Табиғи су көздерін санитарлық –гигиеналық тұрғыдан бағалау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
І. Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
ІІ. Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
2.1 Табиғи су көздерін санитарлық .гигиеналық тұрғыдан бағалау ... ... .10
2.2 Судың өздігінен тазалануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
2.2.1 Су көздерін санитарлық тұрғыдан қорғау ... ... ... ... ... ... ..14
2.2.2 Сарқынды лас сулардың су қоймаларға әсері және оларды жіберудің санитарлық тәртіптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2.3 Суға қойылатын ветиринарлық.гигиеналық талаптар ... ... ... ... ... .21
2.4 Судың химиялық құрамы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
2.5 Су сапасын арттыру әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
2.6 Мал суару тәртіптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
ІІІ.Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
IV. Пайдаланылғанәдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..34
Су кешенді табиғи байлық болып табылады және дүниежүзілік мұхит (94℅), жер асты суы (4℅), мұз бен қар (2℅), өзен, көл және батпақ суларынан тұрады. Барлық су қорының (1,5 млрд км3) тек 2 пайызы ғана тұщы су үлесіне тиеді.
Су дегеніміз негізгі биологиялық сұйық. Су организмге үш сұйық күйде (фазада) кездеседі: клетка ішінде, клетка сыртында және трансцеллюларлық. Оның ең көп мөлшері клетка ішінде жиналады (40-50 пайызы). Клетка сыртындағы суға қан плазмасы, клетка аралық сұйық және лимфа жатады. Трансцеллюларлық сұйық (ішек-қарын жолындағы, перикардтағы, плеврадағы, құрсақ қуысындағы, көз ішіндегі, буын қалтасындағы) тамырлардан кілегей қабат арқылы бөлінген.
Адам өмірі үшін, жануарлар мен өсімдіктердің тіршілігі үшін су аса қажет. Сонымен қатар су сыртқы орта факторлары есебінде жануарлар денсаулығына едәуір әсер етеді. Сондықтан мал организмі үшін судың алатын орны ерекше.
1. Мырзабеков,Ж. - Ветеринарлық гигиена, - А.: Білім, 2005. - Б.200 – 204.
2. Гершун,В.И. – Ветеринарная гигиена, - А.: Қайнар, 1994. – 184 – 190 б.
3. Кузнецов, А.Ф. - Гигиена сельскохозяйственных животных – М.: Агропромиздат, 1991.
4. Кузнецов. А.Фю - Гигиена кормления сельскохозяйственных животных – Л.: Агропромиздат, 1989
5. Лаптев, А.П.,С.А.Поливский. - Гигиена – М.: Колос,1990
6. Мырзабеков, В.М. - Жалпы зоогигиена – А.: КазНИИНТИ, 1992
7. Юрков ,В.М. - Микроклимат животноводческих ферм и комплексов – М.: Россельхозиздат, 1985
8. Кузнецов,А.Ф.- Жануарларды күтіп бағу гигиенасы , - М.:Колос, 2003.- Б.145 – 150.
9. Утенкова,Т.А. – Домашняя птица. Разведение и уход. – М.: Вече, 2006. – С. – 176.
10. Морозова,О. – Утки и гуси на вашем подворье, - М.: Феникс, 2002. – С. – 200.
11. Кәдіров ,Н.Т. - Жас мал дәрігеріне кеңес, - Алматы.: Қайнар, 1973.-Б.48-53
12. Бәшірова Ж. - Мал шаруашылығы негіздері курсын оқыту негіздері. - Алматы.: Рауан, 1994.
13. Ставровский,А.Е.- Мал шаруашылығы практикумы, - Алматы.:Мектеп, 1974.
14. Әлібаев,Б., - Мал өнімдерін өндіру технологиясы, - Астана.: Фолиант,2010.
15. Байжұманов, Ә., - Мал өсіру, - Қайнар, 1987
16. Бұлашев,А., - Ветеринария негіздері, - Астана.: Фолиант, - 2009.
17. Демеуғалиев,Е.- Мал азықтандыру, - Алматы, 2000.
18. Зоотехния негіздері.-Фолиант, 2007.
19. Қазақстанда мал құс азықтандыру және азық дайындау технологиясы, - Алматы, 2006
20. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.- Алматы, 2002, - 4 том.
21. Нәсіпбаев,Т.- Жануарлар физиологиясы, - Алматы.: Қайнар,1995.
22 Волков,Г.К. - Ветеринарно – санитарные и зоогигиенические проблемы промышленного животноводства, – М.: Колос, 1979.
23. Волков,Г.К., Репин. В.М. - Зоогигиенические нормативы для животноводческих объектов, – М.: Агропромиздат, 1986.
24. Хмелевский, Б.Н. - Профилактика микотоксикозов животных – М.: Агропромиздат, 1985.
25. Лаптев А.П., С.А.Поливский. – Гигиена, – М.: Колос,1990.
        
        Жоспар
Кіріспе …………………………………………………………………………..4
І. Әдебиетке шолу ……………………………………………………………...6
ІІ. Негізгі бөлім ……………………………………………………………….10
2.1 Табиғи су көздерін санитарлық –гигиеналық тұрғыдан бағалау ……...10
2.2 Судың өздігінен ... ... Су ... ... ... ... ……………………..14
2.2.2 Сарқынды лас сулардың су қоймаларға әсері және оларды жіберудің
санитарлық ... ... Суға ... ... талаптар ………………...21
2.4 Судың химиялық құрамы ………………………………………………..24
2.5 Су сапасын арттыру әдістері ……………………………………………26
2.6 Мал суару тәртіптері ... ... ... ... ... табиғи байлық болып табылады және дүниежүзілік мұхит
(94℅), жер асты суы (4℅), мұз бен қар (2℅), ... көл және ... ... ... су ... (1,5 млрд км3) тек 2 пайызы ғана тұщы су үлесіне
тиеді.
Су ... ... ... ... Су ... үш ... күйде
(фазада) кездеседі: клетка ішінде, клетка сыртында және ... ең көп ... ... ... ... (40-50 ... ... суға қан плазмасы, клетка аралық сұйық және лимфа жатады.
Трансцеллюларлық ... ... ... ... ... ... көз ... буын қалтасындағы) тамырлардан кілегей
қабат арқылы бөлінген.
Адам өмірі үшін, жануарлар мен ... ... үшін су ... Сонымен қатар су сыртқы орта факторлары есебінде жануарлар
денсаулығына едәуір әсер ... ... мал ... үшін ... ... ерекше. Ол ерекшелік организмінің құрамының үштен екі бөлігінің судың
үлесіне тиюімен қатар оның құрамында зиянды ... мен ... ... оның ... өсірудегі санитарлық орны жан-жақты көрсетілген.
Тірі және өлі табиғатта жүретін түрлі процестер мен ... ... ... ... ... судың маңызы зор. Мұздарды,
батпақтарды қосып есептегенде, жер ... 77,5% - ын су алып ... ...... ... өзен, көл, жер асты сулары, ... ... ... Су ... мен ... организміне еніп,
онда болатын зат және энергия айналымына тікелей ... ... тек сулы ... ғана жүре ... ... суда ... болған және осы
ортада дами алады, ал белок тірі клетканың ... ... ... Жер
бетіндегі биологиялық өнімдердің 43% - ын, ал оттегінің 50% - дан көбін
мұхиттар мен теңіздер ... қоры – ... ... ... орай жер ... тұщы ... ... аз. өзендер мен көлдердегі тұщы сулардың қоры, ... ... ... да ... ... ... бетінің әр түрлі жерлеріндегі тұщы
сулардың қорлары әр түрлі. Мысалы, Аляскада 1 адамға 2 ... м3, ... 100 мың м3, ... ... Одағында 18,3 мың м3, ал Қазақстан
Республикасы тұщы су қоры тапшы мемлекеттер қатарына ... ... жылы ... ... ... ... ... мөлшері 38 км3-ге
жетті.
Планетамыздағы адамзаттың тұщы суды пайдалануы жыл сайын өсіп келеді.
Ал, мұхиттардың, теңіздердің тұзды сулары шаруашылықта ... ... ... жүр. Біздің республикамызда су тұщытқыш станциясы ... ғана бар. Егер ерте ... бір адам ... ... ... ... литр су пайдаланса, XX ғасырда мәдениеті дамыған елдерде оның ... ... 200-400 ... ... ... ... ... системасындағы айналым
процестерінде тамаша бір қасиеті - өздігінен қайта ... келу ... ... ... аса ... ... бірі табиғи
сулардың осы қасиетін сақтап қалуға барынша мүмкіндік жасау.
Судың өздігінен тазару ... әсер ... ... ... ... ... ... еруі және араласуы негізгі рөл атқарады.
Қазіргі кезде адамзат қоғамында 1 ... тұщы ... 3000 ... ... Суды ең көп ... ауыл ... ... пайдаланылған судың төрттен үш бөлігі қайтарылмайды. Мысалы,
1 тонна бидай өсіру үшін барлық вегетациялық кезеңде 7000 ... ... ... су жұмсалады.
Ауыл шаруашылығында қолданылатын улы ... ... суға ... Мал ... ... өлі ... заттар
(көң, шірінді, мочевина) топырақтан суға түсіп, су ... ... ... Органикалық заттары көп мұндай суларда көк-жасыл, ... ... ... ... өсімдіктер тез көбейіп, өледі, нәтижесінде судағы
органикалық ... ... ... ... суда оттектің
жетіспеушілігі туындайды.
Су – зат алмасу мен ... ... ... ... орта. Адамзат
өмірі мен мәдениеттің дамуы көне замандардан бері ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мен балық
шаруашылығында, медицинада және т.б. ... ... ... ... және басқа да ғылыми салаларының зерттеу объектісі.
Судың маңызы ... жер ... ... өмірдің дамуымен
сақталуы үшін өте зор. Биологоиялық өмірде су зат ... мен ... ... ... ... бір ... орта болып табылады.
Атмосферадағы су жазда жерді құрғап қалудан сақтаса, қыста аса ... ... ... ... яғни ... ... ... қамтамасыз етеді.
І. Әдебиетке шолу
ТаңтаровА.Б., А.Атабайұлының(2005ж) айтуынша ашық су көздерінің
өздігінен ... ... ... бір ... әсер ... әр ... ... өтеді. Бұл факторларға гидрологиялық (судың негізгі
массасымен бірге ... ... ... мен ... ... жүретін бөлшектердің), ... (күн ... ... ... ... (су ... ... лас
ағынның бөліктерімен өзара ... ... ... ... заттарға айналуы) факторларын жатқызуға болады.
Ағынды лас сулар ашық су қоймасына келіп құйылады да сол су ... ... ... Қалқымалы минералды және органикалық бөлшектердің
біразы шөгіп, су тұнады.
Өздігінен тазару процесі ... ... де, ... де ... Олар ... 1 метрден әрі тереңдігіне дейін
өтетін күннің ... ... ... ... ... ... қосылуының, сапрофиттер бөлетін бактериофагтар ... ... ... ... ... да ... нәтижесінде өледі. Судың өздігінен тазару процесі жылдың ... және ... су ... ... өзендерде қарқынды жүреді.
А.Ф.Кузнецовтың (2003) зерттеуінше, малды суару, азықтандыру және
қолайлы жағдай туғызумен қатар, олар ... ... ... ... ... арқасында мал организмі өзіне ... ... ... ... тітіркендіргіштер организмнің физиологиялық қызметіне,
зат алмасу процесіне, организмнің функционалдық қызметінің өсуі ... ... ... ... мен ... ... ... тигізеді.
Мал терісі, оның рецепторлық аппараты, ... ет, ... ... ... түгел организмге және жекелей органға тура және
жанама әсерін ... ... ... гемостазды сақтап қана қоймай әрбір
органдардың және жүйелердің функциональдық ... ... ... ... ... де ... жақсартады және өнімділік қабілетін
көтереді.
Б.Л.Белкин, А.А.Шуканов және тағы басқа ғалымдардың (2001) ... тері – ... ... ... мен ... және ... өтіп ... қорғайтын сыртқы жапқыш. Көптеген микробтар бүтін
тері арқылы өте алмайды, бактериялар тек тер және май бездерінің ... ене ... ... ... немесе тері жамылғысымен жабылған. Тері
организмді сыртқы ортадан бөліп тұратын ... ... Тері ... ... ... ... асырылады.
В.И.Гершун, Р.К.Туякова (2005) ... Мал ... ... су ... мамандар тарапынан үнемі санитарлық
бақылауда болуы қажет.
Санитарлық ... ... ... мал ... ... ... ететін
барлық су көздерін есепке алу мен паспорттаудан тұрады. Су ... ... мен ... ... беру үшін ... ... Бұл құжатта су көзінің санитарлық жағдайы, ... ... ... ... мен бактериологиялық кқрсеткіштері, мал
арасында, әсіресе суға байланысты шығатын аурулардың барлық шығу жағдайлары
жайлы мәліметтер көрсетіледі.
Санитарлық ... су ... ... ... ... ... ... эпизоотологиялық, топографиялық және
техникалық жағдайлары анықталады.
Су ... ... ... ... су ... тегі
мен типін, көлемі мен тереңдігін, топырақ пен жер қыртысының терең ... ... ... жер, су көзі ... ... ... береді. Топырақ пен судың көзін ластайтын мүмкіндіктердің бар
–жоқтығын анықтайды. Су ... ... мен ... қаралады.
Ф.А.Соловьевтың (1969) дерек көздеріне сүйенсек, Лас суды механикалық
тазалау-бұл сүзгі және арнайы құм ... ... ... ... ... іске асырылады. Суда өте үлкен қалқып жүрген заттар
арнайы сүзгіде ... ... Қүм ... ... аса үлкен емес
горизонтальды тұндырғыш, мұндағы су үлкен жылдамдықпен (30-60 м/сек) ағады.
Осы кезде құм ... ... тек ауыр ... ... тұнып
үлгереді,мысалы: құм, уақ тас және т.б. Ал, органикалық жеңіл бөлшектер ... өте жай ... ... тұндырғышқа шөгеді.
Тұндырғыштардың екі түрін қолданады: біріншісі таза жаңа шөгінді, ал
екіншісі шіріген шөгіндіні тұндыру. Үлкен тазалау ... лас ... ... ... ... –метантенкте залалсыздандырады. Ал кіші
және орташа станцияларда тұндырғыштың екінші ... жиі ... ... және екі ... ... ... Ал ... жергілікті
каналдық жүйедегі тұндырғыштың өте тиімді түріне ... ... ... лас ... ағуы өте жай ағу үшін ... және 24-28 сағатта ағып өту
керек. Осы кезде септиктенктің ... өте уақ және ... ... ... және ... ... ... қалады.
В.Ф.Костюнинаның (1971) еңбектері бойынша, Суда ... ... ... мал ... ... әртүрлі. Мал ішетін судың
органолептикалық белгілері бойынша ... шегі 1 ... 1 ... кезде анықталады және тұщы суда бұл көрсеткіш бұдан жоғары болмауы
керек. Құрамында тұзы көп судың дәмі кермек немесе ащы ... Тұщы ... ... ... ... ... мен ... Олардың дәмі
кермек және ащы екендігін ... ... ... мына ... ... 350 мг, ал сульфаттар 500мг/л дейін. Аса минералды су ... ... ... әсер етіп, су-тұз тепе-теңдігін
бұзатындықтан организмде ... зат ... және ... процестер
бұзылады.
Судың минералды болу –болмауын әуелі түйе, содан ... қой, ... ... Тағы бір айта ... жайт ... ... құрамының
өзгеруін сақа, қысыр малға қарағанда жас мал мен буаз мал қатты сезеді.
В.А.Аликаевтың (1970) ... ... ... артықшылықтары
келтірілген:
Егер судың температурасынан төмен немесе оған тең ... ... ... және қантамырларының тарылуымен сипатталатын
жергілікті салқындау болуы мүмкін. Ылғалды тері ылғалды жай ... ... ... жылуды шамамен 4 есе көбірек жоғалтады. Жуылған
теріні тезірек құрғатады. ... ...... 300С ... ... жуу көп еңбекті қажет ететін процесс. Сондықтан механикаландырылған
жууды пайдаланады. 5-10 ... ... төрт ... жуа ... ... ... ЛСД-2 және ДУК ... қолданады.
А.Г.Онеговтың (1984) оқулықтарына көз ... ... ... су қоймасына әртүрлі микроорганизмдер: ішек микроорганизмдері,
індетті ауру қоздырғыштары және гельминт – құрт ... да ... ... ... ... ... ... әртүрлі әсер етеді. Олардың
кейбіреулері (ет комбинаттарының ағынды сулары, жүн жуған, тері, утильдеу,
шарап-темекі өндірісі, қант және ... ... ... жануар және өсімдік
тектес органикалық заттармен ластанса олар ... ... ... көміртегіні көп пайдаланады. Сонымен бірге бқл су құрамында нашар
еритін заттар бар және ... ... мен ... ... ... су түбінде шөгінді түзеді. Кейде металл өңдейтін, химиялық және
текстиль ... ... ... ... ... мен балықтарға
қауіпті, улы заттар түседі. Олардың көбісі ерімейді, жойылмайды, сондықтан
оларды зарарсыздандыру еш қауіпсіз концентрацияға ... ... ... ... ... ... ... суларының әсерінен таза су
қоймасы ... және ... ... реакция өзгереді, әртүрлі дәм мен
иіске ие ... Су ... ... май, ... ... ... су ... ауа өтуіне кедергі келтіріп, бұл суды басқа
мақсатта ... еш ... ... (1984) ... ... ... болсақ,
Суға малды қатты уландыратын, тіпті өлім-жітімге ұшырататын басқа да ... ... ... ... және т.б) ... ... және мал ... қажетіне пайдаланатын су сапасын
стандарттау қазіргі кездегі ... ... ... ... бірі.
Мал суаратын су құрамы мен сапасы жөнінен МЕМСТ 2874-82 «Ауыз су сапсына
қойылатын гигиеналық талаптар мен ... ... сай ... тиіс ... ... ... сақталуы қажет және олардың сумен қамтамасыз ... ... ... суды өңдеу жүйесіне қатысты болмауы керек.
Судың химиялық құрамының зиянсыз ... ... ... суды ... ... реагент ретінде қосатын, су ... ... ... ... ... ... (2005ж) ... Жер беті суларының сапасына
келетін болсақ, барлық ірі су ағымдарының сапалы ішетін суға ... ... ... Іле, ... ... ... ірі ... болғандықтан қатты ластанған. Сондықтан олардың алдын ала
өңдеусіз ішуге немесе шаруашылыққа пайдалануға ... Нұра ... ... ... және ... ... мөлшерінің деңгейі жағынан
республикада ең ласы болып есептеледі. Ертіс өзенінде мыс (2 ШЖК дейін) ... (25 ШЖК ... ... осы ... дейін жоғары. Балқаш суында, ... ... ... және никельдің мөлшері жылдан жылға көбеюде. (2-8
ШЖК арасында).
В.И.Гершунның (1994) келтірген еңбектерінде ... екі ... ... ... алдында және одан кешкісін оралғанда. ... ... ... жазда 12-14 сағат, ал күзде 8-9 сағат. Қойды жаю үшін
күн шығар алдында бастап, сағат 10-10 ге ... ... ... 17-ге ... күндіз демалады, сағат 17-ден 18-ге дейін суарып, 18-ден 22-ге дейін
кешкі жаю ... Күз бен ... ... ... кешірек шығарып, қораға
ертерек оралтады. Күн көзінің ұзақтығына қарай ауа да, өріс оты да тиісінше
жылынады. ... ... ... мал ... жайылады. Сондықтан сағат 10-11-
ден 16-17-ге дейін бастырма астында немесе көгеріс ... ... ... жағдайында ветеринариялық байқаудан немесе өңдеуден өткізу
үшін отардан жекелеген немесе бір тобын бөліп алуға тура келеді.
Ол үшін бөлгіштер ... Екі ... ... үшін кірме
загонға айналып, олар ұзындығы 6-7 м және кеңдігі 0,4 м ... ... ... кіреді. Оған қойлар қайта серіппелі есікпен барады. Таулы
жағдайда қойларды сатылы ... ... Мал ... көк ... ... жазық даладан тау басындағы жайылымдыққа біртіндеп ... ... ... ... үшін ... баяу қайта түсе бастайды.
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Табиғи су көздерін санитарлық –гигиеналық тұрғыдан бағалау
Организмдегі су құрамы олардың түріне, жасына, жынысына және ... ... ... ... ... ... су оның дене
массасының 55 пайызын, сиырда 60 пайыз, үй қоянында 72 ... ... ... ... Жас ... ... жаңадан туған төл организмінде
су сақа жануарлармен салыстырғанда едәуір көп болады. Жаңа ... ... 72 ... 1,5 ... тайыншаның 61 пайызын, сақа бұқада 52
пайызын су ... ... мал ... су ... арық ... қарағанда
айтарлықтай аз. Өйткені, май ұлпасы суға мейлінше кедей келеді. Мәселен,
арық қой ... су 60 ... ... ... 46 пайыз құрайды. Ал, кейбір
жануарлардың (түйелер) ерекшелігі су жетіспеген ... ... ... ... ... ... су ... организмдегі су балансы
теңестіріледі. Ал жануарлардың ... су ... ... 97 ... ... ... ... су атмосфералық, жер беті және жер асты суы ... су жер ... ... ... қар, шық және тұман күйінде
түседі. Олар құрамындағы газдардың (азот, оттегі, көміртегінің қос тотығы)
жоғарылығымен ... Бұл ... ... ... қышқылы болғандықтан
қышқыл реакциялы болады. Сондықтан да дәмі ұнамсыз ... ... ... ... ... ... ... сулар жер бедерінің (шалшық, тоған, өзен, көл, ... ... ... орын ... атмосфералық су мен жер беті суының
кейбір бөлігі. Бұл суды да сол ... іше ... ... ... ... барып пайдаланылады.
Қазақстан территориясында жер беті суының мол қоры ... ... ... өзен мен ... ... ... ... 7557 өзен бар
деп есептеледі.Өзендер Республика территориясында біркелкі орналаспаған.
Олардың 50 ... ... ... және тау етек ... орналасқан.
Республикада үш үлкен су көздері (Балқаш көлі, Арал және Каспий
теңіздері), екі көл ... мен ... және 38 ... астам кіші көлдер
орналасқан.Алайда, жер беті суларының ресурсының (100,5 км3 ... ... ... тиімді пайдалануға кедергі болып отыр.
Жер беті суларының ... ... ... ... ірі су ағымдарының
сапалы ішетін суға қойылатын стандартқа сәйкес емес.Ертіс, Іле, Орал,
Сырдария сияқты ірі ... ... ... ... ... ... ... ала өңдеусіз ішуге немесе шаруашылыққа пайдалануға
жарамайды. Мысалы, Орал өзені фенолмен ... ... ... (3ШЖК
дейін). Іле өзенінің экологиялық ауыр жағдайы оның ... ... (21,8 ... және алты валенттілік хроммен (14 ШЖК дейін) шектен тыс ластануынан
туып отыр. Нұра өзені ... ... ... және шайындыларда сынап
мөлшерінің деңгейі жағынан республикада ең ласы ... ... ... мыс (2 ШЖК ... пен ... (25 ШЖК ... мөлшері осы уақытқа
дейін жоғары. Балқаш суында, Іле өзенінде мыстың, мырыштың және никельдің
мөлшері ... ... ... (2-8 ШЖК ... су көздерімен кішігірім өзендердің ластануы негізінде
канализациялық ... ... ... тыс ... мен ... ... аракідік лас сулардың жіберілуі, суды қорғау зоналарының
қанағаттықсыз жағдайымен байланысты. Сондықтан ең бастысы жер беті ... ... және ... ... ... әсіресе, Аралдың тартылуы орасан зор дүниежүзілік
әсері бар апат болып ... ... ... ... ... ... аймақтың климатының өзгеруіне және адам мен мал ... зиян ... ... ... ... (Кіші Арал) сақтау,соған
байланысты экологиялық ... ... ... ... ... ... ... асты суы ең ... ... ... тұрады. Өйткені,
атмосфералық су топырақтың ... ... ... де, онда жер асты ... немесе су қоймасы ретінде жиналады. Бұл сулар жер ... су ... ... ... шоғырланып, сулы қабат
құрайды. Егер бұл ... ... су ... қабатпен топырақтың
аралығына орналасса және жер бетіне ... ... ол ... ... ... Ал бұл ... су ... қабаттар аралығында орналасса
онда ол гидростаттық ... ... су) ... ... ... жер асты суы тайыз, терең су және артезиан суы деп бөлінеді. ... ... ... ... ... (2-3м) алғашқы су өткізбейтін ... ... ... тұсы бұл ... тереңдігіне, сондай-ақ жыл
мезгіліне байланысты.Құрғақшылық кезде оның мүлде жойылып ... ... ... бір ... ... ... ... Тез ластанатын
болғандықтан, оның дәмі қанша жақсы болсада көп ... ол ... су (7 ... 2-3 км ... тіпті 6,5 км дейінгі тереңдікте)
алғашқы су қткізбейтін қабаттың астында жатады. Олар су ... ... ... қысымды, қысымсы да бола алады. 15 м тереңдікте
жатқан жер асты суы ... су деп ... Бұл ... ... ауыз ... ... ең ... су көзі болып табылады. Ал 15 метрден төмен
жатқан су ... су деп ... Бір ... ... 1000 мг ... ... көмір қышқыл тотығы, әйтпесе тұщы суда ... ... ... ... йод, ... ... радий бар терең ... су деп ... ... ... тазалануы
Ашық су көздері үздіксіз түрлі ластану жағдайларына ұшырап жатады.
Дегенмен, ірі су ... ұсақ су ... ... су ... ... ... кездеседі. Оның себебі өзен, көл суларының түрлі
физико-химиялық және биологиялық ... ... ... ... ... ... ... ластардан
өздігінен тазару қасиеті бар.
Ашық су көздерінің өздігінен тазаруы түрлі қатынастарда бір мезгілде
әсер ететін әр ... ... ... ... Бұл ... (судың негізгі массасымен бірге түсетін ластардың қосылуы мен
араласуы), ... ... ... ... ... ... мен температурасының әсері), биологиялық (су ... лас ... ... ... өатынасы), химиялық
(органикалық заттардың минералды заттарға айналуы) факторларын ... лас ... ашық су ... ... ... да сол су ... ... азаяды. Қалқымалы минералды және органикалық бөлшектердің
біразы шөгіп, су тұнады.
Өздігінен тазару ... ... ... де, ... де ... Олар ... 1 ... әрі тереңдігіне дейін
өтетін күннің ультракүлгін сәулесінің ... ... ... ... ... ... бөлетін бактериофагтар мен
антагонистік әсерінен, қолайсыз температура жағдайының,тағы да ... ... ... ... ... ... ... жылдың жылы
мезгілінде және ағынды су көздерінде, әсіресе өзендерде қарқынды жүреді.
Судың өздігінен тазару процесінде ... ... мен ... ... роль ... Су ... микрофлораларының кейбір
өкілдері патогенді микроорганизмдердің ... ... ... олар ... ... ... ... су организмдері, сондай-ақ зоопланктондар өз ішектері
арқылы су ... ... ... зор ... жояды. Су көзіне түскен
бактериофагтарда ауру тудыратын организмдерге әсер ... ... ... ... ... бірі – ... минералдануы, яғни органикалық заттардан биологиялық, химиялық,
тағы басқа факторлардың әсерімен минералды заттардың түзілуі. Минералдану
кезінде су ... ... ... орай ... ... тотығады. Сөйтіп, бактериялардың бір бөлігі қырылады. Минералды
заттардың жауын-шашынға араласып, нағыз ертінді немесе ... ... ... ... күйде кездеседі де суды лайлайды.
Органикалық заттардың суда минералдану (ыдырау, ... ... ... ... белоктық заттар содан кейін құрамында азоты бар
анағұрлым ... ... ... ... әрі ... ... ... мен аммонийлы қосылыстардың (әдетте
аммиак) түрлі қалдықтар түзеді. ... ... бар ... ... ... ... өнімі – аммонийлы ион немесе аммиак. Нитриттер
мен нитраттар жоқ кезде, әсіресе соңғы ион мн ... ... ... су жаңа ғана ластанған деген сөз. ... ... ... ... әдетте, тотықтырғыштар бар кезде нитритке айналады, бірақ
бұл тотыққыш қосылыстары өте тұрақсыз. Олар оттегінің ... ... ... Нитраттар құрамында азоты бар органикалық ... ... ... ... ... ... және көмірсутегілердің суда ... ... қос ... және су (СО2, Н2О) ... ... бар ... шыққан тегі органикалық заттар
дегеніміздің дәлелі ретінде, судың аса ... ... ... ... ... жоқтығын, хлоридтердің, фосфаттардың және т.б болуын
алуға болады.
Судың жақсы аэрациясы, яғни судың оттегімен ... ... ... мен ... тағы басқа процестердің белсенділігін
қамтамасыз етіп, судың тазаруына мүмкіндік жасайды.
Судың өздігінен тазару жылдамдығы көптеген жағдайларға ... су ... ... лас ... мөлшері, су көзінің тереңдігі, судың ағу
жылдамдығы, температурасы және онда ... ... ... ... және ... ... және т.б. ... су көзінің түрлі ластардан
өздігінен тазаруға деген белгілі бір қабілеті ... мыс, ... ... ... да ... ... ... су
көздеріне түссе мал организмін уландырып қана қоймай, сонымен бірге судың
өздігінен тазару процесін ... ... ... ... су ... ... сипаттағы ластаушылардың едәуір мөлшері
болса, олардың ыдырауынан пайда болатын аралық заттар ... ... ... ... және т.б) жиналады. Ал бұл заттар мал үшін өте
улы келеді.
Жер асты суының ... ... ... ... сүзілуі арқасында
және минералдану процесі ... ... ... ... су органикалық ластаушылар мен микроорганизмдерден толық тазара
алады
2.2.1 Су көздерін санитарлық тұрғыдан қорғау
Табиғи суды ... ... көп ... ... ... және ... кәсіпорындарының қалдық суымен ластануын алдын
алуға байланысты туындайды. Жер беті су көздерін қорғаудың негізгі ... ... ... ... ... лас ... су қоймаларына ағызбау
және оларды тазалау, қалдықсыз және сусыз ... ... ... жер асты су ... ... ... суды ... және
зарарсыздандыру. Жер беті суларын ластанудан қорғауда гидротехникалық және
агроорман – мелиоративтік шаралардың маңызы зор.
Пестицидтер мен тыңайтқыштардың зияндығын ... ... ... мен ... ... қадағалау және суаратын сумен бірге пайдалану,
өсімдіктерді қорғауда улы ... ... ... ... лас су көздеріне ... мал ... ... лас
суларының ерекшелігі оларды утильдеудің өте күрделілігі, әрі су көздеріне
жойқын әсер етуінде. ... ... ... ... ... ... қазіргі
ең танылған технологиясы – оларды фракцияларға бөлу: қатты және ... ... ... компост ретінде пайдалануға болады, ал ... ... 18 ... ... ... ... гумусқа (қара
шірікке) айналдырады. Органика ыдыраудың барысында метан, көмірқышқыл газы,
күкіртті сутегі бөлініп ... ... ... ... жылу мен ... ... болады.
Санитарлық күзет аймағы. Қазіргі қағидаларға сай, суды ... ... су ... санитариялық күзет аймағымен
(СКА)қамтамасыз етілуі тиіс және тек ... бар су ... ... ... су ... және су ... ... белгіленген арнаулы тәртіп сақтауға тиіс территория. ... ... ... су ... ... және олардың
территорияларын ластандырмас үшін күзетпен қамтамасыз ету. СКА-ны, ең
алдымен оңай ... жер беті су ... ... құру ... ... жер асты ... санитариялық қорғаудың зор маңызы бар. Өйткені,
мұндай шара қолданылмаса ... да ... ... ықтимал.
Ішетін ауыз суды ашық су көздерінен алатын су құбырларына ... ... ... ... ... ... белдеуі; шектеу белдеуі және
бақылау белдеуі.
СКА-ның алғашқы ... су ... бар және де су ... су ... ... ... қамтиды. Бұл белдеуде адамдар тұруға,
уақытша жүруге және ... ... (су ... ... ... ... басқа) болмайды. Бұл белдеу ... ... су ... ... жоғары бойымен кемінде 200 м және ағыстың
төменгі бойымен кемінде 100 м алқапты қамтиды. Қатаң ... ... өзен мен ... ... байланысты. Егер өзен мен арнаның ені 100 м
дейін болған кезде алғашқы ... ... ... мен қарсы жағалаудың
бір бөлігі (ені 50 м) енеді, өзеннің немесе арнаның ені бұдан ... ... ... ені кемінде 100 м болуға тиіс
Жер беті су көздерін санитариялық қорғау аймақтары орналасқан ... Бұл ... ... ... ... жүруге және құрылыс салуға
болмайды. Бұл белдеу өзендер мен жармамалардың су жинағыштан ағыстың ... ... 200м және ... ... бойымен кемінде 100м алқапты
қамтиды. Қатаң тәртіп белдеуінің көлемі өзен мен ... ... ... өзен мен ... ені 100м дейін болған кезде алғашқы ... ... мен ... ... бір ... ... өзеннің немесе арнаның ені
бұдан үлкен болған кезде акватория ені кемінде 100м ... ... ... мен көл үшін ... белдеу бүкіл акватория бойынша су
жинау құрылысынан 100м қашықтан өтетін ... ... асты су ... ... ... ... ... белдеуінің
радиусы су жинауышты айналдыра кемінде 30-50м келетін жалпы алаңы 1 гектар
жерді ... ... ... ... суы ... ... ... аймағы
0,25га дейін шектеулі мүмкін.
СКА-ның екінші белдеуі немесе сумен қамтамасыз ету ... ... ... ... жатады. Ол өзеннің жағалауынан 500-1000 метр
қашықтықтағы аймақты алып жатыр. Бұл ... ... ... ... ... өзендер үшін 20-30 км дейін, ал орташа өзендерде 30-40 км
дейін барады.
Ашық су көздері үшін СКА - ның ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіші ретінде оның бактериялар
мен органикалық заттардан өздігінен тазару процесінің жүру ... ... ... бұл ... аяқталу үшін судың 3-5 тәулік
бойы ағысы қажет).
Ақпайтын су көздерінде орналасқан су ... ... үшін ... ... оның ... ... барлық жағынан 3-5 км
қашықтықты қамтиды.
Жер асты су ... бұл ... ... ... ... су
орналасқан қабаттарды микробтық ластанудан қорғау болып табылады. Жер ... ... ... ... ... ... үшін шектеу белдеуінің
шекарасынан су алатын ... ... ... ... ... ... ... өміршеңдігі мен вируленттік қасиеттерін жоғалтуына
жеткілікті болуы керек (100-400 тәулік арасында).
Бұл территорияны ... ... ... яғни мал бағуға және т.б.
пайдалануға тыйым салынады.
СКА – ның ... ... ... ... ... белдеудің сыртында
жатқан территорияны қамтиды. Бұл ... су ... ... ... ... әсер ... белгілі бір жер алаңы енеді. ... су ... ... заттармен ластану жағдайына сәйкес келеді.
Мұнда санитарлық қызмет органдары су індеті (инфекцияның) ... ... ... ... су ... ... аурулар тармас үшін алдын алу,
сақтандыру шараларын ұйымдастырады.
Жер бетіндегі су көздерінің және су ... бас ... ... ... (СКА) ... ... ... байланысты
әрбір жекеленген жайттарда санитарлық органдарының келісімімен және құрылыс
нормалары мен ... ... ... ... ... ресурстарын орынды да, тиімді түрде пайдалану, суды ... ... ... әсерлерді жою және алдын алу үшін су қорын
мемлекеттік баұылауға алудың ... ... бар. Бұл ... міндеті –
барлық мемлекеттік, кооперативтік, қоғамдық кәсіпорындардың, ұйымдар мен
мекемелердің және барлық азаматтардың су ... ... ... ... ... ... ... алдын алу және жою, суды есепке алу
ережелерін және басқа да ережелерді сақтауын қамтамасыз ету.
Суды ластаудан сақтау, сондай- ақ ... ... ... ... алу
тұрғысында құқықты нормалар белгіленген. Суды ... ... ... мен ... тағы ... кәсіпорындар, ұйымдар мен
азаматтар су пайдаланудың белгіленген жоспарын, ережелерін, нормалары мен
тәртіптерін сақтауға міндетті.
Пайдаланылатын су ... ... мен ... яғни ... ... ішуге және мәдени-тұрмыстық пунктерінде ... оның ... ... ... ... нормадан аспауы
керек.
2.2.2 Сарқынды лас сулардың су қоймаларға әсері және оларды жіберудің
санитарлық тәртіптері.
Бүкіл ағынды лас судың ең ... ... жері ... су қоймасы.
Тазаланбаған және зарарсыздандырылмаған ағынды лас сулардың еш бөгетсіз
табиғи су қоймаларына қосылуы (өзен, көл) ... ... ... ... су көзі ... ... ... жоғалтады. Мысалы, шаруашылық немесе
тұрмыстық ағынды лас сулар табиғи сулардың физикалық ... ... ... ... тән ... ... туғызады. Сонымен қатар су
қоймаларының су ... ... және ... ... ... ... ... көлемде пайдалана отырып ыдырайды, нәтижесінде оның қоры
біртіндеп азайып су қоймасындағы су сасып, су ағынды су ... ... лас ... су ... ... микроорганизмдер: ішек
микроорганизмдері, індетті ауру қоздырғыштары және гельминт – ... да ... ағып ... ... ... ... ... әртүрлі әсер етеді. Олардың
кейбіреулері (ет комбинаттарының ... ... жүн ... ... утильдеу,
шарап-темекі өндірісі, қант және басқа зауыттар) құрамы жануар және ... ... ... ... олар ... ... қарағанда
ерітілген көміртегіні көп пайдаланады. Сонымен бірге бқл су құрамында ... ... бар және ... ... мен гельминт құрттары болады,
олар су түбінде ... ... ... ... өңдейтін, химиялық және
текстиль өнеркәсібінің ... ... ... ... мен ... улы заттар түседі. Олардың көбісі ерімейді, жойылмайды, сондықтан
оларды зарарсыздандыру еш қауіпсіз концентрацияға дейінгі ... ... ... ... ... ... суларының әсерінен таза су
қоймасы сілті және қышқылға қалыпты реакция өзгереді, ... дәм ... ие ... Су ... ... май, ... қалдықтары болуы
нәтижесінде су бетінде ауа ... ... ... бұл суды ... ... еш ... жоқ. Тазаланбаған сарқынды сулардың ... ... ... және ... қалыптасу реакциясының бұзылуына,
гидробионттардың жойылуына, балық қорының азаюына, түрлі асқазан ... ... да) әкеп ... Ал, ... фосфор бар лас суларды
да жіберуге ... ... ол ... ... ... ... әкеп соғады.
Ағынды лас сулардың су қоймасына әсері олардың еру дәрежесіне және су
қоймасының ерекшелігіне байланысты (ағынды немесе ... ... су, ... қарай).
Барлық жағдайда ағынды су әсерінен болатын ... ... ... су ... ... ... арқасында алғашқы қасиетін
иемденеді. Су қоймасы суды ... ... ... мақсатында емес,
негізгі рөлі-тазалау құрылғысы болып табылады. Міне, сондықтан ... ... су көзі ... су ... жіберілместен бұрын тазаланып,
зарарсыздандырылады.
Ағынды суды тазалау мәні-оның физикалық қасиеті мен химиялық құрамын
жақсартуына ... ... лас суды ... мәні ... ... жою мақсатында жүргізіледі.
Лас суды тазалау және заласыздандыру ... ... ... ... ... су ... бөгде қоспалардан арылады: ауыр минералды және
үлкен қалқып жүрген заттардан, кіші және ... ... ... ... ... және патогенді микроорганизмдерден.
Осы лас судағы бөгде қоспалардан тазалануды механикалық тазалау деп
атайды, ал ... ... ... ... ... тазалау деп
атайды (бұл процесс микробтар әсері арқылы ... суды ... ... ... және арнайы құм ұстағыш арқылы,
сондай-ақ әртүрлі тұндырушылар арқылы іске ... Суда өте ... ... ... ... ... ұсталып қалады. Қүм ұстағыш –бұл аса ... ... ... ... су ... ... (30-60 м/сек)
ағады. Осы кезде құм ұстағыштың түбіне тек ауыр ... ... ... құм, уақ тас және т.б. Ал, ... ... ... лас
судың өте жай аққан кезінде тұндырғышқа ... екі ... ... ... таза жаңа ... ... шіріген шөгіндіні тұндыру. Үлкен тазалау станциясында лас ... ... ... ... ... залалсыздандырады. Ал кіші
және орташа станцияларда тұндырғыштың ... ... жиі ... ... және екі ... тұндырғыш жатады. Ал септиктенк ... ... ... өте ... түріне жатады. Мұның көлемін
арнайы лас ... ағуы өте жай ағу үшін ... және 24-28 ... ағып ... Осы кезде септиктенктің түбіне өте уақ және жеңіл органикалық
заттардың ... және ... ... ... ... Осы ... тұнба анаэроб микробтарының әсерінен іріп-шіру процесіне ... ... ... ... ... және т.б. ... пайда болады.
Септиктенкте үш тәулік болған лас суда әдетте ішек ... ... ... ... ... лас суды тазалау өте тиімді, бірақ бұл қондырғы
өте күрделі және қолданылуы қиындау.
Биологиялық тазалау ... ... іске ...... ... ... ... өтеді, яғни органикалық заттар
минералданады. Осы биототықтырушы ретінде өте жиі ... ... ... өте үлкен емес лас суды тазалайтын ... ... ... тесік дренаж құбыр орналасқан екі метрлік
шлактан, уақ тастан немесе басқа да ірі түйіршікті материалдардан ... бар ... Осы ... лас су ... Оған әсер етуші
– суды шашушы фильтр арқылы сүзгінді үстіне бірдей шашыратады, осы кезде
биологиялық ... ... ... ... ... ... ... арқылы
биологиялық пленкаға айналады. Лас ... ... ... ... пленкаға сіңеді және осы жерде микроорганизмдердің әсерімен
минералданады. Биологиялық сүзгіден су екінші тұндырғыға жіберіледі. Лас ... ... ... өткен соң жәнеекіші тұндырғыдан кейін тап-
таза, иіссіз ... ... ... станцияларда ағынды лас судың
мөлдірленген ... ... ... ... арнайы резервуар)
тазартылады. Аэротенктен оттегімен ... және лай ... ... суды ... ... Лай ... ... тұнба)
гетеротрофты микробтар мен омыртқасыз жануарлардың (балдырлар, дрождар, су
саңырауқұлақтары, қылаяқтылар және т.б.) және қатты субстрат жиынтығы ... Ең ... лай ... ... ... деңгейде өршіту.
Ол үшін температураны, рН, қоспаларды, араластыру жағдайын, тотықтырғышты
(О2) дұрыс таңдай білу ... ... ... су ... жағынан ұсақ
ауа көпіршіктерінің күшті ағынымен үрленеді. Үрленген оттегінің және судағы
органикалық заттардың көптігінен лай ... ... ... жақсы дамиды. Бактериялар бір-бірімен жабысып ірі ... да, ... ... шығарады. Ферменттер ластағыш органикалық
заттарды ... ... ... ... ... ... ... минералды заттарға айналдыру ... ... көп ... ... ... пайдалану арқылы тез
бөлініп, массасы арта береді. Бірте –бірте лай жентектер бактериялардың
әсерінен ... ... ... ... ... Осы ... тазарып тұнған
суды пайдалануға болады, ал лай жентектер қайтадан су тазалау процесіне
пайдаланылады.
Екінші рет ... ... ... су хлор немесе басқа
препараттармен залалсыздандырады. Лас ... суды ... ... әдіс ең ... ... ... есептеліп, тазарған ағынды суды қайта
пайдаланады, жер беті суларына жіберіледі.
Лас суды биологиялық жолмен тазалау топырақ арқылы да жүреді. ... ... ... ... алқабы және сүзгі алқабы жатады. Суару
алқабы – арнайы бөлінбеген жер ... бұл ... лас суды ... ... ... ... өткізуге арналған. Егер суды тазалауға ... ... егіс ... онда ... ... ... алқабы
деп атайды.
Ағынды лас суды тазалау басқа да тиімді ... ... ... ... ... және ... қайта қалыптасу,
электрокоагуляциялау, электрофлотациялау процестеріне негізделген),
тазалаудың мембрандық процестері (ультрасүзгіштер, ... және ... ... жолмен тазалау (қысқа мерзімде лас ... ... және ... ... ... ... ... ешқандай судағы табиғи биохимиялық процестерге зиянды заттар
түзбейді), ағынды лас ... ... ... бқліп алып, оларды тағы
да пайдалану мақсатында өндіріске жаңа селективті сорбенттерді енгізу болып
табылады.
Лас суды залалсыздандырудың үш әдісі бар: ... ... ... көп ... ... ... – ол ... болып табылады.
Хлордың мөлшері ол микроорганизмдердің төзімділігіне, лас судың сипатына,
оның тазалану дәрежесіне, ... ... ... ... ... ... ... биологиялық тазалаудан өткен лас суға қажетті хлордың
дозасы (мөлшері) 70 мг/л.
Үлкен станцияларда (10000 м3) ... лас суды ... ... – оны ... ашыту (биологиялық әдіс). Осы ... ... (530С) ... микробтар жойылып, шөгінді толық
дегельминтизацияланады.
Су ... ... ... ... ... ... су кодексі заңдылықтарында көрініс тапқан. Сарқынды лас судың
жіберілуін басқару санитарлық бақылаудың ... ... Бұл ... ... ... ... мен ... – санитарлық
қадағалауға да таралады.
Су қоймасына жіберілетін ағынды суларға бірқатар санитарлық талаптар
қойылады. Олар ... ... ... да иісі жоқ болу ... ... ... май қоспасы, өсімдік және минералды тектес, адамға, жануарға, балыққа
қауіпті және улы заттар болмауы тиіс, сақтағанда олар ... ... ... ...... және ... мекемелерден шыққан ағынды сулар
су қоймасына түспестен бұрын міндетті түрде зарарсыздандырылады.
2.3 Суға қойылатын ветиринарлық-гигиеналық талаптар
Судың физикалық жағдайы, ... және ... ... микробпен
ластануы, оның тағы басқа сипаттамалары мал денсаулығына ... ... әсер ... ... мал ... жүрген судың өзгеруінің өзі олардың
ас қорытылуының бұзылуына әсерін тигізбей қоймайды. ... мал жем, ... ... ... бәрі оның өнімділігін төмендетеді.
Мал ішетін судың сапасы нашар ... (лай, ... ... қалыптан
бөлек дәмі келсе) асқазан – ішек ... ... ... ... кері ... ... ... береді. Өте суық
сумен суарғанда мал организмі суық тиіп ауырады, ас ... ... Буаз мал ... іш ... ... ... ... сумен қамтамасыз ету үшін оның санитарлық –
гигиеналық көрсеткіштерін анықтап ... ... Суды ... тұрғыдан
бағалау су көзін санитарлық тексеру, ... ... ... ... ... анықтау негізінде жүргізіледі. Сонымен қатар
гельминтологиялық, гидробиологиялық, радиометрикалық және басқа да ... ... ... ... пайдаланатын табиғи су көздері мамандар тарапынан
үнемі санитарлық бақылауда болуы қажет.
Санитарлық бақылауға ... ... мал ... сумен қамтамасыз ететін
барлық су көздерін есепке алу мен паспорттаудан тұрады. Су көздеріндегі
судың сапасы мен ... ... беру үшін ... паспорт
пайдаланылады. Бұл құжатта су ... ... ... ... ... химиялық құрамы мен бактериологиялық кқрсеткіштері, ... ... суға ... ... ... ... шығу ... мәліметтер көрсетіледі.
Санитарлық паспорт су ... ... ... ... ... ... ... топографиялық және
техникалық жағдайлары анықталады.
Су қоймаларын санитарлық-топографиялық тұрғыдан зерттеу су ... ... ... ... мен ... топырақ пен жер қыртысының терең топырақ
асты қабатының ... жер, су көзі ... ... ... ... ... пен судың көзін ластайтын мүмкіндіктердің бар
–жоқтығын анықтайды. Су жиналатын орындар мен жабдықтар қаралады.
Су көздерін ...... ... ... ... ... оның ... – санитарлық жағдайын байқау және судың
органикалық, тағы ... ... ... ... ластануының алдын –
алу мақсатымен күзеттер ұйымдастыру; су сапсын санитарлық-лабораториялық
бақылау және жыл ... ... ... ... су сапасының
тұрақтылығына есеп жүргізу; мал ішетін су сапасы мен мал ... ... ... ... ... көрсеткіштеріне судың тотығуы, аммоний
тұздары азоты мен альбуминоидты азоттың, сондай-ақ ... мен ... ... және т.б ... ... ... талдау. Әрбір су көзінен шығатын судың сапасын ... ... ... ... талданады:
- жер асты суының көздері (скважина, құдық,бастау және т.б.) үшін ... қыс ... ... 3 реттен алынған кемінде 9 сынама
зерттеледі;
- қысымды артезиан бұрғыламасы (скважинасы) үшін зерттеу зерттеу арасында
кемінде 2-4 ... ... ... екі ... жасалады;
- ашық су қоймалары үшін зерттеу жыл маусымы бойынша ... ... ... Бұл ... су ... әр ... ... үш
реттен алынады.
Әрбір су сынамасын зерттегенде су ... аты, ... ... айы, ... ... тереңдік, кім алғандығы; метеорологиялық жағдай, ауа
температурасы, сынама алынған күнгі және ол ... ... он күн ... ... ал ашық су ... үшін желдің күші мен бағыты және
судың сапасына әсер ететін ... ... ... ... аты мен ... ... су қоймалары үшін қосымша көрсеткіштер анықталады: оттегінің 5
тәулік ішіндегі биохимиялық қажеттілігі (ОБК5 мг/л) мен ... ... ... ... әсер ... ауыр металдардың, ... ... ... ... заттардың тұздары бар деген күдік туса
осы ... ... ... зерттеу жасау қажет.
Судың физикалық көрсеткіштері. Белгіленген ... ... ... ... ... ... ... болу керек. Былайша
айтқанда ол мөлдір, түссіз, температурасы ... ... ... ... дәмі жоқ ... керек.
Судың температурасы оның маңызды санитарлық-гигиеналық көрсеткіші болып
табылады. Жануарлар суық суды ішкенде организмнің ... ... ... ... бұл өнімділіктің төмендеуіне және азықтың көп
шығымына әкеледі. Ал жылы сумен (200С ... ... сақа мал ... тию салдарынан болатын ауруларға) бейім келеді. Оның үстіне мұндай
суды мал шөлдегенде амалсыздан ішеді, жылы су өте жай ... ... ... ... ... ... ... сақа мал үшін 10-120С,
буаз мал үшін 12-150С, ай шамасындағы төл үшін 15-300 С. Осы ... су ... ... ... сергітеді. Сауын сиырларын 15-180С
дейін жылыған ... ... ... 7-8 ... ... ... үшін
температурасы 23-240С аралығында су керек.
Судың иісіне ондағы органикалық заттардың (жануар және өсімдік тектес) ... әсер ... және ... ... ... немесе ағынды сулар
қоспасының (өндірістік және ... ... ... байланысты
болады.
Жер асты суларында күкірттісутегі мен аммиактың иісі болуы мүмкін,
егер бұл ластанумен байланысты болмаса, бқл суды ... ... Егер ... ... микроорганизмдер болса оның түсі өзгеріп, онда әртүрлі ... шөп, ... май және т.б.) ... ... Ыдыраған органикалық
заттар , мұнай өнімдері, ... ... бар ... және т.б. ... ... иіс ... Суды ... бағалау үшін иістің шығу себебін
анықтау керек. Ішетін суда бөгде иіс болмауы керек.
Судың дәмі. Жағымды және сергітетін болуы ... ... ... дәмі
немесе татымы көбінесе суда минералды және ... ... көп ... байланысты болады. Судың ащы, тұзды, қышқыл, тәтті
дәмін ажыратады, сонымен қатар татымдарын да (саз ... ... ... қалған және т.б.) ажыратады.
Судың дәмі ондағы еріген минералды қосылыстарға байланысты: магний мен
барий иондары –ащы, сутегі ...... ... ...... дәм ... Органикалық заттардың ыдырау өнімдері, ағынды лас
сулар, дезинфекциялық заттар және т.б. суға жағымсыз дәм ... Бес ... ... ... дәм мен татымның интенсивтілігі 2 балдан аспауы
керек.
Судың түсі ... ... және ... текті қоспаларға
байланысты. Су көздеріне гуминді қышқылдардың, өсімдіктердің ... ... су ... немесе қоңыр түске боялады. Тұрақты суы бар
ашық су қоймаларында ... өсуі оған ... түс, ... ... сары ... саз ... түс ... Судың түсін анықтағанда оның шығу ... ... ... ол жануар текті органикалық ... ... ... ... ... ... ... судың белгілі бір ... оның ... ... ... заттармен ластанғандығын көрсетеді
және оған күдікпен қарауды талап етеді. Судың түсін градуспен (0С) өлшейді.
Судың мөлдірлігі ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Санитарлық жағдайдың ең қауіптісі суда
органикалық заттардың мол ... Олар ... ... көп ... ... ... Барлық жағдайда да судың ластану
себептерін анықтағанша суды санитарлық жағынан күдікті деп санау керек.
Су құбырындағы ... ... 1,5 мг/л ... ... ... ... ... ауыз су құрамы жағынан ... ... ... ... мөлшері мал денсаулығына зиянды әсер ететіндей артық болмауы, әрі
улы заттардың және радиактивті ластардан таза ... ... ... ... ... тұрақсыздығымен сипатталып, онда құрамында көптеген
түрлі ... мен ... ... ... жер беті және жер ... ... ... техногендік ластануы үлкен әсер етеді.
Ауыз судың химиялық құрамы шамамен 20 негізгі көрсеткіштерден тұрады
(кейбір ... ауыз ... ... мен ... ... тұрғыдан
жалпы талап 11 негізгі көрсеткіштер бойынша қойылады және су ішінде ... 420 ... ... ... жоғары концентрациясы (ШЖК) белгіленген.
Олардың ішінде табиғи жағдайда су құрамында ... және ... суды ... ... ... ... Судың ішуге
жарамдылығын сипаттау үшін аталған көрсеткіштер екі ... ... ... бериллий, фтор) судың ... ... ... ... ... ал ... (рН, ... кермектілік, мыс, сульфаттар, хлоридтер, цинк, полифосфаттар) –
судың органолептикалық көрсеткіштерінің кенеттен ... ... ... ... ... ... ... ету көзінің
(қайнарының) қалыптасуының табиғи ... ... ... антропогендік факторларға негізделген. Осының бәрі биогеохимиялық
аймақтар құрып мал ... ... ... ... әкеп соғады.
Суда кездесетін тұздың жиынтығының құрамы мал организміне әсері
әртүрлі. Мал ... ... ... ... ... шегі 1 ... 1 ... болған кезде анықталады және тұщы
суда бұл көрсеткіш бұдан жоғары болмауы керек. Құрамында тұзы көп ... ... ... ащы ... Тұщы ... ... қалдықтарының негізгі
бөлігі хлоридтер мен сульфаттар. Олардың дәмі кермек және ащы ... ... ... мына ... ... ... 350 мг, ал
сульфаттар 500мг/л дейін. Аса минералды су ас ... ... әсер ... ... ... ... организмде көптеген
зат алмасу және биохимиялық процестер бұзылады.
Судың минералды болу ... ... ... ... ... қой, ... ... Тағы бір айта кететін жайт судың ... ... ... ... ... қарағанда жас мал мен буаз мал қатты сезеді.
Күшті минералды су ұлпалардың ... ... ... ... ... ... кідіруіне кедергі жасайды.
Сульфат мөлшері су ... 1 г/л ... ... су ... әсіресе,
төл организмінің ішін өткізетін әсері болғаны мен мал ... 2,5 г/л ... көп ... ... ... 1 ... астам хлорид шоғырланса кермектілігі артады. ... ... мал ... ... сусызданып, электролиттік балансы
бұзылады.
Судың кермектілігі кальций мен магний қосылыстарының жинақталуына
байланысты ... Су ... оның ... ... мен ... тағы да 12 ... ... ішінде берилий, бор, кадмий, ... де бар) және ... ... ... ... ... ... жоғары эпидемиялық аймақтарда зәрмен тас ... ауру ... Бұл ... ... ... тас түйіршіктер пайда ... ... осы ... ... ... факторларының бірі
болып саналады.
Дистелденген және ... аз суды ұзақ ... ... ... көп ... ... тұз-су тепе-теңділігінің бұзылуына ... ... ... ... сыртындағы және ішіндегі сұйықтарға су
артық кетеді, немесе кем келеді.
Су көздеріне, ... ... ... ... ... ... мен ... мал организміне зиянды әсер етеді. Тіпті олар жер
асты суының өзінде де ... мен ... ... және хош ... ... өзара әсері кезінде нитрозамин пайда ... Бұл ... ... ... олар ... су ... тіпті
организмде синтезделе алады, суда жақсы ериді және аса тұрақты келеді.
Нитрозаминдер өте белсенді ... Олар ауыз суда ... ... ... да аса ... ... бірақ уақытша жабылған шахтадан су ішудің ... ... ... да ... Бұл ... 1 л суда 3-6 мг мышьяк
болған. Полиметалл кені табылатын аудандардың табиғи ... ... ... ... ... және мал шаруашылығы қажетіне ... ... ... ... ... ... ... шараларының
ең маңыздысының бірі.
Мал суаратын су құрамы мен сапасы жөнінен МЕМСТ 2874-82 «Ауыз су сапсына
қойылатын гигиеналық ... мен ... ... сай ... тиіс ... ... ... сақталуы қажет және олардың сумен қамтамасыз ... ... ... суды ... ... ... ... керек.
Судың химиялық құрамының зиянсыз көрсеткіштеріне табиғи ... суды ... ... ... ретінде қосатын, су көздерін
өнеркәсіпте, ... ... ... ... заттар
енгізіледі.
2.5 Су сапасын арттыру әдістері
Табиғи суды ... ... оның ... мен ... ... байланысты жағдай. Олар ... ... ... ... арқылы жүріледі. Суды тазарту оның ... және ... ... ... ... ... қасиеттерін
жақсартуға бағытталған.
Су тазарту үшін қажетті құрылыстар жабдықталады. Оған ... ... сүзу ... бірге мөрлендіру мен түссіздендіру жатады.
Коагуляция дегеніміз – ұсақ коллоидты бөлшектерді молекулалық ... ... ... процесі. Осы процестің нәтижесінде қалқыма
пайда болды. Қойылтқыш, яғни коагулянт ретінде күкірт ... ... және мыс ... шлак ... және т.б. қолданылады.
Қойылтқыш мөлшері судың рН, биокарбанаттарға, шіріген заттарға,
лайлану сипатына, түсіне байланысты әр ... 30 – 300 мг ... ... Қойылтқыш суға ұнтақ немесе 2 – 5 пайызды сұйық ерітінді түрінде
қосылады.
Тұндыру дегеніміз ... ... ... тұндыру, яғни шөктіру
жолымен оны мөлдірлету процесі. Су ... ... ... аз ... ... қоспалар салмақ күшінің әсерінен шөгеді.
Су ресурстарының “мұхит-атмосфера-жер-мұхит” системасындағы айналым
процестерінде тамаша бір қасиеті - өздігінен қайта қалпына келу ... ... ... аса ... ... бірі ... осы қасиетін сақтап қалуға барынша мүмкіндік жасау.
Судың өздігінен тазару процесіне әсер ететін физикалық ... ... ... ... еруі және ... негізгі рөл атқарады.
Қазіргі кезде адамзат қоғамында 1 жылда тұщы ... 3000 ... ... Суды ең көп ... ауыл ... ... ... судың төрттен үш бөлігі қайтарылмайды. Мысалы,
1 тонна бидай өсіру үшін барлық вегетациялық кезеңде 7000 ... ... ... су ... ... ... улы ... топырақтан шайылып,
суға түседі. Мал ... ... өлі ... ... ... ... ... суға түсіп, су жүйелеріне едәуір әсер ... ... көп ... суларда көк-жасыл, қоңыр балдырлар және
жоғары сатыдағы өсімдіктер тез көбейіп, ... ... ... ... ... ... сондықтан суда оттектің
жетіспеушілігі туындайды. Соның нәтижесінде су ... ... ... ... ... ... бола бастайды.
Ағызында суларды оларды ластаушы заттардан тазарту күрделі процесс.
Олар – механикалық, химиялық және биологиялық болып бөлінеді.
Ағызынды суларды тазарту ... ... – суды ... және сүзу ... ... ... тазарту. Көлемі әр түрлі бөлшектер мөлшеріне қарай әр түрлі
конструкциялық торлармен, су ... ... – май, ... ... ... ... ... суды тазалау үшін химиялық реагенттер, мысалы, хлор,
хлорлы ізбес сияқты қосылыстар қолданылады.
Хлор суды қауіпті бактериялогиялық ... ... ... ... ... кезде белгілі болғандай, хлорланған ауыз
суы ғалымдар дәлелдегендей ... ... ... ісіктерін, аллергиялық
аурулар туындатады. Хлор тағы да біздің ағзамыздағы ақуыздарды бұзып, тері
мен шашқа жағымсыз әсер ... ... ... ... жылдам, қарқынды
көбейетін шақта су көбірек хлорланады, осы кезде адам денсаулығына қауіп
күшейеді.
Суды ... ... ... ... ең ... ... – су тазартқыш
(сүзгіш) пайдалану. Егер сүзгі жоқ болса, онда суды бірнеше сағат ... ... ... хлор ұшып ... суды ... ... әдістерінің ең көп қолданылатын түрі
– нейтралдау. Өнеркәсіп ... ... ... ... лас ... үшін ... доломит, ізбестастар қолданылады.
Суды тазалаудың биологиялық әдісі – микроскопиялық өсімдіктер мен
жануарлар өсіріп, ... ... ... ... да төменгі жағынан қатты
ауа ағынымен үрлейді, Оттектің (ауамен үрлегенде) және ... көп ... ... мен ... ... өсіп, көбейіп,
органикалық ластаушыларды жай ... ... ... ыдырататын
ферменттер бөле бастайды. Органикалық заттардың минералдану процесі жүреді.
Органикалық заттардың мол қорымен қоректенген ... ... ... массалары ұлғая түседі. Бактериялардың кесектелген массалары
біртіндеп судың түбіне шөгіп, ал су тазара береді. Биологиялық тазалауға
қатысатын ... әр ... ... ... ... ең ... ... жәндіктер, құрттар және басқалар жатады.
Ішетін суды залалсыздандыр
Суды тазалау үшін әртүрлі тәсілдер ... ... ... ... ... химиялық заттар және басқалар. Ең кеңінен тарағаны ... үшін де бос газ ... ... немесе хлорлы әктің I процент ерітіндісін
пайдаланады. Активті хлордың дозасы судың ... ... ... және ол ... 25 мг /І л ... ... ... да жоғары болады.
Активті хлордың суға әсер ету ... да ... ... 1-2 ... ... ... ... және байланысу уақыты да бірқатар себептерге
байланысты:
а/ суды хлорлау үшін қажетті хлордың мөлшеріне;
б/ суда инфекцияның болуы;
в/ суды ... ... ... және ... әкті ... ... судың активті бөлігі -
кальций ... - хлор мен ... ... ... ... тиімділік беретін өте ықпал етуші ионды іске қосады.
Хлорлы ... ... ... ... ... тұрақты
емес. Көмір қышқылды ылғалды ауаның, жарықтың және жоғары температураның
ықпалымен хлорлы әк ... ... ... ... ... ... Сондықтан да қолданар алдында ондағы активті хлордың қанша
процент барын міндетті ... ... ... әкте ең кші 32-34 процент хлор болуы тиіс. Хлор 26 проценттен
төмен болса ... әк суды ... ... ... ... хлорды аңықтау .
Реактивтер мен жабдықтар: I проидант хлорлы әктің ерітіндісі, күкірт
қышқылының 25 проценті ерітіндісі, иодты ... 5 ... ... I ... ... ... 0,01 N ... титрлеу
үшін 250 мл колба, бюреткалары бар штатив.
Зерттеу тәртібі
Колбаға I процент ... әк ... 5 мл ... оған 25 ... ... I мл, 5 проценттік иодты калийдің 5 мл., I ... ... I мл, 50 мл ... су ... иод пен крахмал көк түске бояйды. Қоспаны түс- Сіө болғанға
дейін 0,01 N гипосульфат ерітіндісімен ... ... ... ... Суды ... ... оның хлорға қажеттілігіне қарай жургізіледі. Судың хлорды
қажетсінуі оның шығу тегіне байланысты және мына ... ... ... ... суы 1-1,2 мг/л.
б/ жоғарғы жиектегі құдық суы 1,5-2 мг/л.
в/ ағынды өзен суы 1,5-2 ... ... ... ... өзен суы 2,5-3 ... түрлі түсті ылайлы көлшік суы 3-4 мг/л.
е/ батпақты суда 5 мг/л және одан да көп.
Залалсыздандыру үшін I л суға ... ... ... - ... ... ... өзен ... 100 литрін залалсыздандыру үшін I литр суға 2 ... хлор ... ... ... 100 литр суға қанша активті хлор керек?
Яғни 100x2=200 мг активті хлор ... ... енді ... ... ... ... I процент ерітіндісіндегі
әрбір миллилитрі 2,6 мг активті хлорға сәйкес делік. Сонда 200 мг активті
хлорды алу үшін ... мл ... ... ... I ... сол 100 литр суға қосу керек болады екен.
Тұндыру. Суға хлор ерітіндісін қосқаннан кейін 30 ... 2 ... оның ... ... ... тұндырып қою керек.
Хлорланған судағы хлор қалдықтарын анықтау.
Сыйымдылығы 250 мл колба алып, оған 200 мл ... су ... ... колбаға 5 тамшыдан мынадай ерітінділер құяды: күкірт қышқылының 25
процент ерітіндісі, иодты калийдің 5 ... ... ... ... ... ... судың ерітіндісі көк түске боялады, ... ... бос иод ... ... көк бояу ... ... ерітіндісі бюреткадан гипосульфаттың 0,01 N ерітіндісімен ... ... ... ... ... 0,01 N ... алып, хлорланған судың I литріндегі ... ... ... суда қалдың хлордың мүмкін мөлшері 0,2 мг-нен ал далалық
жағдайда тіпті 0,4-0,5 мг/л аспауы тиіс.
Суды хлорсыздандыру. Хлорланған суда хлор ... I литр суда ... ... ... хлорланған суда хлор қалдықтары белгіленген нормадан жоғары болса
/0,5 мг I л ... онда суды ... ... ... ... ... ондағы активті хлор қалдықтары /реакцияға
түсе қоймаған/ ... үшін ... ... ... ... хлорлы судағы қалдық хлорды анықтау сияқты
әдіспен жүргізеді.
2.6 Мал суару ... ... ... оған ... ... ... ... арналған су жүйелеріне ... ... ... ... су мөлшерін толығымен қамтамасыз ету. Атап айтқанда,
күнделікті керек су мөлшері мал ... және ...... іске ... ... ... тұрады.
Түрлі мал түлігін суару тәртібі де әрқалай. Ірі ... яғни ... ас ... ... ... ... анағұрлым қолайлы, яғни
олардың суға деген ... ... 12 – 21 ... дейін барады.
Автосуат жоқ болса оларды 3 рет суару тәртібін ұйымдастырған дұрыс.
Сиыр бұзаулаған соң 30 – 40 мин. Кейін оған жылы су, ... рет 10 ... ... жақсы. Жаңа туған бұзауға алғашқы уызбен ауызданған соң 1,5 ... ... ... соң қайнаған су беріледі.
Жылқының денсаулығын анықтаушы физиологиялық факторлар. Жылқының
жұмысын екі көрсеткішпен анықтайды: ... ... күші мен ... ... Күші ... ... күші ... аттың ауылшаруашылық жабдықтары
мен жүкті тасымалдау кезіңдегі күші болып ... ... ... ал жүріп өткен жолы километрмен есептелінеді. ... ... ... ... ... жүріп өткен жолына көбейтумен -
километрмен, ... ... ... деп ... ... дәл анықтау үшін ат тартатын білік пен арба немесе ауыл
шаруашылық құрал-саймаңдарының ... ... ... ... жазатын/ қолданылады. Тарту күшін аса көп ... ... ... ... ... ... шаруашылығы жөніндегі
Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу институты жүргізген ... ... ... ... ... ... тарту күші олардың тірідей
массасы 13-15 ... ... ... ... аттың массасы 600 кг болса - 13
прецент, 500 кг болса - 14 және 400 кр болса 15 ... сол ... ... да ... ... ... ... қабілеттілігі физиологиялық факторларға /жасы, қоңдылығы, ... пен қан ... ... ... ... ... еттері, алдыңғы, артқы
аяқтары, тұяқтары т.с.с/ байланыс нысты.
Жылқышылардың ... ... ... салт ... ... ... ... жүзеге асырылады. Жануарлардың теңдалген жүкті тарту күші ... ... ... ... ... ... жүктің салмағы
тірідей массасының 25-30 процент, ары кеткенде 35 процент болуы тиіс. ... ... екі ... ... ... ... ... Аттың шоқтығының биіктігімен сипатталады.
Қойларды екі мәрте суарады: өріске ... ... және ... ... ... ... жайылу мерзімі жазда 12-14 сағат, ал
күзде 8-9 сағат. Қойды жаю үшін күн шығар алдында бастап, ... 10-10 ... ... 11-ден 17-ге дейін мал күндіз демалады, сағат ... ... ... ... 22-ге ... ... жаю өтеді. Күз бен көктемде қойларды
өріске кешірек шығарып, қораға ертерек оралтады. Күн ... ... ауа да, өріс оты да ... ... ... ... ... мал
нашар жайылады. Сондықтан сағат 10-11-ден 16-17-ге дейін бастырма астында
немесе ... ... ... ... ... ... ... немесе өңдеуден өткізу үшін отардан жекелеген
немесе бір тобын бөліп алуға тура ... Ол үшін ... ... ... қойлар үшін кірме загонға айналып, олар ұзындығы 6-7 м және
кеңдігі 0,4 м коридормен ... ... ... ... Оған қойлар қайта
серіппелі есікпен барады. Таулы жағдайда қойларды сатылы әдіспен ... ... көк ... ... қарай жазық даладан тау ... ... ... отырады. Күзге қарай қыстау үшін жазыққа баяу
қайта түсе бастайды.
Жылқыларды тәулігіне 3 рет ... ал ... ... ... 4- 6 рет ... жылқыға судың мөлшері ауа- райының жағдайына, ... ... ... (тәулігіне 20- 60 литр су керек ... ... ... ... Оларды дәнді дақылдармен (сұлы, арпа, ... ... ... ... ... ... ... керек,
себебі дәнді дақылдар асқазанда оның сөлінің ... ... ... қорытылмайды. Ал енді жылқыларды дәнді- дақылдармен азықтандырғаннан
кейін суаратын болсақ, онда ... ... ... ... ... соң
ашиды, осыдан барып қарын кебеді де ауыр ... ... ... ... 40- 50 ... азықтандырғанға дейін немесе азықтандырғаннан кейін 2
сағат өткен соң суару керек. Торайларды күту көптеген ... ... ... етеді. Бастапқы өмірінің 10-14 тәулігінде торай ... ... 3-5 ... бастап қосымша бор, ағаш көмірін, әк,
қызыл сазды балшық береді. Бұл кезеңде оларға ... өте ... ол ... сақтайды.
Осы мақсатпен 2-3 г темір купоросын 1л ыстық суда ерітеді, ... ... ... ... ... ... ішкізеді. Бұл ертіндімен
қосымша азықтарды ылғалдандырады.
Суатуғыштағы қайнаған суды күніне 5-6 рет ауыстырады. Торайларға 5-6
тәуліктен ... ... 20-30 г ... ... ... және т.б. жармаларын
береді. Осы мезгілден бастап күніне 50 г-нан 1 л-ге ... ... сиыр ... ... ... сүт жаңа сауылған, я болмаса айран
түрінде болғаны өте ... оны ... 3-4 рет ... Еметін торайлардың
жақсы өсу және ауырмауы үшін оларға биомицин және азықтық ... 8-10 ... ... ... ... ретінде дәнді азықтар және
сұлы ботқасын, жүгері және арпа ұнын енгізеді. Жоңышқа және беде ... ... ... ... ... минералдық азықтар, ұнтақталған сәбіз
өте пайдалы. Жасы үш аптадан бастап торайларды қызылша, ұсақталған сәбіз,
пісірілген ... ... 3-4 рет ... ... ... таза және құрғақ жылы ауа болуының маңызы ... ... ... ... ... жақсы әсерін тигізетінін
естен шығармау қажет. Қыста ауаның температурасы – 15С ... ... ... Жасы бес күндік торайларға таза ауада болуы үшін
бірнеше минут жеткілікті.
Өткен сайын ол уақыт күніне 2 ... ... ... ... ... ... ұзартылады. Торайдың жасы 2 айға келгенде, анасынан айырады,
дегенмен, екі апта бойы сол ... ... ... ... ... көшіреді.
Дұрысы, торайлардың тірілей салмағы біркелкі болғаны, өйткені салмағы төмен
торайлардың өсу қарқыны төмендеп әлсізденіп қалуы мүмкін.
ІІІ. Қорытынды
Осы ... ... ... ... ... ... организм үшін
маңызы ол белгілі бір нормадан асқанда ... оның ... ... әрі улы
заттар мен зардапты микробтар болғанда мал ... ... ... дәлелденген. Сондықтан малды күнделікті ұстап -
баққанда малға арналған тұтыну суы әрі жеткілікті, әрі таза болуы ... су ... ... ... ... ... жағдайда да ол
белгілі әдістермен тазаланып зарарсыздандырылуы керек.
Су дегеніміз негізгі биологиялық сұйық. Су ... үш ... ... ... ... ... ... сыртында және трансцеллюларлық.
Оның ең көп мөлшері ... ... ... (40-50 ... ... суға қан плазмасы, клетка аралық сұйық және лимфа ... ... ... ... ... ... қуысындағы, көз ішіндегі, буын қалтасындағы) тамырлардан кілегей
қабат арқылы бөлінген.
Адам өмірі үшін, жануарлар мен ... ... үшін су ... ... ... су сыртқы орта факторлары есебінде жануарлар
денсаулығына едәуір әсер етеді. Сондықтан мал ... үшін ... ... ... Ол ерекшелік организмінің құрамының үштен екі ... ... ... ... оның құрамында зиянды заттар мен қауіпті микробтардың
болуымен оның малды өсірудегі санитарлық орны жан-жақты ... ... тұщы суды ... жыл ... өсіп келеді.
Ал, мұхиттардың, теңіздердің тұзды сулары шаруашылықта мардымсыз болса ... жүр. ... ... су ... ... ... ғана бар. Егер ерте кезде, бір адам басына шаққанда, тәулігіне 12-
18 литр су ... XX ... ... ... ... оның шамасы
орта есеппен 200-400 литрге жетіп отыр.
Қазақстан территориясында жер беті суының мол қоры орналасқан ... ... өзен мен ... ... ... Гидрологиялық 7557 өзен бар
деп есептеледі.Өзендер Республика территориясында біркелкі орналаспаған.
Олардың 50 ... ... ... және тау етек ... орналасқан.
Суды тазалау үшін әртүрлі тәсілдер қолданады: қайнату; ультра күлгін
сәуле түсіру, химиялық заттар және басқалар. Ең кеңінен ... ... үшін де бос газ ... хлорды немесе хлорлы әктің I процент ерітіндісін
пайдаланады. Активті хлордың ... ... ... ... ... және ол ... 25 мг /І л ... кейде бұдан да жоғары болады.
IV. Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Мырзабеков,Ж. - Ветеринарлық гигиена, - А.: ... 2005. - Б.200 ... ...... ... - А.: ... 1994. – 184 – 190
б.
3. Кузнецов, А.Ф. - Гигиена сельскохозяйственных животных – М.:
Агропромиздат, ... ... А.Фю - ... ... ... животных –
Л.: Агропромиздат, 1989
5. Лаптев, А.П.,С.А.Поливский. - Гигиена – М.: ... ... В.М. - ... ... – А.: КазНИИНТИ, 1992
7. Юрков ,В.М. - Микроклимат животноводческих ферм и комплексов – ... ... ... ... ... бағу гигиенасы , - М.:Колос, 2003.-
Б.145 – 150.
9. Утенкова,Т.А. – Домашняя птица. ... и ... – М.: ... – С. – ... ... – Утки и гуси на ... ... - М.: Феникс, 2002. –
С. – 200.
11. Кәдіров ,Н.Т. - Жас мал дәрігеріне ... - ... ... ... ... Ж. - Мал шаруашылығы негіздері курсын оқыту ... ... ... ... ... Мал ... ... - Алматы.:Мектеп,
1974.
14. Әлібаев,Б., - Мал өнімдерін өндіру технологиясы, - ... ... Ә., - Мал ... - Қайнар, 1987
16. Бұлашев,А., - Ветеринария негіздері, - ... ... - ... ... Мал ... - ... ... Зоотехния негіздері.-Фолиант, 2007.
19. Қазақстанда мал құс азықтандыру және азық ... ... ... ... ... ... ... Алматы, 2002, - 4 том.
21. Нәсіпбаев,Т.- Жануарлар физиологиясы, - Алматы.: Қайнар,1995.
22 Волков,Г.К. - Ветеринарно – санитарные и зоогигиенические ... ... – М.: ... ... ... Репин. В.М. - Зоогигиенические ... ... ... – М.: ... ... ... Б.Н. - ... микотоксикозов животных – М.:
Агропромиздат, 1985.
25. ... А.П., ...... – М.: ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ветеринарлық санитарлық объектілерге қойылатын ветеринарлық санитарлық талаптар28 бет
Экологиялық туризм51 бет
Қоршаған орта мен адам денсаулығы6 бет
«Жасыл» экономика67 бет
Еңбек құқығының қайнар көздері13 бет
Еңбек құқығының қайнар көздерінің жүйесі11 бет
Жарық көздері6 бет
Мазер туралы түсінік. Су мазерлерінің қасиеттері35 бет
РИП тасымалдау және сақтау, есепке жауапты міндеттері7 бет
Сарқылмайтын және қайта қалпына келетін энергетикалық ресурстардың энергетикадағы даму стимулы11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь