Мал азықтары жайлы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1.Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

Негізгі бөлім
2.Бұзауларға арналған азықтарға сипаттама
2.1.Мал азықтарының топтастырылуы және олардың сипаттамалары ... ... ... 9
2.2.Ауыл шаруашылығы жануарларын нормаға сәйкес азықтандырудың негізгі принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
2.3.Бұзауды уыз еметін, сүт ембейтін және одан кейінгі кезеңдерде азықтандыру техникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.4.Өнеркәсіптік комплекс жағдайындағы төлдерді өсіру мен азықтандыруды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Жануарлардың денсаулығын, өсіп-өну функциялары мен жоғары өнімділігін қамтамасыз етуші фактор ретінде азықтандырудың маңызы үлкен.
Малдың денсаулығын сақтауы, белгілі бір жұмысты атқаруы өсімдік және жануарлар тектес азықтардың құрамындағы қоректік заттардың жеткілікті мөлшерде болуына байланысты.
Мал негізгі қоректі өсімдіктен алады. Өсімдіктің қоректі заттары мал ағзасында қорытылмай, әр түрлі химиялық өзгерістерден өтіп, қолайлы, сіңімді күйге келіп, ағзаның қажетіне жұмсалады.
Малдан алынатын өнім сапасының ең маңызды факторы – азықтандыру. Азықтан мал денесіндегі борпылдақты (тканьды) қуатты (энергияны) тағы да басқа зат алмасуын құрап, реттейтін құрылымдық материалдар алады.
1.Алексеев А.В. Мал өсіру негіздері.-Алматы, 1974.
2.Байжұманов А.Б. Мал өсіру.-Алматы: Қайнар, 1987.
3.Бегімбеков Қ.Н., Төреханов А.Ә., Байжұманов Ә. Мал өсіру және селекция / Оқулық.-Алматы: Бастау, 2006.-592 б.
4.Борисенко Е.Я. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос, 1967.
5.Демеуғалиев Е. Мал азықтандыру (Оқу құралы).-Алматы, 2000, 247 б.
6.Омарқожаұлы Н., Әкімбеков Б.Р. Мал шаруашылығы: Оқулық.-Астана: Фолиант, 2007.-424 б.
7.Омарқожаұлы Н.,Шуркин Р. Мал шаруашылығы практикумы.-Астана, 2007.
8.Керімбеков Ж., Төреханов А., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі қара шаруашылығы, сүт пен ет өндіру технологиясы.-Алматы, 2005.
9. Керімбеков Ж., Төреханов А., Найманов Д., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі қара шаруашылығы.-Алматы: Триумф-Т, 2006.
10.Садыкулов Т.С., Байжуманов А.Б., Бегимбеков К.Н. Мал өсіру пәнінің практикумы.-Алматы, 1998.
11.Садыкулов Т.С. Разведение и селекция сельскохозяйственных животных.-Алматы,2003.
12.Тойшибеков М.М.,Ертаев Е.Е. Генетика и биотехнология животных.-Алматы, Ғылым, 1995. Т.1.
13.Суленов Ж.С., Тореханов А.А. Казахский тип бурого скота.-Алматы, 2005.
14.Тореханов А.А. Воспроизводство в скотоводстве.-Алматы, 2005.-220 с.
15.Тореханов А.А., Естаев Б.З., Алмантай Ж.Т. Оценка быков мясных пород по собственной продуктивности и качеству потомства.-Алматы: Бастау, 2003.
16.Чижик И.А. Конституция и экстерьер сельскохозяйственных животных.-Л.,Колос, 1979.
17.Эрнст Л.К., Кравченко Н.А. и др. Племенное дело в животноводстве.-М.: Агропромиздат, 1987.
18.Кравченко Н.А. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос, 1973.
19.Красота В.Ф., Лобанов В.Т., Джапаридзе Т.Г. Разведение сельскохозяйственных животных.- М.: Агропромиздат, 1990.
20.Зоотехния негіздері. Оқулық. –Астана: Фолиант, 2007.-456 б.
21.Калашников А.Б. Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных.-М.: Агропромиздат, 1995.
22.Левин А.Б. (Аудармашылар Ә.Ермаханов, Ә.Жұмашев) Мал шаруашылығы негіздері.-Алматы, 1985.
23.Кравченко Н.А. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос, 1973.
24.Красота В.Ф., Лобанов В.Т., Джапаридзе Т.Г. Разведение сельскохозяйственных животных.- М.: Агропромиздат, 1990.
25.Калашников А.Б. Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных животных.-М.: Агропромиздат, 1995.
26.Левин А.Б. (Аудармашылар Ә.Ермаханов, Ә.Жұмашев) Мал шаруашылығы негіздері.-Алматы, 1985.
27.Омарқожаұлы Н.,Шуркин Р. Мал шаруашылығы практикумы.-Астана, 2007.
28.Керімбеков Ж., Төреханов А., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі қара шаруашылығы, сүт пен ет өндіру технологиясы.-Алматы, 2005.
29.Керімбеков Ж., Төреханов А., Найманов Д., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі қара шаруашылығы.-Алматы: Триумф-Т, 2006.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
1.Әдебиеттерге
шолу........................................................................
....................5
Негізгі бөлім
2.Бұзауларға арналған азықтарға сипаттама
2.1.Мал азықтарының топтастырылуы және олардың сипаттамалары............9
2.2.Ауыл шаруашылығы жануарларын нормаға сәйкес азықтандырудың негізгі
принциптері.................................................................
.............................15
2.3.Бұзауды уыз ... сүт ... және одан ... ... ... ... ... өсіру мен азықтандыруды
ұйымдастыру.................................................................
...........24
Қорытынды...................................................................
........................................27
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...............29
Кіріспе
Жануарлардың денсаулығын, өсіп-өну функциялары мен жоғары ... ... ... ... ... ... үлкен.
Малдың денсаулығын сақтауы, белгілі бір жұмысты атқаруы өсімдік және
жануарлар тектес ... ... ... ... жеткілікті
мөлшерде болуына байланысты.
Мал негізгі қоректі өсімдіктен алады. Өсімдіктің қоректі заттары мал
ағзасында қорытылмай, әр ... ... ... ... ... ... келіп, ағзаның қажетіне жұмсалады.
Малдан алынатын өнім сапасының ең ... ...... мал ... ... ... ... (энергияны) тағы да
басқа зат алмасуын құрап, реттейтін ... ... ... Жақсы
мал азығының қоры мал шаруашылығын дамытудың ең басты шарты болып табылады.
Мал ағзасы өзінің ... ... ... өзін ... ... алады.
Бұл өз кезегінде рацион құрамында қоректік ... ... ... шаруашылығы малын азықтандыру ілімі – адамдардың жабайы малдарды қолға
үйрету кезінен бері дамыған.
Мал ... ... ... ... ... ... бері ... түрде дамуда. Жалпы көптеген ... ... ... ... ... ... қарқынды дамуы нәтижесінде
өсімдік құрамын талдау, ... ... ... ... ... бұл ... кең түрде өткізген ... ... Ол ... ... ... ... өңдеп тәртіпке келтірді (заттардың
нәрлілігінің қорытылуының мазмұны ... ... М.И. ... и ... оқулығында. Ресейде осы кестені бірінші
жасап, өндеп 1899 жылы баспа беттеріне берген. ... мал ... ... ХІХ ... екінші жартысынан басталды. Ресейде малды
азықтандыру ілімінің ... ... ... ... ... болады.
Азықтандыру ілімінің дамуына үлкен үлес қосқан ғалым-зоотехник
Придорогин М.И.(1862-1923), мал азықтандыру ілімін дамыту ... көп ... ... ... ... Бұл ғалым өзінің зерттеу жұмысын
тамақтағы белоктан организмде майдың түзілуін ... ... И.А. ... ... ... көп ... бөлді. Ол пішеннің,
көк азықтың және тағы ... ... ... ... ... әдістерін зерттеді. Оның басшылығымен 1922-1923 жылдары кеңес
(сулы) азық өлшемінің жобасы жасалды. Ол жоба 1933 жылы ... ... ... және ... ... ... ... малдың ішкі органдарының дамуына үлкен әсер етеді.
Шаруашылықтарда малды ... ...... денсаулығын жақсартуды,
қалыпты төл беруін, мал ... ... ... ... ... жақсы
дамуы үшін, өнім беруге қабілеттілігін арттырады.
Көптеген ғылыми деректер және ... ... ... ... мал ... ... технологияда дамуы, оның
көбеюі, ірі қара ... ... мал ... ... құны мен ... көп ... болып тұр.
1.Әдебиеттерге шолу
Бұзауларды мақсатқа сай бағыттап өсірудің көптеген әдістерінің
ішінде ... өсіп ... ... ... ... ... массасының өсімін жоспарлауды реттеп отырудың ерекше зор маңызы
бар. ... ... ... кез ... жастағы төлдердің тірілей
массасының өсімін керекті денгейге жеткізуге мүмкіндік ... ... Оны ... ... биологиялық ерекшеліктерін жіне өнімділік
бағытын ескере отырып жасайды. Асыл ... ... ... ... ... бар: төл марқайған сайын оның қосатын қосымша салмағын арттыру және
кеміту.
В.Ф.Красота (7) бастаған ғалымдардың он жыл бойы (екі ... ... ... мақсатқа сай бағыттап өсіруге жүргізген зерттеулерінің
нәтижесі мынадай болған. Бестужев малы үшін 6 айға ... ... ... ... ... ... ... 800-850г деңгейінде жоспарлау
тиімді, 6 айдан 12 айға ... оны 700-750 г ... ... ... ... ... төлдің тәуліктік салмақ қосуы кемінде 500-600 г болуы тиіс.
Бұлайша өсіру сүтті етті бестужев малының ... ... ... және ... ... ... массасы 550-600 кг болады. Бұл жағдайда
сақа сиырлар жұмсалған азықты сүтпен жақсы өтейді және әрбір кг ... ... оны көп ... бір ... үшін төл ... мынадай екі өсу заңдылығын
ескеру қажет: онтогенез барсында әр түрлі мүшелер мен ... ... және жас ... ... ... қарқынды синтездейтін
қабілетінің болуы. Н.П.Чирвинский (6) жылы ақ бұзаулар организмінің ... ... ... пайдалану қажеттігін ұсынған болатын. Ол ... ... мен ... ... ... ... ... солай мол азықтандыра берудің тиімсіздігін атап көрсеткен.
Азықтандыру және күтіп бағу ... ... ... ... келе ... жануарларды азықтандырудың деңгейі мен сипаты ... сай ... ... ... ... бірі ... табылады.
И.П.Чернопятов, Н.П.Чирвинский, П.Н.Кулешов (11) тиісті азықпен азықтандыру
арқылы жас төлдің дене пішінін ... оның ... ... ... ... ... мен өнімділік деңгейі әр түрлі жануарларды
қалыптастыруға әсер етуге болады деп атап көрсетті. ... ... ... көрсетуге болады: ірі азықтар, мұндай рационда ірі және балауса
азықтар ... жем ... ... ... - брикеттер мен түйіршіктерді
пайдаланатын көлемді жем, пішендеме жем.
Бордақылау аланыңың ... ... ... ... немесе
тікелей фермерлерден сатып алады да, бордақылағаннан кейін сою пунктіне
және ет ... ... ... малды сатып алмайтын, тек
бордақылауға қабылдап алатын бордақылау алаңының иелері де бар. ... иесі ... ... қалады. Алаң иесі малды өзіндегі немесе сатып
алған азықпен бордақылайды, ал ... ... ... фермерлерден
бордақылаған кезінде аздаған ақы (мәселен, әр басқа күніне 5 ... ... ... ... ... өзі алаң ... тұрақты пайда береді, ал
фермерлер тиісті қондылыққа дейін бордақыланған мал алады.
І.Бонд, В.Гаррст, А.Вебетер (6) және ... да ... ... малды бордақылауға климат факторлары мен күтіп-бағу ... ... ... қыс ... ... ... қосу ... кемітуге елеулі әсер етпейтіндігі ... ... ... – ылғалдық, жел, жаңбыр және лайсаң. Мәселен, лайсаң
батпақта малдың ... ... ... 25-27% кемитіндігі және ... 1 кг ... ... ... азық 20-33% ... ... ... (тәулігіне 12 мм) етті ... ... жел ... көп, ... күндерге қарағанда аз кемитіндігі аңғарылды.
Тәулігіне салмақ қосуы 15 % ... ... ... тиімділігі 20 % артады.
Сонымен қоса, бордақылау алаңы өкпек желдің ығына, елді ... 8 ... ... ... 3,5 км ... ... жөн. Табаны топырақпен
жабылған алаңды салғанда ыза суы ең кемі 3 м ... ал мал ... ... ... ... ... Табаны топырақпен жабылған ашық алаңды
пайдаланғанда және қи ... ... ... ... ... ... бар.
М.Ф.Томмэнің ( 11 ) деректеріне қарағанда мал бордақыланғанда күніне
1000 г қосымша ... ... үшін әр ... (алғашқы 10-20 күн, негізгі
70-80 күн, ақырғы 30 күн) ... ... ... (300-500 кг ... 7,4-9,2; 8,4-9,7 азық ... ... болса, қорытылған протеин 605-
740 г; 650-780 г: 690-825 г қажет болады.
Ғалымдар Г.П.Легошин және ... (21) ірі ... ... алмасуының биохимиялық көрсеткіштеріне мән берген. Оған:
жалпы белок, азот амины, ... ... ... ... азот қалдығының белокпен қатынасы жатады. ... ... ... сұрыптағанда үлкен нәтижеген жеткен. Сонымен
селекцияның болжау нәтижесі сүт өнімінен 3-4 рет есе ... ... ... бұл ... шығу тегі ... сұрыптаудан көбінесе дәлірек, әрі
зор сенім туғызады.
Ірі қара малы тұқымының бөлінуі, қазіргі уақыттағы ірі қара ... ... ... көп. ... ғалымдар оны бірнеше
топқа бөлуде (зоологиялық, ... т.б.), ал ауыл ... ... ... ... әр ... ... асыл тұқымды ірі қара малын шаруашылық жағдайына қарап 3
топқа ... ... ... етті –сүтті және етті тұқымдар.
Академик М.Ф.Иванов: «Мал организміне оның тұқымы мен ... азық және ... ... әсер етеді» -деп, айтқан екен.
Биологиялық толық ... ... ...... жасын, тірілей
салмағын, өнімдік дәрежесін және физиологиялық жағдайын ( ... ... ... ... т.б.) ... ... организмнің қоректі
заттарға мұқтаждығын толық қанағаттандыра азықтандыру.
Жас малдардың өсіп-дамуына азық мөлшері де азық түрлері де ... ... де әсер ... Егер бұзау жас уақытынан бастап көлемді ... ... ... ... ас қорыту органдары да тез жетіледі,
азықты тез ... ... ... және ... ... ... ... олардың күніне сүтті 3-4 рет ішсе, онда ... ... аз ... ... ... сүтті 1-2 рет ішетін болса, онда жас ... ... ... ... үйренеді. Көптеген ғалымдардың (А.С.Емельянов,
В.С.Храмов, А.П.Бегучев, И.А.Лебедев т.б.) ... ... аса ... ... ... ... әр ... азықтармен азықтандыру арқасында жетіліп
шығатындығын көрсетеді.
Профессор П.Н.Кулешов ірі қара ... ... ... ... ... морфологиялық және функциялық ерекшеліктеріне қарады.
Мысалы, сүтті ірі қаралардың ас ... ... ... ... ... болса, сүйегі мен терісі жұқа болады. Сүтті ірі қара көлемді және
шырынды ... көп жеп ... да ... айналдырады. Ал, етті ірі
қаралардың іші, ас қорыту органдары, өкпесі, жүрегі және сүт бездері шамалы
жетілсе, дене ... өте ... ... Етті ... ... ... тері астына май көбірек бітеді. Толық және дұрыс ... етті ... ... ет пен май тез ... тәжірибесі бойынша ірі қаралардың бұзаулары туғаннан
кейін 18 айлығында салмағы 16 есе өссе, қаңқасы 8,7 есе, ал ... ... 6 есе ... ... ... ... ... қаңқасы ерекше
дамыса, ал постэмбрионалдық кезеңінде тұлға қанқасы жақсы дамиды. Ет тканы
малдың 12-14 айлығында жақсы дамиды, одан ... оның ... ... ... ... ... жасы ұлғайғанда ғана дамиды. Жас малдар белокты жақсы
қорытады, себебі оның құрамында нуклепротеиндер көп ... ... ... ... төл жас ... ... ... мол азықтандырылса, онда оның кем ... ... ... ... ... ... ... екі-
үш айда олардың тәуліктік салмақ қосуы 400-500 г ... жөн, ... ... ... кем ... ... мүмкіндік бар. Тәуліктік
қосқан салмағы орташа болған тайыншалар кейін сүтті көп беруі мүмкін.
А.С.Гурьянованың тәжірибесі бойынша, мал жас ... ... бір ... ... болса, азықтың осы түріне организмі
бейімделгендіктен ... ... ... өсу кезінде де осы азық түрімен
азықтандыру тиімді нәтиже беретіні сөзсіз.
Ірі қара өнімінің қалыптасуына оның ... көп әсер ... ... ... ... ... және ... температурасы, қораның
жарықтығы, ауаның ылғалдылығы және оның газ құрамы, әрі дер ... – міне ... ... ... жұмыс істеуіне, зат алмасуының
дұрыс болуына әсер етеді,-деген А.Ә.Төреханов өз еңбегінде.
Е.Ф.Зубриянов, Е.И.Солдатова деректері ... асыл ... ... 1000 сиыр ... онда олар жылына 100-150 тайынша-қашар
дайындай алады. Мұндай әдіс мал ... ... ... ... үшін ... ... асыл тұқымды шаруашылық белгіленгені дұрыс, ... ... ... сүт ... ... ... Мұндай
шаруашылықтарда асыл тұқымды топ 60-65 және өндірістік топ 35-40 % болуы
тиіс. Асыл ... ... ... сиырларды таза тұқымды жоспарлы линиядан
шыққан ... ... ал одан ... ... өз ... үшін қалдырылады.(2).
Өсіп келе жатқан жануарларды азықтандырудың деңгейі мен сипаты
төлдерді мақсатқа сай ... ... ... ... бірі ... ... Н.П.Чирвинский, П.Н.Кулешов тиісті азықпен
азықтандыру арқылы жас жануардың дене ... ... оның ... ... ... ... жетілуі мен өнімділік деңгейі әр түрлі
жануарларды қалыптастыруға әсер етуге болады деп атап ... ... үш ... ... ... ірі ... ... рационда ірі
және балауса азықтар басым; жем азықтар; ... ... ... ... пайдаланатын көлемді жем, пішендеме-жем. Жануарлардың ет
өнімділігін арттыруға және ... ... ... ... ... мен ... ... кезеңдерінде олардың жақсы
жетілуін қамтамасыз етуі тиіс. (4).
П.Д. Пшеничныйдың мағлұматтары бойынша қоректік ... ... ... ... және ... қаңқа бұлшық еттері ірі қараның
алғашқы 6 айында ... ... ... ... кеш ... кейін жақсы
азықтандыру арқылы жоюға болады, бірақ бұл басқа ... ... ... ... ... ... мен шеміршектердің өсуіне себепші
болады. Ет ... ... дәмі мен ... ... нашар болуы
мүмкін.(2).
Негізгі бөлім
2. Бұзауларға арналған азықтарға сипаттама
2.1.Мал азықтарының топтастырылуы және олардың ... ... ... ... толыққұнды азықтандыру ісін
ұйымдастыру, олардың сапалы азықпен қамтамасыз ... мал ... ... рөл атқарады. Шаруашылықтарда өндірілген жемшөптер мен
өнеркәсіп шығаратын азықтардың қолданылу орны, құрамы мен ... және ... ... жағынан бір-бірінен айтарлықтай
айырмашылықтары бар.
Жемшөп қорын жоспарлауға және оларды ұтымды пайдалануға ... ... ... ... ... ... шикізаты, дайындау
технологиясы, ... және ... ... ағзаға тигізетін
физиологиялық әсері) бойынша бір-біріне жақындарын топтарға біріктіреді. ... ... үшін ... көк ... ... және жасанды жолмен
кептірілген ірі азықтар, шынды азықтар, дәндер, ... және ... ... ... ... жанама өнімдері мен тағам
қалдықтары, ... және ... ... ... құрама жемдер, БВК,
ТСА (табиғи сүтті алмастырушы), белоксыз азотты қосылыстар, ... ... ... деп ... ... ... азықтар. Бұл топқа табиғи және екае шалғындық-жайылым шөптері,
астықтұқымдас және бұршақтұқымдас екае дақылдар, тамыртүйнек жемістілер ... ... ... мен жапырақтары, жасанды ортада ... ... ... сіңіріп дайындаған азықтар ... ... өсу ... ... азық ... де өзгереді. Орташа
есеппен қоректілігі 0,5-0,7 азық ... тең. Азық ... көк ... да байланысты.
Көк азықтардың ерекше айырмашылығы – ылғалдылығының ... ... ... ... заты ... минералды заттардың және
витаминдердің өте көптігімен ерекшеленеді. Оңың құрамында 13-25% - ... ... май, ... 45%-ға дейін АШЗ және 8-11% шикі ... қуат (1,0-1,2 МДж ... ... пен ... (1 ... 120-20 г) ... жағынан көк азықтар, өсімдіктен
дайындалған құнарлы ... ... ... ... ... мен витаминдердің мөлшері жағынан олардан артық. Өсімдіктердің
қаулап өсу ... ... ... ... өзгереді: құрамындағы
протеин мен каротин азайып, талшықтар көбейеді, соның салдарынан қорытылу
деңгейі мен ... ... ... ... қоректік құндылығы шөптердің ботаникалық құрамына,
олардың өсу ... мен ... ... ... жайылымдарға
мал жаюдың қайталану уақытына байланысты болады.
Табиғи және ... ... ... ірі ... ... ... және екпе шөптер, пішен. Пішен ұны, шөп ұны, ... ... ... ... пішендеме, сабандардың барлық түрлері, ... ... ... ... ұны ... ... бұл ... негізгі көрсеткіш – оның құрамында талшықтың көптігі. Мәселен,
пішендегі талшық мөлшері 18-32%, сабанда -42%, ... -25-35%, шөп ұны ... ... ... ... ... ... 22%, ал пайда және азық өлшемі 0,4-
0,65 кг.
Бұл топтағы азық түрлерінің жұғымдылығы ... ... ... де, ... ... құрамында да, шөптерді ору кезеңіне
де, азықты дайындау технологиясына да байланысты. Әртүрлі пішендердің 1 ... МДж АҚ, және 30-80 г ... ... ... ... және 45-105 г; сабанда 3,7-6,9 және 5-35 г, шөп ... ... 80-150 ... ...... ... ... мен минералды
заттардың жақсы көзі. Күйіс малы үшін бұл азықтар мерзімдік азық ... ... ... ... ... ... ... бір көлемі
мен құрылымын жасайды, қарындағы азықтың қорытылуына оң әсерін тигізеді.
Шырынды азықтар. Сүрлем, тамыржемістілер, түйнекжемістілер, ... ... ... шырынды жемістері, көкөністер сияқты сұлы
азықтар өздерінің құрамындағы судың көптігімен ... ... ... сіңірілетін көмірсулардың жақсы көздері (сүрлемнен басқалары) болып
табылады, сүт ... ... бар, ... ... ... оң ... ... азық үлесіндегі қоректік заттардың тиімділігін
арттырады. Қоректілігі 0,10-0,3 азық өлшеміне ... ... ... көп ... ... ... ... Олардағы алмасатын қуат 1,2-3,5 МДж-дан аспайды, протеин мен талшық
та аз. Алайда, жеңіл ... және сүт ... ... ... олар
(әсіресе, тамыржемістілер) –төлдер мен сүтті сиырлардың мерзімдік азық
үлестері үшін бағалы жемістер.
Дәндер, тұқымдар және ... ... ... ... – ең алдымен,
қуат пен протеин көздері болып табылады. Қоректілігі 1,0-1,34 ... ... Бұл ... 1 ... 7.8-13,0 МДж АҚ, және 80-100 ... ... протеин болады. Құрамындағы негізгі қоректік ... ... ... ... ... бай (астықтұқымдастардың
дәндері мен тұқымдары), ... бай ... ... ... және майға бай (майлы өсімдіктер тұқымдары) азықтар деп
бөледі. Азықтардың бұл ... ... мен ... ... ... өндірілген
өнімдер, ұн тарту өндірісінің қалдықтары, астық қалдықтары, жарма, тұқымдар
жатады.
Астық тұқымдастар дәндері- азықтық, құнарлы ... ... ... негізгі құрамдық заттардың бірі. Оларда орта есеппен алғанда 120 г
шикі протеин бар болса, оның ішінде 75%-дайы ... ... дәні ... биологиялық құндылығы төмен болады.
Лизин шикізаттың осы түріне ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан да, дәннің бір түрін
екінші түрімен ... ... азық ... ... ... жем ... айтарлықтай арттыру мүмкін емес.
Астықтұқымдас дақылдар дәнінде 2-5% шикі май бар, ол өз құрамындағы
кальцийдің аздығымен ... және ... ... ... (0,24-0,47%) ерекшеленеді. Дәннің үштен екі бөлігінің 95%-ына
дейін қорытылып кететін крахмалдан ... Тез ... ... ... ... ... дәні ... жоғары болуын
қамтамасыз етеді.
Астықтұқымда дақылдар дәнінде орта есеппен 6%-дай шикі ... ... оның ... түрлерінде бұл көрсеткіш қатты ауытқиды (жүгеріде 2,2
және ... 10% ... ... ... айырмашылықтары сіңімді
қуаттың санына, олай болса, дәннің азықтық құндылығына да айтарлықтай әсер
етеді. Жалпы ... ... ... саны мен ... қуат ара қатынасының
дұрыс болмауына қарай ойысады.
Арпа, жүгері, сұлы, бидай, қарабидай, тары, ... ... мал ... ... ... ... кг арпа құрамында орта есеппен: 1,21 азық өлшемі, 10,541 МДж ... 80-85 г ... ... 22 г май, 49 г талшық, 4,1 г лизин, 3,6 г
метионин+цистин бар. Ол – ... ... ... мен ... үшін өте жеңіл
қорытылатын азық және құрама азықтардың ең маңызды дәнді бөлігі.
Жүгері барлық дәнді дақылдардың арасындағы мейлінше ... ... ... табылады. Оның 1 кг дәнінде 1,3 азық өлшемі, 12,2 МДЖ АҚ және 70-
75 г қорытылатын протеин, 40-45 г май, 38-45 г ... 2,1-2,8 г ... ... метионин+цистин бар. Жүгері ... ... ... ... қуат көзі ретінде ерекше бағалы.
Сұлы-барлық мал түлігі үшін бағалы ... Оның 1 кг 1,0 азық ... МДж АҚ және 75-80 г ... ... 40 г май, 95-100 ... 3,6 г ... 3,2 г ... ... ... мал ... ... нандық қасиеттері төмен
дәндердің басқа түрлері араласып ... ... 1 кг ... орта ... 1,27 азық ... 10,7-10,8 МДж АҚ, 13,5% шикі
протеин, 2% шамасында май, 0,37% шикі ... 0,06% ... және ... бар. ... ... ... азыққа жарма немесе ірі тартылған ұн түрінде
пайдаланады. Ұлпа түрінде тартылған бидай мал ... ... ... ... ... ... ас қорыту процесінің бұзылуына әкеп
соғыу мүмкін. Бұл жағынан алғанда, белгілі бір уақыт ... ... жаңа ғана ... ... бидай қауіптірек. Құрама азық дайындау
үшін бидайды басқа да дән түрлерімен аралас пайдаланған дұрыс.
Қарабидай. ... ... ... оның дәні ... дәніне ұқсас,
бірақ дәмінің сапасы төмендеу. 1 ег қарабидайдың қоректілігі 1,14 ... тең. ... ... жеңіл ғана зақымданған қарабидайдың өзі мал
үшін қауіпті. ... ... ... буаз ... ... және өсіп келе ... ас ... процесін бұзуы мүмкін
күрделі азотты органикалық заттар (алкалоидтар) бар.
Тары. Қоректік ... ... бұл ... дәні ... ... 1 кг тары құрамында 0,98 азық өлшемі, 9,0 МДж АҚ, ... ... 4% ... май және 9%-ға ... шикі ... бар.
Өнеркәсіптің (тамақ, ашыту, қант, қрахмал, май айыру, спирт, ағаш,
қағаз өндіру ... ... ... Бұл ... ... ... ... алынатын жанама өнім түріндегі малазықтық
заттар жатады. Мұндай азықтардың 1 кг ... ... ... ... ... ... жаңа ... сығындыдағы, ағаш
үгіндісіндегі 0,18-0,25 азық өлшемі, 1,13 МДж-дан кұнжара қалдықтарындағы,
сірнедегі -12,9 ... ... АҚ және ... майы ... ... т.б. -8-10 г ... майы ... дән қалдықтарындағы
350-400 г дейін аралықта ... ... бар. ... ... ... (сығынды, сірне), спирт (төп) және май айыру, кұжара
(дән қалдығы) өндірістері қалдықтарының меншікті ... ... ірі ... ... ... жаңа алынған және сүрлем
күйінде пайдаланады. Жаңа алынған кезінде сығындының 1 кг 1,13 МДж АҚ, 6 ... ... 2,5 г ... 3 г дай, 33 г талшық болады.
Сірне– жеңіл сіңірілетін көмірсулардың (қанттардың) көзі. Оның 1 ... МДж АҚ, 500-550 г ... ... ... ... дән өндеуден кейінгі өнім ретінде алынған
мал ... 1 кг төп ... 0,9 МДж АҚ, 20-30 г ... ... (1
кг құрғақ затта 200-300 г), 5-9 г шикі май, 7-11 г талшық болады. Төп – ірі
қара бордақылау үшін ... азық ... ... ... және ... ...... өңдеуден алынатын
жанама өнім. Олардың құрамы тартылатын алғашқы өнім құрамына байланысты.
Кебек дән қабықшаларына және оған ... ... ... ... бөлшектеріне бай келеді. Оларда 8-10% ғана шикі талшық болғандықтан,
дәнмен салыстырғанда қуаттық құндылығы едәуір төмен: қоректілігі 0,63-0,78
азық ... ... 1 ... 9,0 МДж АҚ ... 15% шикі протеин және 3,5-
4,0% май бар. 1 кг кебекте 5,5-7,8 г лизин ... ... - ... мол
көзі, дегенмен едәуір бөлігі малдың ішін айдайтындай әсері бар ... және ... ... ... ... мен ... ... азықтар. Азықтардың бұл тобына ... ... өте ... (1 кг ... ... ... 800 г дейін
қорытылатын протеин бар) тән. Мал азықтандыруда мейлінше үлкен маңызға ие
болатын ... сүт және сүт ... мал мен ... ... ... (сүт, ет-сүйек және балық ұндары).
Сүт пен оны өндеуден қалған қалдықтар – төл ... ... Майы ... ... айранның сарысуын сол күйінде де,
сұйық және құрғақ табиғи ... ... да ... ... ... ... қоректілігі 1,37 азық өлшемі.
Қорытылатын протеин 119 г, Са және Р – 127 г (ет, ... және қан ... 80% ... ... биологиялық тұрғыдан өте жоғары құндылығымен
ерекшеленетін протеин бар. Ет, ... ... 1 кг ... 40-60 ... 25-30 г ... болады.
Балық ұнының амин қышқылдық құрамымен айқындалатын, ... өте ... ... бар. ... ... 1,5 азық ... 480-630 г,
қорытылатын протеин 0,9-1,5 азық өлшемі, 480-630 г, қорытылатын ... 20-80 г, Р 15-60 г, 9,9-14,5 МДж АҚ, 650 г ... ... ... ... г ... 25-30 г ... болады.
Микробтар түзілуінен алынатын азықтар арасында мейлінше құндылары –
ашытқылар мен ... ... ... ... және басқалардың
қалдықтарында өсірілетін бактериялық өнімдер. Бұл азықтар ... ... мал мен ... - ... ... ... орын алады.
Құрама азықтар, БВҚ, ТСА-мерзімдік азық үлестерін жетіспейтін
қоректік элементтер мен қуаттар бойынша ... ... ... ... ... ... сүтті аздап немесе толық алмастыру үшін арнайы таңдап
алынған көптеген бөліктерден тұратын зауыттарда ... ... ... мен БВҚ, үлгі ... мал ... ... ... мерзімдік азық үлестерінің құрылымын және мал азықтандыру
түрлерін ... ... ... емес ... ... ... ... тұздарын,
синтетикалық амин қышқылдарын), минералдық және ... ... ... ... ... ... мерзімдік азық үлестерін ... ... мен ... ... ... не азықтық протеинді
аздап алмастыру үшін қоспа ретінде пайдаланады.
Азықтардың ... ... ... ... өте ... ... бейім қоректік заттар шоғырланған. Оларға мал денсаулығына, мал
өніміне зиянсыз өсімдіктер, жануар, микроб ... ... және ... ... ... құрамы және қоректілігі бойынша олар
келесі топтарға ... ... ... ... көк ... сүрлем, тамыртүйнек жемістілер, бақша
өнімдері.
Ірі азық – пішен, сабан, топан.
Жем – дәндер, күнжаралар мер шроттар, құрама ... ... ... ... (барда, жом, мезга,
сыра бөртпесі, сірне)
Жануар тектес азықтар:
Сүт және сүт өнімдері (уыз, сүт сары суы, айран, ірімшік)
Ет комбинатының ... (қан, ет, ... ... ... ... ... нан ... түзу өнімдері (амин қышқылдары, антибиотиктер,
т.б.).
Минералды және витаминді ... ... (ас ... бор, фосфаттар, микроэлементтер
тұздары).
Витаминдер және ... ... ... ... ... сәйкес бекітілген талаптар
қойылып, сортқа және ... ... ... ... нормаға сәйкес азықтандырудың негізгі
принциптері
Физиологиялық құнды және экономикалық жағынан тиімді келетін
азықтандыру – ... ... деп ... М.Ф.Иванов: «Мал организміне оның тұқымы мен ата-тегінен
гөрі азық және азықтандыру үлкен әсер етеді» -деп, айтқан ... ... ... ... ...... ... тірілей салмағын, өнімдік
дәрежесін және физиологиялық жағдайын ( сиырдың ... ... ... т.б.) ... отырып, организмнің қоректі заттарға
мұқтаждығын толық қанағаттандыра азықтандыру. Азықтандыру нормасы ... ... ... ... мұқтаждығын қанағаттандыру, денсаулығын сақтау,
бірқалыпты өсіп отыруы және ... ... ... отырып, жоспарлы өнім
алуға жұмсалатын қажетті қоректі ... ... және ... жағдайға байланысты азық өндірісі және ... ... әр ... Сол ... ауыл ... малдарын
азықтандыру жүйесі мен түрлері әр түрлі ... Мал ... ... ... ... тұрған жеріне, азық өндірісіне, жерді
пайдалану жағдайларына байланысты.
Мысалы, мүйізді ірі қара мал үшін ... ... ... ... ... ... сүрлемдік, жемдік, сүрлем-пішен,
сүрлемді+тамыр жемістілер+жем т.б. Ал жаз кезінде таралған азықтандырудың
түрлері: шөп, шөпті сүрлем, ... жем. ... ... ... ... малдың денсаулығына, төл беруіне, экономикалық тиімділігіне
тигізетін ... ... ... ... мен ... ұзақ ... жыл маусымы
кезеңдерінде негізгі азық топтарын жүйелі ... ... ... ... ең көп кездесетін түрлері: ірі азық, шырынды,
құрамалы азық деп атауға ... ... ... ... азық түрлерінен азықтық
рацион түзуге болады.
Азықтық рацион деп – ... ... ... ... ... деген тәуліктік мұқтаждығын қанағаттандыра алатын мөлшердегі әр
түрлі азық құрамын айтады. Рацион құрамында болатын азық ... ... ... қабылдап қоректенуге тиісті. Жасалған рацион жоғары
және сапалы өнім алуды қамтамасыздандыруы және мал ... ... ... ... Рацион құрғанда шаруашылықтағы ... ... ... ауыл ... ... қажетті негізгі және қосымша азық
топтарын есепке алу қажет. ... ... кем ... 3-4 азық ... одан кем болмауы тиіс. Мысалы: ... ... ... ... ... ... сүрлем, зығырдың күнжарасы,
бидайдың кебегі, арпа, т.б. рационның ... ... оның ... ... ... ... мен ... ортада тығыз байланыс бар, сыртқы ортаның
өзгеруіне байланысты жас организм де өзгеріп, онда әр түрлі құбылыс ... жас ... ... және ... ... тұқым
қуалау заңдылығымен қатар азықтандыру көп әсер ... Мал ... ... мал ... ... оның ... қуалаушылық қасиеті
жүзеге аспай қалуы сөзсіз. Азықтандырудың бірінші тәсілін қолданып, оның
өнімдік қасиетін де ... ... ... төл ... ірі қара
табынынан өнімді көп алудың негізгі бір жолы.
Мал төлден ... ... мал ... ... тумаған
бұзаудың қамын оның ана құрсағында жатқан көзінен бастап ойлайды. ... ... ... ... ... ... көп, ал ... азырақ беріп
өсіреді. Етті ірі қара мал шаруашылықтарында ... ... ... ... ... қолданғанда өсіп келе жатқан малдардың организмінде
зат алмасуы күшейіп, әрі ас қорыту органдары жақсы жетіледі. Сөйтіп, мұның
барлығы сүттің көп ... ... ... ... етті ... ... көп беруден аз ауақыттың ішінде көп салмақ қосады.
Малдың өнімдік және ... ... ... дұрыс
азықтандырумен қатар олардың эмбрионалдық және постэмбрионалдық өсіп даму
заңдылығына байланысты. ... ... даму ... үш ... ... дейінгі және эмбриондық деп бөледі. Ұрықтық кезеңі ... ... ... ... ... дене ... ... бастайды.
Ұрықтық даму кезеңіне ұрық тез ... оның ... 600 есе ... дейінгі кезеңде тканьдар мен дене мүшелері одан әрі ... ... бұл ... ... ... пайда болуымен бітеді. Эмбрион
өзінің анатомиялық құрылысы бойынша жаңа туған бұзауларға ұқсас. ... ... оның ... 8-15 г болады, ал даму уақыты 26 ... ... ... ... ... ... 61 күннен бұзау туғанға
дейін созылады. Бұл уақыт ішінде организм қалыптасып өсе бастайды, ... ... ... да ... ... ... аяғында, оның
салмағы 25-40 кг-ға дейін жетеді. ... ... ... екі ай ... өте ... әрі ... 300-400 г салмақ қосады. Эмбрионның
салмағы 5 айлығында 2-4 кг, ал 7 ... 12-16 кг және ... ... 9,5
айлығында 25-40 кг-ға жетеді. ... ... ... ірі қараның
тұқымына байланысты. Сонымен бұзаудың ... 2-2,5 ай ... ... 12 ... 26 ... дейін өседі. Ірі қара ... ... ... ... ... даму ... 5 ... уыз сүтті, сүтті, қарқынды өсу және жыныстық жетілу, өнімділігінің
қалыптасуы және өнімді мол беру және ... ... ... ... ... азықтанады, дем алады, әрі сыртқы
ортаға бейімделіп, онымен қарым-қатынас ... ... ... ... үшін ... 7-10 күн ... Осы уақытта бұзаудың ауруға
шалдықпауына, сыртқы ортаға бейімделуіне көмектескен жөн. Бұзау туғаннан
кейін сиыр ... беру өте ... Ірі қара уызы ... ... ... А витаминімен қамтамасыз етеді әрі асқорыту мүшелерінің ауруға
шалдықпауына көмектеседі, организмдегі зат ... ... ... ... ең ... ... сүт. Бұл кезеңде өсімдік
тағы басқада ... да ... ... Ас ... ... ... бұзаулар бұл уақытта ... ... ... ... сүт ішу ... 2 ... 6 айға дейін созылады. Қарқынды өсу және
жыныстық жетілуі кезеңінде ... ... ... көп ... ... ... ... жасы 10-12 айға жетіп, жыныс мүшелері да
қалыптасады.
Сиыр табынын асылдандыруда, ... ... асыл ... ... ... бар. ... дұрыс азықтандырудың және жақсы күтіп-бағудың
арқасында олар дұрыс қалыптасып өніп-өседі, сыртқы дене ... ... ... ішкі органдары да дұрыс жетіледі. Жақсы төл алуды алдын ала
жоспарлайды.
Мал ... ... ... ... ... ... малдың тұрпаттық мықтылығын дамыту ісі төлді жақсы өсіруге ... аса ... ірі қара малы мен ... ... ... ата-
тектерінің қасиеттілігін дамыту үшін, ... ... бөлу ... Бұзау
туғаннан бастап, үлкен болып өскенше шаруашылыққа арзанға түсетін азықты
көп жегізіп үйрету дұрыс. Төл ... ... ... етілсе, олардың
тұқым қуалаушылық заңдылықтары айқындалады.
Сүтті мал шаруашылықтарында ... ... сүт беру ... ... ... бір ірі қараға бекітіп, сол ірі қараның сүтін
емізіп өсіреді.
Етті ірі қара шаруашылығында бұзауларды 6-8 айға ... ... әрі ... азық беріп өсіреді. Мұның өзі екі ... ... ... ... әр түрлі екендігін көрсетеді.
Бұзаулардың тәуліктік салмақ қосуына ... әрі ... ... ... әр ... схемасымен өсіреді. Тауарлы
шаруашылықтарда бұзауларға сүтті 3-4 апта береді де ... ... көк сүт ... ... ... ... бұзауларды толық көк сүтке
көшіреді, сөйтіп оны 4-5 айға дейін береді. 6 айлығына дейін ... ... кг таза сүт және 400-500 кг көк сүт ... Ал, асыл ... 6 ... дейін таза сүтті 300-400 кг-ға дейін және көк сүтті
500-800 кг-ға дейін ... ... ірі ... ... ... көк ... құнарлы азықты
7-8 айлығына дейін береді. Ондай ... жеке ... ... жағдайда ғана бұзаулар жақсы өсіп жетіледі.
Бұзауларға жемді бірінші рет 20-25 ... ... бере ... Жем
өте таза болуы тиіс, ал көгерген ... ... ... жемді беруге
болмайды. Алғашқыда әр бұзауға 50 грамнан ғана ... ... ... оны 6 ... ... 0,6-1,5 ... дейін жеткізеді.
Жем ретінде сұлы ұны, бидай жармасы және құрама жем қолданылады.
Сүтті және сүтті-етті ірі қаралардың бұзауларына шырынды және ... ... ... ... ... беру тәсілін қолданады. Бірақ
рационда қорытылатын протеин мол болуы тиіс. 2 ... ... ... шөп жеуге үйрете бастайды, ал жаз ... ... ... ... көк шөп өте пайдалы.
Төлдің сапалы болуы ата-енелерін сұрыптауға және ... Сиыр ... ... және ... ... ... ... Бүкіл одақтық ғылыми-зерттеу мал шаруашылығы
институтының ... ... ... ... түрлерінен тұруы тиіс:
яғни азық құрамында қорытылатын протеин, минералды заттар және ... ... жөн. Асыл ... ... ... ... сүт -450, көк сүт-800, жем-225, шөп-250, сүрлем-150, қызылша – 75,
тұз-215 және бор 1,9 кг-нан беріледі, ... азық ... 650 кг, ... ... – 170 кг-ға жетеді. Олардың алты айлығынан 12 айлығына
дейін: шөп -950, жем-390, сүрлем -500ғ ... -215, тұз - 9 және бор ... ... ... азық ... -1000 кг, тәулігіне қосатын салмағы
750 г. 12 айлығында тірідей ... -325 ... ... Асыл ... 12 ... 16 айлығына дейін: шөп-840, жем – 280, сүрлем
-550, қызылша -215, тұз -6 және бор 3,6 ... ... ... ... 840 кг, ... 650 г салмақ қосады, ал 16 айлығында тірідей
салмағы -400 кг-ға ... ... ... асыл ... ... азық мөлшерін 15-20 пайыз азайтады, әрі сүт және көк сүт көбінесе
жасанды сүтпен алмастырылады. Туғаннан алты ... шейн ... 1 кг азық ... 120 г ... ... ... 4-5
айлығында -105 г, ал 15 айлығынан асқанда -100 г. ... азық ... ... ... ... ... және хлор болуы қажет. ... ... ... ... ... ... мөлшері әрбір 10 кг тірідей
салмағына 10-15 г ... Азық ... ... де ... ... мөлшері 12 айлығына дейін 10 кг тірідей салмағына 70-80 мг, ал
12 айлығынан асқандарына 50-60 мг. Төлді ... ... ету ... ... ... ... ұнтағын, балық майын, А, Д, С витамині бар
жемдерді берген жөн.
2.3.Бұзауды уыз еметін, сүт ... және одан ... ... техникасы
Ірі қара малдың төлін өсіріп одан жоғары өнім алу үшін ... ... ... үшін, қажетті құрғақ заттар: 7-12 айлығында ... 13-18 ... 2,1-2,5 ... ... 1,8-2,2 кг, (100 ... Әрбір азықтық өлшемге тиісті сіңірімді белоктық зат: ... ... 120-130 г, 4-6 ... 117-105 г, 7-9 ... 100 г, ... 95 г, 16-26 ... 90 г, 27-28 ... 108 г, қант пен
белокты заттвардың қатынасы 0.8:1.
Алты айға дейінгі азықтандыру жобасы бойынша өсірілген ... ... ... ... ... болашақ пайдаланымына сәйкес
ұйымдастырады. Сүтті сиыр бағытында өсірілетін таналардың ас ... ... үшін көк шөп, ... ... жаздық сабан, сүрлем,
тамыр түйнек жемістілер секілді аумақты жемшөпке мейлінше ерте үйретіп,
көптеп азықтандырады. Етке ... ... ... ... ... құнарлы азықтармен мол азықтандырып, тез өсіп жетілуін, еттік
қасиеттерінің қалыптасуын ... әр 1 кг ... ... ... 6 ... 1 ... дейін 1 а.ө.-де 120-121 г қорыт.протеині бар -6-7
аө.,
...1 жастан 2 жасқа дейін 1 а.ө.-де 110-100 г ... ... ... ... Мұны ... ету үшін ... 6 айдан 1 жасқа дейінгі малға -6-7 кг тамыр жемістілер, 4-5 ... 1 кг ... 0,5 кг жем, 25 г ас ... 25 г ... бор немесе
фосфат,
... 1 жастан 2 жасқа дейінгі малға -7-8 кг ... 6-8 кг ... ... пішен, 2 кг сабан, 0,5-1,0 жем, 40-45 г ас тұзы және 30-35 г азықтық бор
немесе фосфат ... ... отын ... кең ... 7-9 ... ... -18-22 кг, 10-12 ... -22-26 кг, 13-15 айлықтарына -26-30
кг, 16-18 айлықтарына -30-35 кг көк шөп беріледі. ... бұл ... ... ... ... ... ... бұқашықтарға ғана жұмсауға
болады. Жайылым отына жас мүйізді ірі қара малды ... ... ... ... ... ірі ... ... барып, жайылымға шығарады.
Бұзауға бірінші 10-15 күнде берілетін ... ... ... ... ... сүт 150 кг, екінші айында қаймағы алынбаған сүт 30
кг, үшінші, төртінші, бесінші, алтыншы ... ... ... ... Қаймағы алынған сүтті екінші айлығынан бастап ... ... ... пішенмен азықтандыруға үйретеді. Сүрлемге азықтандыру 2-ші
айда бастайды. Тамыр ... ... ... 2-ші онкүндігінен
бастайды, аралас құрама жемге 2-ші ... ... ... ... ... ... айдың екінші онкүндігінен бастайды. Төлдерді
осы ретте азықтандыруды, сүтпен қоректендіруді аяқтағаннан ... ... ... азықты мөлшерлеудің өлшемдері жас ерекшеліктеріне
байланысты өзгертіп ... жас ... ... ақ ... ... ... етеді. Бұзау
өмір тіршілігінің бірінші айында 100 кг ... 250-300 г ... ал алты ... 75-100 г белокты қажет етеді. Сонымен төл
өсіп-даму үшін кестеде көрсетілгендей ... ... 35 ... ... ... ... ... 2-ден бастап 5 азық өлшеміне дейін өсіріледі. 180-200
кг бұзауға 30-40 күн ішінде тәулігіне 1/5-1/6 мөлшеріндей сүт ... ... көк ... ... ... ... екіншісін кешке
беруге болады. Жас бұзауға берілетін сүт пен көк сүт әрі жылы, әрі ... ... ... ... бір ... бұзауларға 30-35 градус, содан
кейінгілеріне 20-25 градустан төмен болмауы тиіс. Егер ... ... ... ... ... беру қажет.
Бірақ бірінші күні 1,5 кг-нан артық беруге ... ал ... ол 3,5 ... ... ... ... аптада 4-4,5 кг сүт, үшінші
аптада 6-7 кг-ға дейін беріледі. ... 2 рет ... ... бастап көк сүтке ауыстырып, алтыншы аптада түгел көк ... 2 ... ... ... ... 10 ... ... көк сүт
ішкізіледі. Бұзауларға сүтке қосымша арпа, сүлы үнтақтары және құрама жем
беріледі.
Бұл күндері ... ... бір ... ... ... әдісі де
қолданылып жүр.
Телінетін бұзаудың саны сиырдың сүттілігіне байланысты болады. ... ... ... 3 айға дейін еміп өседі. Одан кейін оларды ... ... ... ... ... арасы 10 күннен алшақ болмауы
тиіс. Бұзаулар ... ... 10-12 ... ... ... ... ... тәулігіне 3 рет емізіледі.
Бұзауларды азықтандырудың ерекшеліктері, уыз, сүт еметін, ембейтін
мезгілден соң ... ... ... асқазан, жыныс мүшелерінің өзгеруіне байланысты
туғаннан бастап 2 ... ... ... шартты түрде 5-ке бөлуге болады.
Бұл кезендер бұзау денесінің өсуіне, азықтандыру сипатына ... әр ... ... ... 3-4 ... – бұл ... ... алынбаған, алынған
сүтті көбірек қажет етеді. Екінші кезең -4 айдан 9 айға ... ... ... ... көбі жем, ... ... ... қаймағы алынған сүт, жайылым
шөптері беріледі. Үшінші кезең – жасқа толуға ... ... ... ... ... көлемді азықтармен азықтандырады. Төртінші кезеңде –
бұзау 18 айды аяқтайды, бұл кезде сабан, пішен, шырынды жем, ... ... бір ... ... ... ... – 18 айлықтан 24 айлыққа
дейінгі кезең. Бұл кезде жоғары сапалы дайындалған жүгерінің сүрлемі, ... ... ... ... ... ... ... қатар ірі және
шырынды азыққа талап күшейе бастайды. Туғаннан кейін бірінші он күнге дейін
бұзау уызбен азықтанады, егер ... сиыр ауру ... онда ... ... ... ... сиырдың уызымен қоректендіреді.
Туғаннан кейін 1-2 сағаттан соң бұзауға 1-1,2 кг уыз ... ... ... ... 4-5 рет ... Уыздың жылылығы 370С болуы қажет.
Жалпы берілетін уыз мөлшері алғашқы кезінде 200-500 кг-ға дейін, ал ... сүт 800 ... 200 ... дейінгі мөлшерде беріледі. Жасы мен
айларының даму ... ... ... ... мына ... ... ... түрлері |Жасы мен айлары |
| |7-9 |10-12 |13-15 |16-18 |19-21 |22-24 ... кг |2,5 |2,5 |2,5 |2,5 |2,5 |3 ... кг |5 |7 |10 |10 |11,5 |10,5 ... кг |3 |3 |3 |4 |4 |5 ... кг |- |1 |1 |1 |1 |1 ... ... азық, кг |0,8 |0,7 |0,6 |0,6 |0,5 |0,8 ... ... г |30 |30 |40 |40 |50 |55 ... ... г |21 |24 |30 |35 |40 |45 ... ... мыс, мг |- |30 |32 |30 |40 |30 ... ... ... | | | | | | ... |150 |320 |300 |320 |380 |380 ... ... мг |6 |9 |9 |9 |10 |11 ... жем Д | | | | | | ... мың х.ө. |0,6 |1,2 |1,8 |2,3 |2,75 |3,0 ... ... көк шөп болмаса онда бұзауды сапалы азық болатын,
сүрлем немесе пішен, жем-концентратты ... ... ... күніне белгілі уақытта 3-4 рет азықтандырады, әуелі жеммен, сосын
жемнің қоспасы, шырынды азықтар беріледі. Жылылығы 10-120С таза сумен ... сүт ... ... ... алынбаған сүтті көбірек береді
де, қаймағы көп алынған сүтті аз ... ... ал сүт ... кезінде
қаймағы алынған сүтті көбірек береді, ... ... ... ... еліміздің сүт бағытындағы мал шаруашылығында бұзауларды бірден
енесінен бөліп, уыз бен ... ... ... Жас төл профилақторийде 10-15
күн тұрады. Осы уақыттың ішінде жас организм сыртқы ... ... ... ... жас бұзаулардың тіршілікке бейімділігі уызбен
алғашқы ауыздануына, организмдеріне ... ... ... ... ультракүлгін сәулелермен қыздыру нәтижесіне байланысты болады.
Уыз – ... ... өмір ... кезіндегі бірден-бір тиімді азық.
Онда белок сүтке қарағанда 4-5 есе көп, витаминдер де, ... ... да ... ... Жаңа ... ... 30-35 күннен соң сүттің
орнына быламық ... ... 6-8 ... соң ... ... ... ... азық беруге болады.
Кесте 2
| ... ... |
| |1 |
| |
|9 |10 |11 |12 |13 |14 |15 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... ... |75 |75 |150 |150 |75 |675 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |15 |90 |165 |315 |465 |615 ... ... | | | | | | ... ... ... г|700 |700 |650 |600 |500 |500 ... аяғындағы жеке |92 |144 |241 |331 |406 |443 ... ... кг | | | | | | |
|1 ц өсу ... | | | | | | ... ... |4,1 |5,8 |8 |9,3 |13,8 |14 ... ц | | | | | | ... он ... ... жеке ... ... ... Одан соң 10-
15-тен топтап белгілі тұратын орынға ... Бұл ... ... рационы қаймағы алынған сүттен, шөптің ... ... ... және ... ... пішендеме мен сүрлем де болуы
қажет. Екінші кезең рационы: пішен, пішендеме (немесе сүрлем), шөп ... ... ... ... ... Үшінші кезеңде азық үлестіргіш КТУ-
10, КТУ-3А арқылы астаулар мен оттықтарға толтырылып тұрады.
Бұзауларды өнеркәсіп ... ... үшін ... ... 15-20 ... ... әкелінеді. Олардың салмағына,
түріне қарай 360 бастан топтастырады. Әр топ 4 ай (115 күн) бойы ... ... де одан ... 277 күн ... әрі ... ... өсіріліп
бордақыланады (4 айдан 13 айға дейін). Әр малдың салмағы бұл мерзімде (392
күн) 405 кг ... ... ... қамтамасыз ету үшін азықтандырудың
пішендеме –жем түрі пайдаланылады. Әрбір екі апта сайын ет комбинатына 352
ірі қара ... ... ... ... 13,5 айға ... ... 115 ... созылып 2 бөлікке бөлінеді, алғашқы бөлігінде бұзаулар 65
күннің ішінде 45 кг-нан 84 ... ... ... Бұл ... ... жасанды
сүт, құрама жем, жоңышқа пішенін береді. 2-ші бөлігі 65 күннен 115 күнге,
яғни 50 күнге созылады. Бұл ... мал ... ... ... жоңышқа
пішенімен азықтандырылады. 2-ші кезең 116 ... ... 392 ... ... Бұл ... мал салмағы 128 кг-нан 450 кг-ға дейін жеткізіледі. Мал
барынша мол ... ... 33 ... ... 67 ... тұрады.
Еміп жүрген бұзау туғаннан бастап айырып алған кезге ... ... ... Бұл тек қана етті ... төлдерге тән. Енесінің
бауырын еміп жүру ... 7-8 айға ... ... аз ... ... ... азықтандыра отырып, салмағын
көтеру және етінің ... ... ірі қара етін ... ... ... ... әр килиграмм қосқан салмағына жем аз жұмсалады.
Бұл мал негізінен көк шөп, пішен, сүрлем, тамыр жемістілер, егіс даласы ... ... ... жей ... Азыққа жетіспеген белоктарды
карбамидпен толықтыруға болады.
Ірі ... жас ... ... ... ... ... үш
кезеңге бөлінеді. Бірінші цикл ет бағытындағы мал үшін 8 айға созылады.
Цикл аяғында ... 700-800 г ... ... 180-200 кг ... ... цикл, яғни бордақылауға дейін өсіру 5-5,5 айға созылады. 12-13 ... 300 ... ... ... ... ... айға созылады.
Мұнда мал семіріп, 16-18 айлығында 430-450 кг тартады. Жас малға І циклде
сүт, шырынды ... көк ... ... ... сұлы ұны беріледі. ІІ циклде
пішен, сүрлем, пішендеме, құрама жем ... Ал ІІІ ... жем 6-8 ... ... ... мол ... ... жайып семірткен тиімді. Бұл
кезде мал тәулік бойы жайылады, жайып семірткенде 4-5 айда 100-150 ... Мал ... ... ... 1000 ... қосымша салмақ
қосады. Жайылым шөбі құнарлы ... ... ... жас мал 4 ... төмендері 5-6 айда семіреді. Жайылымда семірген малды қосымша 1-2
ай бордақылау керек. Малды бордақылап семірту ... ... ... ... ... Жас мал 100-120 күнде, сақа мал 80-90 күннің
ішінде семіреді.
Қорытынды
Жаңа ХХІ ғасырда зоотехния саласы ғылымдары алдында ... ... ... ... ... жаңаша дамыту мәселесі тұр.
Мұндай дамытуды нақтыланған норма да керек етеді. ... ... ... ... ... жасалды. Мысалы, ауылшаруашылық жануарларының
ВНИИФБ ИП ғалымдары сүтті сиырларды ... ... ... ... Бұл бағыт типтік рацион және әртүрлі дамытуда күдіксіздік
тудырады.
Малды азықпен қамтамасыз етудің басты көзі –жем, ... ... ... ... ... ... ... азықтық
дақылдардың өнімділігін арттыру, азықтарды сақтағанда ... ... ... ... құрамында белоктары көп мал ... ... ... ... ... да ... ... тиімді
еңбек өнімділігінің технологиясын азықтандыруда қолдану болып табылады.
Еліміз 2030 жылға ... ... ... ... азық өлшемін ең кем
дегенде 115-125 млн тоннаға жеткізу қажет. Белоктың ... ... ... 2 пайызға артық шығындауға әкеліп соқтырады. Малды жедел
азықтандырудан тиімді, арзан азыққа негіздеу керек.
Ауыл ... ... ... ғылымы малды жоғары қондылыққа
жеткізіп, азықтың, тамақтың әсерінен белгілі мөлшерде аз еңбек ... ... өнім алу ... көздейтін ілім болып табылады. Осындай
жағдайда мал шаруашылығы үшін тұрақты азық ... ... ... ... мен ... ... ... ендіру – негізгі
азық өндірісін интенсивтендіруді үдемелі ... ... ... азық молайтудың технологиясын жетілдіріп интенсивтендіру
ғылыми-техникалық прогрестің негізінде іске асады. Азық өндірісінде –еңбек
өнімділігін арттыру, ... ... ... ... ... ... тиімді азықтандыру: малдың денсаулығын, қалыпты төл ... ... ... ... ... ... ... мал
шаруашылығын жоғары сапалы азықтармен қамтамасыз ету үшін маңызды шешуші
жағдай – ... мен ... ... азық ... кең ... ... табылады.
Жануарларды азықтандыру туралы ғылымның негізгі мақсаты қазіргі
уақытта нақты норма ... ... ... тиіс ... ... ... ... табылады, мұнда жануарлардың ... 20-30 ... ... егер бұл ... онда толық құнды
рацион құру мүмкін ... ... ... арқылы тәжірибеде қолданылады. Бұрынғы
жасалған типтік рациондарды қайта қарау қажет етілуде. Типтік ... ... ... бағалау жануарларды азықтандыруда ... ... ... ... ... ... жетістіктерді
қолдана отырып, тек жоғарғы дәрежеде типтік рационды жасау жұмыстары азық
өндіру ... ... және оның ... ... жұмыстарымен бірге
жүруі қажет.
Нақтыланған нормамен жануарларды азықтандырудағы қоректі заттарды
мөлшерлеу, жануарларды толыққұнды азықтандыру ... ... ... ... қажеттілігін: витаминдерге, минералды заттар және
жануарлар қорегіндегі белгілі азық ... ... ... ... денсаулығының мықты болуы және азықтандыруда аз шығын шығара
отырып, жоғары ... өнім ... ... ... ... толық
құнды азықтандыру дейді.
Азықтандырудың толық құндылығы жануарлардың қажеттілігіне сәйкес
рациондағы белгілі энергия ... мен ... ... ... ... ... ... керекті жағдай-жоғары сапалы азық және
жануарлардың онымен жақсы қоректенуі.
Қоректену-жануар организмі және оған азық ... ... ... ... әрекеттесудің күрделі процесі. Бұл процесте азықтың
сіңімді заттары жануарлар организміне ... емес ... ... ... Жануарды азықтандыру кешенділігінің ... ... ... ... ... ... ... көмірсуға, минералды
элементке, витаминге және басқа да ... ... ... ... ... ... әдебиеттер
1.Алексеев А.В. Мал өсіру негіздері.-Алматы, 1974.
2.Байжұманов А.Б. Мал өсіру.-Алматы: Қайнар, 1987.
3.Бегімбеков Қ.Н., Төреханов А.Ә., Байжұманов Ә. Мал өсіру және ... ... ... ... б.
4.Борисенко Е.Я. Разведение сельскохозяйственных животных.-М.: Колос, 1967.
5.Демеуғалиев Е. Мал азықтандыру (Оқу құралы).-Алматы, 2000, 247 б.
6.Омарқожаұлы Н., Әкімбеков Б.Р. Мал шаруашылығы: ... ... ... ... Р. Мал ... практикумы.-Астана, 2007.
8.Керімбеков Ж., Төреханов А., ... Ш., ... Н. Ірі ... сүт пен ет ... ... ... ... Ж., Төреханов А., Найманов Д., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі
қара шаруашылығы.-Алматы: Триумф-Т, ... Т.С., ... А.Б., ... К.Н. Мал ... ... 1998.
11.Садыкулов Т.С. Разведение и селекция сельскохозяйственных животных.-
Алматы,2003.
12.Тойшибеков М.М.,Ертаев Е.Е. ... и ... ... 1995. ... Ж.С., ... А.А. ... тип ... скота.-Алматы, 2005.
14.Тореханов А.А. Воспроизводство в скотоводстве.-Алматы, 2005.-220 с.
15.Тореханов А.А., ... Б.З., ... Ж.Т. ... ... ... ... ... продуктивности и качеству потомства.-Алматы: Бастау, 2003.
16.Чижик И.А. ... и ... ... ... 1979.
17.Эрнст Л.К., Кравченко Н.А. и др. Племенное дело в ... ... Н.А. ... ... ... Колос,
1973.
19.Красота В.Ф., Лобанов В.Т., Джапаридзе Т.Г. ... ... М.: ... ... ... ... –Астана: Фолиант, 2007.-456 б.
21.Калашников А.Б. Нормы и ... ... ... ... Агропромиздат, 1995.
22.Левин А.Б. (Аудармашылар Ә.Ермаханов, Ә.Жұмашев) Мал шаруашылығы
негіздері.-Алматы, 1985.
23.Кравченко Н.А. ... ... ... ... В.Ф., ... В.Т., ... Т.Г. ... животных.- М.: Агропромиздат, 1990.
25.Калашников А.Б. Нормы и рационы кормления сельскохозяйственных ... ... ... А.Б. ... Ә.Ермаханов, Ә.Жұмашев) Мал ... ... ... Р. Мал ... ... 2007.
28.Керімбеков Ж., Төреханов А., Дәленов Ш., Жазылбеков Н. Ірі ... сүт пен ет ... ... ... Ж., ... А., ... Д., ... Ш., Жазылбеков Н. Ірі
қара шаруашылығы.-Алматы: Триумф-Т, 2006.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мал азықтары9 бет
Мал азықтарының топтары9 бет
Ауыл шаруашылық өндірісін орналастыруды модельдеу12 бет
Балық шаруашылығы35 бет
Боталарды өсіру кезінде қойылатын ветеринарлық талаптар26 бет
Хлортетрациклиннің продуценттері38 бет
Құстардың экологиясы3 бет
«жұмыс аттарын азықтандыру»24 бет
«Сиыр табынын толтыратын ұрғашы бұзауларды азықтандыру»26 бет
«Суалған буаз сиырды азықтандыру»20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь