Сағырбайұлы Құрманғазы

Сағырбайұлы Құрманғазы (1823-1896) – қазақтың ұлы күйші-композиторы.
Өмірбаяны
Туып-өскен жері Бөкей хандығы, қазіргі Орал облысының Жаңақала ауданына қарасты Жиделі деген жер. Топырақ бұйырған орыны – Астрахань (Ресей) облысының бұрынғы «Шайтани батага», қазіргі «Құрманғазы төбе» деп аталатын жер.
Шыққан тегі – Кіші жүз, он екі ата Байұлынан өрбіген Сұлтансиықтың Қызылқұрт бұтағы. Құрманғазының жетінші атасы Ерші деген кісі от тілді, орақ ауызды, сөз дарыған адам болыпты. Ал, нағашы жұрты – Беріш руы. Қалмақ шапқыншылығы кезінде асқан ерлігімен көзге түскен Ағатай батырдың есімі исі Берішке ұран болған. Одан берідегі Өтеміс би, Махамбет ақын, Исатай батыр бір ғана Беріш руының емес, исі қазақтың ардақты ұлдары.
Құрманғазы сахараның даңғыл көкірек дәулескер күйшісі Соқыр Есжанның алдын көріп, Дәулеткерей сияқты жайсаң күйшімен сырлас болып, Шеркеш, Байжұма, Баламайсаң сияқты күйшілердің өнерінен өнеге алған.
Шығармалары
Құрманғазының ғұмыр кешкен уақыты, әсіресе оң солын танып, өмір-тіршілікке белсене араласа бастаған кезі мейлінше күрделі еді. Бұл кезең патшалық Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір қарқын алған, әбден құныққан, шектен шыға басынған кезі болатын. Қашанда ел басына келген нәубеттің ауырлық тауқыметі ең алдымен еңсесі биік ерлердің иығына түсетін әдеті. Замана зобалаңы Құрманғазыны да от-жалынымен шарпып бағады. Оның «Түрмеден қашқан», «Кісен ашқан», «Ертең кетем», «Бозқаңғыр», «Пәбескі», «Терезеден-есіктен», «Бозшолақ», «Бұқтым-бұқтым», «Не кричи, не шуми», «Арба соққан», «Аман бол, шешем, аман бол», «Қайран шешем» сияқты күйлері замана басқа салған зобалаңның бір-бір бекеті сияқты. Ол қатал тағдырдың кез келген талқысына өнерімен жауап
        
        Сағырбайұлы Құрманғазы
Құрманғазы Сағырбайұлы, 1998 Қазақстан пошта маркасы,
Сағырбайұлы Құрманғазы (1823-1896) – қазақтың ұлы ... жері ... ... ... Орал ... ... ... Жиделі деген жер. Топырақ бұйырған орыны – Астрахань (Ресей)
облысының ... ... ... қазіргі «Құрманғазы төбе» деп аталатын
жер.
Шыққан тегі – Кіші жүз, он екі ата ... ... ... ... ... ... атасы Ерші деген кісі от тілді,
орақ ауызды, сөз ... адам ... Ал, ... ... – Беріш руы. Қалмақ
шапқыншылығы кезінде асқан ерлігімен көзге ... ... ... ... ... ұран ... Одан ... Өтеміс би, Махамбет ақын, Исатай ... ғана ... ... ... исі қазақтың ардақты ұлдары.
Құрманғазы сахараның даңғыл көкірек ... ... ... ... ... Дәулеткерей сияқты жайсаң күйшімен сырлас болып, ... ... ... ... ... ... алған.
Шығармалары
Құрманғазының ғұмыр кешкен уақыты, әсіресе оң солын танып, ... ... ... ... кезі ... ... еді. Бұл ... Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір қарқын алған, әбден
құныққан, ... шыға ... кезі ... ... ел ... ... ауырлық тауқыметі ең алдымен еңсесі биік ерлердің иығына түсетін
әдеті. Замана зобалаңы Құрманғазыны да ... ... ... ... ... «Кісен ашқан», «Ертең кетем», «Бозқаңғыр», «Пәбескі»,
«Терезеден-есіктен», «Бозшолақ», «Бұқтым-бұқтым», «Не ... не ... ... «Аман бол, шешем, аман бол», «Қайран шешем» сияқты ... ... ... ... ... бекеті сияқты. Ол қатал тағдырдың
кез келген талқысына өнерімен жауап беріп, өнерімен белгі қалдырып отырған.
Құрманғазы өмірге ... ... ... ... ... ол ... қалтқысыз сезімге бөлене алады. Оның ... ... ... ... ... ... ... «Балқаймақ»,
«Бұлбұлдың құрғыры», «Ақсақ ... ... ... ... ... ... ... жүрек лүпілі сияқты.
Құрманғазыны суреткер ретінде айрықша даралап көрсететін қасиет – ол
концептуалды күйші. Бір ... ... екі ... ... ... ... ықпал ететін заманалық құбылыстарға бойлай ... ой ... ... ... тән. Оның ... «Көбік шашқан»,
«Кішкентай», «Ақбай» сияқты күйлері өзі ғұмыр ... ... ... ... ... ... философтың бағасы.
Құрманғазының асқақ рухы бір ғана музыка ... ... ... ... ... дарынның болмысы біртұтас ұлттың рухани болмысына айғақ
бола алады. Ұлт тағдырындағы тарихи ұлы өзгерістердің барша ... ... ... тағдыр-талайымен шендесіп жатады. Бұл,
орайда, Құрманғазы өзінің қайталанбас өнерімен ғана ... ... де ... ... қасиетіне, сол бір алмағайып аласапыран кезеңнің хал күйіне
ең жарқын айғақ бола ... Ол ... ... ... ... сияқты ғылымдағы Шоқан сияқты, майдан даласындағы Кенесары сияқты,
өршіл рухына ... ... ... ... қайыспай арқалап ғұмыр
кешті.
Күй-ата күмбірі
Біз туған жылы 1823 жыл деп дәлелденген ... ... ... ... ... ел ... қалғаны дейміз бе) кішкентай
Құрманғазының ... ... ... ... ағалары Исатай
Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлына ереуілші ретінде ере алмай ернін тістеп
толғанған драмаға толы “Кішкентайы”. Бұл ұлы ... ... ... ... ... ... ұлы даланың ұлының додаға түскен тағдырының дауылпаз
күйі болды. Ұлт тарихын саз тілінде ... тіл мен ... ... да, ... селт ... ... бой ұрып саз тілінен тарихты оқи
алатын дүние жүзіне күй шалқыды. Моцарт, Бетховен, Шопен, ...... ... жоқ, ести де ... Ол ... ... пен шығыстың
ара қашықтығы, өркениет айырмашылығы өте зор еді. Осы ... ... ... войсковые ведомости” газетінде ... ... ... ... ... айналған кезеңі 1869 ... ... ... бабамыздың өзі де оқыған болуы мүмкін) ... ... ... сары ... құны өте ... Бұл ... әлем сол кезде-ақ мойындады ... сөз. ... ... ... ... ... ұлтына деген әлем назарының
қызығушылығындағы соны “импульс” десек дұрыс. ... ... ... ... ... Ордасына мәлім, бірінші ... ... ... ... ... маған үлкен сезім мен саз әсерін
сыйлаған Б. ... ... ... ... ... ... ... дайындықсыз кенеттен Құрманғазы басын сәл бір жағына шалқайта
отырып күмбір ... ... ... Мен алғашқыда қатты таңғалдым да сәлден
соң тәнті болып ғажап күй тұтқынына айналдым. Екі ... ... ... ... адамзат қоғамына тән дерлік аспаптан сазға ұқсас бір
дыбыстың шығуы мүмкін деп ... қиын еді. ... адам ... ... ...... саф таза мөлдіреген күй сазы шалқыды. Әсем
әуеннің қырғыз халқына тән ... ... ... ... қарамастан оның
анықтығы, түсініктілігі тұрғысынан алғанда домбырадан туған сазды әлем үлгі
тұтарлық саздық шығармалармен қатар қоюға ... ... ... ... себебі Құрманғазы Сағырбаевтың домбырада ойнаған сазы сол әлемдік
шығармаларды тудырған бұлақ көзі, бастауы – дарын мен ... ... ... оның ... күйлерін еркін шырқаған қараторғай әнімен не бұлбұл
үнімен тең ұғар едім, жоқ, олай ... олқы ... еді, ... ... ... алмас еді, бұл саз құралы – домбыраның жұпынылығы күйшінің ... ... ... ... ... ... ... сөзбен айтқанда, Сағырбаев саз әлеміндегі санаулы дарынды жандардың
бірі, егер оның ... ... ... жағдайда ол әлемдік саз
кеңістігіндегі жұлдыздардың ең биігі де, жарығы да ... ... ... (ауд.
Қ.Е.).
Міне, ақын, журналист (саздық сауаты да бар) Н.Ф.Савичевтің (1821-1885
ж.ж.) Құрманғазының көзі ... ... ... ... жеткен қасиетті
құжат іспеттес сарғайған қағаздан сайрап тұрған ... асыл ... ... ... Верди сынды сазгерлер (Құрманғазы бабамыздың
замандастары деуге болады) қатарына қазақ Құрманғазы ... ... ... ... ... болады. Бертін келе бабамыздың күйлері
шартарапқа шалқыды, әлем Құрманғазыны таныды, қазақ өнеріне ... ... саз ... ... ... Бұл ... мен ... дауыл мен
дабыл, азап пен азаттық, қуаныш пен көз жасы біріккен қоғам ... мен ... ... ... ... тұтасты. Тұтасты да төрткүл дүниеге тарады,
таңқалдырды. “Сарыарқа” мен “Серпер”, ... ... ... ... ... туар ... бір ғана Қазақстан тар болды, бұл
шедеврлермен сусындау әлемге қажет болды. ... ... ... “Ақсақ киік” күйлері алғаш рет А.В.Затаевичтің “Қазақтың 500 ... ... ... ... Бұл 1931 жыл ... Ал 1933 жылы ... халқы тарихындағы ең бірінші домбыра оркестрі құрылып, ол ұлы
күйшінің шығармаларын дирижер және ... ... ... Жұбановтың
басқаруымен халық құлағына жеткізе бастады. 1936 жылы ... ... ... ... Ахмет Жұбановтың жетекшілік етуімен “Сарыарқа”,
“Адай”, “Серпер”, “Балбырауын” ... ... 1954 жылы ... ... ... Орал, Поволжье, сонымен ... ... ... ... ... және басқа да Кеңестер Одағы
аумағының түкпір-түкпірінде ... ... ... ... ... ... 1960 жылы ... баба шығармалары Венгрияның
астанасы Будапеште тыңдармандарымен табысты. Бүгінгі таңда ... ... ... мен ... ойналып, сұлу шығармалардың сырын
қанықтыра түсуде. “Ер Тарғын” операсында ... ... ... ... сәтіне пайдаланса, “Сарыарқа” күйінің ... мен ... ... ... операсында айбынды аккордтай
дауылдап, ... ... ... ... ... “Адай” мен
“Түрмеден қашқан” “Аманкелді” кинофильмінде ... дес ... ... бәйге мен Аманкелді батырдың ақ ... ... ... ... ... тұяғының дүбірімен үндесе, батырдың
батылдығы, сарбаздың ... ... ... ... 1987 ... ... Абай ... опера және балет академиялық театрында
А.Жұбанов пен Ғ.Жұбанованың “Құрманғазы” операсы алғаш рет ... ... Ұлы ... ... бай ... ... оны ел ... жүрген ұжымның бірегейі – Құрманғазы атындағы Мемлекеттік
консерватория. 1974 жылы ... ... ... ... ... ұлы ... ұзарған өмірі іспеттес Дина Нұрпейісова туралы көркем
фильм ... ... ... ... талантты, табиғатынан актер болып
жаралған Нұрмұхан Жантөрин сомдаған еді. Ал енді ұлы ... қара ... ... қыран күйлері қияға көтеріліп кеткен, күмбірі әлемнің көк
аспанының астын кернеген, естігенді елітпей, ... ... ... ... дабыл болып қақпай қоймайтын Құрманғазы Сағырбаевтай теңдесі
жоқ дара дарын қазақ өнерінің атасы, өз ұлтын әлемге ... ... ... ... саусақпен санарлық саз символына айналған
жарық жұлдыздарының бірі туралы деректі не көркем кинофильм түсірілсе, баба
алдындағы ... ... ... ... аша ... болар ма
еді деген ой келеді. Құрманғазы ... ... ... ... ... атымызға сын болып түйіледі.
Сөз бен саз егіз, бірі ақын мен жазушының аспандай арманынан жаратылса,
екіншісі сазгердің ... ... туар саф ... ... ... ... өнерінің өз ұлдары – сөз бен саздың – бірінің атасы ұлы
Абай десек, екіншісінің атасы ұлы сазгер ... ... ... ... ... ... бірі ... сыйынды, бірі сазына сыйынды. Мұхаммед
бабамыздың ізін озбыр уақыттың уақ та жұққыш тозаңынан тазартып отырушылар
болды, адам табиғатының ... ... ... ... ... азат
болуын аңсап, өз өмірлерін сол қасиеттіліктің эталонындай етіп өткізді. Ал
қоғам ше? Қараңғы қоғам, қарабайырлық ... тани алды ма? ... ... пәс пиғылды старшын, қанаушыдан басқа “қасиеті” жоқ
Әубәуір Ақпаев Құрманғазының күйі ... ... ... өнер ... ұлт
ұранына, рухына айналарына көзі жетуі мүмкін емес еді. Оның ... ... ... шел ... ... ... сыз заманның суық түрмесіне
айдады. Жанша типтес жағымпаздар жарық жұлдызды жер ... ... ... ... куә ... ... ... қыз ұзату тойындағы болған
жәйттер. Бәйгеге еш дайындықсыз қосылған Құрманғазының аты ... ... ... ... ... шаң ... ... болып келеді.
Бұған қомыстанған Жанша өз палуанын Құрманғазыға қарсы қояды. Бұл күрестің
нәтижесінде де ... ... ... ... ... ... қапияда
қолға түсіріп Орда түрмесіне қаматады. Сөйтіп, халықтың ұлы, елінің ерекше
дарынды дауылпаз ... ... ... ... болашағын байытып,
болмысын айшықтап жүрген қанатты Құрманғазы жәй ғана жердегі “барымташыға”
айналып шыға ... ... ... ... ... бір жылдай уақыт отырады.
Бірақ ... рух ... ... ... ... кетем” күйін
тұтқындарға тыңдатқан Құрманғазы сол түні түрмеден қашып шығады.
Жалпы қоғамдағы әлеуметтік ала-құлалыққа жаны ... ... ... ... күйлерінің бірі “Ақсақ киік” болса керек. Ештеңеге
таңдануды ... ... ... ... ... ... оның қабілетін кездейсоқтыққа сайып ... ... өзі ... атып ақсаған киікке қарап: “Бұл өмірдегі ... осы киік қана ма? ... пен ... жануарлардың ғана үлесі
ме? Менің халқымның ішінде де осы киіктей жаралылар, тағдыры тәлкекке түсіп
таланған мүгедек, ... аз ба ... дей ... ... ... ... пе еді. Сол ақсақ киік сол кездегі ... ... емес пе еді, ... ... еді ғой. ... ... ... тәйтік жігіттерінің
көзі ашылар ма екен деп атпап па еді Құрманғазы киікті сирағынан сындырып.
Құрманғазы ... ... Алма ...... ... әкем мына бір ... ... отыратын. Құрманғазы бабамыз өлер
алдында кіші ұлы Құбашты ертіп, аң аулауға шығады. Қақпанға ... ... ... ... күшті арлан қасқыр екен, сірә, түз тағыларының
көсемі болса ... Оны ... ... “Балам, қасқырды босатып
жіберші” дейді. Баласының арланды босатып жіберуге әлі келмегенін байқаған
әкесі “Саған не ... ... сен ... ... болуың керек” деп
қасқырды өзі босатып жіберіп: “Мен де осы қасқырдай ой-қырды ... ... ... Мен кешікпей бұл ... ... ... ... ... ... деп айтқан екен.
Алтынжар. Алыптың жатқан ... ... ... ... Құрманғазы
бабамыздың аруағы қолдаған Еділдің ... ... ... ... атақты мекен. Айырық ақ сақалды Алатаудай биік, Сарыарқадай ... ... асау ... ... сыңғырындай сұлу — саз иесі
Құрман бабамыздың ұлутастан қашалып, ... ... ... ... көз ... Бұл Құрман бабамыздың рухына, сананы баурап
алар сиқырлы саздың дін мен тіл ... ... ... кешен, ескірмес ескертіш.
Құрманғазы мұражайлық кешенінің алға қарай дамуының сәтті сағатындай,
бақытты бастауындай жағдай – мұнда ... ... ... 1996 жылы ұлы ... ... ... ақ ұлутастан
тұрғызылған Құрманғазы кесенесінің салтанатты ашылу рәсіміне қатысуы болды.
Сол жолы Президент ... ... ... А.Гужвин (бүгінде
марқұм) мырзаға Құрманғазының ... ... ол ... ... орнын қымбат жәдігер ретінде тапқан еді. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... облысы
Құрманғазы атындағы мәдени орталық құрылысын бастап, Құрманғазы мұражайының
жаңа ғимаратын ... ... салу ... ... қабылдаған еді. Өткен
күз айларында Құрманғазы ... ... ... ... ... ... ... толықтай аяқталды. Алтынжардың көк
аспанының аясында ұлттық нақыш-калоритте ... ... су жаңа ... ... ақ орда ... ... үндесіп-ақ тұр. Мұражай
қызметкерлері Құрманғазы мәдени орталығына дейін автобус маршрутын жобалап,
жұмыс ... Бұл ... ... ... ... ... туристер діни
иланымдары мен ұлттық ... ... ұлы баба ... Оның ... ... ұлы ... мұрасы барлық ұлттар мен
ұлыстарға ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Домбырашының концерттік орындаушылық репертуары10 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы музыка мәдениеті22 бет
ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы музыка мәдениеті48 бет
Құрманғазының шығармашылық кезеңі4 бет
Құрманғазы Сағырбаев4 бет
Жабаев Жамбыл (1846-1945)5 бет
Күй атасы құрманғазы5 бет
Монғолия Қазақтары7 бет
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
ХІХ ғ. і жартысындағы музыкалық өнеріне жалпылама талдау жасау14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь