Майлар және олардың тамактанудағы маңызы дәрумендер. дәрумендердің жетіспеушілігі.дәрумендердің жіктелуі

1.1.Дәрумендер. Дәрумендердің жетіспеушілігі.Дәрумендердің жіктелуі
1.2. Майлар және олардың тамактанудағы маңызы
Дәрумен (витамин)– адам мен жануарлардың тіршілігіне, олардың ағзасындағы зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз мөлшерде өте қажетті биологиялық активті органикалық қоспалар. Дәрумен (латынша vіta – тіршілік) туралы ілімнің негізін 1880 жылы орыс дәрігері Николай Лунин салды. 1912 жылы поляк дәрігері Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға дәрумен терминін енгізді.
Дәрумендердің көпшілігі ферменттердің негізгі құрамдас бөлігі болып табылады. Ағзада үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ыдырап, қорытылуы, ферменттердің қызметіне байланысты. Тағамның құрамында дәрумен жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға шалдығады. Ал дәруменді (әсіресе, А және D дәрумендерін) шамадан тыс көп қабылдау ағзаның улануына (гипервитаминоз) соқтырады. Ол көбінесе, жас балаларда жиі кездеседі. Қазір барлық дәрумендерді суда еритін дәрумен, майда еритін дәрумен және дәрумен тектес заттар деп бөледі.
1. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 4- том
2. Патологиялық анотомия терминдерінің орысша – латынша – қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе.
3. Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім ... ... ... ... және ... ... маңызы Дәрумендер. Дәрумендердің жетіспеушілігі.Дәрумендердің жіктелуі
Орындаған: Баймолдина А.С ... ... А.Т ... 2015ж ... ... ... ... жіктелуі
1.2. Майлар және олардың тамактанудағы маңызы
Дәрумен (витамин) - адам мен ... ... ... ағзасындағы зат алмасудың бірқалыпты болуы үшін аз мөлшерде өте қажетті биологиялық активті органикалық қоспалар. Дәрумен (латынша vіta - ... ... ... ... 1880 жылы орыс ... ... ... салды. 1912 жылы поляк дәрігері Казимеж Функ сол кезге дейін жасалған тәжірибелер нәтижесін қорытындылап, ғылымға дәрумен терминін енгізді.
Дәрумендердің көпшілігі ... ... ... ... болып табылады. Ағзада үздіксіз жүріп жататын химиялық реакциялар, мысалы, ішкен тағамның, мал азығының ... ... ... ... ... Тағамның құрамында дәрумен жеткіліксіз болса, адам әр түрлі ауруға ... Ал ... ... А және D ... ... тыс көп ... ағзаның улануына (гипервитаминоз) соқтырады. Ол көбінесе, жас балаларда жиі ... ... ... ... суда ... ... майда еритін дәрумен және дәрумен тектес заттар деп бөледі.
Дәруменнің мал үшін де ... зор. Мал ... ... жеткіліксіз болса, малдың өнімі төмендейді, олар жүдеп, әр түрлі ауруларға шалдығады. Мал азығында А, Д, Е, К ... ... ... ... қажет. Мысалы, А дәрумені жетіспеген жағдайда сиыр не бие көз ауруына шалдығады, сүті кемиді, сондай-ақ олар қысыр қалуы, іш ... ... ... ... ... ... шөпте, жоңышқада, сүрленген шөптерде, тағыда басқа болады. Қыста ... ... ... басқа түрлі жағдайлармен жүдеген малға дәрумен концентраттарын, сәбіз, балық майы, тағыда ... ... мол азық беру ... Мал ... дәрумен мөлшерін көбейту үшін арнайы дәрумен препараттары мен құрғақ ашытқылар шығарылады.
Дәрумен ... ... - ... ... ... дәрумендердің жетіспеуінен, олардың бойға сіңуінің бұзылуынан не дәрумен синтезделуінің тежелуінен туатын аурулар. Егер адам үнемі дәрумені аз, ... ... ... ... ... ... ... негізінен көмірсулар (қант, тағы да басқа) ғана түсіп, ақуыз бен майлар аз түссе, ал көкөніс ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ азық-түлік дұрыс сақталмаса немесе олардан сапасыз тағам дайындалса, азық-түлік құрамындағы дәрумендер ... ... ... ... қышқылы (РР дәрумені) аз дәнді дақылдармен ғана қоректену пеллагра ауруына, ал қауызы алынған күрішпен және өте ұнтақталған бидай ... ... ... ғана тамақтану бери-бери сырқатына әкелуі мүмкін.
Тағамда дәрумендердің жеткіліксіз ... адам ... ... ... ... гиповитаминоз деп атайды. Оған ауа райының қолайсыз жағдайы, ауасы лас жерде ұзақ уақыт жұмыс істеу, сондай-ақ гастрит, ... ... ... ... тағы да басқа аурулар себеп болады. Дәрумен ... ... ... зат алмасу процесі бұзылып, оның жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті нашарлайды. Сондай-ақ, ... ... ... ... ауа-райының құбылмалы кезеңдерінде, әйелдердің жүктілігі не сәбиін емізуі, тағы да басқа жағдайларда ағзада дәрумен ... ... ... ... ... ... арнаулы дәрумендер қабылдап, көкөніс пен жемістерді көбірек пайдалану қажет. Дәрумен жетіспеушілік және ... ... да ... Мал ... ... ... ауырады. Дәрумен жетіспеушіліктен аналық мал қысыр қалады, төлнашар өседі. Мысалы, В дәрумені жетіспеген жағдайда құс полиневритпен, шошқа пеллаграмен ... D ... ... төл ... ... ірі мал сүйек ауруына шалдығады.[[1]]
Барлық дәрумендер майда және суда еритіндер деп екі топқа бөлінеді.
Майда еритіндерге А, D, Е, К ... ... ... ... С, РР және В ... барлық дәрумендер жатады. соңғы кезде дәрумендерді классификациялап үлкен 4 топқа боледі: алифатты , алициклды, ароматикалық, ... ... ... С ... ... ... ... жұқпалы ауруларға қарсы тұра алу әрекетін арттырады. Сүйекке және тіске беріктік қасиет береді. С ... ... ... ... ... заттардың түзілуін тежейді. Ол қарсы денелерді түзетін ферменттердің құрамына кіреді. Терідегі қантамырлардың ... ... де ... ... С ... ... ... ағза тез шаршайды, сілемейлі қабықшалар қабынады, қызылиек қанталайды. Бұл дәрумен ұзақ ... ... адам ... құрқұлақ (цинга) ауруына шалдығады. Адам ағзасы С дәруменін түзбейтіндіктен, тамақпен бірге қабылдануы керек. С дәрумені ағзаға қыс пен ... ... ... ... Жаңа ... ... ... және тұздалған орамжапырақ құрамында көбірек кездеседі. Әсіресе итмұрынның, қарақаттың құрамында мол ... ... ... тәуліктік мөлшері 60-100 мг.
Тағамдық заттарды дұрыс сақтамау және өңдеу кезінде құрамындағы дәрумендер бұзылады. Тағамдық өнімдерді ... ... ... С ... ... В ... дәрумендердің мөлшері азаяды. Тағамның құрамындағы дәрумендерді сақтау үшін, төменгі температурада, тоңазытып барып сүрлемелеу әдісін қолданады. Бұл ... ... ... 0-4°С ... аралығында өңделеді. Азық-түлік өнімдерін тез арада тоңазыту әдісі кезінде олардың құрамындағы дәрумендер толығымен сақталады.
Азық-түлік өнімдерін күнге ... ... де, ... құрамындағы дәрумендер азаяды. Тұздау кезінде дәрумендер сақталады. дәрумендерді сақтау үшін эмаль, шыны ыдыстарын пайдаланады.[[2]][[3]][[4]]
В1 дәруменi ... ) ... ... зат ... үшін ... кеміртегінің) аса қажет. дәрумен жетіспегенде шаршағандық сезіліп, ас қорыту процесі бұзылады. ағза тиаминге зәру болған жағдайда ... ... ... ... ... мүмкін. В1 дәруменіне әсіресе сыра ашытқысы, келтірілген және тығы зд алған наубайханалық шикізаттар анағұрлым бай. Ал ... ... ... әсіресе жармалар (көбіне қара құмық және сұлы жармалары), құнарсыз ұн сорттарынан пісірілген нан болғаны ... ... ... ... да ... сияқты ағзаның бірқалыпты өсуіне қажетті, ол биологиялық тотығу процестеріне қатысады. Жарақаттардың тез жазылуына мүмкіндік ... ... ... көру ... сақтайды. Бұл дәрумен жетіспеген жағдайда ерін құрғап, кезереді, ұшық шығады, денеге түскен жарақат баяу жазылады. Вг дәрумені нан ... ... ... сүт пен сүт ... көбірек болады. дәрумен ыстыққа төзімді, бірақ жарықтық әсерінен тез бұзылады.
В6 дәруменi (пиридоксин) ақуыздардың құрамдас бөлігі болып табылатын амин ... ... на ... В6 ... ... жас балалардың бойының өсуін тежеп, қан аздығы мен сезіміне тез қозғыштығын тудырады, ал екіқабат әйелдердің бетінде қара дақ пайда болады. В6 ... мал ... ... ... ірі қара ... бауырында, ашытқыларда және көптеген өсімдік өнімдеріне бар; әдеттегідей ... ... ... ... бұл ... ... ... болады. В6 дәруменін молырақ қажетсіну ағзаның өсуі, әйелдің екіқабат және бала емізу кезеңдерінде жиірек байқалуы мүмкін.
В12 дәрумені (цианокобаламин ) ... ... болу ... ... Бұл ... ... ... ағзада қан азаю процесі дамиды. Бауырда, бүйректе, балық тағамдарында (әсіресе балықтың бауыры мен уылдырығында) көбірек болады. Еттің, сүт пен ... ... сары ... ... В12 ... ... аз.
В15 дәруменi (кальций пангаматы) Химиялық табиғаты мен әсер ету күші әлі ... ... ... ... ... қан ... ... бауыр ауруларына және басқа да сырқаттарға пайдаланылады.
Е дәруменi(токоферол) бұлшық еттердің және жыныс бездерінің қызметін жақсартады. Ол өсімдік майының, жаңғақтық, ... пен ... ... және ... құрамында көбірек болады. Сондай-ақ малдың бауырында, жұмыртқада, сүттің ... ... ... ... ... ұю ... қатысады. Өсімдіктердің көктеп енетін бөліктерінде (жасыл жапырақты саумалдық, ... және ... ... ... және т. б.), сондай-ақ сәбіз және томат құрамында болады. Малдан алынатын өнімдердің ішінде бауырдан ... да К ... ... ... ... -- ... қан ... беріктігін арттырып, қызметін қалыпқа түсіріп отыратын биологиялық заттар тобы. Бұл С дәруменімен араласқанда анағұрлым тиімді. Р дәрумені шайдың (әсіресе көк ... ... ... ... ... ... қара қарақат, жұзім, өрікте және қарақұмық ұнтағында өте ... ... ... Табиғатта ең таралған суеріткіш топтары никотинді қышқыл және ... ... ... ... ... ... ... тамырларды кеңетеді, қан ағымын жақсартады, бауыр жұмысын жақсартады, жара мен терең жаралардың жазылуына әсер ... РР ... ... ... көңіл-күйдің болмауы, еріннің құрғақтығы мен бозарыңқылығы, іш өту және бұлшық ет ауруы. ... мен жаз ... ... ... тез ... дақ пайда болады, зақымданған тері жуандайды да кір қызыл-қоңыр түске ... ... ... ... қан ... ... тығыз байланысты. Негізінен жапырақты көкөністердің құрамында болады, сонымен бірге помидор, алма, картопта, бауыр, бүйрек, ашытқылар бар.
Пантотен ... зат ... ... ... қатысады. Мал өнімдерінен және өсімдіктен дайындалатын көптеген тағамдардың құрамында бар. Бұл дәруменнің ... ... адам ... ... мөлшері күнделікті тамақ құрамында жеткілікті болуға тиіс.[[5]]
Дәрумендердің маңызы
Дәрумендер тағамдық заттардың құрамында болатын ерекше ... ... Олар ... ... ... ... ... тағам құрамында аз мөлшерде болғанымен, ағза үшін өте қажетті заттар. дәруменсіз ағзаның өсуі, дамуы мен ... ... ... ... ... ... ... латынша тіршілік (өмір) үшін қажетті зат деп аталуы маңызы зор. дәрумендер ... ... ... ... ... ал ал ... адам ... түзіледі. дәрумендерді 1880 жылы орыс дәрігері Николай Иванович Лунин (1853-1937) тапты. дәрумендер ... зат ... ... ... әсер ... Қазіргі кезде дәрумендердің 30-ға жуық түрлері бар. дәрумендер әсіресе балалар мен жасөспірімдер үшін дұрыс өсуі, дамуы үшін өте қажет. Ағзаның ... ... ... тұра алу ... ... және ... ұқсас заттар липидтер деп аталады. Табиғи липидтер эфир, бензин, бензол, хлороформ сияқты органи-калық еріткіштерде жақсы ериді. Жоғары сатыдағы ... ... ... ... ... мен глюколипидтер деп аталатын 4 негізгі топқа бө-лінеді. Липидтер организмде зор роль атқарады. Олардың бір бөлігі клетканың қор заты ... ... ... бір ... ... ... ... қатысады. Протоплазманың, вакуоляның, пластидтердің ядро мен басқа да ... ... ... ... ... мембраналар, сондай-ақ хлоропластар мен митохондриялардағы барлық пластина тәрізді структуралар екі компо-ненттен тұрады, оның ... ... ... ... ... ... ... липидтер күрделі белоктар -- липопротеидтер ... ... осы ... ... ... түзеді.
Майлар негізінен қоректік және энергетикалық қор заттарының ролін атқарады. Майлар көп немесе аз мөлшерде өсімдіктердің барлық клеткаларында ... ... ... басым көп-шілігі, атап айтқанда, жоғары сатыдағы өсімдіктер тұқымдастарының 88 проценті тұқымына қор заты ... май ... ... ... ... да ... ... ол мұнда аз болады.
Химиялық құрамы бойынша майлар глицерин мен үлкен молекулалы май ... ... ... ... ... ... -- ... стеарин -- СН3 (СН2) 16СООН, олеин -- СН3 (СН2) 7СН =
= СН (СН2) 7СООН, ... -- СН3 (СН2) 4 -- СН = СН -- СН2 -- СН -= СН (СН2) 7 -- ... ... -- ... = ... :: СН =
==СНСН2СН = СН -- (СН2) 7 -- СООН ... жиі ... ... ... ... ... май ... жұп санды көміртек атомдары бар тармақталмаған тізбектер кездеседі. Тармақталған немесе тақ санды көміртек атомдары бар май қышқылдары өте ... ... ... үш ... және ... ... ... болып келетін май қышқылдары да сирек кездеседі.
Май қышқылдары қаныққан (пальмитин, стеарин) және қанықпаған (олеин, линол, линолен) май қышқылдары болып ... ... ... май ... сапалық құрамына, олардың сандық арақатынастарына, бос қышқылдардың құрамына және т. б. байланысты.
Жануарлар организмінде майлар углеводтардан түзіледі. Ол алғаш рет малды ... ... ... ... бұл құбылыс микробтар мен жоғары сатыдағы өсімдіктерден де анықталды. Углеводтар есебінен майдың жиналуы пісіп келе ... ... мен ... өте тез жүреді. Бұл кезде углеводтар, негізінен алғанда, глюкоза мен фруктоза алғашында глицеринальдегид пен диоксиацетонға ыдырайды. Глицеринальдегидтен глицерин түзіледі. ... ... ... ... ол май қышқылдарынын синтезі үшін бастапқы зат болып қызмет етеді. Осындай жолмен түзілген глицерин мен май қышқылдары липаза ферментінің жәр-демімен ... ... ... енуі ... ... майлар липаза ферментінің жәрдемімен өте тез гидролизденеді және онымен бір ... қант ... Осы ... гексоза ғана емес, пентоза да түзіледі.
Балауыз дегеніміз әдеттегі температурада қатты, май тәрізді зат. Бұл май ... мен ... ... бір ... ... ... эфирлері. Балауыз өсімдіктердің жапырағын, сабағы мен жемістерін жұқа қабатпен жауып ... ... ... және ... деп ... үш ... ... Фосфолипидтердщ үш тобының құрамында да фосфор қышқылының қалдығы болады. Фосфатидтер глицерин мен май қышқылдарының күрделі эфирлері болып табылады. Сонымен ... ... ... ... ... қалдығы және онымен байланысқан азотты негіз бар.
Фосфатид молекуласында азотты негіздің орнында глицерин, инозит және басқа да қосылыстар ... ... ... ... ... де, сондайақ жануарлар организмінде де кездеседі. Олар митохондрия, хлоропласт мембраналарында, рибосомаларда ... ... ... көп ... ... ... ... келеді. Құра-мында холиннің немесе басқа азотты негіздердің қалдығы бар ұшы гидрофильді, ал құрамында май қышқылы бар екінші ұшы ... ... ... Бұл ... ... мен ... ... маңызды роль атқаратындығын түсіндіреді. Протоплазма мен органоидтар мембраналарындағы ... көп ... ... ... ... ... түзеді.
Фосфолипидтердің екінші тобы -- плазмалогендердің құрылысы фосфатидтердің құрылысына ұқсас болады. Олар ... ... ... ... ... ... құрамында оның туындысы сфингозин болады, сфинголипидтер өсімдіктерде фосфатидтермен қатар кездеседі.
Гликолипидтер глицерин мен май қышқылының күрделі эфирлері болып ... ... ... ... ... фосфор қышқылының қалдығы емес, белгілі бір моносахарид болады. Моносахарид пен глиңериннің арасында гликозидті ... ... ... ... ... ... 5 есе көп ... Олар әсіресе хлоропластарда көп кездеседі, гликолипидтер мүнда мембрана системасын құруға қатысады.
Гликолипидтер тағы да бір ... -- ... ... ... ... ... ... галактозаға қосылады. Соньщ нәтижесінде сульфолипидтер түзіледі. Сульфолипидтер тек қана өсімдіктер клеткасында кездеседі, ал жануарлар ... ... ... ...
* : ... энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы Бас ... 1998 4- ... ... ... ... ... - ... - қазақша түсініктеме сөздігі.- Ақтөбе.
* Шаңырақ : Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы : Қаз.Сов.энцикл.

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Майлар және олардың тамактанудағы маңызы.Дәрумендер. Дәрумендердің жетіспеушілігі.Дәрумендердің жіктелуі9 бет
Майлар және олардың тамактанудағы маңызы.Дәрумендер.Дәрумендердің жетіспеушілігі.Дәрумендердің жіктелуі8 бет
Майлар және олардың тамақтанудағы маңызы16 бет
Жабайы Сельдерей (Apium graveolens) өсімдігінен биологиялық белсенді кешен алу жолдары62 бет
Малазықтық дақылдар және олардың сипаттамасы9 бет
Витаминдер(дәрумендер)6 бет
Дәрумендер5 бет
Дәрумендер және минералдық заттар2 бет
Дәрумендер және олардың жіктелуі7 бет
Дәрумендер. Дәрумендердің жетіспеушілігі7 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь