Жылқылар мен түйелердің гигиенасы қойлар мен ешкілердің гигиенасы

Жылқы малдарының гигиенасы
Түйе малдарының гигиенасы
Қой, ешкі малдарының гигиенасы
Жылқы малдарын өсіру көптеген шаруашылықтар үшін, әсіресе табынды-жайып ұстауға қолайлы Қазақстан, Қырғызстан, Башкирстан, Бурят, Якут, Алтай т.б. елдерде кең тараған. Олардан тек құнарлы, сіңімді ет, сүт алып қана қоймай, міну және жегіп жүк тасу жұмыстарына пайдаланады және көптеген жарыс ойындарына қосып, жүлделі орындарға ие болады.

Сол сияқты жылқылардан биологиялық препараттар (гипериммунді қан сөлдері, гамма-глобулиндер, қарын сөлдерін т.б.) алуға пайдаланады.

Жылқылардың осындай т.б. ерекшеліктеріне негіздеп төрт бағытта өсіретін шаруашылықтар болады.

Жұмыс бағытына арналған жылқылар – шаруашылық ішіндегі жүк тасымалдау, бір жерден бір жерге қатынасу, малдарды айдау, жайып-бағу, шағын жерлерді жыртып өңдеу т.б. үшін пайдаланады;

Өнімдік бағыттағы жылқылар – ет, қымыз, өндірістерді табында ұстау кезінде, жыл бойына, арзан құнарлы өнімдермен әсіресе жоғарғы сортты жылқы колбаса – шұжықтармен ұлттық дәмді – қазы, қарта, жал, жая тағамдарымен, дем алу орындарына (курорттарға) құнды емдік қасиеті мол сусын-қымыз дайындау, емдеу мекемелеріне арналған емдік биологиялық активті препараттар жасап шығару т.б. алуға;

Спорттық бағытындағы жылқылар - әртүрлі мәдени-спортты ойындарға, туристік саяхаттарға, арнайы жарыстарға арналған;

Жаңа тұқымды жылқыларды өсіріп және ескіні жаңарту бағытындағы селекциялық жұмыстарды жүргізу.

Жылқы малдарын айтулы мәнде өсіріп дамыту үшін және бұл саладан ең жоғарғы өнімдер алуға зоогигиеналық талаптарға сәйкес күтіп бағу шараларын қолдану қажет.

Жылқы малдарын ұстау жүйелері мен тәсілдерін таңдау әр шаруашылықтың жағдайына, алған бағытына, жер орайы, ауа райына байланысты жасалады.
1. Есенгалиев Қ.Ғ., Нысамбаев «Зоогигиена және мал шаруашылыгы объектілерін жобалау»
2. Мырзабеков Ж. «Ветеринарлық гигиена» Алматы, 2004 ж.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министірлігі Семей қаласының ... ... ... ... Жылқылар мен түйелердің гигиенасы Қойлар мен ешкілердің гигиенасы
Орындаған:Мырзабекова Назерке
Тексерген:Садуакасов М.С ... ... ... ... гигиенасы
Түйе малдарының гигиенасы
Қой, ешкі малдарының гигиенасы
Кіріспе
Жылқы малдарын ұстау жүйелері:Жылқы малдарын өсіру көптеген шаруашылықтар үшін, әсіресе табынды-жайып ұстауға ... ... ... ... ... ... Алтай т.б. елдерде кең тараған. Олардан тек құнарлы, сіңімді ет, сүт алып қана қоймай, міну және жегіп жүк тасу ... ... және ... ... ... қосып, жүлделі орындарға ие болады.Сол сияқты жылқылардан биологиялық препараттар (гипериммунді қан сөлдері, гамма-глобулиндер, қарын сөлдерін т.б.) алуға пайдаланады. ... ... т.б. ... ... төрт ... ... шаруашылықтар болады.Жұмыс бағытына арналған жылқылар - шаруашылық ішіндегі жүк тасымалдау, бір жерден бір ... ... ... ... ... шағын жерлерді жыртып өңдеу т.б. үшін пайдаланады;Өнімдік бағыттағы жылқылар - ет, ... ... ... ... ... жыл ... арзан құнарлы өнімдермен әсіресе жоғарғы сортты жылқы колбаса - шұжықтармен ұлттық ... - ... ... жал, жая ... дем алу ... ... ... емдік қасиеті мол сусын-қымыз дайындау, емдеу мекемелеріне арналған емдік ... ... ... ... шығару т.б. алуға;Спорттық бағытындағы жылқылар - әртүрлі мәдени-спортты ойындарға, туристік саяхаттарға, арнайы жарыстарға арналған; Жаңа тұқымды жылқыларды ... және ... ... ... ... ... жүргізу.Жылқы малдарын айтулы мәнде өсіріп дамыту үшін және бұл ... ең ... ... ... ... ... сәйкес күтіп бағу шараларын қолдану қажет. Жылқы малдарын ұстау жүйелері мен ... ... әр ... ... ... бағытына, жер орайы, ауа райына байланысты жасалады. Жылқы шаруашылығында екі ұстау жүйесі: қорада және ... - ... ... ... ... ... ... - ертеден келе жатқан тиімді, жылқыларды табиғый жайылымдарда ... ... ... ... ... Бұл жұйені малдардың бағыты, шаруашылықтың мүмкіншілігіне және жер орайына байланысты екі тәсілде пайдаланады. Мәдениетті табында және ... ... ... болып бөлінеді. Мәдени-табындау тәсілі бойынша асыл тұқымды және жергілікті тұқымды жылқыларды жылдың көп мезгілінде ... ... ... бағады. Ал қыстың суық кездерінде - іші байлау және бөлмелі (денникті) ... ... ... ... ... Ол үшін табындағы жылқыларды жасы және жынысына қарап біркелкі топтарға бөледі (биелер, құлынды биелер, аттар, айғырлар т.б.)Мәдени табында ... ... ... ... жайылымдардың шөбі азайып, құнары кетіп тозған кездерде және қары қалың, суық боранды, мұзды мезгілдерде шөп және ... ... мен ... ... ... суықтарда аналық биелерді жылыланбаған қораларда немесе ашық базаларда шөп беріп (14-20 кг 1 басқа) күтеді де, ашық ... ... да ... ... мен бірге жайылымға шығарады. Жақсартылған табындарда ұстау тәсілі кезінде жылқыларды жыл бойы жайылымда жаяды. Ауа ... өте ... ... ... ... ... ... әлсіз, ауру тай-жабағыларға арнап, жеңіл, жергілікті арзан материалдардан ықтырма қоралар (15-20 % ) ... ... ... ... суық ... ... ық ... тау ықтары, жар жиектері, орман, қараған араларын ... ... ... ... қамыс т.б.) ықтырма, жаппа базалар салып, онда шөп қорымен су қоймасы қаралады. Жайылымда табындап ұстау кезінде жылқылар ... ... ... үйірімен жүреді. Әрбір үйірде әр жастағы ұрғышы жылқылар және бір айғыр болады. Тәжіриблі қартаң ... ... 30 ... жас ... ... - 15 басқа дейін ұрғышы жылқылар және құлын-жабағылар болады. Басқа- еркек жылқылар (аттар, тай, ... жеке ... ... ... бөлек бағылады.Табындағы жылқылар тығыз жүнді және қалың қабатты терілі болып келеді де, жаздың аса ыстықтары мен қыстың аяздарына төзімді болып ... ... ... ауа ... ... ... ... қар (40-50 см) астынан, мұз болып қатып қалмаған болса, өзіне қажет көрек азықтарды тауып жейді (тебіндеп).Шаруашылықтың бағыты және табиғи жайылымдардың ... мен су ... ... ... табындардың размері әртүрлі болады. Құлынды биелердің табында 80-150, айғырлар 20-25, жас жылқылар (тай, күнандар)- 150 ... ... ... ... ... аймақтарда ет бағытындағы жылқылар үшін ір табынның мөлшерін, ... ... - 400 ... ... ал ... ... 100 басқа дейін топталады. Жылқыларды бір жайылымнан екінші ... ... ... кезде сағатына 6-7 км жылдамдықтан асырмай және 10-15 км кейін жайып, дем алыс беріп, жалпы тәуліктік ... - 30 км ... ... ... ... ... жұқпалы аурулар бұрын, шықпаған таяу маңдарда өлген малдардың өлекселері сақталған орындар жоқ, ... мен мал ... ... ... ... ... ... Жылқыларды қорада ұстау жүйесі - кезінде, олардың өндірістік бағыты, физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты жекелеп және топпен ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... үшін жан-жағы сырықтар мен шектелген бөлмелер - денниктер, топтап ұстауға ірі секциялар жасалады. ... ... ... ... ... биелерді, енесінен айырған жабағыларды және өнімдік бағалы тай-құнандарды ұстайды. Қалған ... ... ... ... ... ... жұмыс аттары топтап 20-100 басқа дейін ірі секцияларда (залда) ұсталады. Топта (залды) ұстайтын қоралардың ішінде де ... ... ... қаралады. Жылқылар зауыттарына, қораның ық жағынан серуен алаңдары (поддоктар) қаралады. Жекелеме серуен алаңдарының ауданы ... ... үшін - 600 м², ... жас ... - 400, ... ... топтарына - 200 м² қаралады. Жұмыс аттары үшін серуен алаңдары ... ... ... ... ... ... үшін сыртқы ат байлау орындары қаралады. Жылдың жылы мезгілдерінде қорада ұстаған жылқыларды да, қоршалған, жасанды ... ... ... жастары бойынша топтап 50-80 бастан жаяды. Ондай арнайы ... ... ... ... (зауыдтарда) жаю ливадалық тәсіл деп аталады. Жылқыларды ... таза ... ... пайдаланады. Санитарлық-гигиеналық талаптарға суларының сапасы сәйкес келетін өзендер, көлдер, бұлақ және тұма суларында пайдалануға болады. Жылқы фермаларының негізгі құрамдарыЖылқы фермалары, ... жер ... ... ... емес ... ... ... территориясы рельефі бойынша табиғый жауын, қар сулары ағатындай , жан-жағына еңіс болуы ... ... ... ... ағынсыз сулардың жағасына таяу орналастырылмайды. Ондай жерлерге салынған жылқы қораларының іші сыз ... ... ... шығуына апарып соғады. Жылқы фермаларын мал өнімін өңдейтін, өндіретін өндірістерден (тері зауыдтары, ет комбинаттары т.б.) 3 км ... ... ... қоймаларынан, ірі жол қатынастарынан 2 км таяу ... ... ... ... орын ... ол ... ветеринариялық-санитарлық және зоогигиеналық талаптардың дұрыс сақталып, ондағы эпизоотологиялық жағдайдың амандығы ескеріледі. Жылқы малдарын азықтандыру және суарудың ерекшеліктері:Жылқы ... ... ... саулығы, жоғарғы өнімділігі және жұмыс күші айтулы мөлшерде оларды зоогигиеналық ережелерге ... ... ... ... ... ... ... кезінде азықтың сапасына, дайындау тәсілдеріне, беру ретіне т.б. бақылау жасалмаса, олардың ... ас ... ... бұзылып, ауруға ұшыруы жиі кездеседі. Ас қорыту процесстерінің, жылқы малдарының организмінде қалыпты жүру үшін және ... ... ... алу ... ... ... ... ретін сақтау қажет. Ол үшін алдында қатаң, одан соң сулы, ал ең соңында дәнді, құрама азықтарды беру ... ... ... ... ... 30-40 ... ... жылқыға су ішкізіп алады. Ең соңында тағы да қатаң азық береді, яғни суын басқызады. Мұндай ережелерді сақтамаған жағдайда, мысалы ... ... ... ... жұмысқа пайдаланғаннан кейін жедел берсе, олардың ас алмасу ... ... ... ... ұрындырады (іші кеуіп). Дәнді азықтарды бергеннен кейін жұмысқа пайдаланбау қажет (мініп, жегу), ал дұрыс ас қортылу үшін 1,0-1,5 сағат дем ... ... Сол ... ... ... ... мен ... соң жылқыларға сулы азық немесе су бермейді, керісінше азықтардың бүл түрлерін алдымен жылқыны суарып алып барып ... ... ас ... ... ... қайыратын малдар мен салыстырғанда анатомиялық құрлысындағы ерекшелігіне байланысты, оларға жоғары сапалы, ішінде көректі заттары толық азықтармен ғана көректендіру ... ... ... және ... ... жылқылардың еріндеріне жара түсіп, іші бұзылып, ішектері кеуіп ... ... ... ... апарып соғады. Жылқылардың рационына дәнді азықтардан жүгеріні кіргізеді, бірақ жүгері, құрғақ (ылғалдылығы 17 %) ... ... ... ... үшін азық ... 1/3 ... ... болмауы керек. Кей кезде жылқылар рационына жарма және күнжара қосады. Олардың тәуліктік ... ... - 2 кг, ... - 0,5 кг, ... ... - 3 кг артық болмауы қажет. Жылқылардың рациондағы қажетті азықтың ең жиі ... түрі сұлы және арпа ... ... ... бен қант ... кесіп, тәулігіне 10 кг дейін беруге болады. Жылқылардың ... ... ... шөп ... ... ... төменде орналасқан науалардан беруге болмайды. Ондай жағдайда олардың шөп ... мен, ... мен ... ... көзі ластанып, жас жабағы, тайлардың белдерінің бүкір болуына әсерін тигізеді. Жылқыларды тәулігіне үш рет суғарады. Жаздың ... ... ... суға ... ... Жұмыстан соң, жүріп терлеп келген жылқыларды жедел суаруға ... ... ... суық судың әсерінен жылқының ішегі түйіліп, болып ауырып, көбінесе өлімге ұшырайды. Ондай аттарға қатаң азық ... ... 50-60 ... соң ғана ... ... Егер ... атты суаруға тура келсе, оны жұмыс аяқталудан 30-40 минут бұрын су ішкізуге болады және жылқы қатты асығып жұтпай, сыздықтатып ішу үшін ... ... ... ... ... ... шөп (солома) салып қойып ішкізеді. Бұл зоогигиеналық ... ... ... жылқы ауруға ұшырап, көбінесе буыны ісіп, аяғына қан түсіп (ревмотизм) ақсап жұмысқа жарамай, жүре алмай қалады. Сол сияқты ... ... ... ... су ... ол ... ішінде бөртіп, қарнын газбен толтырып-кептіреді. Жем жегеннен кейін 2 сағат өткен соң су берсе ғана ... ... ... суық ... ... ... ... буаз биелердің іш тастауынан сақтандыру үшін қыс айларында суық табиғи сулардан (өзен, көл, бұлақ) ішкізбеу керек. Буаз ... ... ... ... 12ºС төмен болмауға тиіс.
Түйе малдарының гигиенасы. Түйелердің азықтандыру және күтіп ... ... ... ... ауызының іші сүйектеніп, қатқан эпителиямен қапталған болып келеді де, олар ... ... жей ... ... ... ... көбінесе шөлейт жерлерде өсетін, ащы, жұсан, ши, ... ... ... ... азықтандырылып, күтімі нашар болған кездерде түйелер бойына-өркештеріне жинаған майларын пайдаланып, шығындайды да, оны қайта қалпына келтіру үшін, кем дегенде үш ай ... ... ... ... ... май ... семірулері екі мезгілде көктем және күзде болады. Ол кездерде олардың бар тұқымдарында да (нарлар-дромедарлар, қос ... тағы ... ... ... өте көп мөлшерде май-жиналады (100 кг дейін). (сурет 15)Оларды семірту кездерінде, көбінесе жынысы, жасына байланысты топтарға табындарға бөледі. ... түйе ... бір ... жас ... ... ... әртүрлі себептермен сұрыпталып, бракқа шығарғандарды да жатқызады. Көктемнің басында құрылған табындардың үлкендігі 60 бастан артық болмайды. ... ... ... өте көп ... ... ... ... шөлейт аймақтарда азық тауып көректенуі қыйынға түсіп және сумен қамтамасыз ету ... да, олар ... күйі ... ... ал жас ... өсіп-дамуы тежеледі.Өте суық жылдары жайылым шөптері жетіспеген кездерде салмағы кеміп, жүдеп кетеді де (20 % ... ... ... ... ... ... іңгендердің дер кезінде күйті келмей, көбінесе қысыр қалады. Ұзақ уақыт ашығу және ішер судың жоқтығы ... ... ... ... ... соғады. Түйе малдары, ұсақ және жылқы малдары ... қар ... ... азық тауып жей алмай, тек қардан шығып тұрған (ши, қараған, тал, шеңгел т.б.) өсімдіктердің бас ... ғана жеп ... ... ... көптеген аймақтарында, әсіресе қары қалың солтүстік жақтарда, түйелерді қолда тұрғызып ұстайды. Кейбір жайылымдар да оларға арнап жеңіл қалқанды, ықтырмалар ... ... ... ... әр бас түйеге орта есеппен 5 м² есептейді. Шаруашылықтарда, ондай ауа райының қолайсыз кездерінде нашар, ауру, буаз іңгендерге беретін азық ... ... ... тұрғызып ұстаған кездерде тәулігіне үш мезгіл шөп береді (тәуліктік нормасы 16 кг). Түйелерді қыста сирек (2-3 күнде бір рет), ... күн ара, ал ... 2 ... кем ... Олар суды ... ұзақ тұрып және көп ішеді де, организмдегі қызыл қан түйіршіктерін (эритроциттер) суға қанықтырып алып, судан тапшылық ... ... оны ... ... Түйелерді ащылы, көкпекті жерлерде жайғанда болмаса, басқа жағдайда оларға тұзды азық өте ... ... ... ... ... ... ұндарын, немесе мел қосып отырады. Тәуліктік сұранысы 100 г (бір басқа шаққанда) болса, содан кем болмайтындай тұз қосып беру ... Күйі ... ... май жинаған тік өркешті түйелер ауаның қолайсыз жағдайларынан (аяз, қардан) қорғанбай, инфекциялық ауруларға төзімді келеді. Олар тек әсіресе жүндері қырқылған ... ... емес ... ... төзімсіз болады. Ондай кездерде (жауын-шашын) әсіресе боталарды сақтандыру үшін, суықтан жасырынатын ық жерлерге шөгеріп, немесе арнайы жабулар жабу керек. ... түйе ... ... көректеніп, арнайы қорада жатпайды. Оларға жергілікті арзан құрылыс материалдарынан тал, шілік, қамыс т.б. қорған, ықтырмалар салса жеткілікті ... Түйе ... ... ... ... ... асты сыз болмауын қадағалап, қажет болса төсеніштер (солома, қамыс, ағаш жапырақтары, шөп қыйқымдары т.б.) ... ... ... ... ... ... Жалпы түйе малдары қашық кетіп, жайылып жүргенді ұнатады да, ... ... ... ... ... ... ауа райы бұзылғанда табиғи жер қыртыстарды, жар, тау, тоғай, қараған, ... ... ... ... ... ... ... жүндері дымқылданбаса (жауында) суықты өткізбейді. Ондай қатты суық желді күндері ғана өте әлсіз, арық түйелерді қорада ... ... ... жабу ... ... ... ... гигиенасы:Түйелер денесінің қысқалығына байланысты, аяғы мен салыстырғанда төрт аяқтап жылқылар сияқты шабу, ... өте ... ... де, ... ... немесе аяңдап жүруді жаратады. Міңгі білетін түйелер мен күніне аяң мен, 10-12 ... ... ... ... 100 км дейін жүруге болады. Түйенің арқасына артқан жүктің ауырлығы өз ... ... ... ... тәжірибеде бір түйенің арқасына 750 кг жүк тиеп, тасылғаны дәлелденген. Түйенің арқасына ... ... ... де, оны ... де, оны ... ... Сондықтан, түйенің шөгетін жері қатты тастақ болып, тізелерін жарақаттандырмай және тайғақ болып, сіңірін созып, буынын шығарып алмауын қадағалау керек. Алыс ... жүк ... ... ... 5-6 шақырым жүрген соң түйелерді тоқтатып, үстіндегі теңін түзетіп, дем алдырады. Түйелердің қалыпты жүк ... ... күші өз ... 10 - 12% ... ... ... ... жұмысқа пайдалану мерзімінің ұзақтығы тәулігіне 10 сағаттан аспауы керек, ал қалған ... олар ... ... дем алып ... қажет. Егер түйелерді жегіп жұмысқа пайдаланса, бірден немесе екіден парлап жегеді. Көбінесе шөп, шабу жер жырту жұмыстарына парлап жегіп, ол екі ... ... ... 25-30 кг артық болмауы керек. Ондай парлап жер жырту кезінде әр күнде 1,3 га жер жыртуға болады. Түйелер ... ... ... ... ... ... әртүрлі факторлардың әсерлеріне төзімділігі, жолсыз, шөлейт, жерлерде жүк тасуға тиімді және беріктілігі аштыққа және шөлге ұзақ ... ... ... елеулі артықшылығы болады. Бірақ, олардың қысқа денелері және ұзын аяқтары ... ... ... ... әсіресе үстінде жүк артылғанда, өте ауыр болады. Сол сияқты, табанның жалпақ болуы құмды және ... ... ... ... ... болады да тайғақ, мұздақ жолдардан жүруі қыйынға соғады. Керісінше тастақ қатты жерлермен жүргенде ... ... ... ... Мұндай жағдайларда түйенің аяғының тасырқап, жарақаттанбауы үшін, ... шикі сиыр ... ... ... жасап кигізеді. Түйелерді қырқудың гигиенасыТүйелерді жылына бір рет қана қырқады. Егер көктемде түйелерді қырқып үлгермесе, олардың денесіндегі жүндері түсіп қалып, ... ... ... ... ... ... бастап, жүні көтеріліп түлеп түсе, бастайды да, дер кезінде күзеп, жинап отырмаса, 3-18%, жүнін жоғалтады. Бірақ, наурыз айында түйені қырқу, ... ... ... ... ... де, тек ... жылы ... ғана қырқады. Оған дейін түлеген жүндерін теріп алып отырады. Қырқудың алдында, іштері өтіп ... ... ... ... ... 10-15 сағат аш ұстайды. Түйелерді қолмен қайшы арқылы немесе қойларды қырқатын ... ... ... ... ... ... 5-6 түйені жабық, едені тегіс, таза базаға орналастырып ... де, ... ... орап ... ... де, ... (қайшы) қырқады. Машинкамен қырқу кезінде, ұзындығы 20 м ... ені 70 см тар ... ... ... ... отырып, әрбір түйенің арт жағынан сырмалы жапқышпен жауып бөлектеп қояды да, түйені тұрып тұрғанда қырқады.Түйенің ... ... ... ... ... ... т.б.) ... Түйе жүні тазалығы мен шығымы бойынша барлық қой тұқымының ... ... ... ... жүні 3-4 ... ... өседі де, 5 жасында тұрақтап, орта есеппен 6,5-6,8 кг түседі. Нарлардың жүні бактриандардікіне ... аз (5-6 кг) ... ... ... ... болып келеді. Қой, ешкі малдарының гигиенасыҚойларды төрт түрлі жүйелерде ұстайды: тұрғызып-жайып, жайып-тұрғызып, жайып және жыл ... ... ... ... ... ... Мұндай жүйеде қойларды жылдың ұзақ уақытын қолда тұрғызып, ал шамалы мезгілін жайып күтіп-бағады. Қолда тұрғызып көбінесе қойларды қыс ... ... ... ... ... қораларда ұстайды. Ашық алаңдардың (база) ішінде азық науаларын орнатып, су ішетін астаулармен тұз ... ... ... Ауа ... қолайлы кездерінде базаға шығарып азықтандырып, түнгі жатар кезде қораға қамайды. Ал күннің жылынған мезгілдерінде жайып-бағады.
Жайып-тұрғызып ұстау ... - ... ... бар ... ... ... ... көптеген жерлерінде мал жаятын, әсіресе ұсақ малдар жайылатын жайылымдар жеткілікті кездеседі де оларды қыс кездерінде қар көп ... ... ... ауа ... ... кездерінде пайдалану үшін жеңіл, үш қабырғалы, төбесі жабылған қоралар немесе буылған ... ... ... ... ... үйше тоқылған-катондар тұрғызылады. Үш қабырғалы қораларда да, сол сияқты катондарда да ... ... ... ... ... керек. Қысқы айларда нашар, әлсіз, ауру малдарды көректендіру үшін азық ... ... ... немесе ерте көктемгі мал төлдету кезінде саулықтарды қозылары мен алғашқы айда ұстау ... ... ... 30-35 % ... ... қора ... Жайып ұстау тәсілі - жайылым ... бай ... ... ... жыл ... ... тек ... суығында, ерте көктемде қоздаған малдарға қатаң және құрама азықтар дайындайды. Мұндай жыл бойы ... жаю мен ... ... жылы ... ... ... Тұрғызып қолда ұстау тәсілі - егін ... ... мал ... ... жоқ ... қолданылады. Мұндай жағдайда қойларды қораларда ұстап, ал оларға азықты жасанды, екпелі шөптерден дайындайды. Жайылымға малдары тек серуендеу үшін ғана ... ... ... ... алаңдарда азықтандырып, ал қыста қораларда көректендіреді. Қораларды қыстың жайсыз, суық мезгілдерінде және төл ... ... ... ... ... ... және тығыз қораларда ұстауға болмайды, өйткені ондай жағдайда малдар әлсізденіп, жүнінің өсуі ... тұяқ ... ... ... ... ... ауруға жиі шалдыққыш келеді. Бағыты бойынша қой шаруашылықтары екіге бөлінеді: бірінші - тұқымдық, яғни малдардың бұрынғы ... ... қоса жас ... ... өсіріп, жаңа тұқымды малдарды еңгізу, екінші - өнім алуға (жүн, ет, елтірі т.б.) негізделген. Алынатын негізгі өнімдеріне байланысты ... ... ... биязы, қылшық жүнді ет-жүн-сүт бағытындағы, каракул (елтірі) және ... ... ... ... арналғандар болып бөлінеді. Қой қораларының және технологиялық бөлшектерінің размерлері (өлшемдері).Ірілендірілген қой шаруашылықтарында бірнеше қоралардың түрлерін жобалап - ... ... ... және ерте ... ... ... ... жылыланған төл үйшігі бар қоралар: негізгі қошарларды ... ... ... ... және ... қойларға арналған қоралар, қаракул шаруашылықтарында төл үйшік және мал сою пункті қаралады. Қой қораларымен біріктіріліп немесе жеке ұрықтандыру пункті, қой ... ... ... Қой ... ... ветеринариялық және мал өлшенетін орындар, су, жылу көздерінің ғимараттары, азық дайындайтын, ... ... ... ашық алаңдар т.б. болады. Қой қоралар табиғи жасанды ... ... ... ... Қой қоралардың сиымдылығы 1500 басқа дейін орналастыруға арналады. Кең ... қой ... ... 600-800 ... болады. Қой қораларды сол түстік және орталық аймақтарда көбінесе ... ал ... ... ... (сызба 12). Бұл қоралардың сыртқы бұрышы жел өтін азайтып және қора ішінің суып кетпеуін қамтамасыз ету ... ... ... соғатын жағына қаратып орналастырады. Ал ық жағынан биіктігі 1,5 м дейін қоршау жасап, малдардың ... ... ... қалдырады. Олардың ішіне қатаң азықтарға және жемге арналған науалар қойылады (кесте 11). Қорадағы әр басқа арналған орындардың размері әртүрлі болып, ... ... ... ... ... ... және физиологиялық ерекшеліктеріне байланысты болады (кесте 12). Әр түрлі типті қораларында ... ... ... бір басқа шаққандағы еденнің ауданы саулықтарға көктемде қоздағанда - 1,0-1,2 м², ... ... ... - 3-4 м², ... - 1,5-1,7 м².Жартылай ашық күрке базаларда жас тоқты-түсақтарға - 0,3 - 0,4 м², ірі ... 0,5 м², ... төл ... үшін - 2,0-2,5 м², ал ... ... ... - 3,0 м² кем ... Төл үйшік үшін қой қораның ортасынан, жылы жерден орын ... Қой ... ... ... ... бөлгіштер мен (тор көзді щиттер) барлық қоздайтын саулықтың 30 % есептеп бірнеше бөліктерге бөлінген төл ... ... ... саны 500 ... ... ... жеке төл ... қаралады. Сыртқы орта ауа температурасы - 30ºС төмен болса, төл үйшіктерді қосымша жылылайды. Еліміздің кей ауа райы ... ... ... ... ... арзан материалдардан катондар-шатырлы немесе қазақ үй тәріздес қоралар тұрғызады. ... екі типі ... ... ... және (қазақ үй тәріздес) орынборлы. Катондарды биіктігі 4 м ағаш тіреуіштерден (сырықтар) жасап, сыртын қалың қабатпен солома немесе қамыспен жауып ... 650 бас ірі ... ... ... ... диаметірі 16 м, үстіңгі тесігі - 2 м, болып әрбір ірі қойға - 0,4 м², жас ... - 0,25 м² ... ені - 2,0-2,5 м ... қалдырады.
Мұндай катондарға төбедегі тесіктен таза ауа алмасып, ішінде улы газдар болмайды. Ауаның ең суық күндерінде де катон ішінің температурасы 2-7ºС ... мал ... ... әсерін тигізеді. Қой фермаларында өндірістік және шаруашылық объектілерге мал тұратын ... ... ... ... малдарға) және жасанды ұрықтандыру пункті жатады. Ұрықтандыру пунктінің ауданы - 16 м², ... - 7,6 м², ... ... орын - 8 м² және екі ... - 16,6 ... ... ... және ұрықтануға дайындалған саулықтарға арналады. Қышыма, қотыр ауруларының алдын алып, сақтандыру үшін жайылымда немесе жайлауда ... ... ... ... ... ... ... басқа су өтпейтін материалдардан қой тоғыту ваннасы купка жасалады. Ірілендірген қой фермаларында тоғыту ванналарының орнына ... ... ... құрылымдар пайдаланады. Қойларды азықтандыру және күтіп-бағудың гигиенасыҚойларды биологиялық құнарлы ... мен ... ету, ... аман ... мен өнімінің молаюының бірде-бір кепілі болып саналады. Рационда неғұрлым күкірті бар аминқышқылдары (цистеин, цистин, метионин) көп болса, ... қой жүні ... ... протейннің мөлшері емес, сапасы мал өніміне айтарлықтай әсерін тигізеді. Басқа малдармен салыстырғанда, қойлардың қатаң азықтың түрі, құрамы мен ... ... ... болады. Мысалы, қойларды тарының соломымен көректендіру олардың жүннің түсуіне соғады. Сол ... ... ... сапасы оларды қыша (горчица) шөптері мен және ірі сабақты, қышқылдары ... ... мен ... ... ... және ... биязы жүнді қойларды селеулі шөптер мен көректендіруге болмайды, әсіресе дәні піскеннен кейін, селеудің басы қатайып, жүн ... ... де, ... теріні, тесіп етке өтіп, кейде тіпті ішкі өкпе, жүрекке дейін жетеді де, малды жүдетіп, ауруға ұрындырады. Сол сияқты түйе ошаған ... ... ... де ... болмайды. Қойлардың рациондарында минералдық заттардың жетіспеушілігіде олардың ... ... ... тигізеді. Әсіресе, қыс айларында, қозыларда минералды заттар мен витаминдердің жетіспеушілігінен бірін-бірі еміп, жүнін сорып, соның салдарынан ұлтабарының аузына жеке ішек ... ... ... ... ... ... ... өлім-жітімге шалдығады. Бұдан сақтандыру үшін саулықтар мен қозыларға арналған азықтарға сәбіз, сүйек ұны, тұз ... ... ... ... арық, әлсіз малдарды іріктеп бөліп алып, жеке күтім жасау қажет. Қыс аяғында, көктемнің басында азықтың ... ... ... ... ... ... сынауы көбейіп, экономикалық шығынды арттырады. Қойларды арнайы азық науаларын пайдаланып, ашық жерлерде - аландарда көректендірген дұрыс болады. Ондай ... ... ... және сулы азықтар үшін екі жақты немесе бір жақты науалармен қамтамасыз етіледі (сызба 6).Бір жақты науаларды қораның ... ... ұзын ... ... сырт ... ... орнатады.Екі жақты азық науаларын қораның, алаңның ортасына ... да екі ... ... ... ... ... мүмкіндік жасалады. Мұндай науалардың жалпы ұзындығы 2-3 м болып, әр ірі малға - 0,25 м, ... - 0,15 орын ... ... ... төрт ... ... 30-40 см ... аяққа орнатып, енін - 25-30 см, ... - 10-12 см ... ... қабатына қатаң азық салынатын сирек сырықшалардан, төбесі ашық, науа ... ... ... 1,5-2 ай ... арпа ... ... сұлы ұнтақтары т.б. құнарлы азықтармен көректендіру (протейндері мол) қоздауын 10-30 % арттырады. Күйлі саулықтар ірі қозылар туып, сүті мол болады. Сол ... ... ... ... ... 15-22 %, ... - 20 % ... Буаз саулықтар минералды заттарға сұранысы жоғары болып, туардың алдында, әсіресе кальции және ... ... ... 10 есе артады. Рационда кальций, фосфор, кобальт, мыс, йод, жез, темір, марганец және витаминдер А, Д, Е ... өте ... ... ... және саулықтың сүтінің кемуіне апарып соғады. Қойларға арналған азықтар сапалы болып, ас қорту жүйелерінің ауруларына ұшыратпайтын, әсіресе ұнтақты азықтар тыныс ... ... ... ... ... ауру ... үшін дымқылдап берген дұрыс. Ас тұзы мен зат алмасу процесстерінің жұмысын бұзып уланбас үшін, тәуліктік мөлшерін ірі ... үшін - 10-15 г, ... - 5-8 г ... ... Қойларды таза сумен қамтамасыз ету керек, әсіресе олардың жаз айларында суға сұранысы жоғары болады да тәулігіне кем дегенде екі рет, ... және ... ... ... ... ... ... болып, таза жерлерде ұстаған жағдайда жүннің өсуі жақсарып, сапасы артады, іші таза емес, ылғалдығы жоғары, асты сыз ... ... ... ... ... бауыр жүндеріне нәжістер қатып, оның түсін сарғайтып, ... ... ... болып, сапасы нашарлайды. Қойлардың жүндерінің сапасын төмендетпеу жолында, сол сияқты оларды тікенек шөптердің ішіне жібермей ... ... ... ... ... малдардан артық биологиялық ерекшеліктері, олардың ірі топтармен жайылып, көптеген жерлерде жыл ... қар ... ... көректерді тауып жейді (тебіндеп). Олар тауылы, шөлейт, жартылай шөлейт жерлерде жайылып көректенеді, әсіресе жаз ... шөбі ... ... ... жайылса, қысқы кездерде шөбі қалың, шалғынды аймақтарда қар астынан тебіндеп азықтанады. Егер ауа құрғақ болса, ірі ... ... ... ... ... ... ... күндері суыққа төзімсіз болады. Буаз сулықтарды мұздақ ... ... ... ... ... ... олардың тұяқтары қыйылып, мұз қабыршақтарын жұтып, іш тастауға апарып ... Буаз ... ... ... 20-30 күн ... және ... соң 5-7 ... бойы жайылымға шығармай қолда тұрғызып күтеді. Саулықтарды қозыларымен бірге 20-30 күннен кейін құрғақ, шөбі мол ... ... ... ...... температурада, бірақ ауа құрғақ кездерінде 5-6ºС жоғары болмаған жөн. Жылы сызды қораларда ұстағанда олардың тұяқтары ауруға ұшырап (айырма ... жүні ... ... ... ... төмендетеді. Сондықтан қой қоралар құрғақ, ауа температурасы 5-6ºС, ылғалдығы 80 % және газдардың, әсіресе аммиактың концентрациясының көбейіп кетпес үшін қалыпты ... ... қой ... ... ... нормасы 13 кестеде берілген. Қойларға арналған қораларға құрылыс материалдарын әрбір аймақтың жер орайы, ауа райына байланыстырып алады. Қойлар өте ... ... ... тосын жағдайлардан үркіп, қаты күйзеліске ұшырағыш келеді. Әсіресе қорада, шарбақ қорғандарда қамауда тұрғанда үріксе бір-бірінің үстіне шығып ... ... ... ... ... ... күйзелісті жағдайдан өте жай (1-2 ай) шығады да, күйін төмендетіп, өнімін азайтады.
Қолданылған ... ... ... Қ.Ғ., ...
* Мырзабеков Ж. Алматы, 2004 ж.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы қойлар мен ешкілердің гигиенасы жайлы7 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы. қойлар мен ешкілердің гигиенасы14 бет
Жылқылар мен түйелердің гигиенасы жайлы ақпарат11 бет
Жылқы мен түйелердің гигиенасы,қойлар мен ешкілердің гигиенасы10 бет
Ауылдың өрлеуі – елдің өрлеуінің ең маңызды құрамдас бөлігі14 бет
Түйе бонитировкасы4 бет
Түйелердің сапасын бағалау жүйесі4 бет
Түйенің жүн өнімділігі. Жүнді өндіру технологиясы3 бет
Түйенің экстерьері және денесінің анатомиялық ерекшелігі8 бет
"Ірі қара малының гигиенасы."7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь