет берілген.
Диссертациялық жұмыс екі бөлімнен тұрады. Бірінші ... ... ... және Шығыс әдеби байланыстары” деп аталады. Мұның
өзі іштей “Әдеби байланыстардың ... және ... ... зерттеулеріндегі шығыстық сюжетке құрылған қазақ дастандары
және ондағы көркем мотивтер жүйесі”, “Қазақ әдебиетінің ... ... ... ... үш тарауға бөлінеді.
“Әдеби байланыстардың тарихи және теориялық негізі” атты ... ... ... ... байланыстар” терминіне қатысты
“энтропиялық құбылыс”, ... ... ... ... ... ... алмасулар”, “өзараәрекет”, “әсер беруші әдебиет”,
“қабылдаушы әдебиет”, ... ... ... ... ... ... ... және т.б. теориялық
ұғымдар жете талданған. Олардың ... ... ... ... болу ... қолданысы жан-жақты сөз болады.
Бұл терминдер арқылы әдеби байланыстардың қаншалықты жедел дамып келе
жатқандығын, оның қаншалықты жаңа терминдік ... ... ... жаңа ... жаңа ... ... ... байқауға болады.
Халықтар өмірі мен тарихы, мәдениеті мен ... ... ... ...... ... мен байланыстарды зерттеу ісі қашанда
өзекті, айтары көп ... ... ... ... ХХ-ХХІ жылдар
тоғысында қазақ әдебиетінің халықаралық байланыстарының жандана түсуі ... ... ... ... қарым-қатынас”, “өзараәсер” ұғымдары әлемдік
құбылыс болып ... Оның ... ... ... ... және аяқталу
сәтін (егер аяқталар болса) дәл айқындау мүмкін емес. Бұл адамзат ... ... да бір ... өмір ... ... ... Және
қоғамдық даму барысында өзіндік жаңа құндылықтармен байып, жетіліп отырған.
Кейін келе ... ... ... ... да бір ... ... ... бастаған.
Байланыс немесе өзара қарым-қатынас байланыс екі ... ... ... ... Осы ... ... ... Батыс пен Шығыс
ұғымдары адамзаттық сананың әлем мәдениетін ең алғаш ... ... ... ... пен Шығыс – ... ... ... ... ... ... Батыс пен Шығыс
арасындағы ... әлем ... ... ... ... ... ... бейнелейді. Тарихта болған барлық империялардың Батыс пен
Шығыс парадигматикасына ерекше көңіл бөлуі де ... ... ... ... ... Рим ... Византия, Шыңғыс хан басқарған
көшпенділер ... СССР және т.б.). ... ... ... ... ... пен Шығыс қарым-қатынасының одан
әрі ... ... ... ... Солтүстік Африка
эллинистикалық кезеңде Батыстың бөлінбес бір бөлшегі болып саналатын. Араб
басқыншылығынан кейін ол ... ... ... ... ... ... ... қосылуы менталитеті мен мәдениеті шығыстық
болып ... бұл ... ... ... болды.
Міне осы тұрғыдан келгенде, Ш.Сәтбаева еңбектеріндегі қазақ
әдебиетінің Шығыс және ... ... ... ... - ... әлем әдебиетіндегі орнын айқындауға, өзіндік дара құндылықтарын
анықтауға ... ... ... ... ... ... салыстыра,
салғастыра, байланыстыра отырып қарастыру - әдебиеттердің ... ... ... ... байланысын, өзара бірін-бірі байытуын
бағамдауға септігін тигізеді.
Ш.Қ.Сәтбаеваның ғылыми мұрасын жүйелі зерттеу ... ... тууы мен ... мынадай алғышарттары анықталды:
1. Сауда-саттық қарым-қатынасы. Еуропалықтар Қытаймен ... ... ... ... ... жол ... Бұл жайлы Ш.Сәтбаева мынадай дерек
келтіреді: “Быстрое развитие торгового ... в ... ... привело к поискам новых рынков. Стремление предпринимателей найти
кратчайший путь в ... ... их ... на Русь и сопредельные ей земли”
[1, с.22].
Бұл деректі дәлелдейтін мәліметтер Шоқан ... ... ... “В ... века оседлость здесь сильно распространилась,
особенно в Илийской долине. Города ... (а ныне ... ... и Кайнак (существующие и теперь) и ... (где ныне ... были ... по ... ... и ... станциями на большой
дороге, по которой ... ... ... в ... и ... ... ... хану” [2, с.94].
2. Монғолдардың әлем халықтарын ... ... ... ... батыс елдері миссионерлер мен саяхатшылар, ... ... ... елдердің георграфиясы, тұрмыс салты, тіршілігін тануға
тырысты. Сәтбаева бұл жайлы былай дейді: “Западная ... ... ... ... и ... на пространстве от
желтого моря до Карпат монгольской империи, решила завязать сношения с ней
и послать туда с ... ... ... ... [1, ... ... пен Шығыс аралығындағы сауда жолы үстіндегі ұлан-байтақ қазақ
жері Ресей патшалығы назарына ертеден-ақ ілінді. ... ... ... ... азиялық бүкіл елдер мен жерлердің кілтін ашып кірер қақпасы»,-
деп бекер айтпаған. Қазақстан Ресейге ... ... да, ... кейінгі алғашқы жылдарда байтақ елдің мән-жайы, табиғи
байлықтары, тұрмыс-кәсіп ... ... ... ... үшін ... ... әскери экспедициялар жіберілген. ХVІІІ ғасырда ұлы
ғалым М.Ломоносов Ресейдің ... ... ... және ... ... ... ... Академия және Петербург
университетінде шығыс ... ... ... ... ... ... ... саяси және экономикалық мақсаттар негізінде
қалыптасқан қарым-қатынастар уақыт өте келе ... және ... ... ...  
Диссератцияның “Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі шығыстық сюжетке
құрылған қазақ дастандары және ондағы көркем мотивтер ... атты ... ... ... ... ... байланысы зерттелген. Қазақ
әдебиетінің Шығыс әдебиетімен байланысы ауқымды дүние, ... ... ... ... ... ... сыйғызу әсте мүмкін емес. ... ... ... “Казахская литература и Восток” деп аталатын
монографиялық еңбегінде ... ... ... мен ... ...... ... құрылған дастандар, және ондағы көркем
мотивтер ... ... ... ... Бұл тарауда Құраннан, шығыстық
ұлы туындылар – ... бір ... ... ... ... ... және т.б. шығармалардан бастау алатын “Бозжігіт”, “Сейфүлмәлік”,
“Тахир-Зухра”, “Мұңлық-Зарлық”, “Иранғайып шах Ғаббас” және ... ... Бұл ... ... ... ... композициялық мәні айқындалды. 
Жалпы алғанда, түрлі халықтар әдебиетінде кездесетін ұқсас ... ... ... екі жолы ... Бірі – ... ... ... – ешқандай әдеби, мәдени байланысы жоқ ... ... ... ... ... яғни әдеби
байланыс арқылы енген сюжеттер мен мотивтердің ... ... ... ... бір ... ... болмаса тікелей ... мен ... ... ... Ал еш ... ... ... алыс жатқан, тарихи туыстығы жоқ елдердің ... ... ... ... ... Бұл жайлы орыс ғалымы
В.Шкловский былай деген екен: “Слишком ... ... ... ... мы о ... ... Но ... что сюжеты бродят не только
по дорогам. Они переплывают моря и обитают на тех ... куда еще ... ... Что же ... и что ... и ... сюжеты оказываются
там, куда не доехать, не доплыть, не долететь?” [3, с.156].
Мұндай сюжеттер немесе мотивтер әр ... ... ... ... ... себептері мен ұқсастығы адамзат санасының болмыстық бірлігінде
жатқанға ұқсайды. Қоғамдық, танымдық, тұрмыстық тіршілігі ұқсас ... ... ... және ... ... ... ... Себебі, сюжет те, кейіпкер де, идея да ... ... ... ... ... дүниетанымы да ұқсас, ... ... ... ... ... де, мәдениеті де ұқсас
болып келеді. Бұл табиғат заңдылығы іспетті.
Зерттеуші ... ... ... дастандарындағы көркем
мотивтер осы шығармалардың жетекші ... ... ... ... атқарып тұрған көркемдік қызметін жоғары бағаланады.
Ғалым зерттеулеріндегі аталған туындыларда ... ... ... ... Перзентсіздік мотиві.
– Таңғажайып туу мотиві немесе таңғажайып балалар мотиві.
– Аян түс ... ... тана ... болу ... Күйеуінің өз әйелінің тойына қайтып оралу мотиві.
Жалпы дастан жанры, ондағы көркем мотивтер ... ... ... ... ... ... Соның ішінде дастан
жанрын алғаш монографиялық деңгейде ... ... ... ... атап өту ... Ал ... ... бұл мәселені әдеби байланыстар тұрғысынан ... ... ... ... бір ізге сала ... белгілі бір
жүйелілікті аңғаруға болады. Мәселен, перзентсіздік мотиві ... ... келе ... Оның ... көрінісі Х-ХІ ғғ. көне түркі
жазба ескерткіші “Қорқыт ата кітабында” ... ... ... ... - Зарлық”, “Сейфүлмәлік”, “Шәкір – Шәкірат”, “Ләйлі –
Мәжнүн” және т.б. ... ... ... ... Бұл ... атап көрсеткеніндей, түркі тілдес ... ... және ... ... ... ... болып табылады. Бұл ертегілерде
де көп кездесетін мотив. Мыңды ... бай адам бір ... зар ... баз кешіп, әулие аралап, бала тілейді. Оқырманды бірден ... ... ... ... ... ... бұл ... әлеуметтік мәселелер де сөз болып отырады. Көп жағдайда шығарма
осы мотивтен басталып, оқиға осы мотив ... ... ... өз ... мынадай ерекше бір жайға көңіл
аударады. Зерттеушінің айтуынша қазақтың ... ... ... ... ... ... ... мазағына қалмайды.
Ал кейбір өзге шығыс халықтарында ... салт бар ... ... ... эпосы “Дәдәм Қорқыт” кітабының Бұқаш жырында: “Хандардың ханы
Баюндур аспан астына ала ... ... қалы ... төсетіп, жылдағы
әдетінше төңірекке ат шаптырып, той жасайды. Хан тойдың бір шетіне ақ ... ... қара ту, бір ... қызыл ту көтеріп:
– Перзенті жоқ қу басты қара тудың, ұлы барды ақ ... қызы ... ... астына жайғастырыңдар,- деп әмір етеді.
Дерсехан деген бектің ұлы да, қызы да жоқ еді. ... ... ... қара киіз жайып, алдына қара ... етін ... қара ... ... отырғызады.
- Перзентсіз адам – құдайдың қарғысы атқан жаны. Оның орны қара ту ... ... ... ханның өзі”,- дейді жігіттер [4, 115-б.].
Мұндай салттың бір ... ... ... “Батыр Әлібекте” де
кездеседі. Мұнда төрт түлігі сай бай бір күні перзент ... дала ... ... бір ... ... ... Мұнда оны:
Ұлдыларға орын бар,
Қыздыларға қымыз бар,
Ұлы-қызы жоқтардың,
Бұл жиында несі бар
– деп қарсы алады.
Түркмендердің Жұман бақсы ... ... ... бір
нұсқасында уәзір Раушанай ұлды болғанына орай үлкен той қылады. Сол кезде
қалыптасқан дәстүр бойынша ұлы ... – ат, қызы ...... ... ал ұлы да, қызы да жоқ ... ... ... қыстыру салты
болған екен. Халық осы салттың перзентсіз Хысроу патшаға қатысты ... ... ... [5, ... дәстүр халықтардың көне тайпалық-рулық қатынастары кезеңінен
қалған тәрізді. Себебі, ол кезде ... тууы ... ары ... ... Сол себепті баласы жоқ жандардың ... деп ... ... сол ... жеке ... ... іспетті
қараған.    
Таңғажайып туу немесе таңғажайып балалар мотиві қазақ ертегілерінің
біршамасында кездеседі. Зерттеуші Ш.Сәтбаева бұл мотивті ... деп ... ... ... зары ... хан жас қызға үйленеді немесе
әулие-әмбиелерді кезіп бала ... ... ... аң мен құстың
(жыланның, арыстаның т.б.) етін жейді). Күндердің күнінде әйелі ... ... үйде жоқ ... ... сәби ... Мұны көре алмаған арам
ойлы күндестері немесе дұшпандары ... ... ... ... ... қояды. Бұл жайтқа ашуланған хан әйелін үйден қуып
жібереді. Ал балалар мейірбан көмекшілер арқасында тірі ... және ... ... ... ... ... алтын айдарлы, күміс тұлымды).
Дәл осындай мотивті қамтыған ... ... ... ... (“Алтын айдар” ертегісі). ... ... ... ... ... те “басында алтын айдар тұлымы бар,
халқының әлпештеген ұланы”. Бұл мотив, әдетте, ... ... ... табылады. Осы мотив арқылы сюжеттік желі өрбіп, жаңа ... жол ... ... ... ... ... әлем халықтарының
әдебиетінде кеңінен таралған мотивтердің бірі – аян түс ... ... ... ... ... асқан сұлу қызды түсінде көріп ғашық болады. Қыз ... ... және ... ... жүр екен ... “Бозжігіт” дастаны). Осы
сезім жан-дүниесін жаулаған жас жігіт әбден азап шегеді. Аталған ... ... ... ... және ... ... себепші болады. Аян түс тек сүйіспеншілік сезімін жеткізуде ғана
емес, төніп келе жатқан ... ... ... ... да хабаршысы
іспетті. Осы арқылы кейіпкерді болашақ оқиғаға психологиялық ... алу ісі ... ... ... көп ... ұзақ баяндаудан гөрі
кейіпкердің осы аян түсі арқылы маңызды мәселелерді, ... ... ... ... жеткізу тәсілінде қолданылады.
Және бір ерекше мотивтердің бірі – естен тана ... болу ... өзге ... ... бұл мотивтің шығыстық сипаты басым
екендігін атап өтеді. Мұнда сүйген адам ... ... ... ... ... фәни ... өз мәнін жоғалтады. Мәселен, “Ләйлі-Мәжнүн”
дастанында Қайыс Ләйліге деген шексіз махаббаттан “ақылсыз” атанған ... есім ... ... ... және “Бозжігіт” дастандарында
басты қаһарман сүйгеніне деген сағынышты қайғыдан сарғаяды немесе боп-боз
болып кетеді. Мұндай ... ... ... ... ... және
туындыға терең сезімдік иірім, лирикалық реңк беріп ... ... ... болу ... ... сипатынан гөрі романтикалық, фантастикалық
сипаты басым. Сүйіспеншілік сезімін ерекше құрмет тұтып, қасиетін жоғары
бағалағаннан ... ... ... ... көркін кіргізіп, мәңгілік
тақырып – махабатты өзінше жырлаған шығыс халықтарының табиғи танымындағы
бір ерекшелікті байқатып тұрғандай. Мұнда тек ... ... ... ... ... ... ғашықтықтан қандай да бір өзгеше күй
кешуінің құпиялы сыры аңғарылатындай.
Зерттеуші Ш.Сәтбаеваның және ... атап өтер ... бірі ... өз ... ... ... тойына қайтып оралу мотиві. Бұл
мотив қазақтың төл шығармасы батырлық жыры ... пен көне грек ... де ... ... бұл ... ... ... жатқан елдерде дүниеге келген. Бұл кезде екі елдің
арасында ешқандай ... ... ... ... болмағаны
тарихтан аян. Екіншіден, екі туындының дүниеге келу уақыты да алшақ.
“Алпамыс” жыры бір ... ... ... ... ... тұсында,
біздің дәуіріміздің 6-8 ғғ. дүниеге келген ... енді бір топ ... ... ғғ., Дешті Қыпшақ дәуіріне тиесілі деп біледі [6, ... көне грек ... ... ... ... ... дәуірімізге дейінгі
VІІІ-VІІ ғасырларда туған.
Ал осы екі туындыдағы аталмыш мотивтің ... ... ... ... ... Бұл ... ғалым В.Жирмунский былай дейді: “Сюжет ... ... на ... ... ... ... чрезвычайно широкое
распростанение в ... и ... ... европейских народов,
но в форме, в значительной мере ... ... ... ... ... ... в “Алпамыше” [7, с.276].  Дәл осы мотив
шығыстық сюжетке құрылған “Тахир-Зухра” дастанында да кездеседі. Мұнда да
жоғарыдағы екі ... бас ... ... адам сипатында келсе де
ғашығы оны музыкалық ... ... өлең ... ... қояды. Бұл мотивтің
Ш.Сәтбаева фольклордың әртүрлі жанрларына тән екендігін атап өтеді. Аталған
мотив, көп жағдайда, ... ... ... ... ... талданған бұл әдеби мотивтердің атқарып
тұрған қызметі жоғары. ... ... ... ... тұрады деген
пікірге жүгінетін ғалымдар көзқарасын құптасақ, аталған әдеби ... бір ... ... ... ... ... орында перзентсіздік
мотиві, одан соң таңғажайып туу немесе таңғажайып балалар мотиві, мұнан соң
аян түс және ... тана ... болу ... ең ... ... өз әйелінің
немесе қалыңдығының тойына қайтып оралу мотиві орналасады.
Сонда осы мотивтерден сюжет құрап көрсек, бір перзентке зар ... ... сәби ... ... оның көз ... көріп бала береді. Ол бала
қарапайым бала емес, ғажайып бала болып туады. Осы бала ер жете келе ... ... ... ... ... ... ... Бұл ғашықтық қалыпты
жағдайда емес, қаһарманның естен ... ... ... ... ... құса ... дейін апарады. Осы ғашықтық сезіміне бой алдырып, ... ... ... ... өзге де ... ... елінен кетіп,
талай қиындықтармен, дұшпандарымен күресе жүріп бас кейіпкер еліне ... ... ... ... ... ... ... тойының
үстінен шығады.
Сондай-ақ бұл тарауда дастан жанры туралы түсінік, ол жайлы ғалымдар
пікірі, әдебиеттанудағы мотив термині, оның ... ... мен ... ... ... жете сөз ... бөлімнің үшінші тарауы ... ... орыс ... ... ... ... деп аталады. Мұнда
Ш.Қ.Сәтбаеваның “Казахско-европейские литературные связи ХІХ и ... ХХ вв., ... ... ... в ... ... “Уақыт шуағы”, “Веяние времени” 2 томдық ... ... ... ... ... ... ішінде Л.Толстой,
А.С.Пушкин, М.Горький, Т.Г.Шевченко сынды қаламгерлердің ... ... ... ... ... ... нәтижесінде табылып, ғалымның зерттеулері ... ... ... ... ... Клер Клермонттың “Владимир мен Зара
немесе қырғыздар” деп аталатын поэманың тууы тарихы және оның ... ... ... ... ... ... ... жасалған.
Ғалым Ш.Қ.Сәтбаеваның ХІХ ғасырда қазақ әдебиетінің үлгілерін жинап,
зерттеп, бастыру ісімен айналысқан орыс мемлекет ... ... ... ... сынды зерттеуші, ... ... ... ... ... ... ... ауыз әдебиеті үлгілерін жіктеуі, қазақ ертегілері, батырлық жырлары
туралы айтқандары, ... ... ... ... өзге ... ... үлгілерімен ... ... ... ... ... жазған еңбектері, ол дайындаған
«Қырғыздар ... ... ... мен ... ... мен
хабарлардың көрсеткіші» сөз болады.    
Жұмыстың екінші бөлімі “Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі әдебиет тарихы
мәселелері” деп аталады. Бұл ... ... ... ... ... ... – шәкәрімтанудың негізін қалаушылардың бірі” және
“Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі әдеби процесс” ... үш ... ... шоқантануға қосқан үлесі” атты тарауда Ш.Сәтбаеваның
Ш.Уәлиханов шығармашылығына арнаған “Шоқан Уәлиханов – ... (1987) ... ... и русская литература” (1987) атты монографиялық
еңбектеріне талдау жасалған. М.Әуезов, ... ... ... ... ... Р.Бердібаев, Х.Сүйіншалиев,
М.Жолдасбеков және т.б. көптеген ... ... ... ... саласындағы зерттеу еңбектерін жоғары бағалаған.
Ә.Х.Марғұлан ғалымның өмір жолы мен ... ол ... ... ... еді. ... ішінде әдебиет пен тіл ... де жете ... ... ... және ... ... еңбегі осының айғағы [8].
Ш.Сәтбаева зерттеулерінде қазақтың тұңғыш ғалымы Шоқанның ... ... ... ... ... ... Сібір тайпаларының
тарихынан”, “Жоңғария очерктері”, “Қазақ шежіресі”, ... ... ... И.Н.Березинге хат”, ... ... ... атты кітабын оқығанда”, “Жамиғ-ат
тауарихтан”, “Тарихи-Рашидиден”, ... ... ... ... ... ... жүз қазақтарының аңыздары” деп аталатын зерттеулері ... ... ... Шоқанның филолог ... биік ... ... ... мен ... ... сөз қазынасын, тілін
ерекше сүйгендігінің, және ... ... ... ... еш кем
түспейтін қадір-қасиетін жоғары бағалағандығының айғағы деп ... осы ... ... мен ... ... ... материалдар мен ой-тұжырымдарды екшелей отырып, ұлттық сөз өнерінің
басты-басты ... мен ... ... мен ... ... зерделенді.
Уәлихановтың өмірі мен шығармашылығы жайлы жазылған еңбектер баршылық,
бірақ ғалымның филологияға қатысты қыры, орыс ... ... ... ... ... ... сөз етуімен де бұл
еңбектер өзгелерден ерекшеленеді. Осы екі ... үшін ... ... Ш.Ш.Уәлиханов атындағы бірінші дәрежелі сыйлықтың берілуі ... ... ... ... танытады. 
Ш.Сәтбаева еңбектеріндегі Шоқанның қазақ әдебиеті ... ... ... өріс ... атап ... ... Қазақ ауыз әдебиеті, оның маңызы; эпостық жырлардың тууы, оның
тарихи шындықпен байланыстылығы мен ерекшеліктері; қазақ ... ... ... мен ... ... ертегілер, айтыстар, мақалдар,
және олардағы этнографиялық көріністер.
2. Қазақ әдебиетінің жекелеген өкілдері – Асан ... ... ... ... Шал ... Жанақ, Шөже, Орынбай, Нұрымбай; ертедегі көптеген
шығыс жазбаларындағы қазақтарға, олардың аңыз-әңгімелеріне байланысты
деректер.
3. Әдеби ... ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеу еңбектеріндегі
Ш.Уәлихановтың орыс әдебиеті жайлы ... ... ... ... орыс фольклоры мен жылнамаларындағы образдар жайлы
пікірлері;
- Ғалымның қазақ және орыс ертегілеріндегі сюжеттердің ұқсастығы жайлы
көзқарасы;
- Орыс ... ... ... кезеңнің әсері және христиандықтың
зиянды жақтарын зерделеуі;
- Уәлихановтың Пушкин, Лермонтов, Гоголь, Белинский шығармашылығы
жайлы ой-пікірлері;
- Орыс ... ... ... деректер ретінде пайдалануы;
- бірнеше халықтар әдебиетіндегі ... ... ... ... ... ғылыми тұжырымдары және т.б.
Екінші бөлімнің «Ш.Қ.Сәтбаева – шәкәрімтанудың негізін қалаушылардың
бірі» атты ... ... ... ... өмірі мен
шығармашылығына арналған монографиялық еңбегі, мақалалары талданған.
Қазақ әдебиетінің біртуар алыптары Шәкәрім, Ахмет, Жүсіпбек, ... ... 1980 ... ... қазақ әдебиетінен өзінің заңды орнын
тауып, оқырманымен қауышты. Бұл қаламгерлердің әдебиетімізге қайта оралуы
үлкен қуаныш ... ... ... ... мен ... ... ... озық туындыларына есе бермес тамаша туындыларын қатарға қойды. 
Осы кезден ... ... ... мен ... жайлы жазылған
С.Қирабаев, З.Қабдолов, М.Базарбаев, Ш.Елеукенов, Т.Кәкішев, Р.Нұрғалидың
алғашқы зерттеу ... де ... ... Осы ... ... да ... ... орынды.
Ғалым Ш.Қ.Сәтбаева Шәкәрімнің 1989 жылы ... ... ... ... жинағына Ә.Тәжібаевпен бірігіп алғысөз жазған еді. Бұл ... ... ... ... ... ... саяси қуғын-сүргін
құрбандарының ақталғаннан соң ... ... ... ... ... белсене еңбек еткен жандардың бірі болды. Осы ... ... ... (1993)  атты монография жазды. Және қазақ
тілінде шағын көлемде бастырып шығарды.
Шәкәрім Құдайбердіұлының өмірі мен шығармашылығы кейінгі кезеңде ... ... ... 90-шы ... бері ... Б.Әбдіғазиұлы,
А.Амербаев, А.Тілеуханова, М.Кадралинова, Г.Аюпова, ... ... ... ... және т.б. ... ... ғылыми зерттеу жұмыстары осы бағытта жасалған
сәтті қадамдар болды десек артық айтқандық емес. Ал ... ... осы ... ... ... ... біртуар азаматының өмірі мен
шығармашылығын ғылыми ... ... ... ... еңбек
болуымен құнды.
Бұл тарауда ғалым Ш.Сәтбаеваның Ш.Құдайбердіұлының өскен ортасы, алған
тәрбиесі, Абай мен ... ... ... бен ... ... орыс әдебиетімен, сол арқылы батысеуропалық әдебиетпен ... орыс ... ... хат ... ... ... ... поэзияға қатыстылығы, поэмалары туралы ой-тұжырымдары және
т.б. мәселелер талданған.  
Шәкәрім ақын мұрасын зерделеуде бірінші мән ... ... ... ... шығармаларының өз бойына сол кезеңнің күрделі мәселелері мен ... ... ... ... өмірінің көлемді
бөлігі күрделі тарихи оқиғалармен сәйкес келеді. Олар – ... ... ... ... бірінші дүниежүзілік соғыс,
Қазақстандағы 1916 жылғы ұлт ... ... ... және Қазан
төңкерістері, азамат соғысы, Кеңес үкіметінің ... ... ... ... ... ... саяси-әлеуметтік өзгерістер ақын
шығармашылығына әсер етпей қалған жоқ.
Ғалым ... ... ... ... ... ... зерттеудің, терең білімнің нәтижесінде ... ... ... ... ақын шығармашылығы әр қырынан сөз болып келеді. Бірақ
солардың баршасының ... ... ... ... мен ... ... ... Қанышқызы Сәтбаеваның еңбектері жатыр. Себебі,
бұл алғашқы зерттеулердің айтары да көп, ғылыми маңызы да жоғары. ... ақын ... сан ... ... ... ... ... болуымен де құнды.
«Ш.Қ.Сәтбаева зерттеулеріндегі әдеби процесс» деп аталатын үшінші
тарауда  Ш.Қ.Сәтбаеваның 20-90 ... ... ... орын алған
жетекші тақырыптардың бірі – ... ... ... ... ... ... мен Қарағанды, Маңғыстау мен Майқайың, Екібастұз бен
Кентау, Қаратау мен Өскен сияқты өндіріс ... ... ... бірнеше
көркем туындылардың өзегіне негіз болды. Өз кезінде қоғамдық ... бұл ... ... себептері бар. Сондай себептердің бірі 1929
жылғы одақ ... ... ... ... ... ... ұран ... 1931 жылы «Жаңа әдебиет» журналының 7 санында Ғабит Мүсіреповтің ... ... ... ... ... ... негізінде туған қазақ совет ... ... ... ... ... ... Сәтбаева 1954 жылы “Қазақ көркем прозасындағы ... атты ... ... ... ... ... назарына 30-50
жылдар басындағы көркем туындылар іліккен. Аталмыш тақырыптың өз заманында
өзекті болғандығы және партиялық талаптарға байланысты туғаны ... ... ... ... факт – ... ... емес, жазушылардың
назарын әдебиетте жұмысшы табы тақырыбын көтеруге ... ... ... ... ... жемісті нәтижесі еді”,- деген пікірі осының
айқын ... [9, 14-б.]. ... бұл ... ... ... ... университетінде орындалып, ғылыми ортаның ... ... ... бірі ... ... ... Мұхтар Әуезов жас ғалым ізденісін жоғары бағалап, әдебиеттанудағы
орынды қадамдардың бірі деп атап көрсеткен-ді: ... ... ... свою ... к ... и ... степени
зрелой исследовательской работе. Необходимо ...... ... работа тщательного, старательного изучения почти всех,
без исключения, произведений на избранную ... Сюда ... не ... ... ... ... отдельными изданиями или в
журналах, но и ... ... ... в ... и
многочисленных местных газетах республики.
В целом работа г.Сатпаевой не оставляет сомнений в ... ... ... ... ... и ... ... интересных и важнейших фактов казахской советской литературы” [10,
с.276].  Сондай-ақ Сәтбаева аспирантурада оқи жүріп, Мәскеу университетінің
филология ... ... ... ... ... Азия мен ... әдебиеті” оқулығының қазақ әдебиеті ... ... ... ұлттық әдебиеттану ғылымы талаптары биігінен ... ... ... ... ... ие ... кеңестік
кезеңдегі саясат тұрғысынан халықты еңбекке тәрбиелеудің озық ... ... мәні ... ... бұл мәселе жас ғалымның әдебиеттану
ғылымындағы тырнақалды талпынысы болды. Аталмыш тақырып көркем әдебиетте,
соған орай оны ... ... ... болатын әдебиеттану ғылымында ... ... ... Ш.Сәтбаева өзі қарастырып отырған кезеңде аға буын өкілдері
болып саналатын М.Әуезов, ... ... ... бұл ... ... ... тақырыптар мен ауылды ұжымдастыру мәселелерін
қозғағандығын тілге тиек ... ... ... атап ...... жұмысшы таптың қалыптасуы, индустрализация тақырыбы әдебиетке
енді ғана келіп жатқан жас жазушылар – ... ... ... және т.б. ... ... көрінгендігі. Бұл пікірді
М.Атымовтың ... ... да ... ... ... ... ... тақырыбына қалам тартып келе жатқан ... ... әлі де ... күші ... орта буын ... деп жазады [11,
100-б.].
Бұл пікірдің өзі мына бір жайды аңғартады. Көркем сөздің қыр-сырын
жете танып, оның ... рөлі мен ... ... жақсы білетін аға буын
өкілдері өндіріс тақырыбын қозғаудың қолайсыздығын, ... ... ... ... ... шығармалардың тууына себеп болатындығын ұғына
білгенге ұқсайды. Сол себепті ол тақырыптан бойларын аулақ ұстаған. ... ... «әлі ... күші қайтпаған орта буын өкілдері» ... әр ... сөз ... ... атап ... ... бұл тақырып прозаның шағын үлгілерінде –
очерк, әңгімелерде, кейінірек ... мен ... ... ... ... шығармаларда бұл тақырып бірден ашылып, оқырман
ойынан шығатын деңгейде жазыла қойған жоқ. ... ... тек ... ... С. Ерубаевтың “Менің құрдастарым” (1937), Ғ.Мұстафиннің
“Өлім мен өмір” романдарын өндіріс тақырыбындағы осы ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге арналған соғыстан кейін
жазылған очерк, әңгіме және романдар отызыншы ... осы ... ... ... ... ... салыстырулар негізінде бұл
туындылардың өзіндік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... нәтижелер
көрсетілді.
Қазақ әдебиетінің жалпы тарихы, өзге халықтар әдебиетімен әдеби
байланыстары ... ... ... өзекті, тарихи мәні ... ... ... ... ... 50 елдің қатарына қосылу үшін
қазақ елінің ... ... ісі ... деңгейде дамуы қажет.
Елбасымыз Н.Назарбаевтың 2007 жылғы ... ... ... ... ... туып ... ... жағдайларда өзара келісуге боларлық
саяси шешім табу жолында ... ... ... де атқара алар
еді. ...Шығыс пен Батыс арасындағы түсіністікті жақындастыруға ... ... ... жасау кезек күттірмейтін міндет» екендігін
ерекше атап өткен [12].
Осы бағытта ... ... ... рөлі айырықша. Әдеби
байланыстар – қазақ әдебиеттануының өзіндік тарихы, теориясы, методологиясы
қалыптасқан ... ... ... ... өзек ... ... ғылыми мұрасы осы айтулы проблеманы жете сөз еткен қомақты
зерттеулердің қатарынан табылады.
Әдеби байланыстар мен әдебиет тарихының көптеген мәселелерін ... ... ... бұл ... ... де өз ... ... осы
салада жасалған ғылыми ізденістерге бағыт-бағдар беріп ... ... ... ғылыми ортаға кеңінен танылып,
диссертациялық жұмыс деңгейінде ... ... ... мән-
маңызының жоғарылығын, ғылыми негізінің беріктілігін танытады.   
 Пайдаланылған ... ... Ш.К. ... ... связи ХІХ и первой
половины ХХ в. – ... ... 1972. – 280 ... Ч.Ч. ... ...... 1958. – 347 с.
Шкловский В. О теории прозы. – Москва: Советский писатель, 1983. – 383
с.
Қорқыт ата кітабы. Алматы, 1995. – 145 ... С. ... ... дастан “Хирлуха-Хамире”. Вариант
Жуман бахсы. // Туркология, N5. 2005. – С. 52-56
Алпамыс батыр. – Алма-Ата: Изд. АН ... 1961. – 567 ... В.М. ... об ... и ... ... – Москва,
1960. – 334 с.
Сәтбаева Ш.Қ. Уақыт шуағы. – ... ... 2000. – 656 ... Ә. ... және ... – Алматы, 1971. – 164 бет
Асыл бейне – Светлый облик.  – (Ш.Қ.Сәтбаева туралы естеліктер мен
зерттеулер). – ... Үш ... 2005. – 296 ... М. ... ... ... ... /Кітапта:
Көркемдік кілті – шеберлік. – Алматы: Ғылым, 1985. – Б. 79-101
  Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан. ... ... ... ... Жолдауы. http://www.akorda.kz/www/www_akorda_kz.nsf/
Диссертация тақырыбы бойынша жарық көрген мақалалар тізімі:
Салыстырмалы әдебиеттану ғылымындағы көшпелі сюжеттер ... ... ... және ... ... – Алматы, 2003. – Б.
322-325.
Научное творчество Ш.К.Сатпаевой и сравнительное литературоведение.
//Книголюб, 2003. – С. 20
Әлем ... ... ... ... оқулары ІІ. Жас
ғалымдардың халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы материалдары. ... 2003. – ... және ... ... ... //ҚР ҰҒА ... ... сериясы. – Алматы, 2003. № 2. – Б. 22-25 ... ... ... ... ... ... 2005. 96 ... жайлы тұңғыш француз поэмасы // ІІІ ... ... ... III ... ... ... ... Алматы, 2005. – Б. 142-148
Ш.Қ.Сәтбаеваның шоқантануға қосқан үлесі // ІV ... ... ... ... конференциясы. – Алматы, 2005. Б. 112-116
Ш.Қ.Сәтбаева – ... ... ... ... ... Асыл ... – Светлый облик (Ш.Қ.Сәтбаева туралы естеліктер мен
зерттеулер). – Алматы: Үш Қиян, 2005. – Б. 168-172.
Шығыстық ... ... ... ... // ... Азия ... мен ... Халықаралық ғылыми симпозиум. – Алматы, 2006. Б. 219-
224.
Ш.Сәтбаева зерттеулеріндегі шығыстық мотивтер // Жаңа ғасыр. 2006, ... Б. ... және ... ... ... // ... ... V» Жас
ғалымдардың Халықаралық ғылыми-теориялық конференциясы. – Алматы, 2006. Б.
112-116
Пушкин және ... ... ... // ... – Абай и ... ... ... конференция. – Алматы, 2007. – Б. 211-213
Ш.Сәтбаева зерттеулеріндегі Шәкәрім шығармашылығы   ... ... – Б. ... ... алып ... // ХХІ ... және ... рухани
мұрасы. Республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Семей,
2007. Б. 332-337
Әдеби ... ... ... ... // ҚР ... Тіл, әдебиет сериясы. – Алматы, 2007. №3. – Б. 77-79  
Батыс және Шығыс ... ... //ҚР ҰҒА ... 80 ... ... Халықаралық ғылыми конференциясының
материалдары. – Алматы, 2007. – Б. 184-186
М.Базарбаевтың Шәкәрімтануға ... ... ... ... ... ... орай ұйымдастырылған респубилкалық ғылыми-теориялық
конференция материалдары. – ... 2007. – Б. ... Е З Ю М ... ... на ... ... степени кандидата
филологических наук по специальности 10.01.02 – Казахская литература
Ментебаева Айман Ертаевна
Научное наследие Ш.К.Сатпаевой
Диссертационная работа посвящена научному наследию видного ... ... НАН РК, ... филологических наук,
профессора, лауреата премии им.Ч.Ч.Валиханова І ... и ... ... ... Казахстан  Шамшиябану Канышевны Сатпаевой (1930-
2002), ... ... ... в  ... ... науки, особенно в историю казахской литературы
(возвращение имен репрессированных ... и ... и ее ... ... ... ... и научные статьи
Ш.К.Сатпаевой “Казахско-европейские литературные связи ХІХ и ... ХХ вв.” (1972); ... ... (1974); ... ... ... в Казахстане” (1979); “Свет ... (1981); ... и ... (1982); ... ... (1983); “Чокан Валиханов –
филолог” (1987); “Чокан Валиханов и русская литература” (1987); ... (1993); ... ... ... ... ... ... в 2-
х томах (2000); “Из разных лет” (2002).
Цель исследования. Основная цель ...... ... и роль
творческого наследия Ш.К.Сатпаевой в ... ... ... и ... связей, показать его многообразие и уникальность. Научное
наследие видного ... ... ... получили высокую
оценку в ближнем и дальнем зарубежье, анализируется с учетом ... ... ... науки.
Методы исследования. В диссертации использованы системно-комплексный,
типологический, сравнительно-исторический, историко-литературный методы ... ... ... ... ... ... в том, что настоящая работа
представляет собой одну из первых попыток целостного рассмотрения ... ... ... ... ... литературных связей в эпоху глобализации, определены роль и
значимость диалога ... ... ... ... интертекстуальных
связей, реминисценций произведений казахской и русской литератур, литератур
Востока и Запада; имагологии и антропологической ... ... ... ... ... о ... ... Ш.Кудайбердыулы
и других ярких представителях казахской литературы.
Структура работы. Диссертация состоит из Введения, двух ... ... ... и ... ... ... актуальность и научная новизна работы;
определяются ее основные цели и ... ... ... и ... раскрывается теоретическая и ... ... ... ... на ... ... ... «Литературные связи Востока и Запада в исследованиях
Ш.К.Сатпаевой» рассматриваются соотношения ... ... и ... теоретические понятия и ... ... ... с ... ... ... в ... филологии;
выявляется своеобразие литературных связей казахской литературы с ... и ... ... ... ... ... разделе диссертации анализируются труды ученого о казахской
литературе, ее истории и поэтике; обобщается вклад Ш.К.Сатпаевой в ... и ... ... ... ... и ... Заключение работы сформулированы выводы и результаты, полученные в
процессе проведенного исследования.
Степень внедрения. ... ... ... и ... ... на 10 ... научно-теоретических и научно-
практических конференциях и ... в 3 ... ... ... ... ... по надзору и аттестации в сфере
образования и науки РК.
Теоретическая и практическая ... ... ... тем, ... ... и рассматриваемые в нем ... ... ... при подготовке и чтении лекций по специальному курсу «История
казахской литературы» и ... ... ... и ... ... ... ... Казахстана.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Білімнің мазмұны және онын ғылыми негіздері9 бет
Ж. Қасымбаевтың ғылыми–педагогикалық қызметі иен тарихи мұрасы167 бет
Көркем тілді адамтану парадигмасы тұрғысынан зерттеу (Ж.Нәжімеденов өлеңдерінің тілі негізінде)21 бет
М.Әуезовтің Абайтану саласындағы ғылыми еңбегі96 бет
Ойынның психологиялық негіздері. Ойын –баланың психологиялық феномені ретінде9 бет
Отырар- Фарабидің Отаны4 бет
Сәрсен Аманжолов12 бет
Х.Досмұхамедұлының сыншылдық-эстетикалық көзқарасы және әдеби мұрасы66 бет
Халықтық педагогиканың тәрбиелік мәні. Халықтық педагогиканың мазмұнын ашу. Халықтық педагогиканы (жаңылтпаш, мақал-мәтелдер, жұмбақ, ырымдыр, нақылдар) қолданып тәрбие сағатын өткізуге материалдар жинастыру. Тәрбие сағатының үлгісі15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь