Сауда және қалалар

Қазақ аулына қоныс аударып келген орыс, украин шаруаларының тұрак, мекендеріне күннен-күнге әсерін күшейте бастаған капиталистік қатынастар сауда көлеміне де, оның мазмұны мен мәніне де өәер етті. Ресей сауда капиталының тіпті шалғай қазақ ауылдары өміріне де ықпал-әсері империяның орталық аудандары мен орталык, өлке арасындағы шаруашылық байланысты, тауар алмасу мен айырбасты біршама кеңейтті. Ауылдың әлеуметтік және шаруашылық өмірінде малды саудалап, оны тауарға айналдыру ерекше байкала бастады. Мысалы, XIX ғасырдың 80-жылдарында Ақмола, Сарысу, Қарқаралы уездері аркылы Ресейдің орталық аудандарына 60 мың ірі қара, 200 мыңға дейін қой жеткізілетін. Петропавлдан Қорған және Шадринск арасындағы мал айдайтын жолмен жыл сайын 340 мыңдай ірі қара, сондай-ақ 550-600 мыңға тарта қой, ешкі айдалды. Казак, даласында малмен сауда жасау аркылы өйгілі болған ірі көпестер Ботов, Колосов, Жиряков, Скажутин бай ауылдарынан жылына ондаған мың мал сатып алып, оларды Орта Азияның, Ресейдің орталык базарларына жөнелтетін.
Сауда тек малмен ғана байланысты болған жоқ, XIX ғасырдың екінші жартысында орталык өнеркәсіпті аудандардан мақта мата өндірісінің бұйымдары да көптеп әкелінді. Капиталистік фабрикада жасалынған тауарлар орта азиялық сапасы төмен майда бұйымдарды ығыстырып, олардың көшпелі казактармен саудадағы үлесін төмендетті. Жүздеген мың сомға әкелінген металл, шұға, жібек, былғары бұйымдары жылдан-жылға сауданың өзара тиімділігін арттырып, еңбеқ құрал-жабдыктарының: шалғы, пышак, соқа, балта, т.б. күнделікті шаруа тұмысында жиі пайдаланатын бұйымдар мен құрал-жабдықтардың сатылуын молайтты.
Қазақ-орыс сауда байланыстарын дамытуда жәрмеңкелер ерекше орын алды. Әрине, тауар жеткізетін жолдар әлі де тапшы еді. Әйтсе де калалық орталық-тары енді ғана қаркынды дами бастаған қазақ даласында тұрақты сауданы дамытудағы жәрмеңкелердің орны ерекше. 1832 жылы Бөкей (Ішкі) ордасында ашылған тұңғыш жәрмеңке осы өңірдегі ірі сауда орталығына айналды. XIX ғасырдың ортасынан бастап жәрмеңкелер саны да жедел өсті. Бір ғана Шығыс Қазакстанда XIX ғасырдың 80-жылдары 70-тен астам ірілі-ұсақты калалык, далалык жәрмеңкелер ашылған, олардың тауар айналымы жылдан-жылға өсті.
Қазакстан аудандарындағы жағдайды салыстыра карасақ, жәрмеңкенің басты дамыған өңірі Ақмола облысы екен. Ең ірі жәрмеңкелердің басым көпшіліғі де осы облыста шоғырланды: Тайыншакөл (Петропавл уезі), Константиновкада (Еленецкая), Ақмола қаласында, Петровкада (Атбасар станицасында), Қарқарада (Жетісу уезінде) болды. Бұл жәрмеңкелердің сауда
        
        Сауда және қалалар. Қазақ аулына қоныс аударып келген орыс, украин
шаруаларының тұрак, мекендеріне күннен-күнге әсерін күшейте ... ... ... ... де, оның мазмұны мен мәніне де өәер
етті. Ресей сауда ... ... ... қазақ ауылдары өміріне де ықпал-
әсері империяның орталық аудандары мен орталык, өлке арасындағы шаруашылық
байланысты, тауар алмасу мен ... ... ... ... әлеуметтік
және шаруашылық өмірінде малды саудалап, оны тауарға айналдыру ерекше
байкала бастады. Мысалы, XIX ... ... ... ... уездері аркылы Ресейдің орталық аудандарына 60 мың ірі қара, 200
мыңға дейін қой жеткізілетін. Петропавлдан Қорған және Шадринск ... ... ... жыл ... 340 ... ірі қара, сондай-ақ 550-600 мыңға
тарта қой, ешкі айдалды. Казак, даласында малмен ... ... ... ... ірі ... Ботов, Колосов, Жиряков, Скажутин бай ауылдарынан
жылына ондаған мың мал сатып алып, оларды Орта Азияның, ... ... ... тек ... ғана ... ... жоқ, XIX ғасырдың екінші
жартысында орталык өнеркәсіпті аудандардан мақта мата ... ... ... әкелінді. Капиталистік фабрикада жасалынған тауарлар орта азиялық
сапасы төмен майда бұйымдарды ығыстырып, олардың көшпелі ... ... ... ... мың ... ... ... шұға,
жібек, былғары бұйымдары жылдан-жылға сауданың өзара ... ... ... ... пышак, соқа, балта, т.б. күнделікті шаруа
тұмысында жиі пайдаланатын бұйымдар мен ... ... ... ... дамытуда жәрмеңкелер ерекше орын алды.
Әрине, тауар жеткізетін жолдар әлі де тапшы еді. Әйтсе де ... ... енді ғана ... дами ... ... ... тұрақты сауданы
дамытудағы жәрмеңкелердің орны ерекше. 1832 жылы Бөкей (Ішкі) ... ... ... осы ... ірі сауда орталығына ... ... ... ... ... саны да жедел өсті. Бір ғана Шығыс
Қазакстанда XIX ғасырдың 80-жылдары ... ... ... ... ... ... ... тауар айналымы жылдан-жылға өсті.
Қазакстан аудандарындағы жағдайды салыстыра карасақ, жәрмеңкенің басты
дамыған өңірі Ақмола облысы екен. Ең ірі жәрмеңкелердің ... ... ... ... ... ... (Петропавл уезі), Константиновкада
(Еленецкая), Ақмола ... ... ... станицасында), Қарқарада
(Жетісу уезінде) болды. Бұл жәрмеңкелердің ... ... ... мәліметтер сақталған: 1875 жылы Тайыншакөл жәрмеңкесінде
сатуға түскен қой саны -78мың, Константиновкада - 77 ... ... ... мың болды.
Аса ірі жәрмеңкелердің бірі - Қарқара уезіндегі ... ... 1848 жылы ... көпес Варкав Ботовтың есімімен аталатын жәрмеңке.
Қытайдан, Орта Азия елдерінен, Ресейдің ірі сауда орталыктарынан ... ... бұл ... өз ... Қазакстанның шаруашылық және
қоғамдық өмірінде мейлінше белгілі болды. Бір мысал: 1880 жылы 256 ... кой ... ... 1889 жылы ... ... сол мал саны 270 мыңға
жетті. ... тек ... ... ... ... қызықты ойындар, сайыстар,
той, мейрам өткізілетін орталық та еді.
Өлкедегі жоғарыда аталған ірі ... ... ... ... ... белгілі болған Қарқара (Жетісу уезінде), сонымен қатар Ойыл
(Орал облысы), Шар-Екатеринская (Семей ... ... ... ... сауда байланыстарьгаан да көрініс ... ... ... ... ... жетік мән бермеді. Өз
тауарларының ақшаға ... ... ... ... ... Сауда заттарына
төлейтін акшасы болмаған казактар олардың бір ... ... ... ... ... есебі "тоқты" немесе бір жасар "ісек" қой
болды.
Несиеге майда-шүйде үй бұйымдарын алған ... көп ... ... ... ол тауарлардың ақысына кейіннен ... ... ... ... ... ... ... малы мен затын төмен бағалап, өз тауарларының құнын ... Тең ... ... ... ... 6-7 ... сатылатын
самаурынға 20-25 қой, бір отар мал беретін; құны 15 тиыннан аспайтын ... ... ... қой ... Әкелген тауарларының сапасы да
мардымды болмайтын.
XIX ғасырдың ортасынан бастап Қазақстан қалаларындағы халық ... ... ... ... калыптасты. XIX ғасыр
мен XX ғасырдың басында Қазак жерінде 19 жаңа қала пайда болды. ... ... діни ... ... бұл ... әр ... ... Олардың бір тобы көлемі шағын, тұрғындарының саны ... ... ... ... Бір ғана Ақмола ... ... саны 20-ға ... жетті.
1897 жылы Ресейде тұңғыш ... ... ... ... ... ... ... саны төменгідей: Орал 36 446, Верный -
22 744, Семей - 20 216, ... - 14175 ... Кіші ... бойынша:
Торғай (1845 жылы негізі қаланған) - 896, Атбасар (1846 ж.) - 3 ... (1827 ж.) - 2 830, ... ,(1845 ж.) - 896. Қала ... ... ... ... аударған шаруалар, ауылдан қол үзген қазақтар, ішкі
демографиялық өсім есебінен калыптасып отырды. Ірі ... ... ... ... ... ... ... және ұлттық
құрамының өзгеруіне әсер етті. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... кездейсок емес. XIX ғасырдың
соңында аталған салада 19 мыңдай жұмысшы болса, ол 1902 ... ... ... жуык ... Ұлттық құрамы жағынан қара жұмысшылардың басым ... еді. ... ... ... басынан интерна-ционалдык негізде
қалыптасқандыктан, бұл жағдай кейінгі жылдардағы ... ... да ... ... әсер ... ... ... ҚАТЫНАСТАРЫ
Сауда байланыстарының барысы. 1851 жылға дейін Ресей мен Цин империясы
арасындағы сауда-эконо-микалық байланыстар ... ... ... ... ... ... Қазақстан және ішінара Жетісу өңіріндегі Шыңжаңмен
сауда айналымы өлі де жүйелі жолға қойылмады. Ресейдің шетел министрлігінің
Азия департаментінің вице-директоры ... ... ... ... ... кейін мемлекеттік канцлер К.В.Нессельродеге жолдаған
арнайы хатында, бұл сауданы накты жолға коюдың Ресей мен ... ... ... ... ... шешу ... ... орын алатындығын аңғартты.
Ресей империясының бұл кезде хан ... ... ... ... ... ... мен ... бір бөлігін басып алуы
Орта Азияның дербес ... ... ... ... ... ... ... Цин империясының батысына ыкпалының таралуына
карсылық, екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... сонымен қатар дәстүрлі ... ... ... да, ... ... да пайдалылығын ескерген Ресей үкіметі
1851 жыліы шілде ... ... ... ... ... ... ... шартқа сай Батыс Қытайда Ресейшілік орталықтарының, орыс
көпестерінің арнайы сауда ... ... ... мен ... ... жалпы экономикалык жөне саяси ахуалдьі бір ретке келтіруге
себепші болды. Әлі де ... Цин ... ... саудаға орыс
көпестеріне бірқатар шек койылды. Айта кететін бір жағдай, Құлжа шартына
сай Қытаймен ... ... ... ... ... ... - Троицк,
Орынбор, Семей кедендерінің, Өскемен ... ... ... құқықтары
кеңейтілді.
Құлжа сауда шарты сонымен қатар Қазакстанмен іргелес Жаркент Ақсу,
Шәуешек қалаларының сыртқы саудасында біртіндеп шай, ... қант ... ... ... тұрмысында аса ұажет тауарлардың көлемін бірден
көтерді. 1852 жылы, бір ғана Шәуешек каласы ... ... ... 15 ... ... жібек мата жеткізілді. Орта Азия жөне қазақтар
үшін есіресе қажет, басты тауар, әрине - шай. XIX ... ... ... Қытайдаң Қазақстан арқылы Ресейде орташа есеппен 140 ... шай ... ... шартының бекітілуіне орай кейінгі жылдары жылына
шамамен 3000 пүт шай сатып алынатын. Аталмыш ... ... ... ... ... Қазакстан аркылы іске асырылатын орыс-қытай саудасы
төрт есеге үлғайды. Алайда 1855 жылы Ресеймен экономка салык ... ... бірі ... орыс көпестерінің сауда орындарын
жергілікті тұрғындардың талан-таражға салуы Шың ... ... ... ... осыған байланысты Батыс Сібір генерал-
губернаторы екі ел ... ... ... ... ... ... жөн ... Ресей көпестерінің саудасы тек қана ... ... ... ... жеңілісі, Орта Азия ... осы ... ... ... ... ... тездетті. 1856 жылы I Александр ... ... ... жолдаған
нұсқауында сауда байланыстарын кеңейтуге жол ашуды талап етті. Щәуешекке
арнайы ... ... ... ... ... ... ... - осы дауды
екі жақтын мүдделерін ескере отырып шешуді ... ... ... ... елді мекендерімен катар XIX
ғасырдың ... ... ... ... ... ... ... бастады: Қапал, Верный, Орта жүз бен Жетісудың аралығындағы
Аякөз (Сергиополь) Батыс Қытайға баратын керуен ... ... ... Бір ... ... хандығында Ресейдің ықпалын күшейту, екінші
жағынан, ... мен ... ... ... ... ... болған
Қытаймен сауданы кеңейтуде Верный қаласы мен уезі де ерекше орын алды.
Қазакстан ... ... ... ... байланыстары XIX ғасырдың 60-
жылдарының екінші жартысында біршама кұлдырап кетті. Маньчжур-Циң ... ... ... ... ... ірі ... ... мен Ресей
саясатының кайшылықтары, олардың отаршыл саясаты, тайпын көтерілісі, 60-
жылдардағы Іле ... ... ... әлеуметтік жағынан езудін
күшеюі Қазақстанның Шыңжанмен байланыстарың әлсіретті. 1864 ... ... ... ... Іле өлкесінде Іле сұлтандығының,
Қашқарияда - Жетішар мұсылман мемлекеттерінің құрылуы орыс-қытай, қазақ-
қытай ... ... ... ... жылы ... ... Іле елкесіне енгізілуі тек саяси жағдайға
әсер етіп коймай, шекаралық ауданда сауда-экономикалық қатынастарды үзбеуді
қарастырды. Іле ... ... ... ... түрде Жетісу өлкесі мен Батыс Қытай ... ... дем ... ... ... тәртіптің орнауына да жол ашты.
Орыс әскерлерінің уақытша осы өңірде болуы ... ... ... ... ... шығып, көрші елдермен тұракты
шаруашылық байланыстардың кеңеюіне себепші болды. 1881-1883 жылдары орыс
үкіметінің ... ... бен ... ... ... ... және
казақтардың бір белігінің коныс тебуі халық санының өзгеруіне, ... ... жол ... жылғы Петербург келісімі. Өзара тиімді сауда ... ... жөне Цин ... арасындағы әр түрлі саяси
алауыздықтарды шешуге де байланысты еді.
XIX ғасырдың ... ... ... ... ... осы маңызды өңірде өзінің дара үстемдігін ... ... ... ... осы өңірден ығыстыруға ұмтылуы сауданы
кеңейту арқылы да іске ... ... еді. ... ... ... ... ... қосылған үкімет өкілдеріне Батыс Қытайдағы саяси
жағдайды бағдарлау, әр қилы ... ... ... ... тапсырылатын.
Осындай жағдайда 1881 жылы акпан айында екі елдің арасында Петербург
шартына қол ... ... ... мен ... Қазақстан арқылы сауда
байланыстарына кең жол ашты. 80жылдардағы шекаралық ... ... ... ... ... де Петербург келісімінің
тікелей нәтижесі.
Қытаймен экономикалык ... ... және ... ... ... ... Орта Азия мен Қазакстанның Шыңжаңмен қатынастарындағы ірі
мекендер ішінде Семейдің үлесі ... 1880 жылы ... ... 1882 жылы 337 ... астам сомға жетті.
Шыңжаңмен жалпы ... ... ... ... ... ... ... Бақты, Қорғас тұрғындарының,
мардымсыз елді мекендердің тартылуына себепші болды.
1881 жылдың 12 ақпанындағы ... ... сай ... 60-65 шакырым жерге дейінгі кашықтықта шайды баж салығынсыз
сатуға рұксат ... Бір ... ... ... ... 43 -55 тиынға
сатылатын қытай шайы XIX ғасырдЫң соңғы ширегінде Шыңжаң ... ... ... ... ... ... ер ... әсіресе сауда байланыстарының
тарихында белгілі орын алатын -су жолы ... ... ... Іле ... ... ... қарым-қатынасына пайдалануда Ресей мен
Қытай арасындағы ... ... ... ... ... Іле ... ... пайдалану мүмкіндігіне шек қойды. Бұл мәселе 1881 жылғы Петербург
шартында ... ... ... ... ... Іле өзенін Қытаймен саудада пайда-ланудың, экономикалық
маңызына кеңіл аударып, мәселенің шешілуі Ресей және Қытай ... ... қол ... ... атап ... жылы Верныйдың ауқатты көпесі Вали Ахун Юлдашев және инженер
Поклевский Г.А.Колпаковскийдің ... ... кеме ... ... ... ... 1883 жылы көктемде осы күрделі шаруаны іс
жүзіне асырды. Мамыр айының 4-інде 20 мың пүт астык ... кеме ... ... ... ... Іле ... ... оралды. Қытаймен
тікелей Іле су жолының ашылуы XIX ғасырдың екінші жартысындағы орыс-кытай
карым-катына-сындағы белді окиғалардың бірі болды.
Қытаймен ... ... ... ... ... ... ... үлес косты. Әсіресе Қытай шайына құмартқан қазақтар
Ресей мемлекетінің Шыңжаңмен шекаралық саудаға жол ашуын дұрыс ... ... ... ... ... ... ... бүкіл Шығыс Түркістан сауда әлеміне белгілі ... ... ... ... басты тауары - мал Құлжаның, Шәуешектік,
Қашқардың, т.б. ірі сауда орталыктарының базарларында көптеп ... ... ... ... ... 30-ы күні ... ... жолының ісқе косылуы
Қазакстанның Қытаймен саудасын жаңа сатыға көтерді. Қазақстан қалаларын
жанай ... ... ... ... ... ... себепші болған бұл
темір жол Қытайға жақын ... ... ... ... ... XIX
ғасырдың екінші жартысында Қазақ өлкесі аркылы дамыған сауда ... ... ... екі елдің арасында тығыз шаруашылык байланыстар орнап,
кейбір саяси қайшылықтарға ... ... ... де дәстүрлі
байланыстарға жол ашты.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
11-15ғғ. франция, англия, германия, италия23 бет
X-XII ғасырлардағы Қазақстан халықтары мен тайпаларының мәдениеті43 бет
Xix ғасырдағы сауда сипатының өзгеруі17 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
Астана - Қазақстан Республикасының елордасы8 бет
Грек мәдениеті15 бет
Греция12 бет
Иран тарихы3 бет
Испиджаб-сайрам және яссы-түркістан27 бет
Картоп өндірісі21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь