Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар

Қазақстанның мемлекттік табиғи қорықтары және мемлекеттік табиғи ұлттық бақтары
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда биоалуан түрлікті сақтау
Биологиялық алуантүрлілікті сақтау конвенциясы
Биологиялық алуантүрлілікті әсерді экологиялық нормалау
Халықаралық экологиялық келісімдер мен конвенциялар
Биоалуантүрлікті қоғау мен қайта қалпына келтірудің маңызды жолдарының бірі қоғалатын табиғи аймақтардың кеңейтілген жүйесін құру болып табылады.Бұл жағынан Қазақстан орташа әлемдік деңгейден әлде қайда қалып қояды.Қоғалатын аймақтар-қорықтар мен ұлттық саябақтар республикалық жалпы 13595 шаршы шақырмын,немесе 0,5 пайызын алып жатыр,ал пайдалану шектелген аймақтармен бірге-2,6 пайызды құрайды.
Республиканың мемлекеттік табиғи-қорық қоры қазіргі уақытта 9 қорық,4 ұлттық саябақ,республикалық маңызы бар 62 қорықша,24 табиғи ескерткіштерді құрайды,Қазіргі 9 қорық негізінен Тянь-Шань және Алтай тау экожүйелерінде және далалық көлдер экожүйесінде,аз көлемде дала экожүйелерінде орналасқан.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
ОӨЖ
Тақырыбы: Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар
Тексерген:Жилкыбаева.С.Ж
Орындаған: ... ... ... ... табиғи аумақтар
Биоалуантүрлікті қоғау мен қайта қалпына келтірудің ... ... бірі ... ... аймақтардың кеңейтілген жүйесін құру болып табылады.Бұл жағынан Қазақстан орташа әлемдік деңгейден әлде ... ... ... аймақтар-қорықтар мен ұлттық саябақтар республикалық жалпы 13595 шаршы шақырмын,немесе 0,5 пайызын алып жатыр,ал пайдалану шектелген аймақтармен ... ... ... ... табиғи-қорық қоры қазіргі уақытта 9 қорық,4 ұлттық саябақ,республикалық маңызы бар 62 қорықша,24 табиғи ескерткіштерді құрайды,Қазіргі 9 ... ... ... және ... тау ... және ... көлдер экожүйесінде,аз көлемде дала экожүйелерінде орналасқан.Суық қоңыржай дала ... тек қана ... ... таралған,құмды дала эталонының өкілдері іс жүзінде мүлдем кездеспейді.Таулы далалар,бұталы тоғайлар,тұқымды ормандар,шыршалар мен жоғары тау ... ... ... ғана ... ... табиғи қорықтары және мемлекеттік табиғи ұлттық бақтары
Аталуы
Құрылған
Аумағы,кв км
Мемлекеттік қорықтар
Ақсу-Жабағлы
1926
751
Алматы
1961
733
Барса-келмес
1939
300
Қорғалжын
1968
2371
Марқакөл
1976
750
Науырызым
1931
870
Үстірт
1984
2230
Батыс-Алтай
1992
561
Барлық қорық аумақты
8566
Баянауыл
1985
505
Көкшетау
1996
785
Алтын-Емел
1996
2095
Іле-Алатау
1996
1644
Барлық ... ... ... ... ... сатыдағы флорасының 49,оның ішінде шамамен 27 пайызы Қазақстанның Қызыл Кітабына тіркелген түрлер;республиканың барлық сүтқоректілерінің түлік алуан ... 17,6 ... ұя ... ... ... 87,4 пайызы;бауырымен жорғалаушылардың 63,2 пайызы,бұл Қазақстанның шөл және ... ... ... жетіспейтіндігін дәлелдейді,Қазіргі қорықтар,ұлттық саябақтар мен басқа да қоғалатын табиғи аймақтар биологиялық алуан ... және ... ... сақтауға мүлдем мардымсыз.
Ел аумағында қорғалатын табиғи аймақтар таралуындағы жетіспеушіліктің ... ... ... ... жоспарының болмауы болып табылады.Сондықтанда 1987 жылы қосымша бағдарламалар негізінде жасалынады.Дегенмен осы ... ... өте ... ... ... ... жетіспеушіліктер мен қателіктер орын алды,сондай-ақ әлеументтік - экономикалық жағдайларға ... ... ... ... қорғауда мемлекеттік ұлттық саябақтар негізгі қызметті атқарады,тұрғындарды эстетикалық ... өте ... және ... ... оюъектісі болуы мүмкін.
Қазақстанның Ұлттық саябақтарының арасында мен ... ... ... ... ... ... ұсақ ... мен көлемі айтарлықтай үлкен тұщы сулы көлдер бар.Жоңғар Алатауының оңтүстік беткейіндегі қыратарда орналасқан саябағы ақбөкеннің үйірін сақтауда,тау ешкісі мен ... ... ... ... қалуда өте маңызды болып табылады.Іле Алатауының солтүстік жотасында орналасқан саябағы тік белдеудің құрғақ даласынан бастап альпі көгалдары мен таулы ... ... ... ... алып ... Ұлттық Саябақтары қазір қайта қалпына келу процессінде және әліде көптеген көрсеткіштері өзінің негізгі мақсатында ... бере ... ... ... ... ... ерекше аймақтарының ауданы үлкен және ландшафты алуан түрлі.Оған қорықшалар мен табиғи ескерткіштер ... ... ... жұмыс жасайды:зоологиялық,ботаникалық,ботаникалық-геологиялық,кешенді.1994 жылы олардың жалпы ауданы 5761 шаршы шақырымды құраған.Мемлекеттің қомқорлығына табиғи ескерткіштердің объектілері тамаша,тірі және ... ... ... кездеседі,алып жатқан аумағының көлемі шамалы.Республиканың территориясында қазіргі уақытта бар ... 25 ... осы ... ие ... алып ... жері көлемі 62 шаршы шақырым.Жоғарыда айтылғандардан көрініп тұрғандай,қорғалатын аймақтар біздің алға ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда жасалынып,Үкіметтің қарауына ұсынылған,онда орман мен топырақтың генетикалық резерванттар,табиғи саябақтар құру арқылы аймақтар түрлерінің жиынтығын кеңейу қарастырылған.Қорықтардың ... ... ... ... 8 ... ... үшін ... аймақтың ауданы 124,8 шарашы шықырымға дейін өсуі тиіс.
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардыңі санын көбейту,олардың жүйесін ... және оның ... ... ... ... ... құнды табиғи объектілерді жекешелендіруді болдыртау мақсатында келесі табиғитты қорғау шаралары ұйымдастырылуында:
* Мемлекеттік Қазақстанның ландшафтық-аймақтық және биогеографиялық аймақтарының базасында ... ... ... ... биологиялық алуантүрлілік,эндемизмі жоғары және шаруашылық жұмыстары қарқынды жүргізілетін орындарда ерекше қорғалатын аймақтар құру болып табылады.
* Қазақстанның Қызыл ... ... ... шығару,2-том,том-3 қайтадан басып шығару керек.
* Әрбір түр мен қауымдастықтың статусын анықтайтын генофондтар Кітабын құрастыру,олардың негізінде Қазақстан Республикасының және оның жеке ... ... ... мен жануарлар әлемінің кадастрын құру мен енгізу
* Ерекше қоғалатын аймақтардың ... ... ... және ... ... ... мен әдістемелерді,олардың инвертаризациялау мен паспортизациялауды жасау,сонымен бірге қорықтар мен ... және ... ... ... ... ... ... жаңа әдістер жасау,жер иелері мен жер пайдаланушыларды экономикалық стимулдау,олардың жердері қорықтар,ұлттық саябақтар жасау үшін алынуы мүмкін.
* Ұлттық ... ... ... ... ... мекелерге айналдыру,өз аймағы жағдайында рационаьды табиғатты пайдаланудың нормативтерін жасайды.
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда биоалуан түрлікті сақтау.Қазақстанда ... мен ... ... типтік,уникальды және сирек ландшафттардың биологиялық алуантүрлілігін сақтау мақсатында ерекше қорғалатын ... ... ... мен міндеттерді реттейтін негізгі заң 1997 жылғы заңы болып табылды.Құрылу және қорғау режиміне байланысты ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың республикалық және ... ... бар 13 түрі ... ... ... ... ... 70- жылдық тәжірибесіне сәйкес биоалуантүрлілік пен ландшафтарды қорғаудың ең тиім түрі қорықтандыру болып ... ... ... ... ... босату,мемлекеттік табиғи қорықтар ұйымдастыру.Қорықтың территориясынан 2 шақырым жерде шаруашылықпен айналысатын субъектіның буферлі зонасында пайдалану режимі болса қорықтың ... кері әсер ... 9 ... 1 мли га ... барлық биоалуантүрліліктің 70 пайызы шоғырланған.Бұл бірқатар факторларға негізделген:
* Ең жоғарғы ... ... ... ... жер ... ... Қорықта ғылыми және инспекторлы қызметкерлердің болуы, қорғыудың ... ... ... және ... ... ... ... есеп жүргізу;
* Қорық территориясының антропогенді әсерлерден табиғи қорғау
* Қорықпен іргелес территориялардағы өсіп жатқан техногенді және ... ... мен ... мекен ортасын жойылуына алып келеді.
90- жылдардың ортасында қорықтарды ұйымдастыру жұмыстары айтарлықтай тоқтап ... ... ... ... бірі ... ... 20 мық га ... құрылған,негізінен 60 мың га аумаққа ұсыныс берілген.Қорықтарды ұйымдастыруды тоқтап ... ... ... шаруашылық орындар ретінде қарастырылатын жоғары өнімді аймақтарды қолданыстан алып тастауға шаруашылық субъектілер мен жергілікті басқару органдарының құлықсыздығы;
* Жаңа қорықтарды сақтауға ... ... ... ... мен басқаратын министрліктердің табиғи ландшафтар мен биоалуантүрлілікті сақтаудың әлеуметтік-экономикалық,экологиялық және ... ... ... ... соңғы 10жылда мемлекеттік ұлттық табиғи саябақтар дамыды.Алтайдың Қазақстандық бөлігінде 670 мың га жерге ұйымдастырылған ең жас және ең ... ... ... ... ... үміт ... ... траншекаралық табиғитты қорғау объектісі болып табылады.
Қорықшаларды құрудың мақсаты табиғи кешендерді сақтау болып табылады,олар аборигенді фауна мен флораның өсу,тіршілк ету және ... ... ... ... ... қорықшалардағы қорғау режимі аздап тиімсіз,себебі шаруашылықтың негізгі түрлерін жүргізуге тиым салынбайды,ал территорияны ... ... ... ... ие.Қазақстан республикасы Үкіметінің 25.05.2001 жылғы № 2382 қаулысына сәйкес республикалық маңызы бар үш ... ... ... ... - ... және ... ... республиканың ірі өзендерінің дельтасы мен уылдырық шашатын орындарына қорықтар ұйымдастрыру қажет Орал,Жайық,Іле,Сырдария,Ертіс,Лепсі,Қартал,Кіші Арал,Зайсан,Балқаштың жағалауларын;Жоңғар,Тарбағатай,Қаратаудың ... ... ... алу ... жайылымдық аумақтарын;Орал өзені бойындағы еменді ормандарды.
Сондай-ақ,Қазақстанда ерекше ... ... ... қаржыландыру шамалы ғана,осындай факторларда биоалуантүрлілік пен керемет ландшафтарды қорғауды тежейді,айтарлықтай қиындықтар тудыртады.Бірқатар қорықтар мен ұлттық саябақтардың ғылыми және экскурсиялық бөлімдері ... ... және ... ... ... ... ... қорғалтын табиғи аймақтарды пайдаланған үшін төлететін айып-пұлдар мен басқа да қаржылар өзінің көздеген мақсатарына жұмсалынбайды.Заңсыз аң аулау,аңшылық ... ... ... ... мақсаттар үшін жерлерді пайдалану сияқты әрекеттер елдің табиғи ландшафтарына кері зиянын келтіруде,осындай лоқылықтардың алдын-алатын шаралардың ... да ... ... ... ... мен , ... ұлттық саябақтардың құрамына кірмеген.Қорықтық аймақтардық қол жетімділігі,әкімщілік пен штаттық қызметкерлердің болмауы қоғаудың осы түрін тиімсіз етеді.Каспий теңізі ... ... 25 жыл бойы ... шикізаты алынып келген.Соңғы 3 жылда мұнай компанияларының әрекеттері тікелей шельфтық зонада ... ... ... ... Орал мен ... ... ... бір қорықұйымдастырылмаған.Ал Каспийдің басқа елдердегі бөлігінде олар және ... ... ... ... сақтау мәселелерін сәтті шешуде.
Биологиялық алуантүрлілікті сақтау конвенциясы.Ex situ ... ... ... кешендерін олардың табиғи мекен ортасынан тыс сақтау Қазақстан республикасында ботаникалық бақтар мен ... ... ... ... басты ботаникалық бақ,өзінің шеткі бөлімшелерімен және Маңғышлақ экспериментальды ботаникалық бағында ауыл шаруашылық емес өсімдіктердің гермоплазмаларының Орталық Азиядағы қоры шоғырланған.Ботаникалық ... ... ... 4012 ... ... ... және ... тұқым-жемісті,572 техникалық,795 дәрлік және 257 азықтық өсімдіктердің түрлері кіреді.Қазақстанның ботаникалық бақтарындағы коллекциялық және ... ... ... ... саны көп ... ботаникалық бақта-225,Алтайда-150,Орталық Қазақстанның ботаникалық бағында 50 түрі бар.Өкінішке ... ... ... ... ... негізгі табиғи-климаттық аймақтарын қамтымайды,сәйкесінше,Қазақстанның сирек және жойылып бара ... ... ... ... ... кеңейтуге мүмкіндік бермейді.
Қазақстан реупубликасында 3 мемлекттік зоологиялық саябақ бар- Алматы,Қарағанды және Шымкент зообағы,олардың коллекциясында ... және ... бара ... ... ұстау климаттық және басқада жағадайларға сәйкес Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген жануарлардың сирек түрлерін сақтау мен көбейту,өсіруі бойынша өзіндік ... ... ... ... ... 39 түрі ... ... - 10 түрі бар.Сонымен қатар,республикамызда арнайы жануарларды өсіретін питомниктер де жұмыс жасайды,осылардың жарықын мысалы ... ... ... ... ... ... ... айналысады,жекеменшік мекеме зоология институтының орнитологтармен ,Қазақстан Республикасының Ғылым Академиясы мен Ғылым министрлгінің жануарлар генофонды мекемесінің мамандармен бірге жұмыс жасайды. ... 6 ... ... 222 балапаның алып,оның 81 данасы Алматы облысындағы осы түрдің табиғат популяйиясының санын көбейту үшін ... ... ... ... ... ... ... биологиялық алуантүрлілікке әсерін реттеудің нормативтік-құқықтық базасы негізгі 3 факторлар тобын есепке алады.
* Биоресустарды пайдалануамен тікелей байланысты факторлар;
* Қоршаған ... ... ... ... ... ... орналасумен тікелей байланысты факторлар,осының нәтижесінде биоалуантүрлілікке кері әсерін тигізетін қоршаған табиғи ортаның жағдайлары өзгереді.
Қазақстан республикасының заңы мен ... ... ... ... ... әрекеттердің қоршаған ортаға әсерін реттеудің негізгі әдісі табиғатты пайдалануға ... мен ... ... болып табылады,табиғи ресурстары пайдаланудың нақты мерізмі көлеміне арналып бекітіледі,сонымен бірге қоршаған ортаға ластаушы заттардың шығарылуы,жиналуы мен ... ... мен ... ... ... бар ... жинақталуы ескеріледі.Табиғитты пайдаланушыларға шектеулер мен квоталар қолданыстағы экологиялық нормативтер ... ... ... ... ... әрекеттер әсерінің шектік мүмкін болатын деңгейін анықтайды.Экологиялық нормативтердің территориялық және өндірістік ... ... ... ... ... ... күйінен шықпай шаруашылық-экономикалық әсерлерді бейтараптандыру қабілетімен анықталады, яғни өзін-өзі қалпына келтіру қабілетін жоғалтпайды.
Өндірістік территориялық нормалау ... ... ... ... ... ... жэне ... әсерін бекітуді қарастырады, яғни нақты экожүйенің территориясында объектілер әсерінің белгілі бір ... асып ... ... ... ... географиялық ауданның экожүйесі антропогендік күшке шыдауы қажет, табиғатты пайдалануды шектейтін экологиялық нормативтер 4 бағыт бойынша жасалынады:
* Қоршаған табиғи ... ... ... ... ... дың ... ... қалдықтардың орналасуы, басқада зиянды әсерлер);
* Табиғи, соның ішінде биологиялық ресурстарды пайдаланудың экологиялық мүмкін болатын деңгейін анықтау;
* ... ... - ... ... ... ... үшін экономикалық ұтымды жэне экологиялық қауіпсіз құрылымын бекіту;
* Шаруашылық әрекеттердің аймақтық белсенділігін шектеу: толық масштабтықтан (экологиялық талаптар ... және ... оның ... тиым салынуына дейін (қорықгар).
Өндірістік экологиялық нормалау жүйесі қазіргі уақытга шектік мүмкін ... ... жэне ... мүмкін болатын жиналу нормаларынан тұрады. Кәсіпорын тұрақты режимде жүмыс жасаса ол эффективті түрде қызмет атқарады. Табиғатты пайдаланудағы лимиттер табиғатты ... ... ... ... бағытталған.
Жыл сайын биоресурстардың жағдайын анықтау мақсатында зерттеулер жүрізіліп, ... ... ... ... талынады, немесе өндірістік нормативтік шектеулер қояды. Сондықтанда нақты ауданда қарастырылған экожүйе үшін ... ... ... ... ... ... пайдаланудың жылдық көлемінен табиғатты пайдаланушыларға рұқсат берілген биоресурстарды пайдалану көлемі асып кетпеуі тиіс. Ресурстарды пайдалануға рұқсат берген жалпы көлем нақты ... ... ... ... нормативтерге сәйкес келуі тиіс, осы пайдаланудың мүмкін болатын көлемі ресурстардың қайта келу жыл- дамдыгын ескере ... ... Осы ... ... ... жоқ.
Биологиялық ресурстарды тиімді пайдаланудың экономикалық ынталандыру. Қоршаған ортаны қорғау мен биоресурстарды рационалды ... ... ... ... ... ... Қазақстанда негізгі экологиялық төлемдер орталықтандырылған реттілікпен мемлекеттік бюджетке түседі. Бюджеттегі салықтар мен басқа да ... ... ... ... экологиялық төлемдердің келесі түрлері ажыратылған:
* Қоршаған ортаны ластағаны үшін төлем;
* Жер учаскелерін пайдаланғаны үшін ... Су ... ... ... ... ... үшін ... Жануарлар әлемін пайдаланғаны үшін төлем;
* Орманды пайдаланғаны үшін төлем;
* Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарды пайланғаны үшін ... ... ... ... ... дамуының ерекшелігі ғаламдық, аймақтық және субаймақтық деңгейде тұрақты даму процесстерінің интеграциясына мемлекеттің ұмтылуы болып табылады. Қоршаған ортаны қорғау саласын- дағы ... ... мен ... ... ... ... ... экологиялық әрекеттердің бүкіл әлемдік процесстеріне елдің қосылуын қамтамасыз етеді. Қазіргі технологияларға жол ашады, өндірістік шығындарды азайтады.
Қазақстан Рио-де-Жанейродағы (1992 ж.) ... ... ... жэне ... ... БYenYen ... элемдік конференциясы қатысып, оның басты құжаттарын қабылдады: Рио декларациясы
және тұрақты дамудың ... ... өту ... ... ... - . ... ның ... Н.Ә. Назарбаев бастаған Қазақстанның делегациясы БYenYen Бас ассамблясының (1997 ж.) арнайы сессиясының жүмысына қатысты.
2002 жылдың 26 ... 4 ... ... ... бургта тұрақгы даму бойынша Бүкіләлемдік саммит етгі, онда Рио- де-Жанейрода қабылданған ... ... ... ... соңғы он жылдықта атқарылған жұмыстар талқыланды. Саммиттің нәтижесі Саммиттің Политикалық Декларациясы жэне баскада ... ... ... болды. Саммиттің маңызды қорытындысы жаңа халықаралық Инициативтер Серіктестіктері институтының құрылуы болды.
Қазақстан биоссфераның ... ... ... ... ... конвенцияларды ратифицирледі - су, ауа, озон қабаты, биологиялық алуантүрлілік, елдегі экологиялық жағдайдың ... ... ... ... ... ... экологиялық келісімдер мен конвенциялар.
Қазақстанның халықаралық экологиялық конвенциялар мен келісімдерге қосуы бойынша жұмыстар 1993 жылы басталған, Қазақстан ... ... ... ... ... ... мүше болып, осы бағыттағы мәселелерді шешуге белсене араласты. Нэтижесінде 19 ХЭК ратифицирленіп, екі халықаралық Келісім шартқа қол ... , , ... ... ... ... ... қатысты. Қазақстанның он жылдық табалдырығындағы басты мақсаты қоршаған ортаны қорғау бойынша саясаттың ... ... ... ... осы ... ... құрылымдық өзгерісінің нэтижесі болып табылу. ХЭК қатысудағы елдердің пайдалы тұстары:
1 экологиялық әрекеттерге жалпы ғаламдық процесстерді ... ... ... ... ... ... егемендігін үйлестіру;
* табиғатты қорғау бойынша халықаралық техникалық, технологиялық, ақпарттық тәжірибелерді пайдалану;
* ... жэне ... ... алу;
* елдің табиғатты пайдалануына жаңа құқықтық жэне экономикалық механизмдер енгізу.
VIIIБӨЛІМ
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МОНИТОРИНГ. МОНИТОРИНГ ТИПТЕРІМЕН ПРИНЦИПТЕРІ
8.1 ТАБИҒИ ОРТАЛАРДЫҢ ЛАСТАНУ
Мониторинг және оның ... мен ... ... ... - белгілі бір обьект немесе құбылыстың өмір сүру ортасындағы өзіндік іс ... мен ... ... ... ... ... ... (экология және мониторинг) - қоршаған ортаның жағдайын бақылау және тексеру жүйелері. Ол үш сатыдан ... ... ... ... ... ... ... мониторинг нысандарына табиғи, антропогендік немесе табиғи-антропогендік экожүйелер жатады. Экологиялық ... ... тек қана ... жинау емес, сондай-ақ, жүргізілетін тәжірибелер, болжамға негіз ретінде алынатын процестердің үлгілері ... ... ... мониторинг жүргізуге авиациялық, ғарыштық және есептеу техникалары пайдаланылады. Қазіргі уақытта экожүйені зерттеуге аэроғарыштық әдістер кеңінен қолданылады. Осы әдіс ... ... ... жатқан құбылыстарды, табиғи қорлар жиынтығын, мөлшерін, т.б. экожүйелерді сипаттайтын мәліметтерді білуге ... ... ... ... әр ... деңгейдегі буындардан тұратын иерархиялық ұйымдасқан бақылау жүйесі болып табылады. ... ... ... ... ... ... жергілікті Экология-лық мониторингтер жатады.
Мысалы, ғаламдық Экологиялық мониторинг халықаралық ынтымақтастық негізінде, ұлттық Экологиялық мониторинг бірмемлекеттің шегінде ... ... ... ... ... ... мониторинг ірі-ірі аудандардың көлемінде, ал жер- гілікті Экологиялық мониторинг елді мекендерде, өнеркәсіп орттарында, кәсіпорындарда ... ... ... ... ... ретінде жургізіледі.
Мониторинг термині БYenYen-ның қоршаган орта жөніндегі Стокгольмдегі конференциясының алдында (1972) "бақылау" ұғымына толықтыру ретінде ... ... ... ... ... Мониторингке деген қажеттілік артуда. Мысалы, соңғы 10 жылдың ішінде 4 млн-нан артық жаңа химиялық қосылыстар синтезделген, жыл ... 30 ... әр ... ... ... өндіріледі. Мониторинг телевизор бейнелеу, фотография, көп спектрлі түсірілім және т.б. әдістер арқылы іске асырылады. Мониторингтің: ... ... ... ... ... т.б. ... ... бар. Базалық Мониторинг -- жалпы биосфераның табиғи ... ... ... ... Мониторинг - Жер биосферасы мен оның экосферасындағы жалпы элемдік процестер мен қүбылыстарды бақылау. ... ... - ... бір аймақтағы экологиялық процестер мен құбылыстарды бақылау.
Қоршаған ортаның Мониторингі - адамдардың ... ... орта ... ... арқылы, адамдарға табиғатга болып жата- тын қауіп-қатерлерді алдын ала ескерту үшін қажет. Сондай-ақ Мониторингтік ... ... ... да жүргізіледі. Мониторинг қызметі көптеген елдерде ұйымдастырылған. 1988 жылы қоршаған ортаның дүниежүзілік мониторингі ортасы құрылды.
8.2 Радиациялық экология: қоршаған ортаға және ... ... және ... ... ...
Радиактивті ластану- қоршаған ортаға өте қауіпті әсер әкелетін физикалық ластанудың түрі. Бұл ластану адам ... мен тірі ... ... ... арқылы зиянды әсер жасайды. Қазіргі уақытта дамыған елдерде ядролық энергетиканың дамуына байланысты қоршаған ... ... ... үлкен қауіп туғызады. Ластанудың бұл түрі химиялық ластанудан кейін екінші ... ... ... ... ... ... Радиактивті заттардың бөлінуінің нәтижесінде пада болатын альфа- (гелий ядросы), бета- (жылдам электрондар) бөлшектердің және ... ... ... радияциялық ластану ( физикалық ластану түрі);
* Қоршаған ортадағы радиактивті заттардың мөлшерінің көбеюіне байланысты болатын ластану (химиялық ... ... ... ... атом ... ... аз ... қосқан жоқ, ол радионуклеиттер жауын-шашынның түсуіне әкеледі. Радионуклеиттер-бұл элементтердің электрондары атомдардан шығарып, олардың басқа атомдарға оң және ... ... ... ... ... қабілетті радиобелсенді сәулелену шығаратын изотоптар. Мұндай сәулеленуді иондаушы деп атайды. Гелий ядроларынан ( ... ... ... ... ... тұратын бөлшекер ағынын корпускулалық сәулелену- бұл гамма-сәулелену мен оған жақын рентгендік - сәулелену. ... және ... ... ... ... кезде оған әсер етеді, ал гамма-сәулелену организмінен тысқары тұрып та әсер ете алады.
Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан тегі ... ... және ... ... ... Табиғи факторларға қазба рудалары , жер қабатындағы радиактивті элементтердің бөлінуі кезіндегі сәулелену және т.б. жатады. Радиациялық ... ... ... ... ... ... және қолдануға , атом энергиясын өндіруге және ядролық қаруды сынауға байланысты жұмыстар жатады. Сонымен адам өміріне өте ... ... ... ... ... мына ... тығыз байланысты:
-атом өнеркәсібі
-ядролық жарылыстар
-ядролық энергетика
-медицина мен ғылым
Бұлар қоршаған ортаны радиактивті элементтермен және радиациялық сәулеленмен ластады. Бұдан басқа атом өнеркәсібі радиактивті ... көзі ... ... жаңа үлкен қауіпті және әлі шешімін таппаған мәселені - ... көму мен жою ... алып ... бір ... радионуклеид - стронций -90, ол ядролық сынақтардың нәтижесінде түзіледі. Ол ағзаға асқазан-ішек ... ... ... ... ... ... мен ... ұлпаларға жинақталады. Стронциц қанада патологиялық құбылыстарды тудырады, ішке қанның құйылуына, сүйек кемігінің құрылысының бұзылуына әкеліп соғады. ... соң ұзақ ... ... ісікиер, ақ қан ауруы болуы мүмкін.
Радон- бұл ауыр табиғи радиоактивті газ, мөлдір, түссіз және иіссіз,адам оны не көре алмайды. ... Rn-222 жер ... ... ... таулы жыеыс құрамында кіретін уран мен торийдің ыдырауы нәтижесінде пайда болады, дегенмен оның ... ... ... байланысты қатты өзгеруі мүмкін. Радонның пайда болуы мен таралуын геология зерттейді, өйткені дәл таулы жыныстар оның алғашқы шығу көзі болып ... Ең ... ... ... ортада болуы жыныс пен топырақтағы аналық элементтердің шоғырлануына байланысты. ... ... ... ... ... жайлы алғашқы түсінікті геологиялық карта бере алады. Радиоактивті элементтердің қандай да бір мөлшерде ... ... ... қарамастан, олардың жер қабығында таралуы біркелкі емес. ... ең ... ... ... ... тән, ... гранитке. Уранның жоғары шоғырлануы қара түсті тақтатастарға , құрамында фосфаты бар шөгінді жыныстарға , ... ... осы ... ... болған метаморфикалық жыныстарға ұштастырылуы мүмкін. Әрине, топырақта, қалдық шөгінділерде, аталған ... ... ... ... ... ... , сондай-ақ уранмен байытылады. Бұдан басқа радонның негізгі көздері болып құрамында уран бар таулы және ... ... ... ... ... бетіне еңіп, атмосферада радонның шоғырлануы өте төмен. Бірақ, егер радон топырақтан ғимараттар сияқты жабық аумаққа енетін болса, онда ол ... ... ... ... зиян шоғырлануы жинақталады. Үйлерге радон жерден ... ... ... көп ... ... ... ... бөлінеді. Таза ауадан гөрі ғимараттар ішіндегі ауа алмасуыың ... ... ... ... шоғырлануы , әсіресе қысқы уақыт кезінде жоғарырақ болады. Радон суда өте жақсы ... және ... ... мен ас үйде интенсивті шоғырланады.
8.3 Радиоэкология,негізі ... мен ... ... ... ластану - қоршаған ортаға өте қауіпті әсер әкеледі физикалық ластанудың түрі.Бұл ластану адам денсаулығы мен тірі ... ... ... ... әсер ... ... дамыған елдерде ядролық энергетиканың дамуына байланысты қоршаған ортаның радиациялық ... ... ... ... бұл ... ... ... екінші орынға шықты.Радиациялық ластануды мынадай топтарға бөледі:
1 радиактивті заттардың бөлінуінің нәтижесінде пайда болатын альфа(- гелий ядросы) ... ... ... ... және гамма-сәулелердің әсерінен болатын радиациялық ластану (физикалық ластану түрі);
2 ... ... ... ... ... ... ... болатын ластану химиялық ластану түрі
Ортаның радиактивті ластануына атом қаруына ... аз ... ... жоқ, ол ... жауын-шашынның түсуіне әкелді.Радионуклеиттер- бұлэлементтердің электрондарды атомдардан шығарып,оларды басқа атомдарға оң және теріс иондар жұбын түзумен қосуға қабілетті радиобелсенді сәулелену шығаратын ... ... ... деп ... ядроларынан (альфа- сәулелену) тұратын бөлшектер ағынын корпускулалық сәулелену.Альфа - және (бета- сәулелену) негізінен организмге түскен ... оған әер ете ... ... көздері.Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан тегі бойынша табиғи және антропогенді болып бөлінеді.Табиғи факторларға қазба рудалары,жер қабатындағы радиактивті элементтердің бөлінуі кезіндегі ... және т.б ... ... ... әсерлеріне радиактивті заттарды өндіруге және қолдануға,атом энергиясын өндіруге және ядролық қаруды сынауға байланысты жұмыстар жатады.Сонымен адам өміріне өте қауіпті ... ... ... ... мына ... ... байланысты:
-атом өнеркәсібі;
-ядролық жарылыстар;
-ядролық энергетик;
-медицина мен ғылым.
Бұлар қоршаған ортаны радиактивті элементтермен және радиацилық сәулелермен ластады.Бұдан басқа атом өнеркісбі радиактивті ... көзі ... жаңа ... ... және әлі ... ... мәселені - оларды кему мен жою мәселелерін алып келді.
Келесі бір қауіпті радионуклид- стронций -90, ол ... ... ... түзіледі.Ол ағзаға асқазан- ішек трактісі,өкпе ,тері жабыны арқылы түсіп,қаңқа мен жұмсаө ұлпаларға жинақталады.Стронциц қанада потологиялық құбылыстарды тудырады,ішке қанның құйылуына, сүйек ... ... ... ... ... соң ұзақ мерзімнен кейін (келесі ұрпақтарда) ісіктер, ақ қан ауруы болуы мүмкін.
Радон-бұл ауыр табиғи радиоактивті газ, мөлдір, түссіз және ... , адам оны не көре ... не сезе ... ... Rn-222 жер қайнауының қабығында әртүрлі таулы жыныс құрамына кіретін уран мен ... ... ... ... ... ... оның ... әрбір жерге байланысты қатты өзгеруі мүмкін. Радонның пайда болуы мен ... ... ... ... дәл ... жыныстар оның алғашқы шығу көзі болып табылады. Ең алдымен радонның қоршаған ортада болуы жыныс пен топырақтағы аналық элементтердің шоғырлануына ... ... ... ортада радонның таралуы жайлы алғашқы түсінікті геологиялық карта бере алады. ... ... ... да бір ... ... ... кездесетітіне қарамастан, олардың жер қабығында таралуы біркелкі емес. Уранның ең ... ... ... ... ... ... осы шөгінділерден пайда болған метаморфикалық жыныстарға ... ... ... ... та, қалдық шөгінділерде, аталған жыныстардың қайта өнделуінің нәтижесінде пайда болған, сондай-ақ уранмен байытылады. Бұдан басқа ... ... ... болып құрамында уран бар таулы және шөгінді жыныстар табылады.
Радон топырақтан жердің бетіне еңіп, атмосферада тез ериді, атмосферада радонның шоғырлануы өте ... ... , ... ... ... ... сияқты жабық аумаққа енетін болса, онда ол ... ... ... ... зиян ... ... ... радон жерге төлелер арқылы енеді, көп мөлшердегі құрылыс-өңдеу материалдарынан бөлінеді. Таза ауадан гөрі ғимараттар ... ауа ... ... ... ... ... шоғырлануы, әсіресе қысқы уақыт кезінде, жоғарырақ болады.
Радон суда өте жақсы ... және ... ... мен ас үйде ... шоғырланады. Скважина арқылы алынған суды қолданған кезде радонның шоғырлануы аса ... ... ... ... ... ... , ... және медицинада иондаушы сәулелерді пайдаланудың өсуі бізді ерекше ойландырады.Мысалы, энергия алу үшін алғаш рет көп мөлшерде көмірді жағылды. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... қарастырмады. Пестицидтерді алғаш пайдаланғанда оның кері әсерін ойламады да, соның ішінде адам мен ... ... , тек қана ... ... ... ұстау керек деген ойда болды, ал олар өз кезегінде ауыл шаруашылық дақылдарының ... ... ... ал ... ... өнім ... арттырады.
Қазір біз өте мұқият болғанбыз. Өткеннің кейбір сабақтарын танып, енді, өте жетілген болып көрінеміз. Табиғатта ешқандай ... ... жоқ , және де біз одан ... бір ... ... ... Барлық уақыттада белгілі бағасы бар. Күнделікті өмірден бәрі біледі әрбір сатып алынған заттың ... құны бар, және де ... оның құны ... ... болады. Дәл осынлай біз радиацияны қолдануға қатысты істеуіміз керек.
Иондаушы ... Тірі ... ... ... ... ... ... қабілетті болған жағдайда радиация иондаушы болды. Сөйтіп биологиялық маңызды өзгерістерді тудыртады. Жарық , радио ... ... ... жылуы радиацияның әртүрлілігіболып саналады. Дегенмен олар иондану жолымен зақымдануды туғызбайды , ... ... ... болуы мүмкін , егер де олардың әсер ету қарқындылығын көбейтсе. Иондаушы сәулелердің кеесідей шығу тектері ... ... ... және ... олар ... ... мен ... бойынша ерекшеленбейді.осылардығарасындағы жалғыз айырмашылық олардың пайда болу жолдарында. Рентген сәулелерін әдетте электронды аппараттардың ... ... ... ... ... ... стоматологиялық емханалардан көруге болады, ал γ-сәулелер ... ... ... ... сыртқа шығарылады.
Иондаушы сәулелердің қалған типтері жылдам қозғалатын заттардың бөлшектерінен тұрады. Олардың ... ... ... бар, ... - ... ... сәулелерді сіңіруі. Егер иондаушы сәулелер тірі ағзалардың ьойы арқылы өтсе, ол өзінің энергиясын ... мен ... ... ал ... барлық биологиялық материалдар құралады. Сонымен энергияның сіңуі біркелкі ... ... ... ... ... энергиясының мөлшері қандай да бір клетканың бір аймағына ғана беріледі.
Осындай энергияның әркелкі сіңу қасиеті ағзаға радиацияның әсерету салдарының ... ... ... ... ... жалпы мөлшері азғана болуы мүмкін, дегенмен тірі материяның кейбір ... ... ... әркелкі таралу салдарынан зақымданады. Мысалы , жалпы сәулелендіру кезіндегі адам үшін өте қауіпті рентген сәулесінің дозасын жылу ... ... ... ... рентген сәулесінің өлімге алып келетін энергиясы жылы күнде күннің көзін пайдаланған кейінгі бірнеше минутта немесе бір кесе ... кесе ... ... кофені ішкеннен соңғы адам ағзасына сіңген жылу энергиясынан аз болады. Өз ... , ... ... ... ... ... душар ететін дозасы бір адамның екінші бір адамның денесінен еденнен 40 см биіктікке көтерген кезде ... ... ... келеді.
Радиацияның дозасын өлшеу. Сәулеленудің сандық сипаттамасын, әдетте доза деп ... , ... ... энергияның көлемімен өлшейді. Өлшем бірлігінде пайдаланылатын сандар қатаң ... және ... ... ... ... ... салыстыруға лайықты болуы шарт.радиацияны өлшеу бірліктері Халықаралық бірліктер жүйесінде тұрақты алмастырып отырды, Радиологиялық бірліктер мен өлшемдер ... ... ... ... , жаңа ... ... 1980 жылы ... қарамастан, 1984 жылы қабылданған өлшем бірліктер бірмезгілде пайдаланылып келген, яғни ескі ... ... ... ... да қолданыста болған.
Ағзаның сыртқы және ішкі сәулеленуінің арасындағы айырмашылық. ... адам ... ... енуі мен оған әсер етуі екі ... ... ... жол- ... тыс орналасқан радиациядан сәулелену. Бұл жағдайда ренген ... мен γ- ... адам ... тесіп өту үшін энергиясы салыстырмалы жоғары болуы керек, ал кейбір жоғары энергетикалық β- сәулелер терінің беткі қабатына ену күйінде болуы ... ... ... ... ... ... ... заттармен іштей сәулелену. Осыжағдайда α-,β-и γ- сәулелер өте қатты қауіп тудыртуы мүмкін. Дегенмен ең ... ... α- ... ... ... ... ... туғызады, олардың өту жылдамдығы қысқа және иондаушылығы өте ... Ішкі ... ... ... ... маңызы өте зор.
8.3 Радиоэкология,негізі түсініктері мен радиациялық астанудың мониторингі
Радиактивті ластану - қоршаған ортаға өте қауіпті әсер ... ... ... ... ластану адам денсаулығы мен тірі организмдерге радиациялық сәулеленуарқылы зиянды әсер жасайды.Қазіргі уақытта дамыған елдерде ядролық энергетиканың ... ... ... ... ... ... үлкен қауіп туғызады.Ластанудың бұл түріхимиялық ластанудан кейін екінші орынға шықты.Радиациялық ластануды мынадай топтарға бөледі:
1 радиактивті заттардың бөлінуінің нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... ... бөлшектердің және гамма-сәулелердің әсерінен болатын радиациялық ластану (физикалық ластану түрі);
2 қоршаған ортадағы радиактивті заттардың мөлшерінің көбеюіне байланысты болатын ластану химиялық ... ... ... ... атом ... сынау аз үлесін қосқан жоқ, ол радионуклеиттер жауын-шашынның түсуіне әкелді.Радионуклеиттер- ... ... ... ... басқа атомдарға оң және теріс иондар жұбын түзумен қосуға қабілетті радиобелсенді сәулелену шығаратын изотоптар.Мұндай сәулелену иондаушы деп атайды.Гелий ядроларынан (альфа- ... ... ... ... ... сәулелену.Альфа - және (бета- сәулелену) негізінен организмге түскен кезде оған әер ете алады.
Радиациялық ластанудың ... ... ... ... тегі бойынша табиғи және антропогенді болып бөлінеді.Табиғи факторларға қазба рудалары,жер қабатындағы радиактивті элементтердің бөлінуі ... ... және т.б ... ... ... әсерлеріне радиактивті заттарды өндіруге және қолдануға,атом энергиясын өндіруге және ядролық қаруды сынауға байланысты жұмыстар жатады.Сонымен адам өміріне өте ... ... ... ... ... мына ... тығыз байланысты:
-атом өнеркәсібі;
-ядролық жарылыстар;
-ядролық энергетик;
-медицина мен ғылым.
Бұлар қоршаған ортаны радиактивті элементтермен және радиацилық сәулелермен ластады.Бұдан басқа атом өнеркісбі радиактивті ... көзі ... жаңа ... ... және әлі шешімін таппаған мәселені - оларды кему мен жою мәселелерін алып келді.
Келесі бір қауіпті радионуклид- стронций -90, ол ... ... ... ... ... ... ішек ... ,тері жабыны арқылы түсіп,қаңқа мен жұмсаө ұлпаларға жинақталады.Стронциц қанада потологиялық құбылыстарды тудырады,ішке қанның құйылуына, сүйек кемігінің құрылысының бұзылуына әкеліп ... соң ұзақ ... ... ... ... ... ақ қан ... болуы мүмкін.
8,4 Радиацияық әсердің биологиялық салдар
Радиацияның әсерінен тірі ағзалардың сәулеленуі жүреді, ... ... ... ... ... алдымен алынған дозаның көлеміне байланысты.Радиацияның осы салдары келесі реттілікпен берілген:
1Соматикалық клеткалардағы өзгерістер, ісіктің пайда болуына алып ... ... ... ... әсер ... Жүктілік кезінде анасының сәулеленуі салдарынан ұрық пен нәрестеге әсері;
4 Сәулелену ... ... ... алып келеді.
Сәулеленудің биологиялық салдары ағзаның клеткасындағы ісіктің пайда болуына алып келетін өзгерістер мен болашақ ұрпақтаға әсер ететін жыныс ... ... ... табылады.Жағдаймен байланысты, көптеген адамдар атом электр станциясында жұмыс істегенде немесе медициналық мақсатта экспозиция барысында азғана мөлшердегі ... ... ... ұрық пен ... радиацияның әсері ерекше жағдай, сондай-ақ барлық күш оны болдыртпауға жұмсалуы керек.
Өте үлкен мөлшерде радиация алған жағдайда тікелей өлімге душар болады, бұл ... ... ... ... ... атом ... жарылғанда немесе ядролық реакторда апат болғанда.
Радиясының осы салдарына енді толығырақ ... ... ... алып ... ... ... ... Адамдар мен жануарларда радиацияның ісік ауруын тудыртатыны
Белгілі, соматикалық ... ... ... ... ... ... бастайды,тіпті тұтастай тірі ағза үшін үлкен туғызатынына қарамастан.Нәтижесінде клетклардың ... ... ... ... өте ұсақ ... тобы ... болады.Соматикалық клеткалардың осылай бөлінуіне біріншіден клетканың өсуі мен бөлінуін реттеудегі ... ... ... ... ... деп ... яғни ... деп аталады.Жыныс клеткаларында жүретін мутация нақты жеке тұлғаларда қатысты өзгерістерге алып келеді.Бір ісік клеткасы өз ... ... ... екі жаға ... ... ... олар осылай ары қарай тағыда бөлінеді.Ісіктің өсуі ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы76 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың әлеуметтiк-экологиялық-экономикалық тиiмдiлiгi (Ақсу-Жабағылы қорығы мысалында)41 бет
Орман,балық жане аңшылық шаруашылығы мен ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы бұзушылықтарды жою бойынша міндетті түрдегі ұйғарым17 бет
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы75 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Жалпы экология175 бет
Жануарлар ресурстарын қорғау шаралары7 бет
Жер заңнамасы5 бет
Табиғатты ұтымды пайдалану мен қоршаған ортаны пайдаланудың ғылыми негіздерін жасау – биосфераны ноосфераға айналдырудың міндетті сатысы4 бет
Экологиялық талаптар20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь