Тіл және қоғам жайлы

1. Тілдің табиғаты мен мәні.
2. Тіл және қоғам.
3. Дыбыс тілінің пайда болуы.
Қоғамда пайда болып,өмір сүріп жатқан барша құбылыс табиғатпен тығыз байланыста. Сондай-ақ тілдің де өзіндік табиғи ерекшелігі болады. Тіл қоғамдық құбылыс ол адамзатпен бірге қатар дамып келеді. Бұлай болғанда тіл атадан балаға, ұрпақтан – ұрпаққа беріліп отырылуы керек.Бірақ өмір тәжірибесі тілдің тұқым қуалайтын биологиялық қасиет емес екндігін, тілді адам баласы өмірден, өзін қоршаған қауымнан үйренетіндігін көрсетеді.Қандай халыққа, қандай нәсілге жататындығына қарамастан, жас баланың өзін қоршаған қауым қай тілде сөйлесе, сол тілде сөйлеп кететіндігі тілдің биологиялық құбылыс еместігін білдіреді.
Тіл білімі тарихында натуралистік мектеп деп аталатын бағыттағы ғалымдар тілді биологиялық құбылыс – демалу, қоректену, жүріп – тұру сияқты адам организміне тән, жаратылыстан берілген биологиялық қасиет деп саналады.
1. Хасенов Ә. Тіл біліміне кіріспе. А., 1995.
2. Аханов К. Тіл білімінің негіздері. А., 1978.
        
        ҚАЗАҚСТАН  РЕСПУБЛИКАСЫБІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТІРЛІГІСЕМЕЙ қаласының ШӘКӘРІМ атындағыМЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: ... Қ - 319 ... ... ... ... Э. М.
Семей 2015 ж
Жоспар:
1. Тілдің табиғаты мен мәні.
2. Тіл және қоғам.
3. ... ... ... ... ... ... мен мәні.
Қоғамда пайда болып,өмір сүріп жатқан барша құбылыс табиғатпен тығыз байланыста. Сондай-ақ тілдің де өзіндік табиғи ... ... Тіл ... құбылыс ол адамзатпен бірге қатар дамып келеді. Бұлай болғанда тіл атадан балаға, ұрпақтан - ... ... ... ... өмір ... ... тұқым қуалайтын биологиялық қасиет емес екндігін, тілді адам баласы өмірден, өзін қоршаған қауымнан үйренетіндігін көрсетеді.Қандай ... ... ... ... ... жас ... өзін қоршаған қауым қай тілде сөйлесе, сол тілде сөйлеп кететіндігі тілдің биологиялық құбылыс еместігін білдіреді. Тіл ... ... ... мектеп деп аталатын бағыттағы ғалымдар тілді биологиялық құбылыс - ... ... ... - тұру ... адам ... тән, жаратылыстан берілген биологиялық қасиет деп саналады. Сондай - ақ, тіл жеке ... ... ... тән ... ... та ... ... әр адамның тілі әр басқа болар еді де, халықтық, ұлттық тіл деген болмас еді.Сонымен, тіл - ... та, ... та ... ... ... ... Тілдің ... ... ... ... туған, 17-18 ғасыр ойшылдары тарапынан қолдау тапқан келісім теориясының өзі де, белгілі шамада тілдің ... ... ... ... ... ... тілдің қоғам өмірімен байланыстылығы, қоғамдағы орны, рөлі деген мәселелермен 19 ... өмір ... ... тіл ғалымдарының көпшілігі - ақ айналысты.Я.Гримм, В.Гумбольдт еңбектері кейініректе туған лингвистикалық ... ... ... ... ... мән берулеріне түрткі болды.Бұл мәселеге Н.Я.Марр мектебі де ерекше мән берді.Тіл ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар қатарына жатады.Пікір алысу, сөйлесу қоғамдасқан адамдар бар жерде ғана болады, адам жоқ ... тіл де ... ... қашан туған болса, тіл де осы кезеңде пайда болған.Қоғамдық құбылыстардың барлығы да қоғамға қызмет етеді, қоғамдық қажеттікті өтейді. ... ... ... ... әр қоғамдық құбылыстың өзіне ғана тән өзгешелігі болады.Сондай өзгешелік тілде де бар.
Тілдің құрылымы мен ... Бұл ... ... ... бірақ бір емес.Тіл жалпыхалықтық дегенде, оның құрылымының жалпыхалықтылығы ескеріледі, өйткені бұл жағынан әр халық, әр ұлт тілі - бір ... ... ... алғанда, тілде айырмашылық, өзгешелік кездесе береді.Істейтін кәсіптеріне, мамандықтарына, білім дәрежесіне, жас ... ... ... әр ... ... топтардың өз сөйлеу мәнерлері, өзіндік лексикондары болатыны даусыз.Бір кездерде деушілер оның осы ерекшеліктеріне ... ... олар ... ... ... оның құрылымдық жағымен шатыстырды.Қоғамның әлеуметтік құрылысының тілге тигізетін әсері, ең алдымен, тілдің ... анық ... ... ... ... ... таптар оған немқұрайды қарамайды.Оны өз талап - тілектеріне, өздерінің әлеуметтік жағдайларына сәйкес қолдануға ... ... ... ... ... ... оны функциялық құбылыстарға, өзгешеліктерге, әр түрлі жіктерге бөлшектемей қоймайды.Ондай ... ең ... ... ... туатын ерекшелікті (яғни жергілікті диалекті), тіл қызметінің қандай жолмен іске асуынан туатын ерекшелікті (жазу тілі, ауызекі тіл), қоғам мүшелерінің таптық, ... ... ... ... ... қоғам мүшелерінің жас мөлшері, мәдени өзгешеліктерінен туатын ерекшеліктерді жатқызуға болады.Бұлардың басым көпшілігі функционалдық стиль ... ... ... ... ... бұл ... өзгешеліктер жалпыхалықтық тілдің функционалдық нұсқалары деп те аталады. Функционалдық нұсқалар қауымның тілге тигізетін әр түрлі ... ... ... бір саласы - социологиялық тіл ғылымының (экстралингвистиканың) міндеті - ... ... ... ... тигізетін әсерлерін зерттеу болмақ.
Тілдің пайда болуы туралы әртүрлі теориялар бар, олар ... ... ... қалай пайда болғанын өзінше дәлелдейді. Тіл білімінде оларды ... ... ...
1. Биологиялық теориялар тілдің пайда болу себебін адам организмі мен психикасының ерекшеліктерінен іздейді.
а) Еліктеу теориялары, оның ... кең ... ... ... ... қоршаған ортадағы дыбыстарға, көрініс, бейнелерге еліктеп, олады белгілеу үшін әртүрлі ... ... ... (Х. ... б) бойынша адамдардың өздеріндегі көңіл-күй әсері бойынша еріксіз, оқыс дауыстар шығаруы қазірге тілге негіз ... в) ... ... ... ... ... ... бірге мимикалар мен жестілер көп болған. Жалпы тілдің қажеттігі адамдардың рухани әрекетімен, әрекет құралы болуымен ... ... ... ... Г. В. Ф. ... мен В. Фон Гумбольдттің пікірлерінің ықпалы зор болды. 1. Қоғамдық теориялар бойынша тілдің пайда болуы әлеуметтік себептерден ізделеді. а) ... ... ... бір ... ... үшін ... ... атауға келіседі. б) Еңбек теориясы бойынша тіл адамдардың бірлесіп ... етуі ... ... ... ... пайда болған. Оның ішінде (Л. Нуаре, К. Бюхер) мен Ф. ... ... ... ... Соңғы теория бойынша тіл, еңбек пен бірге ... ... ... ... ... - ... ... қажеттіліктен пайда болғаны шындық және ол қоғамдық құбылыс ретінде қоғамда пайда болып, онымен бірге ... ... ... ... адамның пайда болуы процесімен байланыстыра қараған дұрыс екеніне көз жеткізуге болады. Ендеше тілдің қалыптасуы да ... ... ... ... ... созылған процесс. ... ... ... ... ... алар орны ... байланысты қоғамда тілдің атқарар қызметі орасан зор. Себебі тіл ең ... ... ... ... ... ... ... қызметі тілдің негізгі мәні, қоғамдағы міндеттері мен ... ... ... ... ... ұғымдарды камтиды. Бұлар сонымен тар оның жаратылысының ең маңызды қасиеттері болып саналады. Тіл ... екі ... ... қызмет атқарады. Біріншісі коммуникативтік және екіншісі когнитивтік, танымдық, гносеологиялық ... оны ... ... деп ... яғни ... жұмысын жүзеге асыру қызметі). Тілге эмоциялық қызмет (адамның көңіл-күй, әсерлерін, сезімдерін жеткізу) жүктелінген. Тілдің ... ... ... терминдерімен сипаттау құралы қызметін орындау. Тілді пайдалану кезінде оның негізгі қызметтері ... ... ... ... ... ... кейбір жеке үлгілерімен мәтіндерде әртүрлі дәрежеде көрініс табады. Коммуникативтік қызметке байланыс орнату (фатикалық), конативтік ... ... ... ету) және ... ... мәдени дәстүрді, тарихты сақтау және тағы басқа қызметтер жатады. Конативтік қызмет аясында таныммен тарихи қоғамдық тәжірибе, ... ... ... ... ... ... ... (номинация аталым), референциялық, предикаттық құралдар ретінде пайдаланылады. Тілдің эмоционалдық кызметі, әсіресе поэтикалық, көркем әдеби шығармашылық салаларда орын ... Тіл ... ... ... XX ... белең алды. Қазіргі кездегі тіл әрекеті аясының кеңеюімен тіл қызметі мәселесі ауызша сөйлеу тілі, функционалдық стильдер, мәтін лингвистикасы сияқты жаңа ... ... ... ... бет алды. Ғалымдар алдында тілдің қандай жүйелері мен кұрылымдары оның ... ... ... және ... ... ... ... анықтау міндеті тұр.
2. Тіл және қоғам.
Тіл және қоғам. Тіл - қоғамдық құбылыс. Ол қоғамның қажеттіліктерінен пайда ... және ... ... ... ... ... келесі басты қызметі шығады. Яғни тіл - адамдар арасындағы қарым-қатынас құралы. Бұл кең ... тіл ... ... ... ... және ... функциясы), немесе хабарды алуға (сұрау функциясы) болады. Сонымен бірге қозғау салуға, бұйыруға, өтінуге (аппелятивтік функциялары) т.б. болады. Бұлардың хабарлы, ... ... және ... ... сәйкес келетінін байқауға болады. Келесі мәселе тілдің қоғамдағы жіктелістері. Ол тілдің ... ... деп ... ... қоғамдық қызметінің өрісі өте кең, тіпті шексіз ... ... ол ... ... ... ... өндірістен, техникадан, ғылымнан, ойлаудан, базис пен қондырмадан да ерекше.Басқа қоғамдық құбылыстар қоғамға қызмет еткенде, тек белгілі бір салада, бір ... ғана ... ... ... ... ... ... қондырма қоғамға саяси, заңдық, эстетикалық және басқа идеялар арқылы қызмет етеді, ал, тіл адамдардың қатынас құралы ретінде қоғам ... ... ... де, ... мүшелерінің барлық ісімен де тікелей байланысты.Ол қоғамдық тіршіліктің барлық саласында бірлесіп жұмыс істеуге ... ... ... ... ... ... - тілдің өзіндік мәні, басқа қоғамдық құбылыстардан елеулі ... ... тіл ... ... да ... ... ... бір тапқа тәуелді емес, соның идеологиясы да бола алмайды.Тілдің қоғамдық құбылыс ретіндегі тағы бір белгісі - қоғамдық сананы ... ... ... ... ... ... ... да белгілі шамада көрсетуі мүмкін.Бірақ олардың бірде - бірі оны дәл тілдей толық, жан - ... ... ... ... қызмет ететін болғандықтан, қоғам өмірінде болған өзгеріс- ... ... ... тілде де әсерін тигізеді, онда өзінің ізін қалдырады.Тіл, ... ... ... ... заңы бойынша дамиды, бірақ оның дамуы қоғамның дамуымен, өзін қолданушы қауымның өмірімен тығыз ... көп ... ... ... ... ... құбылысқа тәуелді басқа қоғамдық құбылыстардай, мысалы, қоғамдық базис пен қондырмадай емес, соңғы ... ... өмір ... ... ... құбылыстың жойылуымен бірге жойылып отырса, тілде ондай кенет өзгеріс болмайды.Тіл алдыңғы қоғамға да, оның ... ... жаңа ... ... ... ... етеді.Оның себебі тіл базис пен қондырма сияқты таптық болмайды, оны белгілі бір тап жасамайды, ол адамдардың бүкіл даму тарихы бойында, сол ... ... ... барлық ұрпақтардың күшімен жасалып, бірте - бірте жетіліп отырады.Бұл - тілдің басқа қоғамдық құбылыстардан тағы бір ... ... ...
1. Әлеуметтік дифференция әдеттегі кәсіби сөздерді, терминдерді, жаргондарды береді. Яғни тілде адамдардың әлеуметтік топтарына, ... ... ... ... ... бар. ... арнайы сөздер белгілі бір сала бойынша қолданылады. Оларды әдетте ғылыми терминдер, өнер терминдері және спорттық терминдер деп бөледі. ... ... ... ... ... ... ... де белгілі. Олар адамдардың, өлкенің шаруашылық кәсібіне байланысты, соған тән сөздер. Мысалы балық, егін, бақша өнімдері, мал шаруашылығы, құсбегілік, ... ... ... ... сол шаруашылыққа байланысты ғана қолданылатын сөздері жатады. Ал ... ... ... ... байланысты қолданылатын сөздер, бұл мағынасында әскерилердің жаргоны, студенттік жаргон, ... ... ... ... деген ыңғаймен қолданыла береді, бұл ауызекі тілде молынан ұшырасады, ... ... ... Жасөспірімдердің тіліндегі сөйлеу ерекшеліктері сленг деп аталады. Бұлар тілдік ... ... ... ... ... бәрін жинақтап, әлеуметтік дифференция бойынша сөздердің түрлерін социолект деп ... Бұл ... ... ... ... болмаса, жағымсыз мағынада қолданылмайды. Шындығында, қазіргі әдеби тілде бір кездегі жаргондар сөздің ауыспалы мағынасы ... ... ... ... сөз ... ... ... ұшырасады. 2. Территориялық дифференция тілдегі диалектілерді, говорларды тілдің варианттарын береді. Мысалы ағылшын тілінің ... ... ... ... ... жаңа ... оңтүстік африкалық, канадалық деп аталатын нұсқалары бар. Ал ... - ... ... ... ... Ол ... ... айтылуындағы дыбыстық айырмалар), лексикалық (сол аймақта ғана қолданылатын ... және ... ... ... сөз ... ... диалектілер болып бөлінеді. Говорлар, сөйленістер - деген аймақтың ішіндегі сөйлеу ерешелігі бар ... ... ... ... ... ... шекарасын изогластар бөліп тұрады. Бұл диалектология ғылымының зерттеу объектісі. Кейде диалект мен тілдердің айырмасын ... қиын ... бір ... екі ... ... ... де ... керісінше екі басқа тілде сөйлеушілер толық түсініседі. Бұл ... ... тілі ... ... ғана ... ... өзінің бағытталуы бойынша монологті, диалогті, полилогті түрлерде жарық көреді.
Монологті тіл кейінгі деп ... ... тіл, ... ... ... ... ... және қоғам мәселелеріне тілдің мәртебелері, қолданылу аясы, мемлекеттік және ... тіл, ... ... тілі ... тілді дамыту мәселелері де жатады. Қазір әлемде шамамен 6000-ға жуық тірі тіл бар деп есептеледі. ... 70 ... ... тілі жоқ және ... ... ... тұр. ... атауды негізінен БҰҰ-ның ресми жұмыс тілдеріне қолданылады. Олар қытай, ағылшын, испан, ... және орыс ... ... ... ... сол ... сөйлейтін адамдардың санымен есептейді: 10 млннан аса адам ... тіл ... ... ірі тіл ... ... Жер ... ... тілдердің саны 100-ге жуық. Қазіргі ана тілі, қос ... ... көп ... ... мәселелері де осыған енеді. Тіл халықтың және ұлттың, ұлттық мемлекеттіліктің басты белгілерінің бірі болып табылады. Сондықтан, мемлекеттер ... тіл ... ... ... ұстайды. Тілдің пайда болуы, дамуы, әдеби тілдің ... ... ... туралы мәселелер де тіл және қоғам түсінігіне орайласады. Бұл ... ... ... тіл ... ... ... болып табылатын социолингвистика ғылымы айналысады.
Тілді табиғи организм деп түсіндіретін натуралистік теория жөне басқа таза биологиялық ағым ... ... ... мен ... құдайдың құдіретті күшінің нәтижесі деп түсіндіретін діни-идеалистік теориялар т.б. бұрында да бар еді, қазірде де жоқ емес. Бірақ ... ... ... келгенше, ғылыми емес теориялар екендігін атап айтпасқа болмайды. Тіл философиясының ғылыми түсінігін кезіндегі археология мен ... ... мен ... т.б. ... ... отырып жасап берген К.Маркс пен Ф.Энгельс болды. Олардың ... адам ... ... қалыптасуына бірден-бір себеп болған адам тектес маймылдардың адамға айналу процесінің барысында туған қоғамдық ... - ... ... бірлескен тіршілік іс-әрекеттерін үйлестіру қажетті еді. Демек, адам ... ... адам ... ... қалыптасу проблемасына барып тіреледі екен, өйткені біріншісі екіншісінің, яғни антропогенез бен социогенез проблемасының, құрамдас бөлігі болып табылады. ... тіл ... ... қоғам да болмайды деген қағида қазіргі заман тіл білімінде берік орын тепкен, талассыз тұжырым деуге болады.
Дыбыс тілінің ... ... ... ... шығуына байланысты олар айтқан дыбысқа еліктеу, одағай сөз, ... ... қай - ... да ... ... ... сын көтермейтіндіктеріне қарамастан, барлығы да тіл - адамға ... ... ... дейтін діни көзқарасқа қарама - қарсы тілді адам баласының өз табысы, өз ... етіп ... ... тілі ... неден басталды, қандай болды? Деген сұрау адам қоғамы тарих үшін де, тіл ғылымы үшін де соншалықты маңызды, өте ... ... оған ... де еш ... ... ... бере ...
Ғалымдар дыбыс тілі жеке дыбыстарға сараланатын сөз түрінде бірден пайда болған емес, ... жан ... ... әр түрлі диффузды дыбыстарды адам тектес маймылдар да шығара білген болу керек, өз үйірлестеріне бір нәрсені ... үшін ... ... ... яғни ... ... да, ... жағынан да бөлшектеп саралауға болмайтын одағай дыбыстарды олар дыбыс тілінің бастамасы ретінде қолданған болар да, ... ... ... ... тіл ... ... болар деп жорамалдайды.
Қазақ тілі деген сөзді екі мағынада - анатомиялық атау және ... ... ... ... ... бұл сөз ... мағынаға ие.Дыбыс тілі дегеніміз? Деген сұрауға тіл білімі тарихында берілген жауап көп.Оған анықтама ... ... ... тән ... ... ... алса, енді біреулер екіншісін басшылыққа алады.Оның үстіне анықтама беруде тілдің қандай белгісін басшылыққа алу - ... ... ... ... тілдің өзіндік мәнін түсіндірулеріне де байланысты.Тіл білімі тарихында ... әр ... ... ... әр ... ... ... тілге анықтамалары көп жағдайда бір - бірімен өте жақын, ұқсас бола тұра сол ... ... ... ... ... бір - ... ... алшақтап кететіні де бар.Тілдік теорияны қалыптастыруда тілге берілген анықтаманың шешуші мәні бар.Тілдің табиғатын, мәнін айқындау - көп ... ... да ... ... тілін анықтауда оған - тіл ... не? ... бір ... қою да, бұл ... бір ... ... беруді талап ету де дұрыс бола қоймайды.Өйткені дыбыс тілінің өзіндік ... бір ... да, бір ... құралған анықтаманың да шеңберіне сыймайды.Әңгіменің түйіні дыбыс тілінің несін, қай сипатын айқындағымыз келетіндігінде.Егер дыбыс тілін қоғамдағы қызметі ... ... ... оған - ... тілі дегеніміз - деп, егер дыбыс тілінің ой - ... ... - ... айқындағымыз келсе, деген анықтама береміз.Дыбыс тілін құрылымдық, материалдық жағынан айқындағымыз келсе, , қоғам өміріндегі рөлін, алатын орнын байқатқымыз келсе, деп ... т.б. Бұл ... ... тіл ... ... ... көп, кейбір ғалымдар екі жүзге тарта анықтама бар дегенді айтады.Олардың ішінде ең ... тіл - адам ... аса ... ... ... ... анықтама.Басқа анықтамалар тілдің жеке сипаттарын ашуға арналған, сондықтан олар тілге жалпы анықтама бола ... ... ... ... ... де, экспрессивтік қызметі де ескеріледі. Коммуникативтік қызметі жағынан алғанда, (В.И.Ленин), ал эксприссивтік қызметі ... ... ... бұл екі функциясы айрылмастық бірлікте, бірінсіз бірі жоқ.Тілдің қатынас құралы болу ... ... деп ... оның ойды қалыптастыру, жарыққа шығару, адамның психикалық күйін, жан сезімін, ішкі ... ... ... эксприссивтік деп аталады.Қатынас құралы болу - ... ең ... ... ... ... ... да осы ... қызметке тәуелді. Тілдің ең кіші бөлшегі фонемадан бастап, ең күрделісі сөйлемге дейінгі барлық элементтері де бір ғана ... ... ... қажетінен туған және осы мақсатқа қызмет ету процесінде бірте - бірте жетіліп, ... ... мән - ... ... ... сипаты - оның коммуникативтік қызметінде. Тілдің ойлаумен, қоғам өмірімен қарым - ... да, ... даму ... да оның осы ... ... керек.Егер тіл адамдар арасында қатынас құралы қызметін атқарып тұрса, ол тірі тіл делінеді де, осындай қызмет атқарудан қалса, өлі тіл деп ... ... ... Ә. Тіл біліміне кіріспе. А., 1995. 2. Аханов К. Тіл білімінің негіздері. А., 1978.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Интернеттегі коммуникация және қоғамның тілдік даму мәселесі69 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Акционерлік қоғамның қалыптастыру және жұмыс істеу әдістері11 бет
Банк имиджінің қалыптасуы47 бет
Банктік қызмет аясындағы банктік құқықтық қатынастардың кейбр теориялық мәселелері7 бет
Банктегі қоғаммен байланыс бөлімі77 бет
Жастардың әлеуметтік құрылымдағы рөлі14 бет
Мемлекет және азаматтық қоғам26 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь