Клеткалардың химиялық құрамы

1. Клеткалардың химиялық құрамы
2. Клетканың құрамына кіретін химиялық элементтер
3. Клеткадағы су, органикалық және бейорганикалық заттар мөлшері
4. Клеткада РНҚ.ның түрі
Барлық ағзалардың клеткаларының химиялық құрамдарынның ұқсастығы олардың шығу тектерінің бір екендігін дәлелдейді. Сонымен қатар, тірі ағзаларда кездесетін барлық химиялық элементтерді тірі емес табиғаттан табуға болады. Бұл – материя бір деген пікірді растайды.
Д.И. Менделеевтің периодтық жүйесінің барлық элементтерінің 86-сы адам ағзасында тұрақты кездеседі, оның 25-і адамның жалпы тіршілігіне қажетті, 18-і абсолютті қажетті, ал 7-і пайдалы.
Клетканың тіршілігі кезінде жүретін әр түрлі реакцияларға қатысатын заттардың құрамына шамамен барлық белгілі химиялық элементтер кіреді.
Барлық элементтердің ішінен клетка көлемінің 98% түзетіндері: оттегі, көміртегі, сутегі және азот (1-кесте). Қалған элементтер макроэлементтер мен микроэлементтер деп екі топқа бөлінеді. Макроэлементтерге пайыздың ондық және жүздік бөлшектермен берілген 8 элемент жатады, олардың ортақ мөлшері шамамен 1,9%. Микроэлементтердің клеткадағы үлесі өте аз болғанымен, олар тіршілік үшін өте маңызды роль атқарады.
1. Бетина В. - Алматы : Қайнар, 1982. - 272 б. - Микробиология және вирусология

2. Құлдыбаев М.М., Шоқанов Н.Қ. - Алматы : Білім, 1995. - 120 б. - Биологиялық ғылымдар
3. Шоқанов Н. - Алматы : Қазақстан, 1972. - 80 б. - Микробиология және вирусология
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым Министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ...
Тақырыбы:
Орындаған:Жұмагелді .Б.С ... ... ... ... ... ... құрамы
* Клетканың құрамына кіретін химиялық элементтер
* Клеткадағы су, органикалық және бейорганикалық заттар мөлшері
* ... ... ... ... ... ... құрамдарынның ұқсастығы олардың шығу тектерінің бір екендігін дәлелдейді. Сонымен қатар, тірі ағзаларда кездесетін барлық химиялық элементтерді тірі емес табиғаттан табуға ... Бұл - ... бір ... ... ... Менделеевтің периодтық жүйесінің барлық элементтерінің 86-сы адам ағзасында тұрақты ... оның 25-і ... ... ... ... 18-і ... қажетті, ал 7-і пайдалы.
Клетканың тіршілігі кезінде жүретін әр түрлі реакцияларға қатысатын ... ... ... ... белгілі химиялық элементтер кіреді.
Барлық элементтердің ішінен клетка көлемінің 98% түзетіндері: оттегі, ... ... және азот ... ... элементтер макроэлементтер мен микроэлементтер деп екі топқа бөлінеді. Макроэлементтерге пайыздың ондық және жүздік ... ... 8 ... ... олардың ортақ мөлшері шамамен 1,9%. Микроэлементтердің клеткадағы үлесі өте аз ... олар ... үшін өте ... роль ... ... ... мыс, йод, ... марганец, селен және т.б. жатады (1-кесте).
1-кесте
Клетканың құрамына кіретін химиялық элементтер, % ... ... 98% ... - 65-75
Магний - 0,02-0,03
Мырыш - 0,0003
Көміртегі - ... - ... - ... - ... - 0,04-2,00
Йод - 0,0001
Азот - 1,5-3,0
Темір - 0,01-0,015
Фтор - ... - ... - ... - ... - ... аталған барлық элементтер тірі ағзалардың органикалық және бейорганикалық қосылыстарының құрамына кіреді. Органикалық және ... ... тірі ... ... Тірі ағзалардың клеткалары негізінен органикалық заттардан түзілген.
Клеткалардың құрамына бейорганикалық заттар да енеді. Органикалық заттарға қарағанда бейорганикалық заттар (судан басқасы) клетканың ... ғана ... ... ... ... өлі ... ... болса, органикалық қосылыстар тек қана тірі ағзаларға сипатты. Тірі және өлі табиғаттың бір-бірінен елеулі айырмашылығы, ... ... ... ... ... маңызды қызмет атқаратын бейорганикалық заттардың бірі - су. Су - әмбебап ... ... зат ... ... тек ... ... Суда ... барлық биохимиялық реакциялары жүреді, судың қатысуымен клетканың жылу ... ... ... Су - ... үрдісі кезінде оттегі мен сутегінің көзі болып келеді.
Суда ерігіш заттарды (тұздар, ... ... ... ... спирттер және т.б.) гидрофильді заттар, ал суда ерімейтін ... ... және май ... ... деп ... ... ... заттардың бір ұшы гидрофильді, бір ұшы гидрофобты ... ... ... ... ... ... деп ... Амфипатикалық заттарға биологиялық мембраналарды түзуге қатысатын фосфолипидтер жатады.
Басқа бейорганикалық заттар ... ... ... оң және ... ... ... ... 1,0-1,5%-ын құрайды. Ағзаларда тұздар ерітінділеріндегі аниондар мен катиондар түрінде және органикалық заттардың ... ... ... қалыпты тіршілік етуіне K+, Na+, Ca2+ катиондары және HPO42-, H2 PO4 -- , HCO3 -- , Cl -- ... ... ... ... ... ... органикалық заттарға ақуыздар, көмірсулар, майлар, нуклеин қышқылдары (ДНҚ және РНҚ) және аденозинтрифосфат (АТФ) кіреді (2-кесте).
2-кесте
Клеткадағы су, органикалық және бейорганикалық ... %-дық ... - ... басқа бейорганикалық заттар
1-1,5
Ақуыздар
10-20
Майлар
1-5
Көмірсулар
0,2-2,0
АТФ және басқа төменгі молекулярлы органикалық заттар
0,1-0,5
Нуклеин қышқылдары
1-2
Ақуыздар - тірі жасушаның негізгі құрамдық бірлігі. ... ... 50-80% ... ... ... ... ... құрамы әр түрлі, дегенмен олар бір принциптен құрылған.
Ақуыз - полимер, оның молекуласы көптеген аминқышқылдарының молекулаларынан, яғни мономерлерден ... ... ... ... ... 20 аминқышқылдары белгілі. Олардың әрқайсысында бір-бірінен ерекшелендіретін ... тобы (COOH), амин тобы (NH2) және ... ... ... ... ... ... берік пептидті байланыспен (- CO - NH -) ... ... ... бір ... ... ... ... келесі аминқышқылының амин тобының азотымен байланыс түзеді де, су ... ... Екі ... бірнеше аминқышқылдарының қалдықтарынан тұратын байланыс полипептидті деп аталады. Полипептидті тізбектегі аминқышқылдарының кезектесіп орналасуы ақуыз молекуласының алғашқы құрылымын анықтайды. Бір ... ... бір ... ... рет ... ... болса, енді біреулері мүлдем болмауы мүмкін. Бір ақуыз ... ... ... саны кей ... ... ... ... жетеді, нәтижесінде, ақуыз молекуласы макромолекулаға айналады.
Ақуыздардың химиялық және физиологиялық қасиеттері аминқышқылдарының құрамына ғана емес, олардың әрқайсысының ақуыз ... ұзын ... ... байланысты.
Ақуыздың бірінші реттік құрылым молекуласында (пептидттік байланыс) аминқышқылдар қалдығымен кездеседі, полярлы ... ... іске ... ... ... құрылым әрбір ақуызға тән.
Тірі клеткада ақуыздың екінші және үшінші құрылымдары болады. Ақуыз молекуласының екінші ... оның ... ... Полипептидті тізбек спиральданып, олардың иілістерінде әлсіз сутегінің байланысы пайда болады.
Үштік құрылым кезінде спиральданған ақуыз молекуласы белгілі бір ... көп есе ... ... шар түзеді, оның үзбелерінде нәзік бисульфидті (- S - S -) байланыстар пайда болады.Сондай-ақ, тірі клеткада ақуыздың ... ... ... ... ... ... кезінде ақуыздың бірнеше молекулалары құрамы тұрақты агрегаттар түзеді (мысалы, гемоглобин).
Ақуыздар клеткада көптеген қызмет атқарады.
Ферменттік қызметі. Клеткалардағы барлық биологиялық реакциялар ... ... ... - ... ... ... ал әрбір фермент - ақуыз. Ферменттер клеткалардың барлық ... ... де, ... ... ... ... қана қоймай, оларды ондаған, жүздеген есе рет жылдамдатады.
Құрылымдық қызметі. Ақуыздар клетканың және оның органеллаларының мембраналарының құрамына енеді. ДНҚ-мен қосылған ... ... ... ал ... ... ақуыз рибосомалар денесін түзеді.
Тасымалдаушы қызметі. Ақуыздар оттегін тасымалдайды, сондай-ақ адамдар мен жануарлар денесінде ... ... (оны қан ... - ... ... ... Клетканың барлық қозғалыс реакциялары ерекше жиырылғыш ақуыздардың көмегімен жүреді. Олар бұлшық еттің жиырылуын, қарапайымдылардың талшықтары мен ... ... ... ... ... ... жылжуын, өсімдіктердің қимылдарын қамтамасыз етеді.
Қорғаныш қызметі. Көптеген ақуыздар ағзаны зиянды әсер ... ... ... ролін атқарады. Мысалы, мүйізді құрылымдар - түк, тырнақ, тұяқ, мүйіз механикалық қорғаныш ... ... ... ... ақуыздар - антигендерді енгізген жағдайда қан ... ... зат - ... бөлінеді де, антигенді қауіпсіздендіріп, ағзада иммунологиялық қорғаныш қызметін ... ... ... энергия көзі бола алады. Ақуыз көміртегінің диоксиді, су және азотты заттарға дейін ыдырау кезінде клетканың көптеген тіршілік ... ... ... ... ... - ... ... компоненттерінің бірі, жануарлар жасушаларына қарағанда олардың мөлшері өсімдік клеткаларында көп болады. Көмірсулардың құрамына көміртегі, сутегі және оттегі кіреді.
Көмірсулар ... және ... деп ... ... ... ... - моносахаридтерге қарапайым қанттар жатады. Олардың құрамына бес (пентоза) немесе алты ... атом ... және ... ... су ... ... өсімдіктердің жемістерінде болатын глюкоза мен фруктоза моносахаридтердің мысалы бола алады. Глюкоза қанның да құрамында кездеседі.
Күрделі көмірсулар - ... ... ... (моносахаридтердің) бірнеше молекуласынан түзіледі. Азықтық қант сахароза, глюкоза мен ... ... ... ... ... ... ... сияқты күрделі көмірсулардың құрамдарына қарапайым көмірсулардың неғұрлым көп ... ... ... ... ... ... 300-ден 3000-ға дейін молекуласы кіреді.
Моносахаридтер суда жақсы ериді, ал полисахаридтер нашар ериді. Жануарлар клеткасында ... ... - ... ал ... клеткасында - ерігіш крахмал, ерімейтін ... ... ... және т.б. ... ... ... ... қызметі. Көмірсулар - тірі клеткалар үшін энергия көзі. Олардың тотығулары кезінде клетканың тіршілігіне аса қажетті химиялық ... ... ... ... ... Көмірсулар өсімдік клеткаларының қабырғаларын түзіп, құрылысшы қызметін атқарады. Күрделі көмірсулар ақуыздар (гликопротеиндер) және майлармен (гликолипидтер) қосылып және клетка қабықшасының ... ... қор ... ... ... ... заттар, мысалы, гликоген мен крахмал - көмірсулар.
Липидтер - май және май ... ... ... ... ... ... ... болады. Майлар молекуласы глицерин мен май қышқылдарынан түзіледі. Май тәрізді заттар - липоидтер - май ... ... мен ... ... де ... ... ... гормондар, лецитин жатады. Май қышқылдары - липидтерге ... ... ... суда ... қасиетін береді де, липидтер клеткалардың биологиялық мембраналарында ... роль ... ... ... ... ... ... клеткаға судың бос өтуіне кедергі жасайды. Майлар - энергия ... Тері ... май ... жылу ... роль ... қышқылдарын ең алғаш рет 1869 ж. Фридрих Мишер клеткалардың ядросынан ашты. Нуклеин ... ... - ... ... ... ... ... нуклеотид пурин және пиримидин негіздерінен, пентозадан және фосфор қышқылының қалдығынан тұрады. Барлық клеткаларда нуклеин ... екі типі ... ... (ДНҚ) және ... (РНҚ) ... ДНҚ ... ... пайда болып, сонда қызмет етеді, ал РНҚ ядрода пайда болып, цитоплазма мен ядрода қызмет етеді.
ДНҚ молекуласы - ... ... ... қос полинуклеид тізбегінен тұрады (1,2-сурет). Әрбір дара тізбек - өзара ... ... ... ... ... нуклеотидтің құрамына екі тұрақты компонент (фосфор қышқылы және дезоксирибоза көмірсуы) және бір тұрақсыз компонент кіреді. Тұрақсыз компонент төрт ... ... ... ... тимин немесе цитозиннің бірі болып келеді. Сондықтан ДНҚ ... ... төрт ... ... ... ... ДНҚ молекулалары олардың тізбегіндегі нуклеотидтердің әр түрде кезектесіп орналасуына байланысты әр алуан болып келеді. ДНҚ-ның екі тізбек азотты негіздердің бір ... ... Бұл ... ... ... гуанин цитозинмен бірігеді. Сол себепті, бір тізбектегі нуклеотидтер кезегі, екінші тізбектегі кезекті тура анықтайды. ДНҚ молекуласының қос ... ... ... ... келу ... деп аталады (2-сурет).
ДНҚ-ның басты қызметі - тұқым қуалаушылық ақпаратты сақтап, өндіріп, оны ұрпақтан ұрпаққа жеткізу.
РНҚ-ның молекулалық ... ... ... ... ... ... де бар. РНҚ-ның молекуласы нуклеотидтерден түзілген дара тізбек. Оның құрамына да төрт түрлі нуклеотид енеді, бірақ ... ... ... ... ... болады. Сонымен қатар, РНҚ-ның молекуласының барлық нуклеотидтерінде дезоксирибоза ... ... ... ... үш түрі бар. ... атаулары атқаратын қызметтеріне сәйкес келеді:
-- тасымалдаушы РНҚ (тРНҚ) көлеміне қарай ең ұсақ, ақуыз синтезі ... ... ... ... информациялы (ақпаратты) немесе матрицалы РНҚ (мРНҚ) тРНҚ-ға қарағанда неғұрлым ірі. Олар ақуыздың құрылымы туралы ақпаратты ДНҚ-нан ақуыз ... ... ... ... рибосомалық РНҚ (рРНҚ) рибосомалардың құрамына кіреді. ... ... ... ... ... комплементарлық принципімен ДНҚ-ның тізбектерінің бірінде синтезделеді. РНҚ-ы клеткада арнайы ақуыздарды синтездеуге қатысады.
Аденозинтрифосфат (АТФ). ... ... ... ... ... қорын жинаушы қызметін атқарады. АТФ молекуласы азотты негіз - адениннен, көмірсу-рибозадан және фосфор ... үш ... ... ... ... ... ... молекулалары тұрақсыз химиялық байланыспен байланысқан. Тұрақсыз макроэргиялық байланыс энергияға өте бай. Осы ... ... ... ... ... ... клетканың тіршілік етуіне және органикалық заттар синтезіне жұмсалады. Негізгі синтез митохондрияда жүреді, бұл реакция қайтымды:
АТФ + Н 2О = АДФ +Н3 РО4 + Q ... + Н 2О = АМФ +Н3 РО4 + Q ... ... ... ... ... ... мәні зор. Оның молекулалары биосинтез, механикалық жұмыстар, белсенді тасымалдау, температураны қалыпты ұстау сияқты клетканың үрдістерін энергиямен қамтамасыз ... ... ... В. - ... : ... 1982. - 272 б. - ... және ... Құлдыбаев М.М., Шоқанов Н.Қ. - Алматы : Білім, 1995. - 120 б. - Биологиялық ғылымдар
* Шоқанов Н. - ... : ... 1972. - 80 б. - ... және ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ішкі сөлініс бездер физиологиясы6 бет
Казахстанская 3 сортынынан алынған мутантты линияларға цитогенетикалық талдау35 бет
Клетканың негізгі мембраналық құрылымдары12 бет
Рецепторлар14 бет
Клетканың химиялық құрамы10 бет
Клетканың химиялық құрамы жайлы мәлімет8 бет
«Байқоңыр» ғарыш аймағы11 бет
Ақуыздың маңызы мен қасиеттері7 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет
Биология сабақтарында цитологиялық білімдерді қолдану әдістемесі64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь