Менеджмент туралы ақпарат

«Менеджмент» оқу құралы курс бағдарламасына сәйкес жазылған және әр түрлі салаларға арналғандықтан менеджменттің өткен және қазіргі кездегі тұжырымдамалары, әдіснама негіздері мен оның қызметтері, коммуникация, басқару шешемдерінің жіктелуі, өндірісті басқару және персоналды басқарудың ерекшеліктері, сонымен қатар бизнесті басқару мәдениеті қарастырылған.
Менеджер қызметінің мақсаты - өндірістің экономикалық тиімділігін арттыру, прогресшіл техника мен технологияны енгізу, көздеген мақсаттарға тиімді жету жолдары болып табылады.
Соған сәйкес, менеджменттің әдіснамалық аспектілерін теориялық тұрғыдан талдап, оның Қазақстан жағдайындағы даму жолдарын қарастыратын, сонымен қатар ғылыми-практикалық және материалдық үлкен көмегі тиетін бұл еңбектің студенттер мен оқытушыларға және қазіргі заманғы басқару жүйесінің мәселелері қызықтыратын мамандарға аса пайдалы деп ойлаймын. Қазіргі менеджментке қатысты мәселелер әр түрлілігімен және көп қырлылығымен ерекшеленеді.
Оқу құралындағы «Менеджменттің тарихы және әдістемелік негіздері» деп аталатын бірінші бөлімінде менеджменттің түсінігі, мақсаттары мен міндеттері, сондай-ақ басқарудың ғылыми тәсілдері, даму эволюциясы туралы баяндалған.
Екінші бөлім «Менеджмент технологиясы» деп аталады. Мұнда кәсіпорын дамуының стратегиясы мен мақсаты, оның қойылым принциптері, басқарудың экономикалық әдістері, менеджменттің ақпаратпен қамтамасыз етілуі, ұйымдастыру функциялары, коммуникациялық процесс және оны жетілдіру жолдары, басқару шешімдерін жүзеге асыру тәсілдері сөз болады.
«Өндірісті басқару» атты үшінші бөлімінде өндіріс процесі, тәуекелділікті басқару, ұйым менеджменті тиміділігінің көрсеткіштері мен критерийлері, инновациялық саясат, инновациялық процесс және оны басқару тәсілдері қарастырылған.
Оқу құралының «Персоналды басқару» атты төртінші бөлімінде ұжым мен тұлға түсінігін және оның түрлерін, психологиялық сипаттамасын, тұлға мен ұжым арасындағы қарым-қатынас ерекшелігін, сонымен қатар бизнесті ұйымдастыру мәдениеті мен іскерлік этикеттің еңбек процесінде қызметкерлердің өзара қарым-қатынасы кезінде туындайтын белгілі бір міндеттердің, принциптер мен тәртіп нормаларының жиынтығы екені түсіндірілген.
Оқулықтағы мәтіндер, кестелер және суреттер ұйым өміріндегі әр түрлі құбылыстарды, басқару процестерін, басқару қызметтерін, құрылымдарын, шешім қабылдау логикасын, ұжым мен жеке тұлғаларды басқаруды, яғни жалпы басшылық жүргізуді дұрыс ұғынуға мүмкіндік береді.
1. Виханский О.С., Наумов А.И. Менеджмент: Учебник, 3-е изд. - М.: Гардарика, 2004 г.
2. Виханский О.С., Наумов А.И. Практикум по курсу «Менеджмент». - М.: Гардарика, 2005 г.
3. Каренов Р.С., Раимбеков Б.Х., Ақжолов А.М. Менеджмент негіздері. – Қарағанды: Полиграфия, 1995 ж.
4. Королев Н.М. Менеджмент. – Москва 2002 г.
5. Мескон М.Х., Альберт М., Хедоури Ф. Основа менеджмента. – М.: «Дело», 2004г.
6. Управление – это наука и искусство: А. Файоль, Г.Эмерсон, Ф. Тейлор, Г.Форд. – М.: Республика, 2004 г.
7. Ховард К., Коротков Э. Принципы менеджмента: Управление в системе цивилизованного предпринимательства: Уч.пос. – М.: ИНФРА-М, 2005 г.
8. Фадтхутдинов Р.А. Система менеджмента.: Уч. пособие. – М:АО «Бизнес-школа», 2001 г.
9. Фадтутдинов Р.А. Понятийный аппарат по менеджменту. – М.: АО «Бизнес-школа», 2001 г.
11.Казанцев А.К., Крупанин А.А. Менеджмент в предпринимательстве: Уч.пос. – М.: ИНФРА-М, 2003 г.
12.Каренов Р.С. Менеджменттің теориясы мен практикасы. – Алматы: Ғылым, 1999 ж.
13.Кабушкин Н.И. Основы менеджмента: Учебник. – Минск: «Экономпресс», 2005 г.
14.Зайцева О.А., Радугин А.А., Радугин К.А. и др. Основы менеджмента: Уч.пос. – М.: Центр, 1998 г.
15.Веснин В.Р. Менеджмент для всех. – М.: Юрист, 2004 г.
16.Румянцева З.П., Саломатин Н.А., Акбердин Р.З. и др. Менеджмент организации. – М.: ИНФРА-М, 1996 г.
17.Лебедев О.Т., Каньковская А.Р. Основы менеджмента: Уч.пос. – СПб.: ИД «МиМ», 1997 г.
18.Питер Э. Лэнд. Менеджмент – искусство управлять: Пер. с англ. – М.: ИНФРА-М, 1995 г.
19.Управление по результатам: Пер. с финск /Общ.ред. и предисл. Я.А.Лейманна. – М.: «Прогресс», 1993 г.
20.Практическая психология для менеджеров. - М.: «Филинъ», 1996 г.
24.Семенов А.К., Маслова Е.Л. Психология и этика менеджмента и бизнеса. – М.: «Маркетинг», 1999 г.
25.Шуванов В.И. Социальная психология менеджмента. – М.: «Интел-Синтез», 1997 г.
        
        менеджмент
Кіріспе
«Менеджмент» оқу құралы курс бағдарламасына сәйкес жазылған және әр
түрлі салаларға ... ... ... және ... ... әдіснама негіздері мен оның ... ... ... жіктелуі, өндірісті басқару және персоналды басқарудың
ерекшеліктері, сонымен қатар бизнесті басқару мәдениеті ... ... ... - ... ... ... прогресшіл техника мен технологияны енгізу, көздеген мақсаттарға
тиімді жету жолдары болып табылады.
Соған сәйкес, ... ... ... ... ... оның ... жағдайындағы даму жолдарын қарастыратын,
сонымен ... ... және ... ... ... тиетін бұл
еңбектің студенттер мен оқытушыларға және қазіргі заманғы ... ... ... ... аса пайдалы деп ойлаймын. Қазіргі
менеджментке ... ... әр ... және көп ... құралындағы «Менеджменттің тарихы және әдістемелік негіздері» деп
аталатын бірінші ... ... ... ... ... ... ... ғылыми тәсілдері, даму эволюциясы туралы
баяндалған.
Екінші ... ... ... деп ... ... кәсіпорын
дамуының стратегиясы мен мақсаты, оның қойылым ... ... ... менеджменттің ақпаратпен қамтамасыз ... ... ... процесс және оны ... ... ... ... ... ... сөз ... басқару» атты үшінші бөлімінде өндіріс ... ... ұйым ... ... ... ... инновациялық саясат, инновациялық процесс және оны басқару
тәсілдері қарастырылған.
Оқу құралының «Персоналды басқару» атты ... ... ұжым ... түсінігін және оның түрлерін, психологиялық сипаттамасын, тұлға ... ... ... ... ... ... бизнесті
ұйымдастыру мәдениеті мен іскерлік ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір
міндеттердің, принциптер мен тәртіп нормаларының ... ... ... ... және суреттер ұйым өміріндегі әр түрлі
құбылыстарды, ... ... ... ... құрылымдарын, шешім
қабылдау логикасын, ұжым мен жеке тұлғаларды басқаруды, яғни жалпы басшылық
жүргізуді ... ... ... береді.
І БӨЛІМ. Менеджменттің тарихы және ӘДІСТЕМЕЛІК негіздері
1. Менеджмент қызмет түрі ретінде
1.1 ... және оның ... ... бастап әлеуметтік үрдістер басқаруды материалдық
және рухани ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық сипатымен байланысты. Ол еңбек,
кооперация бөлінісімен және өндіріс масштабының ... ... ... ... ... Бұл ... ... белгілі бір нәтижеге жету
үшін оның объектісіне мақсатты түрде бағытталған әсердің процесі.
Басқару субъектісі биліктік әсер ... ... жеке ... ... ... ... ... биліктік құзыреті, әсердің экономикалық және
моральды-этикалық рычагтары басқару объектісінің негізі ... ... ... ... мен ... қатар, жеке және заңды тұлғалар болып табылады.
Басқару ғылымдары негіздерінің ... ... ... аяғы мен осы
ғасырдың басында ... ... ... ... ерекшеліктермен
сипатталады. Олар:
- уақыт пен кеңістікте ... ... ... ... қажетті кеңістікті қамти отырып, тек қана басқару актісін
жүзеге асыру кезінде ғана емес, ... ... ... ... әрекет
етеді;
- терең саралау, талдау белгілі бір мақсаттарды орындауды қажет етеді;
- басқару ... ... әсер ... мақсатпен қатар
қойылатын нәтиже алынуы қажет: қойылған мақсаттардың нәтижеге сәйкес ... ... да ... ... ... ... ... түрлілігімен сипаттала
отырып, оған қатысты еңбек, еңбек заты, еңбек ... және ... ... ... қамтиды.
Басқарудағы еңбек заты мен оның нәтижесі ақпарат ... ... ол ... сондықтан да тәжірибеде қолданыла алмайды. Басқару
қызметі нәтижесінің негізінде шешім ... яғни ... ... ... ... ... алатын жаңа ақпараттар жасалады.
Басқару еңбегінің құралдары болып ақпараттармен жұмысты жүзеге асыруға
көмектесетін ... ... ... компьютерлер, телефондар,
қаламсаптар және ... ... ... мен категориялардың кезектесіп нақтылану
процесімен байланысты ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде басқару
қызметінің негізін табиғаттың, қоғамның және ... ... ... Ойлау заңдары қоғам заңдарының құрамдас бөлігі, ал қоғам өз
кезегінде оның құрамына ... ... ... ... ... болып табылады. Табиғат заңдары тұрмыстың жалпы негіздері мен
объективтік әлемнің дамуын тереңдете, ... ... ... ... жеке ... ... ... 1.1 Басқарудың түсініктемесі мен категориясының байланысы
Басқару заңдары екі ... ... ие: заң ... билік қабылдайтын
актілер ретінде және табиғат пен қоғамдағы объективтік ... ... ... ... бөлініп шығады – олар ... ... ... және ... ... ... ... Мақсаттар дегеніміз - басқару субъектілері қол
жеткізгісі келетін идеалды ақырғы ... ... ... ... соң ... шешу қажет. Міндеттер – бұл сұрақтар мен ... ... ... бір ... көмегімен шешеді, яғни мақсатқа жету үшін
басқару субъектісінің объектіге әсер етуі. Әдістер функциялар ... ... яғни ... ... ... ... қызметтің
арнайы түрі. Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... болып табылады.
Заңдар, принциптер, мақсаттар, әдістер, функциялар және т.б.
категориялар ... ... ... ... ... басқару механизміне кіреді (Сурет 1.2).
Әр түрлі әлеуметтік-экономикалық жүйелермен ... ... ... ... ... ... және олардың қызметтерін ... ... ... ... қатынастары тиімді болу үшін көптеген шарттар орындалуы тиіс.
Біріншіден, басқарудың субъектісі мен объектісі бір-біріне сәйкес келуі
қажет, егер бұндай сәйкестілік ... ... ... қиынға соғады,
жұмыс барысында олар бір-бірін ... ... ... өздерінің
потенциалдық мүмкіндіктерін жүзеге асыра алмайды. Бұдан басқа ... мен ... ... ету ... бір-біріне сыйымды болуы
керек. Болмаса, мұндай жұмыс нәтижесінде олардың арасында кері ... ... ... ... 1.2 ... ... жүйесіндегі басқару механизмі
Екіншіден, басқарудың субъектісі мен объектісі қатыстылық түрдегі
өзіндік күшке ие ... ... ... ... мен ... ... мен оның қызметінің қандай да бір оқиға кезіндегі түрлі
нұсқаларын қарастыра алмайды. Басқару субъектісі көптеген себептерге ... өзін ... ... ... нәтижесінде ол өз уақытын жоғалтады
және де объект үшін теріс нәтижелер пайда болуы мүмкін.
Үшіншіден, басқарудың объектісі мен ... ... ... мән ... кері ... ... негізделген өзара әсер
етуімен пайда болады.
Төртіншіден, басқару субъектісі мен объектісі нақты өзара әрекеттесуіне
қызығушылығы болуы қажет: ... осы ... ... ... беруге,
екіншісі - сол командалардың нақты және дер кезінде ... ... ... ... ... сүйене отырып,
объектінің дайындығымен байланысты болады. Басқаша айтқанда, басқарушылық
қызметтің ... өз ... жету ... ... ... ... басқарудың өзінің мақсаттарға ... ... ... ... ... Егер ... пен ... меншік
қатынасымен байланысты болмаса, онда ол басқарудың басты мәселесін құрайды.
Басқару еңбегінің үш ... ... ... ... ... оперативтік.
Эвристикалық еңбек басқару объектісінің алдында ... ... ... мен ... ... ... ... қатар
стратегиялық сипатта - ... ... ... ... көптеген нұсқаларын дайындаумен түсіндіріледі. Бұл жұмыстарды
мәселенің қиындығы мен ... ... ... мен әр ... ... орындайды.
Әкімшілік еңбек көбінесе басшылардың қимылына сәйкес келеді және
бағыныштылардың қызметіне ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге асады: қабылданған шешімдердің орындаушыларға
ауызша және жазбаша жеткізілуімен және олардың ... ... ... ... жұмысына бақылау жасау, оларды марапаттау
немесе жазаға тарту; жиналыс ... ... ... ... ... ... қабылдау, іскерлік келіссөздер жүргізу,
хаттар мен телефон қоңырауларына жауап беру, жұмыс ... ... ... ... және ... процестерді қажетті
ақпараттармен техникалық қамтамасыз етуге бағытталған. Ол құжаттармен жұмыс
істеу, бастапқы-есеп беру және ... алу, ... және ... сияқты қызмет түрлерін қамтиды. ... ... мен ... ... ... ... - бұл ... еңбек процесінің ішіндегі элемент пен
функциялар. Басқару процесі - өніммен ... ... ... ... ... Оның ... ... талаптары мен басты
заңдылықтарынан тұрады. ... ... мен ... басқару процесі де үздіксіз немесе ... ... ... ... мен ... жауап беруі тиіс.
1.2 Басқару жүйесіндегі менеджмент
Менеджмент фирманы, өнеркәсіпті нарықтық экономикада басқару ... ... ... қызмет етуі мен дамуына қажетті жағдайларды алдын-
ала айтады. Бұл жерде сөз нарықтың сұранысы мен ... ... ... ... ... ... ... қолдану
шаруашылық аралық қатынастарды реттеумен ... ... ... ... қажеттілік тудыратын басқару ... ... ... ... ... ... отыр.
Ағылшын сөзі "менеджмент" бүгінгі күнде барлық адамға танымал.
Қарапайым сөзбен ... ... - бұл алға ... ... интеллектіні, басқа адамдар әрекеттерін, тәсілдерін қолдана отырып
жетік білу. Менеджмент (басқару) - әр түрлі ... ... ... ... ... ... тиісті функцияны орындауға көмектесетін адам
білімінің саласы. Сонымен, менеджмент - басқару ... ... ... ... қызмет саласы.
Менеджмент ғылым ретінде 30-шы жылдарда түбегейлі рәсімделді, сол
уақытта осы ... ... ... ... ... жеке пәнге, ал
әлеуметтік қабат сәйкесінше - қоғамдық өктем күшке айналғаны белгілі.
Қазіргі уақыттағы менеджменттің теориясы мен ... екі ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының нарықтық қатынасқа көшуі негізгі
шаруашылық бөлімшелер - өнеркәсіп, өндірістік құрылым деңгейінде басқарудың
түрлері мен ... ... ... ... ... тәжірибені отандық
кәсіпорындар мен бірлестіктерде ... ... ... ... бірі.
Екіншіден, отандық өнеркәсіптер мен ... ... ... ... басқа елдердегі менеджменттің практикада қолданылуын оқытуды
қажет етеді. Алайда, шетелдік тәжірибе қаншалықты жаңа және ... оның ... дәл ... ... үлгі ... емес, жеке
тәжірибені талдау үшін салыстырмалы ақпараттар көзі ретінде түсіну қажет.
Әлемдік тәжірибемен таныс болу табыс көзі болып ... ... ... ... ... тезірек жойылса, соғұрлым
экономиканың потенциалдық мүмкіндіктері толығымен ... ... ... мен оның ... ... көтеріледі.
Кәсіпорын басшылары технологиялық және ұйымдастырушылық өзгерістердің
бастамашылары болуға тиіс. ... ең ... ... бірі - ... ... ... және технологиялық мәселелерге мүдделі,
кәсіпорын жұмысының нәтижесіне жауапкершілігі жоғары жаңа ... ... ... және ... ... отыру.
2. БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІНДЕГІ МЕНЕДЖМЕНТ
2.1 Менеджмент түсінігі
Менеджмент - бұл ... ... ... ... ... және ... ресурстарын тиімді пайдалану жолымен белгіленген
мақсаттарға жетуге бағытталған, кәсіби әрекетнің дербес түрі.
Менеджмент - бұл ... ... ... Ол мыналарды қарастырады:
- кәсіпорынның нарықтық сұранысы мен қажеттіліктеріне, сұранысы бар ... ... ... және ... ... ... өндіріс тиімділігін арттыруға, аз шығындарымен оңтайлы нәтижеге жетуге
тұрақты талаптануын;
- ... мен оның ... ... ... ... ... ... қабылдау еркіндігін қамтамасыз ететін ... ... ... байланысты бағдарламалар мен мақсаттарына тұрақты
түрде түзетім енгізуді;
- нарықтағы айырбас ... ... мен оның ... ... ... ... оңтайлы шешімдерін қабылдау кезінде көп нұсқалы есептеулер жүргізу үшін
компьютерлік ... мен ... ... ақпарат базасын қолдану
қажеттілігін.
“Менеджмент” термині ... ... ... жағынан ұқсас болып
келеді. Демек, “басқару” термині “менеджментке” қарағанда кеңірек ұғымды
білдіреді. ... ол адам ... көп ... (мысалы, көлік
құралдарын басқару); әр түрлі әрекет ету ... ... ... әр түрлі органдарына (қоғамдық пен ... ... ... ... ... басқару) байланысты көптеген
мағыналарда қолданылады.
Ал, «менеджмент» термині тек қана ... ... ... ... ... ... процестерді басқару
мағынасында қолданылады.
«Менеджмент» ұғымының мәнін қарастыру кезінде бірқатар ... ... жөн. ... ... әрекеттің дербес түрі ретінде,
менеджердің, оның қызмет етіп отырған кәсіпорын ... ... ... Ол сол ... ... де, жалданбалы
қызметкері де болуы мүмкін.
Менеджер ... ... ... жоғары деңгейі мен жоғары
технологиялық өндірістің бірігуі жағдайында пайда болатын ... ... ... ... ... ... мен байланыстылығын қамтамасыз
ете отырып, менеджмент көптүрлі мамандарды ... ... ... ... ... ... ... қол астында жұмыс істейтін
инженер, маркетологтар, экономистер, психологтар, бухгалтерлер және т.б.
Басқаруға деген талаптарының өсуі ... ... ... ... ұлғаюымен анықталады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... шешімдер, сол
шешімдердің жүзеге асырылуына бақылау ... ... ... ... ... ... қызмет деп, біріншіден, өнеркәсіп,
сауда, құрылыс, көлік, банк, сақтандыру ... ... кез ... ... ... ... ... сияқты әрекет етудің ... ... егер де ол ... ... ... ... нәтиже ретінде пайда немесе кәсіпкерлік табысты алуға
бағытталатын болса, кәсіпорын қызметі түсіндіріледі.
«Менеджмент» тек қана пайда ... ... алу ... ... іске ... ... санаттарына байланысты қолданылады.
Менеджмент тек қана өндірістік ... ... ... сонымен қатар
банктердің, сақтандыру қоғамдардың, туристік ... ... ... ... ... кәсіпорындар қызметінің дербес
экономикалық суъектілері ретінде, нарыққа қатысушы басқа да шаруашылық
бірліктерін ... ... ... ... өндірісті барлық қажетті
ресурстармен қамтамасыз ету мен жалпы алғандағы, ... ... яғни ... жұмыстарының нәтижелерін ... ... өнім ... ... ... ... ... тауар жылжыту операцияларын, коммерциялық операцияларын ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету;
материалдық-техникалық жабдықтау; қаржы ресурстармен қамтамасыз ету;
персоналды таңдау ... ... ... тиімді болу үшін әр түрлі қайнар көздерінің
ресурстарын қойылған мақсаттарын шешу үшін ... білу мен ... ... ... негізделген жұмыс стилі талап етіледі.
Кәсіпорынның шаруашылық қызметінің мазмұнындағы өзгерістер, ең алдымен,
көптеген жеке және ... ... ... ... ... мен меншік
сипатындағы өзгертулерімен байланысты.
Кәсіпорын қызметінің болашақтағы мақсаттарын анықтау менеджментте ең
бастысы ... ... ... қою ... басқару потенциалының
мүмкіншіліктерін бағалау мен тиісті ресурстармен қамтамасыз етуін ... ... ... Мақсаттар жалпы және арнайы болып ажыратылады.
Жалпы мақсаттар ... ... ... даму ... ал ... - ... етудің негізгі түрлері бойынша ... ... ... және еңбек ресурстарын тиімді пайдалану минималды шығындар
мен максималды нәтижелілік жағдайында мақсаттарға ... ... ... ... негізінде бір топ адамдардың жалпы мақсаттарына жетуге өз
іс-әрекеттерін бағыттап, басқару процесі арқылы жүзеге асады.
Кесте 2.1 ... ... ... ... ... ... ... ... |Коммерциялық есеп |
| | ... ... ... ... ... есеп |
| | ... |
| ... мен |Баға белгілеу механизмі мен|
|Ұйымдастыру ... ... ... ... ... ұзақ ... | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... ... мен ... | ... ... ... | |
| ... | ... 2.2 ... ... ... ... |Өткізуді ... ... ... ... ету ... |
| |ету | ... |
| | | ... ... ... ... ... саясатын |Функционалды |
| ... ... | |
| ... ... | ... ... ... мен |Өткізу әдістері мен|Матрицалық ... ... ... ... | |
| ... | | |
| ... | | ... өнім ... ... ... мен |қамтамасыз ету ... |дық ... | | | ... ... | ... ... |техникалық | ... ... ... | ... |
| ... ету. | ... |
| ... | ... |
| ... | ... ... 2.3 ... ... саясатын |Еңбекті |Топтық басқару ... ... мен ... ... | |әлеуметтік–псих|
| |ақы ... | ... |
| | | ... |
|Персоналды ... ақы ... ... ... ... ... мен |формалары ... ... ... қағидалары | ... ... ... | ... |шығармашы-лық |
| | | ... ... мен ... ... ... |Жұмыскерлер |Кәсіпорынның |
|шығару ... ... ... ... мен ... | ... |ық ... |
| | ... | ... |Еңбек ақы төлеу |Ұжым ішіндегі ... ... мен ... ... ... |қызметі мен |
| ... | ... |
| | | ... | | |на ... |
| | | ... әсер|
| | | ... ... ... | ... | |
| | ... | ... ... механизмі айырбас процесінде бағаланатын
шаруашылық қызмет және басқару ... ... ... ... ... анықталады.
Менеджменттің экономикалық механизмі 3 блоктан тұрады (1-3 кесте):
1. Фирма ішіндегі басқару;
2. Өндірісті басқару;
3. Персоналды ... ... ... мен ... соңғы мақсаты техникалық-технологиялық базасын дамыту мен
өндірісті басқару, сонымен қатар әр жұмысшының шығармашылық белсенділік пен
біліктілігін арттыруымен ... ... ... ... ... өндіріс процесін рационалды ұйымдастыру жолымен кәсіпорынның
пайдалы ... ... ету ... ... алу ... болашақ қызмет етуінің ... ... ... тек қана оның әр түрлі резервтік қорлар түрінде қор
жинау, тауарларды өткізумен байланысты ... ... ... жол ... ... ... ... өзгерісте болады: бәсекелестер
жағдайы, қаржыландыру формалары мен шарттары, жалпы мемлекетте ... ... ... ... ... ... ... да өзгеріп отырады. Осыдан тұрақты тәуелділік ... ... ... тек қана ... ... ... ... қатар болашақта
да тәуелділіктен құтылу болып ... Ол, өз ... ... ... икемдену мақсатында белгілі ... ... ... ... ақша ... талап етеді.
Менеджменттің маңызды міндеттері кәсіпорынның рентабельділігін және
оның нарықтағы тұрақтылығын қамтамасыз ету және қолдағы ... ... ... ... ... ... есептесе отырып,
тауарлар мен қызметтер өндіруді ұйымдастыру ... ... ... менеджменттің шешетін мәселелеріне мыналар кіреді:
- жоғары білікті жұмысшыларды таңдау мен өндірісті автоматтандыруды
қамтамасыз ету;
- ... ... ақы ... мен ... үшін оңтайлы жағдай
қалыптастыру арқылы ынталандыру;
- кәсіпорын қызметінің тиімділігіне тұрақты бақылау ... және ... ... ... ... жаңа ... ... іздеуі мен оларға енуі.
Сонымен қатар менеджменттің шешетін мәселелеріне мыналар жатады:
- фирма дамуының нақты мақсаттарын анықтау;
- мақсаттардың басымдылығын, олардың ... ... ... ... даму стратегиясына кіретін шаруашылық мәселелері мен оларды
шешу жолдарын табу;
- әр түрлі уақыт мерзімдеріне белгіленген мәселелерді шешу үшін ... ... ... ... ... мен ... ... ететін қайнар көздерін
анықтау;
- қойылған мақсаттарды жүзеге асырылуына бақылау жасау.
Басқарудың шешетін мәселелері материалдық, ... ... және ... ... ... ... ... ететін өндіріс
масштабтарының өсуі барысында күрделенеді.
2.3 Менеджменттің сипатты аспектілері мен кезеңдері
Менеджменттің экономикалық, ... ... ... аспектілері бар.
Экономикалық аспект - бұл мақсаттарға тиімді жетуге қажетті материалдық
пен еңбек ... ... қол ... өндіріс процесін
басқару.
Әлеуметтік-психологиялық аспект – қойылған ... жету ... ... мен басқаруды қамтамасыз ететін ... ... ... тән. ... басқарушы мен оның қол астындағылар арасындағы
қарым-қатынасты реттейтін билік жүйесі, сонымен қатар ... ... ... ... дәстүрлері көрініс табатын әлеуметтік
функциясы.
Құқықтық аспект - мемлекеттік, саяси, ... ... ... ... ... ... мен қалыптасқан заңнаманы
қарастырады. ... ... ... жасау, кәсіпорын құру мәселелеріне
қатысты сауда құқығының ережелерін, ... ... ... ... ... орын алады.
Ұйымдастырушылық-техникалық аспектіге - жағдайды рационалды бағалау
мен мақсаттарды жүйелі ... ... ... ... ... келтіру,
рационалды жоба жасау, таңдалған мақсаттарға қол ... ... ... ... мен басқару, оны жүзеге асыратын адамдарды
ынталандыру жатқызылады.
Менеджмент іс-әрекеттің кезектілігі мен түрлеріне байланысты үш кезеңге
бөлінеді: стратегиялық басқару, оперативтік басқару және ... ... ... жатады:
- менеджмент мақсаттарын құру;
- қалыптасқан факторлардың әсерінен болып жатқан даму нәтижелерін алдын-
ала ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерінен құтылу үшін
қажетті іс-шаралар жүйесі ретіндегі перспективалық жоспарлау;
Оперативтік басқаруға:
- керекті құрылымды қалыптастыру және қажетті ресурстармен қамтамасыз
ету;
- қалыптастырылған ... ... ... ... қолы ... ... талдау деп түсіну керек. ... жаңа ... ... ... ... ... барлық аспектілер мен басқару процесінің
кезеңдерінің бірігуінің мүмкін болатынын ... ... ... және ... ... ... ойларының эволюциясы
Басқару ойларының тарихы талай ғасырды қамтиды. ... ... ... ... папирустарында, Тигр және Еврат өзендеріндегі
тастарда, ... ... ... ... ... болады.
Басқарудың қазіргі формалары ежелгі ұйымдастыруда болды, бірақ сипаты
мен құрылымы қазіргі күннен айырмашылыққа ие. ... ... ... ... ... саны ... шағын басшылық топтары
шешуге ұмтылды. Басқару бір басшымен ... ... ... ... басқарудың түрлері болды, мысалы, римдік католиктік шіркеу. Христиан
дінінің негізін қалаушыларымен ұйымдастырылған ... - ... ... ... приходтық шіркеу қызметкері қазіргі ... ... ... және жаңа ... ... ... да «анық» болып
табылады. Қазіргі әскери ұйымдар Ежелгі Римнің әскери ұйымдарына ... ... ... ... мен ... ... ... ж. Г.Гоббс және 1767 ж. Д.Стюарт билікке деген ұмтылыс - адам
іс-әрекеттерінің негізгі ... ... ... ... «Мораль және
заңнама принципіне кіріспе» кітабында адам іс-әрекетінің мотиві ретінде
пайдалылық және қанағаттандыруды алды.
Ұлы ... ... ... ... ... мен табиғат туралы
зерттеулері» жұмыстарында «экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыру. Бірақ
кейінгі зерттеулер А.Смит тезисін теріске ... ... пен ... ... ... ғ. ... іс-әрекеттер ынталандыру мәселесін зерттеуін әйгілі
ағылшын экономисі Д.Милл жалғастырды.
Өнеркәсіп революциясы (XVIII-XIXғ.) өндіріс пен еңбекті ... өнім ... ... ... жұмыс істеу
жылдамдығы, сыйақы мен өңдеу нормаларын анықтауға көмек ... ... ... мен ... ... ... ... енгізіле бастады. Еңбекті төлеу есебі мен бақылау концепциясын А.
Смит құрды.
Тоқу машинасының ресми ... ... ... ... Ричард
Аркрайт тоқыма өндірісіндегі барлық процестерді фабрикада біріктіре отырып,
оны ұйымдастырудың иерархиялық принципін енгізді. Ол еңбек ... ... ... ... ... және персонал жұмыстарын
үйлестіру ... ... ... ете ... технологиялық процестердің
үздіксіз жүзеге асыруына қол жеткізді. Ол ... ... ... ... ... ... ... береді. Бұл
басқаруды индустриалды деп атауға болады. Бір ... ... ... ... ... ... ... белгіленген айып-пұл ретінде
қалыптастырды. Басқару саласында ірі ауқымды әлеуметтік экспериментті 1800-
1828 жж. ағылшын ... ... Оуэн ... Бұл ... ... үй беру, еңбек жағдайын, демалысты жақсарту, дүкен жүйелерін
құру. Оуэн ... ... ... ... ... ... саны өсіп, жұмыс уақытының ... ... ... ... ... Бұл ... Оуэн ... өнімділігін көтеру
мақсатында экономикалық есепті жүргізуді басшылыққа алды. Оның эксперименті
Батыста әлеуметтік партнерлік ... ... ие ... 3.1 Ежелгі және қазіргі ұйым қызметінің формаларын салыстыру
|Ежелгі ... |
| | ... ... ... |Коммерциялық, коммерциялық емес ірі |
|аздығы және гигант ұйымдардың ... ... ... |
|жоқтығы. | ... ... ... |2. Орта ... ... ... ... ... ... жоқтығы. | ... ... ... басқарушылық емес|көптігі. ... ... жоқ. |3. ... ... нақты бөлінген |
|4.Басқару орындарын беру |және ол ... емес ... ... ... жаулау |бөлінеді. ... ... ... |4. Басқару орындары заңдылық пен ... ... ... ... ... арқылы берілді. |
|санының аздығы. | ... ... пен ... күш |5. Шешім қабылдайтын адамдардың |
|салу. ... |
| |6. ... ... пен ... |
| |күш ... ... ... мен ... дамуында маңызды қадам бірінші
есептік машинаны шығарған Ч. Беббиджбен жасалынды.
Ол әр түрлі операцияларды жүзеге асыруда жұмыс ... ... ... ... ... ... мен практикалық ұсыныстарын
“Материал мен технологияны үнемдеу ... ... атап ... ... ... әлем бойынша бірінші басылым болды. ... ... ... жүйе ретінде XX ғасырда қалыптасты.
3.2 Менеджменттің қазіргі ... ... ... ірі жылжулар көрініс тапты. ... ... ... бар, ... ... қолданатын гигант-
кәсіпорындардың пайда болуымен байланысты олардың көлемі мен шоғырлануы тез
арада өсе түсті. Салыстырмалы ... ... ... да ... тұлға
ретінде өзін мойындап, өзінің рөлі мен ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты өндірісте ... ... ... Жаңа ... ... басқару жүйесін, технологияны енгізудің
қатаң тәртібін сақтау, еңбек операцияларын нақты орындауды ... ... ... ... ... негізделген басқару жүйесінің бұрынғы
түрі осылардың барлығын ... ете ... ... ... ... ... қажетті білімі, операциялардың оңтайлы
тізбегі мен техниканың жұмыс режимі, адамдардың жеке ... ... және ... да ... ... сол ... ... де жеткілікті білімі мен дайындығының жоқтығы да ... Әр ... ... ... ... ... әкелген жоқ, ал
кәсіпорынның жинақталған ірі техникалық және экономикалық потенциалы соңына
дейін жүзеге асырылмай қалды.
Өндірісті ұйымдастыруды жаңарту үшін алғы ... ... ... ... олар XIX ғ. ... ... басқару тәжірибесі мен экономика,
әлеуметтану, психология сияқты білім салаларындағы жетістіктер.
Бірақ, бұл процесті дамыту мен ... ... ... ... ... ... ауыр өнеркәсіпте қолданылған массалық ... ... ... ... ... мен тәжірибесіне маңызды
көлемде еңбегі сіңген төрт тұжырымдаманы бөліп көрсетуге болады. Ғылыми,
әкімшілік, психология және ... ... ... жағынан және іс-
әрекет туралы ғылым ... ... ... ... ... ... XX ... басында дами бастады. Оның негізін салушы
“Ғылыми басқару принциптері” кітабында менеджменттің ... және ... ... ... ... басы деп ... Ф.Тейлор (1856-1915). деп
есептеледі.
Тейлор нақты жұмыстан жоспарлауды бөлу принципі, ... заң, ... ... ... ... ғылым деп есептеген. Ол мынадай
қорытынды жасады: ... ... ... - нақты мамандық. Ұйым қызметкердің
қабілеті жоғары санада қызмет еткенде ғана үлкен табысқа жетеді. Тейлор ... ... ... ... ... ұйымдастырылуының жүйесін
жасады.
Жұмысшыларды ғылыми түрде таңдау. Тиімді ... әр ... ... ... қабілеттілігін қажет етеді. Оны тексеру үшін әр
түрлі тестер қолданылады.
Еңбекті ғылыми ... ... мен ... ... ... ... жету үшін ... жаттықтыру, оқытуға жұмсалатын
уақыт және іс-қимыл шығынын ғылыми зерттеу. Жұмыс түрі ... ... ... әр ... ... ... бойынша ғана жоғары маман
болады.
Еңбекті мамандандыру. Өндіріс құрылымдық бөлімдерге бөлінуі ... ... ... ... ... ... ... бойынша маман бола алады.
Ынталандыру мотивтерінің маңыздылығы (еңбекақы).
Жұмысшы және басқарушы арасында жауапкершілікті әділ түрде бөлу.
Тейлордың ірі ізбасарлары ... ... пен ... ... болып
саналады. Олар бүгінгі күні адам ресурстарын басқару деп ... ... ... аударды.
Менеджмент ғылыми басқару тұжырымдамасын құру мақсатында ғылыми
зерттеудің жеке саласы ретінде ... ... мен ... ... ... мақсаттарға жету саласында тиімді қолдану мүмкіндігі
дәлелденген.
Ғылыми басқару тұжырымдамалардың авторлары өз ... ... ... мәселелеріне, әсіресе оның тиімділігін көтеру ... ... ... ... жалпы заңдарға тәуелді қызмет ететін,
жеке элементтерден тұратын ұйым деп дәстүрлі жағынан қарастыру ... ... - ... анықтау және байланыссыз түрде ұйым
қызметінің әр бағытына сәйкес басшылықты тағайындау болып есептеледі. ... бар ... ... ... ... ... ... ішкі
процестерінің бірлігін білдіреді.
Әкімшілік басқару тұжытымдамасы жалпы ұйым басқару принциптері мен
жалпы мәселелерді құрастыруға ... Бұл ... ... ... нақты иерархияға ие өзара байланыс жүйесі ретінде фирманың ұйымдық
құрылымы мағынасы қалыптасты. Сонымен бірге, кәсіпорынның сыртқы орта ... ... ішкі ... ... қамтамасыз етілетін қызметті
жақсарту мақсат болып табылатын жабық жүйе ... ... ... жету үшін ұтымды басқарудың жүйелік ... ... Бұл ... ... ... теориясы атауына да ие.
«Ғылыми менеджмент әкесі» ... ... ... ғалымы А.Файоль
басқарудың классикалық теориясының негізін салушысы болып табылады. Ол кез-
келген кәсіпорынның қызмет етуін келесі қызмет түрлеріне бөлді:
- ... - ... ... ... ... ... - ... қызмет және дайын өнімді өткізуге қажетті
құралдарды сатып алу;
- қаржылық - ақшалай қорларды ... ... және ... ... бухгалтерлік - статистикалық бақылауды жүргізу, түгелдеу, балансты
құру т.б.;
- әкімшіліктік - ... әсер ... ... ... тұлғасын және меншігін қорғау.
Қызметтің әрқайсысы жоспарлау, ұйымдастыру, үйлестіру, ... ... ... ... басқаруды қажет етеді.
Файоль ұйымның қызмет ету заңдылықтарын ескере отырып, ... 14 ... ... ... - әр жұмысшы шешетін мәселелерді жеңілдете отырып,
өнімділікті жоғарылатады. Өнім шығаруды ... ... ... ... процесі басқаруға тәуелді кішігірім бөліктерге бөлінуі тиіс.
2.Билік және жауапкершілік. Билік бағынуға мәжбүр ететін күш пен ... ... ... бар ... жауапкершілік туындайды.
3.Тәртіп. Оның мәні – ұйымдастырушылық тәртіп пен ... ... ... ... ... ... етуді талап етеді. ... ... ... пен ... ... ... дайындығын қажет
етеді. Тәртіп деңгейі басшыға байланысты.
4.Бір басшы. Қызметкерге бір ғана басшы бұйрық бере алады.
5.Басшылық бірлігі. Бір ... ... ... және бір ... ... жалпыға бағынуы. Қызметкер немесе топ ... ... ... ... ... - ... ... төлемі. Ол әдіс әділ, әрі ... ... мен оның ... ... қанағаттандыруы
қажет.
8.Орталықтандыру деңгейі. Ол басшыға немесе белгілі бір жағдайға байланысты
қабылдануы, не қабылданбауы мүмкін, ... ол ... ... бір ... ... және ... – бұл шама мәселесі. Тек оның
кәсіпорынға тиімді мөлшерін табу маңызды мәселе.
9.Басшы иерархиясы. Иерархия – бұл төменнен ... ... ... ... ... ... материалды тәртіп формуласына сәйкес - әр ... ... бар. ... ... сәйкес әр тұлға өзіндік орынға ие.
11.Әділдік. Қызметкерлердің міндеттерін беріліп, ынтасымен орындауына қол
жеткізу үшін ... ... ... ... ... жиі ... жұмысының
нашарлығының себебі болып табылады.Сондықтан, қызметкерлер мен менеджерлер
ұзақ мерзімді келісуге қол жеткізулеріне ұмтылуы қажет.
13.Инициатива – жоспарды құру мен ... ... ... ... пен
жүзеге асыру еркіндігі де инициатива категориясына ... ... ... бөлуге болмайды. Қарсы күштерді
әлсіздендіру үшін бөлу - өнер болса, өз ... ... бөлу – ... ... идеясын жақтаушылардың бірі инженер механик Г.Эмерсон
өнімділіктің 12 ... ... ... көзқарасына жақын XX ғ.
әлемдік автомобиль королі Г.Форд бағыт ұсынды.
Менеджменттің классикалық ... ... ... ірі ... – заңгер, экономист, социолог, тарихшы М.Вебердің «Рационалды
бюрократия» ... ... ... ұйым моделін Вебер келесі белгілермен
сипаттайды:
- функционалды принципі бойынша терең ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен міндеттерін, нақты жағдайда іс-әрекетте
анықтайтын ереже, норма, формалды процедура жүйесі;
- жұмыс тәжірибесіне байланысты қызметкерлердің ... ... ... ... ... ... инерция басым болатын әскери
бөлімшелерде, XX ғасырдың екінше ... ... ... ... ... ... жетсе, нарық жүйесінің
өзгермелі ... ... ... ... бар мүмкіндіктерді толық
жүзеге асыруға жол бермеді.
Психология және адам ... ... ... ... ... «басқа тұлғалар көмегімен жұмыстың орындалуын
қамтамасыз ету» ретінде ... рет ... ... ... ... ... адам ... мотиві экономикалық күштер
емес, әрқашан ақшамен қанағаттандыру ... емес әр ... ... ... Бұл ... ... жж. кең тарады. Тәртіп туралы
ғылым позициясы жағынан басқару тұжырымдамасы 60-шы ж. дамыды. Оның ... – адам ... ... ... ұйым ... ... Ол әр ... аспектілердегі әлеуметтік әсерді, ынталандыру, билік
сипаты мен ... ... ... ... және ... ... ... мақсаты – ұйымды құру мен оны ... ... жол ... ... өз ... ... көмек беру.
Сөйтіп, барлық төрт тұжырымдама да көздеген табысқа жету мақсатымен
жеке кәсіпорындардың стратегиясын ... ... ... ... ... ... ... бірі
қазіргі қалыптасқан жағдайда жеке компаниялар қызметтерінде оның ... ... ... ... өзара байланысы болып табылады.
1. Бейімделу тұжырымдамасы - ... ... ... жұмысшы күші құны,
экономикалық өсу темпі, мемлекеттің саяси тұрақтылығы деңгейіне тәуелді
әр түрлі ... ... ... ... ... пен
тауарды бөлу мен қайта бөлу стратегиясы.
2. Жапандық стратегия тұжырымдамасы: ... ... ... Ол корпорацияның барлық қызметін оңтайландыруға бағытталған
біртекті стратегияны құрастыру қажеттілігіне көп назар аударады. ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталған жапандық стратегия, яғни
көп мақсаттар теориясы.
- табысты максималдау мақсатында оңтайландыруды жүзеге асыру.
- өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде максималды табыс алуға бағытталған
оптимизация.
- ұзақ мерзімді жоспарлау сияқты басқарудың негізгі функцияларын ... ... ... асырылады.
Мақсатты бағыт жоспарлау, ұйымдастыру, бақылау, мотивация процестерін
де мақсатты тұжырымдау рөлі басым болу қажеттілігін айтады.
Нарық жағдайында басқару тұжырымдамасы ... ... ... пен өндіруші арасындағы байланысты бақылайтын экономикалық қатынастар
сипаты мен ... ... әсер ету ... ірі ... ... қоғамдық өндірістің нарық жағдайындағы тенденциясы жатыр.
Менеджмент бұл тұжырымдама бойынша жеке кәсіпорындардың ... ... ... ... ... Олар ... ... маңызды мағына бере отырып, нақты бір өкіл бойынша нарыққа
бейімдену қажеттілігіне ... ... ... Сондықтан, тұжырымдаманың
ұйымдастырушылық техникалық аспектісі ... ... ... ... мен ... ... жаңа ... шығару мен енгізу, сұранысты
белсендіру және өткізудегі түсетін пайданы максимизациялау ... ... ... ... ... жоспарлауға” бағытталған.
Сөйтіп, нарық жағдайындағы менеджмент тұжырымдамасы қазіргі ... ... ... ... жағынан бірге дәлелдей отырып, кәсіпорынның
шаруашылық қызметін ұйымдастырудың жаңа ... мен ... ... ... ... көзі ... ... Менеджменттің ӘДІСТЕМЕЛІК негіздері
4.1 Менеджменттің ғылыми тәсілдері
Басқарудың тиімділігі мен сапасы ең ... ... ... дәлелдігімен, яғни тәсілдермен, принциптермен, әдістермен
анықталады. Теориясыз практиканың болуы мүмкін емес, ... ... ... ... ... мен ... талдау жасау арқылы
менеджментте 13 ғылыми ... ... ... әр ... ... бір ... көрсетеді.
1. Жүйелік тәсіл – сыртқы ортамен тура және кері ... ... ... ... ... Ол ... ... тұрады:
- нақты мақсаттарды қалыптастыру мен табу арқылы мәселелерді шешу;
- мәселелер әр бір жеке шешімдердің өзара байланысы мен кезектіліктің
толық жүйе ... ... ... ... ... жолдары ашылып, талданады;
- жеке мақсаты барлық жүйенің нақсатымен сәйкес келмеуі керек;
- дерексіздіктен (абстрактыдан) нақтыға шығу;
- логикалық және ... ... бен ... ... обьектіде әртүрлі қарым-қатынастар мен әрекеттер көрінеді.
2. Жинақты тәсіл – бұл ... ... ... ... ... ... ... және басқа да (саяси,
демографиялық) менеджмент ... оның ... ... ... ... аспектілердің біреуін қолданбаса мәселе шешілмейді. Практика жүзінде
бұл талаптар ескірілмейді, ... жаңа ... ... ... ... ... аударылады, сондықтан бұл құрал бәсекеге
қабілетсіз, сапасыз өнім болып қалады. Жаңа ұйымдар мен ұжымдарды құруда
әлеуметтік және ... ... ... Интеграциялық тәсіл – ... ... ... ... объектісіндегі өмірлік циклдың кезеңдер аралығында
- тігінен басқарудың деңгей аралығындағы
- көлденең басқарудың субъектілер аралығындағы өзара байланысты
зерттеуді және оны ... ... ...... ... ... басқару жүйесіндегі қарым-
қатынастар мен өзара байланысының нығаюын білдіреді. Интеграция менеджмент
жүйесінің компоненттері мен жеке ... ... ... ... алға ... ... жету үшін ... жүйе фирма бөлімшесіне
жобалаудағы нақты көрсеткіштердің санын, сапасын, ... ... ... және т.б. ... ... етеді. Басқару объектісінің
өмірлік циклының кезеңдері бойынша ... ... ... ... ... санын, сапасын, ғылыми-зерттеу жұмысын,
ұйымдық-технологиялық өндірістік, оны ... ... ... ... ... ... ... тереңдеуі ғылыми-
зерттеу, жаңа ақпараттық технология мен ... ... ... ... ... фирмалардың бірігуіне қол жеткізеді. Интеграциялық тәсіл ... ... ... қабілетті мүліктерін толық жетілдіруге мүмкіндік
береді.
4. Маркетингтік тәсіл – тұтынушыға қатысты барлық ... ... ... Оның ... ... ... ... қажеттілігімен байланысты объект сапасын
жоғарылату;
- ... ... ... ... ... ... ... жүйесін қолдануға, ҒТП, оның көлемін көбейтуге
ресурс үнемділігі.
5. ... ...... ... ететін қажеттілікті
жиынтық функция ретінде қарастырады. Функция ... ... оны ... ... альтернативті объектілер қалыптасады және тауардың өмірлік
циклының тиімді жерінің бір данасына кететін ... ... ... алынды. Функционалдық әдісті ... ... ... ... кей ... жаңа объектілер ... ... ... ... оның құрылымы, жұмыс принциптері, т.б.
түбірімен жақсартуға ықпал етпейтін іс-әрекеттегі ... ... ... ... ...... объектісі диалекті дамуда, тәуелділік
пен байланыстың себепті нәтижелері негізінде қарастырылады. 5-10 жыл және
одан көп ... ... шолу мен ... ... жүргізіледі.
7. Ұдайы өндірістік тәсілі - ... ... ... үшін ... ... ... ... тиімді әсерінің
бір данасына кеткен шығынның ең аз ... ... ... Бұл ... ... ... ... табылады:
-жаңартылған объектіні жоспарлауда салыстыруда озық базаны қолдану;
-объектінің өмірлік циклының тиімді әсерінің бір данасына өткен, ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіру циклінің өндіру, жоспарлау, перспективті
моделінің ... ... ... ортаның сандық және сапалық ... ... ... (әсері мемлекеттік микроортасы және ... ... ... ірі ... ... және ... ... тәсіл - өзара байланысты ... ... ... ... ... болып барлық функциялардың жиынтығы
табылады.
9. Нормативті тәсіл - ... ... ... ... ... ... ... Нормативтер жүйенің басты элементтері
негізінде ... ... ... ... ... 4.1 ... жүйесінің құрылымы
Шартты белгілер: 1.1 – шығарылып жатқан тауарлардың және қызметтердің
сапасын жоғарлату; 1.2 – ... ... 1.3 – ... ... нарығын
кенейту; 1.4 - өндірісті ... ... 1.5 – ... ... және қоршаған ортаны қорғау; 2.1 – әдістемелік қамтамасыз
ету; 2.2 – ресурстық қамтамасыз ету; 2.3 – ... ... ету; 2.4 ... ... ету; 3.1 – ... 3.2 – ... 3.3 – үрдістерді
үйымдастыру; 3.4 - бақылау мен ... 3.5 – ... 3.6 – ... ... ... ... 4.2 – ... психологиясы мен социологиясы; 4.3
– басқару ... ... мен іске ... 4.4 – ... қабылдаудың
талдауы; 4.5 – шешім қабылдаудың болжауы.
10. ... ... - ... ... ... бағалауға өтуі
математикалық, статистикалық әдістер, сараптық бағалау, баллдар ... ... ... ... ғана ... ... де ... болады.
11. Әкімшіліктік тәсіл - нормативтік актідегі (жарлық, бұйрық, стандарт
т.б) ... ... ... ... ... ... міндеттен, құқықтан және функциялардан тұрады.
12. Мінез-құлық тәсілі. Бұл тәсілдің мақсаты - ... құру ... ... ... ... арқылы жүзеге асыру және
қызметкелердің еңбек қабілеттілігін ... ... ... ... ... үшін және оның қызметкерлері үшін тиімді және ... ... ... Ситуациялық тәсіл - мұнда басқару тәсілдері нақты ... ... ... ... ... ... ... объектіні басқаруға әрекеттер қолданылмайды. Нақты жағдайда ... оған ... ... бейімделу. Менеджментке ғылыми тәсілдің талабы
жоғары дәрежедегі менеджмент жүйесінің құрылымымен сай келуі тиіс (4.1
сурет).
4.2 ... ... даму ... әділ және ... ... тәуелді
емес. Олардың әрекеті адамдардың қызметімен және ... ... ... ескерілгендігінен көрінеді. Басқару – ... ... ... ... экономикалық ... ... ... ... ... Ол ... анықтауды, іске
асырудың жолдары мен нәтижелерін бағалаудағы экономикалық ... ... ... ... ... бөлудегі адамның еңбектегі
қызметінің ерекше бір түрі. Сондықтан да басқарудың әлеуметтік-экономикалық
жүйесіндегі ортақ ... мен ... ... ... ... ... тәуелді. «Заң мен заңдылықтар» категориясы бір ғана топқа
қатысты. Заң ... ... ... ... ... және ... ... Басқару теориясында заңдылықтар заңды ұғыну мен
зерттеудегі алғашқы ... ... ... Сондықтан объективті
заңдылықтарды табу керек және оны тұжырымдау өте ... Бұл ... ... ... ... ... тәжірибесінің ерекшелігін
анықтайды. Заңдылықтар отандық басқару ... ... ... ... ... эмперикалық тәсілден айырмашылығы, оның
басқаруы даму ... мен ... ... талап етілуінен
негізделеді. Басқару заңдылықтарын танып білудің ... ... ... ... негізінде:
- басқару жүйесіне ғылыми талдау жүргізу, перспективалық ... ... ... ... ... жетілдіруге және басқаратын жүйенің даму тенденциясының
мерзімін анықтауға;
- басқарудың субъективті факторларын объективті факторлардан бөлу ... мен өнер ... ... ... ... ... мен оның кешенді жетілуін жүзеге асыруға рұқсат
етіледі.
Менеджменттің негізгі 4 заңдылықтары ... ... ... ... ... сыртқы ортаның өзгеруіндегі
жүйенің ішкі байланысының тұрақтылығын ... ... ... ... – ұзақ мерзімдегі байланыстың элементтер ... ... ... беретін сипаттама. Дәлірек айтсақ, ... ... ... ... ішкі ... тұрақтылығы.
Практика жүзінде осы заңдылықтарды көрсетудің келесі формалары ... ... ... ... ... жүйенің бағыты мен бөлімдерінің бірлігі;
- басқару жүйесінің ұйымдық ... ... ... мен
еңбекті басқарудың функционалдық бөлу ... ... ... ... ... ... жасалған жоспарлау мен
ұйымдастыру және жоспарлау мен ... ... ... ... дамуын шешуді экономикалық ұйымдық, әлеуметтік-
психологиялық ... ... ... ... ... пен ... барлық операциялар мен кезеңдерге
сәйкес туындаған басқару процесінің бірлігі;
-басқарушының ... мен ... да ... ... ... ... Өндіріс пен басқарудың пропорционалдығы халық шарушылығына, сонымен
қатар жоғары дәрежелі еңбек өнімділігінің ... және ... ... бірігуі және оның цехтары ішкі бөлімшелерде үлкен орын алады. ... ... ... ... ... ... онда басқару процесі
бірнеше уақытта бір жерден ... ... ... ... ... ... ... зияндар өндірістік жедел басқаруы мен
зерттеудегі аппараттың ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруға: мамандықты, кәсіпті, топтағы
қызметкерлердің мамандығын бағалауға қажет. Қорытындылай келе ... жүие ... ... Орталықтандырылған және орталықтандырылмаған басқару жұйесі. Бүл жүие
өкілдіктерді білдіреді (4 ... ... ... ... ... қанша өкілдік қойылды,
қаншасы шығарылғандығы көрсетіледі. ... ... әр ... тұрақты бағыныштылығы және әрекеттерімен байланысты ұйымның
құрылуы мен ретке келтіру жүйесі ... ... Ол ... ... ... ... Мұнда әрбір жүйе элементтерінің ... ... ... және ...... ... толық
орталықтандырылған басқару болуы мүмкін емес. Басқаруды орталықтандыру
деңгейі өндірістің даму ... және ... ... сай өзгеріп
отырады. Бірақ заңдылықтарды басқаруды орталықтандыруда жақсы немесе нашар
деп қарауға болмайды. ... ... ... ... ... ... ... және өндірістік дамудағы ерекшеліктердің өзгерісі
мен сапалық құрылуында көрініс табады. Мұнда құрылымның қандай ... ... ... ... ... және ... жүргізу
мен аралық деңгейін қабылдауы өте маңызды. ... ... ... ... ... орталықтандыру деңгейі де жоғарылайды .
Басқарушы мен басқарылатын жүйенің арақатынасы мен тепе – теңдігі
басқарылатын жүйенің ... ... ... ... ... ... субъектісінің арақатынасының өзгеруі ... ... ... ... және ... болып табылады.
Бұл объективті негізді құрады және мұндағы басқару барысында қолданылатын
электронды – ... ... мен ... да техникалық ... өсу ... ... ... құны жаңа ... ... Бұл ... әлеуметтік және ұйымдық шарттармен анықталады. Егер,
салыстырмалы түрде бұрып басқару техникалық жоғары білімді кадрлармен іске
асырылса, ... ... ... дайындықтағы мамандар қажет. Басқару –
мамандық болып ... және ... ... ... қажеттілікті туғызады.
Басқару құнының өсуі жаңа міндеттермен қамтамасыз ... және оны ... ... ... ... ... жұмыс істейтін басқару ұйымының
мамандары, социологтар, психологтар, программистер. Сонымен басқарушы мен
басқарылатын жүйенің ... ... ... даму заңдылығы
болып табылады және ... ...... және ... ... даму ... өсуімен анықталады.
Функция
Құралдар
Міндеттілік
Құқық
Жауапкершілік
Билік
Сурет 4.2 Басқару жүйесі
4.3 Менеджменттің принциптері
Менеджменттің принциптері – ... ... ... ... ... ... (элементтері) мен байланыстарының
(қатынастарының) заңдылықтыры. ... ... бұл ... ... ... ... ережелер жиынтығының нормалары. Менеджмент
принциптері басқару ұйымының құрылуы мен оның функцияларының ... ... ... процесі мен ұйымдастырылуын, құрылымын, ... ... ... ... ... және ... ... принципі. Мұндағы негізгі мәселе – басқару иерархиясының ... ... ... ... ... ... толық мақсаты мен
саясатына қатысты шешімдер орталықтандырылған болса, ал ... ... ... – орталықтандырылмаған болса қолайлы тәсілдер
болып ... ... ... формасы шаруашылық
әрекеттің орталықтанған тиісті басшылықтың қалыптасуын, әр бөлімше әрекеті
не тәртіпті белгілеу мен үйлесімділікті қарастырады. ... ... ... ... болып есептеледі, егер:
- функционалдық бөлімшелер өндірістен жоғары рөлді атқарса:
- функционалдық қызметтің сандық мәні ... ... ... ... ... аппаратында болса:
- күшті өндіріспен өткізілетін аппараттағы өндірістік бөлімшелер өткізу
бөлімінің орталығының бағынышында болса.
Орталықтандырылмаған ... ... ... бар ... ... ...... бөлімшесінің шешімін қабылдау
құқығы түсіндіріледі. ... ... ... басқаруды байланыстыру принципі дара ... ... ... ... Дара ... басшыға берілетін
міндеттер мен жауапкершілік, қызметкерлерді басқару билігі түсіндіріледі.
Ал алқалы да ұжымдық шешімді әр ... ... ... шешу, ең
алдымен нақты шешімді атқарушылар, яғни өндіріс ... ... ... ... ... ... ... жоғарлатады және
оны шешуге мүмкіндік береді. Бірақ, алқалы ... ... өте ... сондықтан басқарудың жылдамдығын бәсеңдетеді.
2. Саяси және шаруашылық басшылықтар бірлігінің принципі. Бұл ... ... ... шаруашылық субъектілердің мақсаты мен
анықталған ... ... ... ... ... ... ... мысалы Англияда жалғыз партиялы жүйе жүргізіледі және ... және ... да ... ... ... ... ... органдары арқылы жүргізіледі. Бірақ, салық саясаты көп
партиялы парламентпен ... ... ... ... қалыптастырады. Салық саясаты басқа мемлекеттерде әкімшіліктік
тетіктер болып ... ... заң ... ... ... ... ... саясат, мемлекеттік несиелер, сақтандыру және т.б.
Осыдан мемлекеттік реттеудің мақсаты – ... ... ҒТП, ... ... ...... ... телекоммуникация,
көлік, энергетика, экология, әскери бағдарламалар болып табылады.
3. Шаруашылықты жоспарлы жүргізу принципі ... даму ... ... ... ... бағытын білдіреді. Оның негізін салушы
С.Г.Струмилин.
4. Материалдық және моральдық ынталандыру принципі ... ... ... үшін ... ... материалдық ынталандыру
мен ұжым әрекетін экономикалық ынталандыру басқарудың негізгі тетігі болып
табылады. 1946 жылы ... рет ... ... ... ... Уилсон өзінің ұсынысын ұсынды. Онда үкіметтің бағына реттеуді жоюы,
инфляцияны толтыру нәтижесінде қызметкерлердің еңбек ... ... ... ... ... ... Ғылыми принципті ұстану арқылы басқаруда өндірісті
жаңа ғылыми жүйеде құруға ... ... ... әділетсіздікпен бір
бағытта емес, яғни ... ... ... обьективті
заңдылығын практика жүзінде қолдануды және болашақты жобалау мен ... ... ... қажет. Ғылыми басқаруда математикалық тәсілдер кең
қолданылады, ... ... ... ... ... қабылдаудағы
тиімділікті бағалау.
6. Жауапкершілік принципі. Принциптің мақсаты:
- нақты ұйымдық құрылымды құру;
- ұйымдық ... ... жете ... ... ... мен ... іске асыру;
- бөлімшенің шаруашылық есебінің материалдық жауапкершілігін құру;
- қызметкерлерге сыйақы беру;
- жарлықтар мен бұйрықтар ... ... ... мен ... принципі. Мұнда мамандарды
іріктеу мен орналастыру үшін әр тұлға ... ... ... ... ... ... пен ... принципі. Өндірісте материалдық және еңбек
ресурстарын өндіру ғана емес, сонымен қатар өндірістік қолданудағы ... ... ... ... ... ... ресурстардың көлемін ұлғайту
мен жинақтау арқылы өндіріс шығынын азайтуды мақсат етеді:
Осы принцип өндірістік мәселені ... ... ... ... ... және ... басқару үйлесімділігі принципі. Салалық
басқару өндірістің дамуын, оның мамандануы мен шоғырлануын білдіреді. ... ... ... мақсатты қондырғылардан көрінеді. Өндірістік
күшті дамыту мен бөлу, экологиялық мәселе, жұмыс күшін қолдану тиімділігі,
әлеуметтік ... ... ... ... мен ... ... ... қажеттіліктерді қамтамасыз ету
мәселелері – ... ... ... ... ... ... ... принципі. Бұл принцип
негізінде бір уақытта пайда болатын сандық және ... ... ... ... мен ... ... ... шешімдерінің
сабақтастығы ақпаратты салыстырмалы түрде сақтау мақсатында жоспарды құру
мен оны ... ... ... ... ... ... ететін ұйым
шешімін (максималды) жоғары дәрежеде сақтауға ... ... ... ... ... ... ... шеше білу ... бар ... ... ... ой – ... атқара білетін
жұмыскерлерге, яғни кадрлық саясатқа қажет.
Сонымен басқару принциптері нормативтік ... ... ... актілермен және т.б. жүйеде бекітілген ... Ішкі және ... ... ... қызметіне әсері
5.1 Бизнестегі ішкі ортаның маңызы
Басқару теориясында ішкі ... ... ... мен ... бағалау
қажеттілігі, белгілі бір ұйымға ішкі қатынас 50 жылдардың аяғында ... ... өз ... ішкі әлеммен байланысқан өзара байланысты
бөліктерден тұратын бір бүтін ретінде қарастырудың қажеттілігін ... ... ... ... ... қосқан үлесі болып табылады.
Жағдайлылық ... ... ... ... ... ... ... береді, осыған сәйкес осы жағдайға келетін әдіс белгілі
бір ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... жағдайда әсерін тигізеді.
Ішкі орта:
- факторлардың өзара байланыстағымен: бір фактордың ... ... ... ... күшпен;
- күрделілігімен: ұйымға маңызды түрде әсер ететін факторлардың саны ... ... ... ... ... ... ... орта туралы ақпараттың қатысты саны және оның ... ... – бұл ... ... мен оның әрекеттеріне және
соңында ұйымның ішкі құрылымы мен ... әсер ... ... ... Оның ... ... және бір-бірімен байланыстылығы
ойша, менеджер шешім қабылдауға өте маңыздысын таңдауға қиналады. ... ... ... ... ... ішкі ... ... саланың қосындысы ретінде қарау ... ... ... әсер ... мен тура әсер ету ... әсер ету ... – бастамаларын өнеркәсіптің сыртынан алатын,
онда құрылған ішкі жағдайдан тәуелсіз факторлардан тұрады.
1. Экологиялық әсер, шешім қабылдау үрдісіне қашықтықтан әсер ... 70 ... ... ... ... жөніндегі шарасыздық ауа мен суды
тазарту туралы маңызды заңдық актілерді қабылдауға әкеп соқты. 90 жылдары
минералдық ... ... ... және ... ... әрекеттер жатады. Қиындықтарды басқару (процесіне) мәселесіне
көп көңіл бөлген сайын, қауіпті қалдықтардың ... ... ... ... ... ... ... әсер тигізетіні анықталуда.
Менеджерлер экологиялық балансты қолдауда қабылдайтын қатысулар үкімет
жарлықтарын орындаудан ғана ... ... ... ... ... көптеген бір-бірімен байланысты мәселелерді құрастыруы керек.
2. Экономикалық әсер ету – бұл ... ... ... ... мен ... өндіру, тарату және тұтыну сияқты ... ... ... әсер ету ... ... ... ... өзгеруінен анықталатындықтан, әр
өнеркәсіп өндіріске әсер ететін экономикалық тенденцияларды түсінгені
қажетті-ақ. Кәсіпорын мен тек ... ... ... ... ... ... тиімділігі, табыс деңгейін, тұрғындардың жинақталған
қорларды жұмсауға қарауын есепке алулары керек.
Орталық банктік ... ... ... ... ... және ... өсу тенденциялары менеджердің істі жүргізуде есепке алатын қосымша
факторлары болып есептеледі.
3. Саяси-құқықтық әсер ету – ... ... ... ... ... ететін құқықтық және басқару шеңберінің нәтижелері болып
табылады. Бұл шеңберлер тұтынушылар мен қоршаған ортаны сауда келісімдері,
заңдар, ... ... ... ең аз ... ... ... қоқыстар тастау нормалары мен ... ... ... қатар
әкімшілік әсер ету және басқа да ... ... ... ... ... ... практикалық және реттеуші қызметтер бойынша шектеулі сипатта
болады, аяғында өндірістің потенциалды кірістерінің қысқаруына тенденциялар
туғызады. Бірақ басқа ... және ... заң ... актілерінің әрекетінің
шығындарын жою үшін әзірленеді және ... ... мен оның ... бағытталған.
Үкімет субсидиялары немесе өндірістік зерттеулерге арналған жеңілдік
мәселелері. ... ... ... әсер етулердің екі жақты сипаттары бар:
шектеуші акциялар қоюмен қатар, олар өнеркәсіпті қолдауға және ... ... ... ... әсер етулер менеджердің шешім қабылдауына себепкер
болады. Олар тұтынушылардың тауарды қалай қабылдайтынын және қандай тауарды
қабылдағысы келетінін анықтайды.
5. Демографиялық болжау – іс ... ... мен ... ...... көп ... ... тенденциялардың жобаларын жасау
мақсатында демографиялық мәліметтерді саралау.
Демографиялық болжау тұрғындарды болашақ ... мен ... ... сипаттайды.
Көптеген өнеркәсіптер келесі негізгі өзгерістер қосылған болжауларды
қалайды:
әйелдер мен ерлер саны;
әйелдер мен ерлердің өмір жастарының ұзақтығы;
тұрғындардың орта жасы;
тұрғындардың ... ... ... ... ... пен ... табыс (сәндік заттарға шығындалатын бір
уақыттағы басқа табыстар), жанұяның нақты кірістері;
тұрғындардың жұмыспен қамту деңгейлері;
тұрғындардың ... ... орта ... ... және басқа топтар бойынша кірістері.
Бұл мәліметтерді жинауға көптеген адамдарға сауалдар қойылатынына және
сандар нақты болып ... де, ... ... ... себепкер
болатын мәселелер бар.
Біріншіден, демографиялық зерттеуді сирек, мәселен 10 ... 1 ... ... ... ... ... ... таман өз
бағасын жояды. Тіптен үздіксіз жиналатын жаңа ... ... шығу ... ... уақыт өтеді.
Екіншіден, ақпарат ашудың көп тараған түрі – тексерілмеген ... ... ... ... ... оларды саралау мен өндеуге
өте көп уақыт кетеді.
Үшіншіден, демографиялық болжаулар – ... ... ... ... әрекеттерінің мәдени, әлеуметтік немесе психологиялық себептерін
түсінуге ... ... ... ... қарамастан демографиялық зерттеулер өнеркәсіпте әсер
ететін әр түрлі факторларды ... ... ... ... үшін өте
жақсы ақпарат бастауы болып табылады.
6. ... әсер ету. ... ... ... ... жаңашылықтармен қатар мыналардан тұруы ... ... ... ... өндіріс, қызмет көрсету, сатып алушыға өнімді
жеткізу т.б. Өндірісте технологиялық инновациялар мен ... ... ... өте ... Технологиялық инновациялар: - жаңа
әдістердің, үрдістердің, өнімдердің, технологиялардың ғылыми тұрғыда дамуы.
Кейде оларды “зерттеулер мен жетістіктер” деп те ... ... ... ... әсер ету ортасы да әсер ... ... ... ... ... немесе алуға немесе тауар мен
қызметті жақсы бағаға сатуға талпыныс жасаған кезде ... ... ... ету ... өте ... әсер ететін шарттар келесілер:
1. Бәсекелестер позициясы. Бәсекелес фирманың ісін білуге талпыныс
жасау өте қиын және ... ... ... ... ... ... және бағаланатын мәліметтерге – нарықтағы ... ... ... ... тиімділігі, тауардың негізгі басымдықтары,
бағалаудың бәсекелестік ... ... ... орын алу ... ... ... пен ... тәжірибелілігі,
материалдық бағалары, қоршаған позициялар, өнім ... жаңа ... ... ... басымдықтары, адамдар біліктілік деңгейі және жалпы имидж.
Осы ақпараттарды ... ... ... ... ... нарықта өз
позициясын дұрыс бағалай алуға жағдайлы болады.
2. Тұтынушылар. Өнеркәсіп операцияларын жақсы жоспарлау үшін ... ... ... – ала ... үшін және ... дер кезінде
болу үшін тұтынушылар сұраныстың үлгілерін игеру қажет.
Тұтынушының кескінін құруда 4 басты ... түрі ... ... ... және ... ... бар немесе болатын географиялық аудандардың шекараларын білу
өте маңызды. Географиялық ... табу ... ... ... қалалық, немесе
астаналық шекаралардың халықтық тұру тығыздығы және климатпен анықталады.
Әр тауар немесе қызмет белгілі бір ... ... үшін ... ... ... ие ... ... факторлары: жасы, жынысы, жанұя құрамы, өмірлік
кезеңдері, кіріс, дін, білім, ұлты, әлеуметтік саласы.
Тұтынушының жеке ... ... ... ... ... ... жақсы түсіндіреді. Тұтынушының психологиясын зерттеу –
менеджер ... ... ... ... өзгерістер жиі
пайдаланылады, оған тұтынушылық ...... ... алға ... ... ... енеді.
Тұтынушының келбетін жасауда қолданылатын ақпараттың тағы бір түрі
тұтынушы әрекеті туралы мәліметтер. Осы ... ...... ... аспектілерін түсіндіру және болжау үшін пайдаланылады.
Тұтынушының тұтыну деңгейі туралы, пайда іздеу және фирмаға берілгендік
т.б. ... ... ... ... ... ... ... көмегін тигізеді.
3. Үкіметтік әсер ету. Үкімет барлық кешендік кәсіпорындарға әр түрлі
деңгейде әсерін ... Қай ... ... ... ... ... өз ... жүргізіп жапсаңыз, сол елдің сауда жүйесіне сәйкес
жұмыс істейсіз. өз еліміздегі сияқты ... ... заң ... ... отырады. Сіз басқа біреулердің ережесі мен ... ... және ... сіз ... ... көп ... үшін әрбір беделді және ... ... ... ... алу ... ... басқа шешімді
орталықтандырып қабылдасаңыз, ... ... ... ... әр ... ... ... пайдалана аласыз.
4. Еңбек ресурстары. Кәсіпорынның қызметкерлерді тарту және сақтау
қабілеті – табысқа жетудің ... ... ... ... ... тартуда табысқа жеткізетін 3 аспектіні қарау керек:
1. ... ... ... ... өз ... ... қызығушылық білдіретін фирма басқа фирмаларға ... ... ... ... ... ... ... жұмыспен қамту деңгейі.
Бұл іс ауданы дамудың қай деңгейіне жеткеніне байланысты оқыған ... ... ... ... ... қызметкерлерді, гүлденген
және дамыған индустриалдық аудандарда жинап жатқан жаңа ... ... ... төмен аймақта орналастырып ... ... ... ... ... ... қиын мәселелерге
соқтығады.
3. Қажетті білім мен ... бар ... ... Кейбір
адамдардың дағдыларының мамандандырылғаны соншалықты, ... ... табу үшін ... өз қабілетіне сай сыйақы алу үшін басқа ортаға
көшуі қажет болады. Екінші ... ... ... ... ... ... өз ғана үстеме алу үшін немесе қызметтік саты ... адам ... шығу үшін ... ортаға көшуі немесе қашықтықтан өтуі екі
талай нәрсе.
5. Мүдделі тұлғалар. Кәсіпорын ... ... ... мен ... ... деп ... ... бұл топқа менеджерге ... ... ... ... ... ... ... Мүдделі тұлға түсінігіне келесі менеджерге күшті әсер
ететін бастаулар қосылады.
Бүтіндей ... Ол ... ... ... ... ... ... қолдауға қаржы бөлгенін, тауарлар мен қызметтерді нақты
бағалар ... ... өз ... ... ... ... және ... ұстағанын талап етеді.
Жергілікті қоғам. Кәсіпорынның тұрақты жұмысбастылықты және тұрақты
еңбекке ... ... ... етуін, жергілікті ... ... ... және ... ... қатысуды және қоғамда
қатынас бойынша міндеттерді өзіне алуды талап етеді.
Акционерлер. Бизнестің жанама иегерлері ... ... ... ... ... етеді. Сонымен қатар олар өз акцияларымен компания
акционерлерінің жыл сайын өткізілетін съездерінде ... ... ... акцияларды ауыстыруға, сайлауларға қатысуға және директорлар
кеңесіне өз ... ... ... ... ... толыққанды қатысуымен өз деңгейіне жетеді.
Жоғарыда аталғандарды қорыта келе, қоғамның жалпы өмір сүру деңгейін ... ... және осы ... ... өмір ... болады. Жергілікті қоғам кәсіпорынның қоғамға жауапты мүшесі
болғанын ... ... өз ... ... ... кәсіподақ өз салымшыларының үлесіне сәйкес қызығушылықтарының
арттырылуын талап етеді.
6. Жеткізушілер мен ... ... ... ... мен ... ... ... да сенімді қатынастар олардың өркендеуінің басты
шарттары. Компания қаржылық қолдау бастамасынан, қызметтерден ... ... ... ... Сондықтан, кәсіпорын кей уақытта өз несие
берушілері мен жеткізушілерінен тез жеткізу, ... ... ... нормадан тыс тапсырыс сұрауға мәжбүр болады. Бұл жағдайда ... ... ... ... және өзара тиімді қатынаста болғаны дұрыс.
Жеткізушілердің, несие берушілердің мықты қатынастың ... ... ... ... мен ... мен ... берушілердің қызметтес
болудағы өз сұраныстарын бағалау қажет.
Олар келесілер:
• несие берушілердің өз инвестициясының проценттерін уақыттылы ... ... ... ... қажет етеді. Сонымен,
жеткізушілер мен несие берушілер кәсіпорынды қажет ... ... ... ... ... ... қатар кәсіпорынға тікелей де әсер етеді.
Жанама әсер етулер өте күшті, ... ... ... әсер ету ... жағдайда компанияның қаржылық қызметін анықтай алмайды. Сондықтан,
табыстың бастамасы ол жанама әсер ету аймағының жаңалықтарын біліп отыру,
оларды ... әсер ... ... – ала ... өз ... ... үшін
ішкі әсер етуді көптеп пайдаланып отыруға талпыныс жасау ... ... ... ішкі ... ... – бұл ұйым ... ... факторлары. Ұйымдар
адамдар құрған жүйені көрсететін, ішкі өзгермелі ... ... ... ... ... Бірақ бұл барлық ішкі
өзгермелілердің басшыларын бақылайды деген сөз ... ... ... ... ... ... ... құрылымдар, тапсырыстар,
технология мен адамдар.
1. Мақсаттар. Ұйым бұл – бір ... ... ... ... ... жеке орындай алмайтын әрекеттерін ұжымдасып орындауға ... ... ... ... ... ... ... үрдісі
арасында басшылар мақсаты әзірлейді де, оларды ұйымның ... әр ... ... мүмкін. Бұл әсіресе көптүрлі ұйымдарға
қатысты. Бизнеспен айналысатын ұйымдардың басты ...... ... шеңберінде белгілі бір тауарлар мен қызметтерді
өндіруге бағытталған. Бұл ... ... пен ... ... ... Мемлекеттік ұйымдарды, оқу институттары мен
коммерциялық емес ұйымдар табыс табуға ... ... ... ... ... ... ... бұл ұйымның мақсаттарына жетуге мүмкіндік
жасайтын формада құрылған басқару деңгейлерінің логикалық өзара қатынастары
мен (физикалық) функционалдық облыстары. Қызметтік ... ...... ... ... бір ... ... жұмыстарға жатады. Мысалы:
маркетингтік өндіріс, адамдарды оқыту, жоспарлау.
Құрылымдық өзгерістер төменде ... Ал, бұл ... біз ... ... ... бар екі ... концепцияға аударамыз:
еңбектің мамандандырыла бөлінуі және бақылау аймағы.
Көптеген ұйымдарда ... ... ... арасында үрдістердің
байқамай бөлінуін белгілеп, көрсетпейді.
Қазіргі уақытта ең ұсақ ұйымдарды ... ... ... ... ... ... ... бөлінуі орын алған.
Егер ұйым көлемі бойынша ... ... ... қызметтік облыс
деңгейлеріне сәйкес топтарға бөледі. Қызметтік облыстарды таңдау басты
құрылымдарды ... және ... ... ... қызмет
мүмкіндіктерін анықтайды. Адамдар арасында жұмыс бөлу ... мен ... ... төмен, үйымның бірінші деңгейіне
көптеген жағдайларда ... өз ... ... ... анықтайды.
Еңбектің тікелей бөлінуінің өзі де көп жағдайда маңызды. Алдын – ала
ойластырылған ұйымдардағы еңбектің тікелей ... ... ... береді. Бір басшыға бағынатын тұлғалардың саны бақылау аумағын
құрайды.
Бақылау аймағы – ұйым құрылымының маңызы аспектісі. Егер бір ... адам ... ... ... ... сызықтық құрылымын беретін
бақылаудың кең аймағы туралы айтамыз. Егер ... ... ... ... әр ... ... ... саны аз болса, онда көп ... ... ... Бақылау айлағының нақты түрі болмайды. ... ... ... ... ... да оған әсер етуі мүмкін.
Сонымен қатар, бақылау ... ұйым ... ... ... де ... ... бола ... Тапсырмалар. Ұйымдағы еңбек бөлінісінің тағы бір түрі тапсырмаларды
топтау болып табылады.
Тапсырма – бұл алдын ала ... ... ... ала ... ... тиісті жұмыстар тобы немесе ... ... ... ... ... ... оның лауазымына бағытталады.
Ұйымның тапсырмаларын әдетте 3 категорияға бөледі:
- ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар, шикізаттар).
- Ақпараттармен жұмыс.
Жұмыстағы 2 маңызды мәселе, осы тапсырманың қайталану ... мен ... ... ... Басқару жұмыстары бір түрлі және қайталанбалы
сипатта болады және жұмыстың әр түрі ... ... ... ... ... ... отырады деп айтуға болады.
4. Технологиялар. Әдеттегі түсінікке қарағанда, технологиялар өте ... ие. ... ... ... ... және ... құбылыс ретінде қарастырады.
Бірақ, көптеген мамандар технология деп – білікті ғұрыптар, құрылымдар,
инфрақұрылымдар, құрылғылар және ... ... ... ... мен ... деп түсінеді.
Тапсырмалар мен технологиялар бір-бірімен тығыз байланысты. Тапсырманы
орындауға материалдың өзгеруі ретінде белгілі бір технология қолданылады.
Технологиялардың Вудворд бойынша жіктелуі.
Барлық ... ... ... ... ... басқаруды
зерттеушісі. Джоан Вудвордтың жүйесі көптеп ... ... ... ... ол ... ... 3 ... бөлуге
болатынын анықтады:
1. Біртекті, аз қайталанатын немесе жеке ... ... ... бір ... аз ғана сериясы бір мезгілде
дайындалады. Бұндай өнімдер белгілі бір ... үшін ... үлгі ... ... ... ірі ... ... бір-біріне өте ұқсас келетін үлкен көлемді ... ... ... бұндай түрі механика мен стандарттық бөліктерді
қолданумен жинаудың конвейерлік тәсілімен түсіндіріледі. Барлық ... ... ... технологияның негізінде дайындалады.
3. Үздіксіз өндіріс. Сипаттамалары ... ... ... үлкен
көлемде дайындау үшін күні бойы ... ... ... қолданылады.
Технологиялардың Томсон бойынша жіктелуі.
Әлеуметші және теорияшы Джеймс Томсон осының ... ... ... ... ... ... ... Оның пікірінше,
технологияларды 3 категорияға бөлуге болады:
1. Көп топтық технологиялар, олар ... ... ... ... ... тобы ... ... Делдалдық технологиялар. Бұлар бір-біріне тәуелді немесе болғысы
келетін адамдар ... ... ... мен ... алушылармен
кездесуімен сипатталады. Мысалы: банктік іс, бұл салымшылар мен ... ... ... технология.
3. Интенсивті технология. Өндіріске келіп ... ... ... ... ... үшін ... ... шаралар, тәсілдер,
қызметтер ретінде сипатталады. Бұған фильмді түсіру мысал бола алады.
Томсон ұсынған категориялар Вудвордтың категориясынан алшақ кетпеген.
Технологияның қай түрі ... ең ... ... ... ... өз ... жақтары бар екенін және ... бір ... ... екенін, белгілі бір мақсатқа жетуге бағытталатынын ... ... ... өз ... ... жасауда осы технологияның
қажеттілігін анықтайды.
5. Адамдар. Басшылар ұйымның мақсатына басқа бір адамдар арқылы ... ... ... ... да ... басқару түрінде орталық фактор
болып табылады. Басқаруға жағдай жасап келуде ... 3 ... ... ... ... жеке адамдар әрекеттері, топтағы адамдар
әрекеттері, басшы мен менеджердің әрекетінің сипаты және ... ... мен ... әсер ... ... 5.1 Ішкі ... ... өзгерісінің түсінуі мен табысты басқару өте қиын. Адамның жұмыста
және қоғамда өзін ... ... ... жеке ... ... ... табылады. (мүмкіндіктер, таланттар, қажеттіліктер,
танымдар, құндылықтар т.б.) Басшылар жасайтын орталар ... ... ... бар ... ішкі өзгерістер бір -бірімен байланысты (5 ... ... ... олар ... техникалық жүйе болып қарастырылады.
Өзгерістердің біреуінің өзгеруі белгілі бір деңгейіне басқаларына да ... Бір ... ... ... ... ... ... себепкер бола алмайды. Ол үшін басқа ... ... ... ... әсер ... ... бөлім. Менеджмент технологиясы
6. Кәсіпорын дамуының стратегиясы мен мақсатын таңдау
6.1 Мақсат ... мен оның ... ... ... саясатты әзірлеуі оның әлеуетті
мүмкіндіктер мен тиісті ... ... ... ... ... арадағы және болашақ даму стратегиясы мен ... ... ... ... оның даму ... мен ... белсенділігінің
негізгі бағыттарын анықтайды. Стратегия кәсіпорынның ғылыми-техникалық
әлуеті мен өндірістік-тұрмыстық мүмкіндіктерін ескере ... ... және ... ... жету ... ...... қызметі мен басқару процесі бағытталған жеке
сипаттамаларының нақты жағдайы. Кәсіпорынды басқару жүйесінде мақсаттар
келесідегідей маңызды ... ... ... ... оның ... мен ... ... көрсетеді. Ал қызмет түрлері жалпы және басқарушылық құрылымының
негізіне кіретіндіктен, нәтижесінде ... ... ... ... ... ... және жеке жұмыскердің ағымдағы әрекетіндегі
тұрлаусыздығын азайтып, оның ... ... ... ... ... үшін ... бір ... өз әрекетін шектеуге, өзіндік қылықтар
мен тәртібін ... ... ... ... ... ... аз ... жетуді қарастырады;
- мәселелерді бөліп шығару, шешімдерді қабылдау, жүзеге асырылатын
қызмет нәтижелерін ... мен ... ... ... айрықша танылған
қызметкерлерді материалды және моральды көтермелеу критерийлерінің негізін
құрайды.
- мақсаттардың нақты не ... ... ... ... тек ... жинақтайды, оларға еркін өз мойнына оңай емес
міндеттерді алуға және оны жүзеге асыру үшін ... ... ... қажет етеді. (мысалы: алғашқы бесжылдық жаңа құрылыс, тың жерлерді
игеру, БАМ-ды салу).
- ресми ... ... ... ... ... ұйымның қажеттілігі
мен заңды түрде өмір сүруін ақтау ретінде ... ... ... ... ... ... ... мысалы: қоршаған ортаны
ластау т.б.
Мақсаттың жоғарыда келтірілген және басқа да қызметтердің ойдағыдай
жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... мақсаттар нақты болуы қажет, мүмкіндігінше тек сапалы ғана
емес, сонымен ... ... ... де. ... ... олар
адамдармен оңай қабылданады, оңай келісіледі және арасындағы ... ... яғни ... ... ... ... болып табылады.
Екіншіден, мақсаттар нақты жүзеге асырылатындай болуы қажет, әйтпесе
парасатты тұлғалар оларды жүзеге асыруға уақытты шығындамауы мүмкін. ... де ... ... ... қоймайды, бірақ та көпшілік
адамдар өзінің мүмкіндіктерін субъективті түрде ... және де ... ... ... ... психологиялық мінезіне,
жігерлігіне байланысты. Көптің ішінен ... ... ... ... алу
маңызды. Бұл мақсаттың белгілі бір әрекет жасауда нақты ... ... ... ... болуын қамтамасыз етеді.
Үшіншіден, мақсаттардың кәсіпорын қызмет шарттарының қорқынды
өзгерісіне ... ... мен ... ... болуы. Кері
жағдайда, ол кейін шығуы қиын болатын тұйыққа тірелуі мүмкін.
Төртіншіден, мақсаттар әдетте ... ... ... негізінде
қол жеткізілетіндіктен, олар жеке мақсат түрінде танылуы қажет. ... ...... ... кәсіпорын мүшелерінің
көпшілігіне жақындығы табылады. Бұл ... ... ... нақты жүзеге асыруға көмектеседі.
Бесіншіден, мақсаттар тексерілетіндей болуы қажет. Бұл ... мен ... ... ... ... ... ... уақыт пен кеңістік бойынша бір-бірімен
үйлесімді болуы, яғни жұмыскерлерді бір-біріне қайшы ... ... ... ... ... ... мақсатын жүйелі түрде
сипаттайтын оның (нақты) классификациясын береді.
Маңыздылық дәрежесіне байланысты, ... ... ... ... ... Стратегиялық мақсаттар ұйымның тұлғасы мен оның
өмірін ... ... ... ... ... ... шешуге
бағытталады, мысалы: өз қызмет ету саласында біріншілікке жету, ... ... ... ... ... ... т.б; тактикалық –
стратегиялық мақсат қатынасына аралықты болады. Ол нәтижеге ... ... ... ... ... ... жүргізу.
Мақсатты жүзеге асыруға қажетті ... ... ... ... түрлерін бөліп шығарады:
- ұзақ мерзімді (5 жылдан жоғары)
- орта мерзімді (1-5 ... ... ... (1 ... ... ... мақсатқа қарағанда қысқа мерзімді мақсатқа әрекеттердің
егжей-тегжейлігі және нақтылығы тән. Қысқа мерзімді мақсаттар ұзақ мерзімді
мақсатқа ... жолы ... ... ... ... ... экономикалық, өндірістік,
әкімшілік, маркетингтік, ғылыми-техникалық, әлеуметтік түрлерге бөлінеді.
Технологиялық мақсаттарға мал ... мен ... ... ... жаңа ... ғимараттардың құрылысын
жатқызуға болады.
Экономикалық ... ... ... ... ... өсіру, акционерлік капиталдың нарықтық құнын нығайту ... ... ... мен ... ... ... ... сапасын арттыру, өндірістің тиімділігін арттыру, өзіндік құнын
азайту т.б.
Әкімшілік мақсаттарға ұйымды басқарудың жоғарғы сапалы ... ... ... ... ... пен ... ... орнату.
Маркетингтік мақсаттарға өткізу нарығын жаулап алу, жаңа тұтынушыларды
тарту, тауарлар мен ... ... ... ... бағадағы
жетекшілікке жету т.б.
Ғылыми-техникалық мақсаттарға: өндіріске жаңа және жетілдірілген ... ... мен ... ... ... стандарт талаптарына дейін
жеткізу т.б.
Әлеуметтік мақсаттар жұмыскерлердің еңбек етуіне, өмір сүруіне ... ... ... ... олардың білімділік және ... ... және т.б. ... ... ауыр және қол ... жою,
әлеуметтік серіктестік (әріптестік) қатынасты орнату, адамды жоғары сапалы
медициналық жабдықпен қамтамасыз ету т.б.
Бейнелеу формасы бойынша мақсаттар сандық және ... ... ... ... ... өнімнің рубль, теңге, дана түріндегі
өндірісі, ал екіншісінде - ұйымда ... ... ... ... ... деңгейі бойынша, жалпы және айрықша
(спецификалық) ... ... ... мақсаттар кәсіпорын қызметінің кешенді
бағыттары мен оның дамуының концепциясын бейнелейді. Жалпы ... ең ... ... мақсат немесе миссия деп аталатын және оның
мазмұнын ... ... 4-6 ... ... ... ... ... қоғамдық қажеттіліктерді қанағаттандыру тұрғысында
қарастырады.
Миссия – қоғамға, қоршаған ортаға кәсіпорынның философиясы, ... ... ... ... ... ол кәсіпорында белгілі ішкі ұйымдық
климаттың орнығуына, нақты мақсаттарды тұжырымдау үшін негізін құруға,
стратегияның ... ... ... ... ... ... ... қажетті пайдалылық
деңгейін қамтамасыз ету, нарық сегменттерін жаулап алуға бағытталуы ... ... ... ... ... ... басшылығы, бөлім
басшылары, басқару мәселелеріне байланысты кеңес берушілер, ... ... және ... ... ... сұхбаттасуы
негізінде қалыптасады.
Айрықша мақсаттар әрбір бөлімшелерде өңделеді және кәсіпорынның жалпы
мақсаттарды жүзеге ... ... ... ... ... ... орта және қысқа мерзімді кезеңде қамтиды және ... ... ... ... ... екі типі бар: ... Алғашқысы – жұмыскерлер алдына, ал екіншісі бөлімшелер ... ... ... мақсаттарды белгілеу процесі
орталықтанған және орталықтандырылмаған түрде де жүруі ... Бір ... ... ... ... ортақ бағдарлануын қамтамасыз етеді, бірақ
бұл төменгі буындағы басқару деңгейіне күштеп тану ... ... оны ... ... ... ... ... пайда
болуы мүмкін. Екі жағдай, жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... бір ... бағыттау қиындықтары туады.
Ішкі және сыртқы ортадағы ... ... ... өзгерту
немесе қайта қарау қажеттігін туғызады. Көбінесе бір мақсаттың екі мақсатқа
көшу тактикасы қолданылады. ... ... ұзақ ... ... ... негізінде қысқа мерзімді мақсат анықталады. Өзгертулер енгізгеннен
кейін қысқа мерзімді мақсатқа жету жаңа ұзақ ... ... ... ... ал оның ...... қысқа мерзімді мақсат дайындалады.
Нәтижесінде кәсіпорында мақсаттардың белгілі жүйесі мен оны ... ... ... Бұл жүйе ... мақсаттар бір-бірімен
белгілі қатынаста болады.
Біріншіден, бір мақсаттың ... ... ... туады, «мақсат
шежіресі (кескіні)» қалыптасады, яғни оның ... ... ... ... ... бейнелейтін бірнеше «ірі бұтақтар», олар
өз кезегінде ... ... сай ... «майда бұтақтарға» таралады.
Мұндай «мақсат кескін (шежіре)» ... ... ... ... ... 6.1 Мақсат шежіресі (кескіні)
Екіншіден, мақсаттар бір-бірімен иерархиялық матасу қатынастарында
болуы ... яғни ... ... ... ... ... және уақытқа
байланысты төменгі деңгеймен салыстырғанда маңызды болады. ... ... бұл ... ... тигізбейді.
Мақсаттарды мына негіздер бойынша да ... ... ... ... ... ... ... түрінде, ресурстардың шектеулігі
жағдайында белгіленген ... ... жету ... оны ... ... пайда көлемі, жол-жөнекей шешілетін мәселелердің саны
немесе керісінше қолайсыз жағдайлардың пайда болуы түрінде.
6.2 Мақсаттарды қолдану мен оның ... ... ... ... ... ... басқару жолдарын
жақсартпайды. Бұл мақсаттардың қолданылуы ... 4 ... ... ... талқылау. Мақсаттарды орындауға жауапты адамдар мақсат
қойылымына қатысса, мақсаттың қолданылуы ... ... ... ... ... талдауына, ұсыныстарына, ... ... ... ... деңгейі, уақыт шегі және
т.б. пікір-таластың заты мен ... ... ... ... ... ... олардың жауапкершілік қатынасын арттыра отырып,
мұндай күрделі жағдайда менеджерлерге оқтайлы жоқтарды көрсетеді.
Мақсатқа жетудің ... мен ... ... кез ... ... ... арасындағы сұхбаттасуды жеңілдетеді.
Нәтижесінде, ұйымның ішкі басқаруында, яғни ... ... ... деңгейлерінде жүргізілетін талқылау жалпы және айрықша мақсаттардың
белгілі кезекпен ... ... ... ... ... құжаттарға қол қою және есеп-қисапты жүргізу арқылы ... ... ... ... басқаратын ұйымдар мен
менеджерлер ... көп ... ... тек ... бар ... көптің (алдына қойылған мақсаттардың ішінен) басымдылықты ... ... ... нәтижесі маңызды мәнге ие ... ... ... ... «барлығын дұрыс орында» тұжырымдамасын
емес, «тек дұрысты ғана орында» принципін ұстану қажет.
3. ... кері ... ... ету. ... ... нәтижелер тек кері байланыс болғанда ғана орындалуы мүмкін.
Әрқашан жұмыскерлер мақсаттың қандай ... ... ... ... бұл принцип менеджерлермен есепке алынбайды. Тұрақты кері ... ... ... ... бар ... мақсатқа жетуге
ұмтылады, еңбек өнімділігі артады, ынталандырушы фактор пайда болады. Ең
дұрыс тәсіл – ... жету ... ... бөлу мен әр ... ... (ауызша немесе есеп-қисап арқылы) жүзеге асыру.
4. Мақсаттың көтермелеу жүйесімен байланысы.
Мақсат қойылуының тиімділігі оның көтермелеу жүйесімен байланыстырғанда
артады. Өзара белгіленген ... ... ... ... ... ... ... сендіреді. Бірақ, көтермелеу жүйесінің
әділдігін қамтамасыз ету қажет.
6.3 Кәсіпорынның даму стратегиясын дайындау (әзірлеу)
Фирма стратегиясы – ... ... ... көздейтін, келешекке
негізделген шаралар жүйесінен тұрады. Стратегияны дайындау мен оны ... мәні – ... ... ... ... даму ... таңдап алу мен
өндірістік шаруашылық қызметті таңдап алынған ... ... ... ... кезеңде даму бағытын алған стратегиялық басқарудың ... ... ... ... қызметінің нақты құрылымына тәуелсіз стратегиялық
мақсаттарға ресурстардың бөлінуі;
- әрбір стратегиялық мақсатты басқару орталықтарының құрылуы;
- стратегиялық мақсатқа жету ... ... ... ... оның ... ынталандыру мен бағалау.
Стратегияны дайындау басқарудың жоғарғы ... ... ... ... ... ... негізделеді: стратегиялық мақсаттарды
дайындау; кәсіпорын мүмкіндіктері мен ресурсын бағалау; маркетингтік ... ... ... ... ... ... бағалау;
келешекке стратегияны анықтау; егжей-тегжейлі ... ... ... ... белгіленген мақсат пен жоспарлардың
нақты белгілері негізінде фирма қызметін бағалау.
Аталған міндеттерді шешу қажеттілігінен ... ... ... іске ... ... ... ... жетудің әлуетін,
мүмкіндігін және ресурсын бағалау; фирманың өсуін қамтамасыз ететін және
ұстанымын нығайтатын ішкі ... ... ... талдау; пайда болған жағдайда және өзгерістер енгізілген
жағдайға бейімделу бағытталған нақты шараларды іске ... ... ... ... ... ... қызметінің баламалы бағытын бағалау және
қойылған мақсаттарға жетудің оптималды ... ... ұзақ ... іске ... мен фирма дамуының әзірлемесін дайындау үшін, ... ... ... ... ... ... ... әзірлеу барысында
кәсіпорынның түгелімен дерлік даму ... ... ... ... және оны ... арқылы стратегиялық ойлаудың қалыптасуы
жүреді; жаңа бұйым түрлері жасалады, ол ... ... ... одан әрі ... ... жобалары қалыптасып ұзақ
мерзімді ... ... ... ... бірге стратегиялық
жоспардың әзірленуі мен оның орындалуына бақылау ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеті) пайда болуына байланысты шешімдерді уақытылы қабылдау мен ... ... ... ... ... ... саралауды қажет
етеді. Бұл жүйе мынаны ... ... ... ... ... мен оларды талдау (нарықтық,
ғылыми-техникалық, жалпы экономикалық, ... ... ... ... ... және ... бағалануын кәсіпорынның жоғарғы
басшылығына хабарлау, шешімдерді ... ... және ... байланысты міндеттерді саралау;
- ең мерзімді және маңызды, дереу қарауды қажет ететін шешімдер.
- ... ... ... ... ... ... маңызды орта мерзімді
шешімдер.
- тұрақты бақылауды қажет ететін, маңызды бірақ ... ... ... ... және ... қажет етпейтін шешімдер.
Стратегиялық басқару тұжырымдамасы бойынша ... ... ... ... ... ... анықталады.
Бұдан мынадай стратегия түрлерін бөліп шығарады:
1. Өнімдік – ... ... ... ... нақты өнім мен
технологияның түрін; тауар өткізу ... мен ... ... ... ... көтеру тәсілдерін анықтауға бағытталады.
2. Маркетингтік стратегия тауардың нарықтағы ... ... ... шығын деңгейін, тауар өткізуді жеделдету кешендерін таңдап алынған
нарық түрлері арасында маркетингтік қызметке бөлінген қаржыны ... ... ... ... ... бейімделу қызметіне бағытталады.
3. Бәсекелестік стратегия алдына өндіріс ... ... ... мен ... ... нарықты саралау арқылы нақты нарықтарды
жаңа қызмет секторларын анықтау мақсатын қояды.
4. Сала жиынын басқару стратегиясы кәсіпорынның жоғарғы басшылығы ... мен ... ... ... ... ... мен
жаңа салалар есебінен шығарылатын өнім және ... ... ... жалпы фирма бойынша қызмет түрі мен өнім
номенклатурасын үнемі бақылауда ұстайды.
5. Жаңа енгізілім стратегиясы (инновациялық саясат) ... және ... ... ... ... ... жаңа ... мен
өнім түрлерін енгізуге бағытталады. Бұл ... ... ... ... ұмтылу негізде жаңа технологиялық мүмкіндіктер
арқылы белгілі зерттеу объектілерін таңдауды қарастырады.
6. Күрделі қаржы жұмсалым стратегиясы ... ... мен жеке ... ... есеп ... ... негізінде стратегияның
салыстырмалы деңгейін ... ... ... ... ... ... ... негізінде мүмкіндіктерді анықтау
және оперативті – шаруашылық қызметті ұйымдастыру арқылы ... ... Даму ... ... ... ... филиалдары мен еншілес
кәсіпорынның жұмыс істеуі мен тұрақты даму қарқының қамтамасыз ... ... мен ... ... даму ... бас
компания келесі негізгі бағыттар арқылы анықтайды: жаңа өнім түрлерін
дайындау, сатылас интеграцияны кеңейту, бәсекелік қабілеттілікті ... ... ... ... ... құру; шетелдік күрделі қаржы
жұмсалымын өсіру.
8. Жұтылу стратегиясы басқа компанияның акциясын иелену, шаруашылықтың жаңа
салаларына ену ... ... ... ... ... ... жетістіктерді енгізу және жедел өсуге бағытталады.
9. Шетелдік ... ... ... шетелдерде шикізат
ресурстарын әзірлеу мен жинаумен ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуге бағытталған стратегиясы осы қызметтің
мақсатқа сай дамуын, яғни мүмкін тәуекелділікті минималдау мен ... ... ... ... шаралардың әзірленуін қамтамасыз етеді.
Экспорт стратегиясы өндірістік бағдарлануын ... ... ... ... яғни бұл ... ... жұмыс
істейтін күрделі құрал-жабдықтарды шығарумен айналысатын ірі компаниялар,
сонымен қатар транспорттық шығын өз кететін қарапайым өнімді ... орта және кіші ... ... ... ... экономикалық экспонсия стратегиясы қызметтің барлық түрінде
шетелдік өндірісті құру, тауарлар мен қызметтерді “3-ші әлем ... ... ... ... ... ... процесі түрлі қызмет аясында кәсіпорынның даму ... ... ... ... жету үшін ... ... арасында
ресурстарды бөлу және басымдылықтарды белгілеу негізінде жасалады.
Егер де ... ... ... түрі оның ... ... онда жаңа қызмет түрлерін диверсификациялау мен басқа ... ... ... Басқару әдістері
7.1 Басқару әдістерінің мәні
Басқару әдістері – бұл белгілі нәтижеге жету үшін басқару субъектісінің
объектіге әсерінің тәсілдерінің жүйесі. Басқару ... ... ... және мұқият өңдеуді қажет етеді. Өйткені басқару құралының аса
белсенді қазіргі оны дұрыс қолданбауында теріс ... алып ... ... Бұл ... ... деформациясы немесе дұрыс құралмауында
терең қарастырылады.
Басқару ... ... ... ... бар. Алайда
адамдар мен ұжымдарға олардың олардың мүдделеріне ... ... ... ... ... бар. ... да ... құрамы
бойынша: экономикалық, ұйымдастырушылық, әлеуметтік-психологиялық. Берілген
сыныптамада (классификация) негізі жеке жұмысшылардың (қызметкерлердің)
еңбекке, тұтыну мен ... ... ... ... ... ... Экономикалық әдістер табиғат, қоғамның объективті әлемнің дамуының
заңдылығы мен әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... және ... экономикалық
мүдде жүйесніе сүйенеді.
- Ұйымдастыру-ұйғару әдістері – адамдардың барлық деңгейдегі шаруашылық
және басқаруындағы құқықтары мен ... ... ... ... ... ... бағыныштыларының
жауапкершілігін және ұйымдастыру қатынастарының жүйесін құруды ... ... ...... ... құрылуында
және дамуында, қоғамдық және дамуында, қоғамдық және индивидуалды
мағынасы бар бағалылықта – ... пен ... ... ... ... ... тәсілін таңдауға болады. Тәжірибе
бойынша, ең жоғарғы ықпал, әрбір әдіс басқасын толықтыруы мен ... ... ... болады. Нақты бір адамға қатынас
құралын таңдаған жағдайда, оның жеке тұлғалық қасиеттерін, ... ... оған ... немесе рухани құндылықтың артық
екенін ескереді. ... ... ... ... ... пен ... ... көлемінен, материалдық және
еңбек ресурстарымен қамтамасыз ететіндігін, кадрлардың ... ... ... мемлекеттің агробизнеске қатынасының
саясатынан байланысты. Басшы барлық басқару әдістерін толық меңгеруі
тиіс, жоғары экономикалық мәдениетті ... ... ... тәжіриеблі және психолог, тәрбиелеуші болуы керек.
2. Басқарудың экономикалық әдістері
Басқарудың экономикалық әдістері - ... ... ... ол ... ететін, кәсіпорынның қызметі мен қызметкерлерінің қоғамға керекті
бағытта ұйымдастыратын ... ... ... экономикалық
қызығушылық мемлекеттің, ұжымның және тұлғаның қызығушылығына ... ... ... ... Осы ... ... далектикалық
қарама-қайшылықтар бар. Бұл қарама-қайшылықтар жасанды емес, бастапқыдан,
объективті болады.
Әрбір қызметкер біріншіден ... ... ... ... ұжымның еңбегінің нәтижесінде, өзі мүше болып ... ... ... ... ... ... ... орында қоғамның қызығушылығы, содан кейін өндірістік ұжым мен әрбір
тұлғаның қызығушылығы болу ... ... бар ... ... туғызбастан, оның өмір сүруінің қамтамасыз етуінсіз, тұрақтылығын
қамтамасыз етуінсіз тұлға мен ұжымның қалыпты болуы мүмкін ... ... ... ... ... ... әрбір қызметкердің тиімді
дамуы мүмкін емес. Жеке ... ... және ... ... ... ... мәселе болды. Ол бірқатар тапсырмаларды шешуді
қамтуы, мысалы; бөлу мен тұтыну қорлары арасында, жалақы мен ... ... әр ... аса ... ... ... болып табылады.
Басқарудың экономикалық әдістерін қолдану экономикалық заңдар мен қоғамдық
дамудың категориялары ... ... ... үшін қажетті. Экономикалық
әдістер жүйесі екі үлкен бөліктен (топтан) тұрады; ... ... беру және ... есеп ... есеп беру ... ... және ... ресурстардың
орталықтанған жоспарлы бағытталған бөлу мен қайта бөлудің ... ... ... ету ... ... Бұл
әдіс төтенше жағдайлардың зардаптарын (табиғи және техногенді) жоюда және
басқа жағдайлар қатарында, ... ... ... және дотация
түрінде.
Шаруашылық есеп беру бағалық категориялардың пайдалануының реттеуші
құрал ... ... ... және ... ... асыру негізінде
болады.
Басқарудың экономикалық әдісінің жүйесі шаруашылықтың ... ... ... жоспарлау, экономикалық талдау, экономикалық ықпал ету және
т.б.
Жоспарлау. ... ... ... ... қамтамасыз етілуіне:
басшылар мен мамандардың лауазымдық өкілеттілігін бөлу, басқару кадрларын
даярлау және олардың тәжірибесін жоғарылату, басқару ... ... ... ... жоспарлы басқарылуы мен басқару қызметкерлерінің бірлігін,
ұжымның жоспарлы және ... ... ... ... ... ... ... басты маңызы, оның тұрақты
және пропорционалды дамуы, ғылыми-техникалық және өндірістік ... ... ... Осы ... ... ... түрақты
түрде жақсартуды талап етеді. Оның негізгі ... ... ... кең ... ... ...... олардың
бағыттылығын соңғы нәтижеге жеткізу; болжаулар мен ... ... ... ... ... ... және жедел
жоспарлардың бірлігін ... ету ... ... ... ... ... қолдану; тиімді жұмыс ... ... және ... пайдалану, келісім-шарт қатынастарды дамыту.
Экономикалық талдау. Экономикалық реттеудің ... ... ... тең экономикалық жағдайлар туғызу, тең ... тең ... ... ету. Алайда, еңбектің тиімділігін ... ... ... ... оның деңгейімен белгілеу керек.
Кең ұғымда экономикалық реттеу өндірістің ... ... ... ... баға, өзіндік құн, кредит, пайда және т.б.
Осы шарттарды қолдану комплексті және жүйелі түрде болады.
Реттеу әдістерінің ... және ... ... ... ... ... шарттарды қоғамдық даму заңдарының әлеуметтік-экономикалық
тиімді жүзеге ... үшін ... ұжым және ... ... ... ... әлі ... бөлуде, айырбас пен қоғамдық
өндірістік өнімді тұтынуда оптималды ... ... ...... қозғалыс категориясы болғандықтан экономикалық
жағдайлар оған реттеуші немесе тежеуші ықпал жасау мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... жөн
болады.
3. Басқарудың ұйымдастыру-ұйғару әдістері
Басқару әдістерінің жүйесінде маңызды орынды ұйымдастыру-ұйғару әдісі
алады. Олар басқару субъектісінің ... күш және ... ... ... ... ... ... ұйғарымдар, ережелер негізінде
болады. Осы ... ... ... мен ... ... ... ... әрбір бөліммен басқару деңгейін
орнатады. Олар басқару аппатарының қызметкерлерінің жеке жауапкершілігін
жоғары сатылы органдардың ... ... ... ... ... ...... қоғамда объективті
болатын, кез ... ... ... ... ... ... басқарудың көпжақты катынастары құрылады.
Кез келген ұйымдастыру қатынастары – бұл алдын ала ... ... ... мен ... ... ... ... қатынастары
объективті тек қоғамдық дамудың тек қана заңымен емес, ... ... және ... ... ... және субъективті табиғатқа
ие.
Кез келген жағдайда ... ... ... ... ... қызметін атқарады, яғни құқық пен жауапкершілік қатынас
жүйесін білдіреді. Олардың ... ... ... ... екі ... шарт
қажет:
- Басқарудың субъектісі мен объектісінің ұқсастығын құратын құқық пен
жауапкершіліктің тұрақтылығын әр деңгейдегі жағдайы.
- Басқару деңгейлерінің құқық пен ... ... ... ... ... басқару жүйесінде берілетін құрал болады.
Ұйымдастыру ұйғарым әдістері басқаруда жан-жақты алайда оларды ықпал
ету бағыты ... ... ... ... ... шарттар регламенттер,
нормалар, ережелер, басқару талаптары, жауапкершілік және өкілеттілік,
бұйрықтар мен ұйғарымдар болып ... ... үш ... ... ... ... қатаңдылық (тәртіптілік).
Ұйғарымдық және тәртіптілік басқару әдістері әрқашан ұйымдастыру-
тұрақтандырумен ... ... ... және ... ... ... 7.1). Бағыттардың әрекеті келесілер:
Әлеуметтік-экономикалық жүйенің ұйымдастырушылық ... және ... ... ... ... ету.
- әлеуметтік-экономикалық жүйеде, билікте болатын әрбір процесстің
бағынуы.
- осының ... ... ... ... ... ... қолдану керек.
Регламенттеу сондай-ақ басқарудың әдісін қамтиды.
- жалпы ... ... мен ... ... ... анықтайды;
- құрылымдық, билік органдарының құрылымын анықтайды, яғни басқарудың
деңгейі мен бөлімшелерін теру;
- қызметтік, әрбәр ... ... ... ... функционалды, билік құрылымының және қоғамдық ұйымның қызмет ету
реті.
Нормалау. Бұл басқару ... ... ... ... норма түсінігімен айыру керек. Норма – бұл өлшем, табиғи және
антропогендік процесстердің ... ... ... – бұл ... ... басқару әдісіне келесі нормативтер жатады:
- уақыт (тұтынушыға ... ... ... ... саны (бір мың ... шаққандағы медицина қызметкерлер саны)
- өлшем (зақым келтіретін ... ... 1 м3 ... ... ... ... ... өндірілетін, өнім көлемі);
- қатынастың (оқу орындағы студенттер мен оқытушылардың қатынасы)
Нормалар мен нормативтердің пайдалануы өте ... ... ... ... ... ... алып ... мүмкін.
Ережелеу. Бұл ұйымдастыру-ұйғарымдық басқару әдісінің кең саласын алып
жатыр. Ол өз құрамына әр ... ... ... ... ... ... ... кеңес және т.б.
Ережелеу басқару әдісінің ... ... ... ... ... әрекеттерді, соңында ауыр қателік немесе
соттық жауапкершілікке тартылатындай әрекеттерді таныстыру.
Тәртіптің ... ... ... көп ... ... жүйе, қоғамның қауіпсіздігі мен дамуын қарастыратын заң түрінде
болады. Сондай-ақ ... ... ... дұрыс
қолданылмауы нәтижесінде жүйенің тенденциясын бұзуы мүмкін. Сондықтан да
регламенттер, нормалар, ережелер уақыт өте ... ... ... ... | ... – | ... |
| | ... | | ... | ... | ... |
| | | | | ... ... | ... | ... алу ... | |Сандық | ... ... | ... | ... ... | ... | ... |
| | ... | | ... 7.1 ... ... ... әлеуметтік-психологиялық әдісі. Қоғам мен жеке тұлғаның
өмірінде көп ... ... ... ... ... ... адамдар арасындағы қарым-қатынас алады. Қоғамдық
түсініктің, әлеуметтік ... құру және ... ... ... категория және құндылықтармен әлеуметтік-психологиялық немесе
тәрбиелеу басқарудың әдісі.
Қоғамның рухани өмірі ... ... ... ... ... мен адамдар тобының көзқарасы, әлеуметтік-психологиялық
әдісте әр түрлі болып келеді. Сондықтанда олардың ... ... ... ... ... ... ... тұлға.
Қоғамдық деңгейде басқару әдісі әлеуметтік бұқаралық процестер
болады. Бұл Бұқаралық ақпараттың, халық ... ... мен ... ... ... дамудың жағдайын (қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... объективтілігі мен өзуақытында орындалуына тек
бұқаралық ақпарат құралдары емес сондай-ақ мемлекеттік билік органдары да
жауапты. ... ... ... ... ... жеке ... ... тоқталады. Ұжымдық араласу тек тәжірибелік сапа ... ... ... ... әдістері ұжымдық деңгейде әсіресе ұжымдық ... ... ... ... Топ ... ... басқару
әдісі ұжымның мүшелерінің немесе жеке топтың қарым-қатынасын қарастырады.
Әдетте басшы ... ... ... ... ... ... жолы
мен бағытын анықтай жүктеледі. Кадрларды таңдау барысында қызметкерлердің
әлеуметтік-демографиялық комплексін және тәжірибелік сапасын ескеру қажет.
Ұжымның ... ... ... ... ... қарым-
қатынастың интенсивтілігіне байланысты. Кәсіпорынды басқару барысында
ұжымның негізгі 3 кезеңі болады.
Бірінші кезең – ...... ... ... ... ... беру арқылы, жаңа қызметкерлердің мақсаты, жоспары және
ұжымның ... ... ... Адамдарды орнықтырады,
бағынатындарға талаптар қояды, тапсырмаларды сәтті орындауын қадағалайды
және орындау ... ... ... - өзін - өзі ... өзін - өзі ... өзін - өзі
дамыту процестері байқалады. Бұл стадия әкімшілік ... ... ... ... ... керек ететді. Тұлғалық қасиет; қолдау мен даму
басшысының ұсынуымен болады.
Үшінші ...... ... ... әлеуметтік организмін
қызметкерлердің қоғамы ретінде қарастыралады. Ережелер ... ... ... ... ұжымдық этика, өзара көмек пен әріптестік
қатынастары. Ұжымның жалпы мақсаты ... ... жеке ... факторы ретінде.
Жеке – тұлғалық ережелерді басқару әдістері ғылымға қарағанда өнерге
жақын. ... ... ... ... ... ұжым және ... ... басшы
болады. Жеке тұлғалық ережелерді басқару әдістері шеңберінде негізгісі
керек жағдайдағы басқару немесе үлгілі ... ... Ұжым ... ... ... моралды – психологиялық тапсырмаларды шешу ... ... ... мен өзінің еңбегін ұжым мен қоғамның
арасында тереңірек түсіну үшін моралды реттеуді білдіреді. ... ... ... нәтижесі мен моралды ... ... ... ... ... ету үшін ... ... моралды
қолдау материалды қолдаумен тығыз байланысты болу керек. Бұл жерде басшының
жоғары тәжірибелігі, тәрбиелеуші таланты болу керек.
Моралды реттеу ұжымдық және ... ... ... ... ... кооперация және өзара көмек процесін жүргізеді. ... ... ... ... ... ... ... өзінің
қолдауын ұжымның өзара қарым-қатынасын жүргізу керек.
8. Менеджментің ақпаратпен қамтамасыз етілуі
8.1 ... ... және ... ... деп ... ... ету, қайта құру обьектісі болатын
мәлеметтер түсіндіріледі. Ақпарат басқару процесінде еңбектің обьектісі де
өнімі де ... ... Ол ... ... ... жағдайын
іскерліктің пішіні мен әдістерін зерттеуге рұхсат етеді. Оның жағдайы мен
даму ... ... ... ... шешімі шығара алмайды, өз
кезегінде, осы шешімнің өзі өндіріс ... ... ... болып табылады.
Ақпараттың екі жағы бар: сандық және мағаналық ... ... ең ... бірлігі бит (екі түрлі тең ықтималдық нәтижесі бар
белгілі бір ықтимал ... ... ... ақпарат санын
білдіреді.
Басқаруда қолданылатын ақпарат түрлері келесі мінездемелер бойынша
сынапталады: ......... ... , ... ... жоспарлы, әкімшіліктік, өндірістік,
бизнестік, нормативтік, анықтамалық есеп бухгалтерлік, статистикалық.
Қозғалыс бағыты бойынша – ... ... ... ... бойынша
– белгіленген, белгіленбеген;
Белгілену тәсілі бойынша – құжаттық, дыбыстық, аудиовизуалды.
Басқару субьектісіне қатынасы бойынша – ішкі және сыртқы.
өндеу дәрежесі бойынша – ... ... ... дәрежесі бойынша – тұрақты және өзгермелі.
Ұсыну формасы бойынша – әріптік, сандық, кодтық.
Өндеу мүмкіндігі бойынша – өндеуге берілетін және ... ...... ... емес, артықшылық
Шыншылдық бойынша – дұрыс және жалған.
Менеджерлердің басқару және бизнестік ... ... ... ... ақпараты мемлекеттің агробизнес саласындағы, әр түрлі
шаруашылық құру формалары ... ... ... ... ... ... органдар шығарады. Ол
менеджерлердің шаруашылық құру стратегиясын ... және ... ... табылады.
Құқықтық ақпарат әрбір жұмысшының алатын орнын, лауазым ... ... ... құру, әкімшілік құқығы нормалары құрылады,
заңның іске асуын қамтамасыз етеді.
Ғылыми-техникалық ақпарат ғылым мен техниканың жеткен жетістігі ... ... ... ғылыми зерттеу мекемелерінің жаңа ... ... ... ... ... ... үшін
ғылыми техникалық бюро жұмыс істейді.
Экономикалық ақпарат – басқару шешімдерін негіздеу, кәсіпорын дамуын
басқару үшін қолданылатын ақпарат. Ол ... ... ... ... құру қызметін кіргізеді.
Жоспарлы ақпарат тапсырмалармен, жұмыс периодының жоспарымен жоспар
нарядтарымен белгіленеді.
Әкімшілік ақпарат мекемелер, ... ... ... ...
қатынасты дайындау, істен шығудың, жақылудың ...... ... ... ... жөн сілтеу түрінде беріледі.
Өндірістік ақпарат техника мен техналогиялар, өндіріс жоспарының
орындалуы, ... ... ... ... ... ... ақпарат - өз кезегінде нарықтағы бағалар, олардың тенденсиялары,
бәкесекелестік денгейге, өнім түсу мерзімімен көлемі, қызмет ... ... ... ... ... ... ... оклад
туралы, еңбекті ұйымдастыру жайлы анықтамалық ... ... ... ... ... және оның нәтижесіне
құралдардың шығындалуын алынған пайданы бақылауға мүмкіндік береді.
Статистикалық ақпарат бекітілген, ... ... ... ... шешім қабылдауға мүмкіндік беретін ғылыми негізделген
заңдар алуға мүмкіндік ... ... ... ... ... мен ... шешімдерімен анықталады. Ақпаратқа белгілі талаптар қойылады:
нақтылық және шыншылдық, алғашқы мәліметтердің дұрыс ... ... ... ... ... толық қанағаттандыру,
жеткізілуінің уақытқа сай болуы. Түскн ақпараттың анықтығы, шыншылдығымен
дұрыстығымен, ... бір ... ... ... ... ақпарат 3-4 түрлі бөліктен өтсе болды оның шыншылдығы. 8-10 –ға азаяды
өйткені ақпарат ескереді, бұрмаланады.
Ақпарат ... ... ... яғни оның саны ... іс- ... ... Мына есте ... керек ақпарат жеткіліксіздігі сарасыз шешімдерге
келеді, ал шектен тыс ... ... ... және оның
қымбаттануына ... ... кім ... және ... , ... ... қол жетерлігі дегеніміз оны оңай ... ... ... тілі ... түсінікті болу керек, тағы бір маңызды
нәрсе болып ақпарттың график, планшет, жарық табло, слайт, түрінде берілуі.
Ақпарат менеджерлерге ... ... ... Егер ол ... онда ... шығын болады. Оперативті түде берілмеген түрде ... ... ... ... ... ... Менеджменттің ақпаратпен қамтамасыз ету деңгейі және ақпарат типтері
Менеджерлердің ақпаратты қалай қолданатынын білу үшін ... екі ... ... ... кәсіпорында қолданылатын ақпарат
денгейі және ақпарат түрлері. Әр түрлі денгейдегі ... ... әр ... ... ... ... меннеджерлер фирманың іскерлігін ұзақ
мерзімді кезеңде жоспарлауға шешім шығаруға ... ... ... ... ... сыртқы ортасын зерттеуге көмектеседі, ал ол өз
кезегінде осы белгілі уақыт ішінде, уақыт ... ... ... ... ... ... ... әкеледі. Бұл деңгейге қажет ақпарат кешенді,
жаңашыл, болашаққа негізделген, бағаланған . ... ... ... ақпарат кәсіпорын ішіндегі жұмыскерлерін басқару үшін
қолданылады.
Оперативті ... ... өз ... ету ... ... ... ... орындалуын қадағалайды. Олар кәсіпорын ішіндегі іс-
әрекетті жоспарлайды, ұйымдастырады, орындалуын ... ... ол ... ... және ... ... пен ... тіркеу,
кәсіпорын ішіндегі ақпараттардың дұрыс ... ... ... ... ... әр түрлі құжаттарда, бас кітаптарда,
карточкаларда, формулярларда жиналған. Компьютердің пайда болуымен ... ... ... ... ... ... болады. Жалпы ақпарат
кездейсоқ пайда болады немесе белгілі бір спецификалық ... ... ... ретінде пайда болады. Мынандай сұрақтарға жауап береді. “Сіз
не білгіңіз келеді?” немесе ... ... не ... Мысалы :
менеджерлер қоршаған ортаны зерттесе онда ол ... ... ... саналады.
Жалпы ақпарат кең болғандықтан оны алдын-ала жинау қиын ... ... ... Ол ... ... деңгейде қолданылады,
оперативті деңгейге қарағанда. Жалпы ақпарат келісім-шарт ... ... ... ... ... ... ерекше
сұраныстағы қамтамасыз етеді. Спецификалық ақпарат автоматталған кассалық
машинадан бақылау есебіндегі балансты тексергенде ... ... Ол ... ... ... ... телефонмен сөйлесу бағасының
өсуі туралы ... ... ... ... ... ... егер
спецификалық ақпарат тек хабарлар отырса, ал ... ... ... ... ... ... ... әрекет автоматикалық сияқты, ол
алдын – ала программаланған. Ынталандырушы ақпарат сұралған және ... ... ... ... әр – ... ... ... ақпарат ол ынталандырушыға ұқсас. Алайда күрделілігі мынада ... ... ... ... сұранммен ынталандырады, ол оқиға
болғаннан кейін түседі. Ескеретін жайт ынталанды да ... ... ... етпейді. Жоспар іске аса бастағанда ... ... ... жасайды. Бақылау ақпаратты жоспардан ауытқуды ... ... ... ... ... ... Ол ... ақпаратын
ынталандыру ақпараттынан өзгешелейді.
Тарату ақпараты жоба бойынша адамдарды, уақытты, құралдарды, ақшаны
бөлуге қолданылады. ... ... ... ... ... бөлу ... білу керек. Ол жеке объектілер ... ... ... мен ... ... ... жаңа ... кірудегі қосу мен алуды зерттей ... ... ... кәсіпорынның экономикалық қосылу ауданын
табу туралы шешім қабылдау үшін. Бағытталған ақпарат, тарату ақпараттына
дейін қолданылады, ал ол өз ... ... ... ... ол ... ... ... Ақпараттың ішкі жүйесі
Қазіргі кездегі ұйымдар үшін жаңашыл ... ... ... ... жоғары тиімділікті жүйесі тиесілі. Оның
құрамына ақпаратты өңдеу, оны ... ішкі және ... ... өзі де кіреді.
Басқарушы ақпараттық жүйелер кезекпен кезек ... ... ... және ... статистиканың аналитикалық
әдістері мен ... ... ... ... ... жинау, жинақтау, өңдеу, таратудың техникалық құралдарын
қолдану жолымен ұйымдастыру қағидаларын жүзеге асырады.
Ұйымның ... ... ... ... ... ... және оны жоғарыдан төменге қарай нақтылау қамтамасыз етіледі.
Ғылыми-техникалық, жоспарлылық, бақылаушы, есептік және ... ... ... ... ... ... ... және электрондық-есептегіш техниканы қолдануға негізделеді.
Ақпараттық жүйелердің тиімділігін ... ... ... ... және бірлесіп қолдану арқылы қол жеткізуге ... Бұл ... ... сан рет және ... ... белгілі интеграциялық
байланыстарды бекітуге, көрсеткіштер саннын ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... таратуға неғұрлым жағымды жағдайларды
туғызуды, яғни ... ... ... ... ... жүгізуді қарастырады.
Ақпарат және оны автоматтандырылған өңделуі ... ... ... факторлары болып табылады.
Ақпаратты қолдануда зор рольді оны тіркеу, өңдеу, жинақтау, тарату
әдістері; жүйелендірілген сақтау және ... ... ... жаңа ... т.б. ... ... атқарады.
80-ші жылдары жеке басқарушылық ақпараттық жүйелерден ақпаратты жинау,
өңдеу, сақтау және ұсынудың бірыңғай ішкі ... көшу ... ... ... жету үшін ... өңдеу саласындағы қызмет ауыстырылды:
ішкі шаруашылық басқарудың барлық деңгейлеріне басшылардың қажеттіліктерін
қанағаттандыру. Осымен байланысты ... ... және ... ... ... ... ... алуда туындайтын сұрақтарды нақты
анықтауға басты көңіл бөліне бастады.
Қажетті ақпарттың ... мен ... ... ... техникалық
құралдар мен өңдеу әдістері анықталады.
Ақпараттың ішкі жүйесінің негізгі қағидалары мен ... ... ... ... оның ... мазмұнына қойлатын
талаптарды анықтау;
– Орталықталған және орталықтанбаған басқару жағдайындағы ақпаратты
сақтау, қолдану, ұсыну жүйесін дайындау;
... және оның әрір ... ... ... құралдардың
қажеттілігін анықтау;
– Бағдарламалық қамсыздандыруды дайындау, мәліметтер ... құру ... ... ... ... ... ... жинау және өңдеуді дайындау процесінде көп нұсқалы
есептеулерді ... ... ... ... ... және ... ... оның және ... ... ... ... және ... ... құралдарымен
қамтамасыз ету;
– Компьютерлік техниканы қолдану негізінде әкімшілік-басқарушылық
еңбекті автоматтандыру.
Ақпаратық ішкі жүйесінің маңызды міндеттері мыналар:
... ... ... уақытында түсіп, сапасын көрсету
мақсатында басқарудың жоғары деңгейі мен өндірістік бөлімшелерінде
қаржылық ... ... ... және ... қызметін реттеу;
– алғашқы мәліметтерді жинау, өңдеу және ... ... ... ... ... ... технологиясын дамытудың негізгі бағыттарын анықтау;
Әрбір басшының өзіне керекті ақпартқа қажеттілігінің деңгейі – күрделі
міндет, оның шешу ... ... ... және оның ... қабылдаудағы құзырына байланысты.
Ақпаттың ішкі жүйесі келесі функцияларды атқарады:
– өндірістік - өткізу қызметін оперативті басқару мақсаттары ... ... ... мен ... ... басшының қажеттілігін
анықтау;
– қажетті ақпаратпен қамтамасыз ету үшін ... және ... ... ... ... анықтау;
– ақпарат жүйесінің үздіксіз қызмет ... ... ету ... ... ... ... ... кететін шығындарды
орталықтанған жоспарлау;
– ақпарат жүйесіндегі техникалық ... ... ... ... анықтау;
– ақпаратты қажетті деңгейде жинау, сақтау және ұсынуды ... ... ... ... ... дайындау.
8.4 Ақпараттық қызмет технологиясы
Ақпараттық қызмет технологиясына материалдық – ... ... ... түрлері, жазбаларды жүргізу жүйесі, ақпарат
жүктемелері, мәліметтердің ақпартық ... ... ... құру сияқты түсініктер кіреді.
Ақпараттық қызметтің материалдық – ... ... ... кезеңдерге бөлуге болады.
Бірінші кезең, 50-60-шы жылдары, ірі габаритті электрондық есептегіш
машиналардың ... ... ... ... ... және ... ... пайда болып тез дауымен сипатталады;
сонымен қатар техника, мамандандырылған байланыс ... ... ... ... құрлуы жүргізілді. Электрондық ... ... ... ... ... ... айналды.
Екінші кезең – 70-ші жылдар - өндірістік ақпараттық, көліктік және
тағы ... ... ... құру және ... ... ... дамуының мұндай бағыты кішкене ғана, ыңғайлы
есептегіш ...... ... және ... электрондық есептегіш
машиналардың пайда болып тез таралуына ... етіп ... ... ... ... ... мен беру мүмкіндігін қамсыздандырды.
80-90-шы жылдары қамтитын этапта ақпараттық ... ... ... ... ... өндірістік процесстерді де басқару
процестерін де қамтиды, автономды және ... ... ... ... етті.
Электрондық техника басқарушылық және үстемелік шығындарды үнемдеуге
мүмкіндік береді; тәжірибелік- конструкторлық жұмыстар мен ішкі шаруашылық
жоспарлаудың ... ... ... ... ... істе ... қаржылық
құжаттарды дайындауға, банктермен және қаржылық мекемелермен кассалықсыз
байланыстарды жүзеге асыруды жеңілдетеді:
Ақпараттың ішкі ... ... ... ... ... ірі ... және ... электрондық есептегіш машиналар;
– микро процессорлар;
– телекоммуникация құралдары;
– электрондық жазба машиналар, енгізілген ... ... бар ... ... ... ... өңдеудің автоматандырылған құралдары;
Өндірістік оперативтік басқару жүйесінде мини электрондық есептегіш
машиналар қолданылады:
– өндірістің оперативтік жоспарын құру және оның ... ... ... ... ... ... қоры қозғалысын бақылау үшін;
– еңбеқ ақыны есептеуге;
– тапсырыстардың түсуін бақылауға;
– өнімді өткізу жөніндегі мәліметтерді талдауға;
... ... ... ... есеп жүргізу және есеп беруді жүргізу үшін.
Ақпараттық технология ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруда ақпараттық технологияның бірнеше
түрлері қолданылуы мүмкін:
– бірыңғай құжат формасында тікелей ... ... ... және ... оларды агрегаттау үшін орталық электрондық
есептегіш машинаны қолдану; терминалдағы көрсеткіштерді есептеу үшін
диолог ... ... ... ... ... алу, машина есептегіш ақпарат жүктемесін қолдану,
компьютерде мәліметтерді өңдеу.
Жаңа технологияларды енгізу сұрақтарын шешу ... жан – ... ... ... Мәселенің техника – экономикалық ұйымдастырушылық
аспектілерін зерттеу ғана емес, жаңа технологиялық енгізулердің өндірістік
процестегі жұмысшы ... ... ... ... ... Еңбек және
әлеуметтік – экономикалық факторларды ... өте ... ... ... қажетті ақпаратқа қолжетілімдікті жеңілдетуге және қолдануға
бағытталған арнайы бағдарламалар негізінде құрылады.
Жазбалардың маңызды түрлері:
– технологиялық құжаттар, сызбалар, ...... ... ... ...... жобалар, патенттер
және т.б. интеллектуалдық меншік;
– есеп және ... есеп ... ... құжаттар:
– жұмысшылармен қызметкерлердің еңбек ақысын есептеу;
– келісім шарт ... және ... ... ... ... есеп ... ... және акционерлер жиналысының
протоколдары;
– өнім және шаруашылық бөлімшелер ... ... ... көп ... ... ... ... мәліметте;
– жоспарларды және олардың көрсеткіштерін дайындауға ... ... ... ... екі топқа бөледі:
– статистикалық (қаржылық ) ... ... ... ... ... баяндамалар, хабарламалар, фирманың ... ... ... және даму ... туралы есеп берулер;
– фирманы және оның жеке бөлімшелерін басқаруды ... ... ... топ ... негізінде құрастырылған ұсыныстар.
Ақпарат жүтемелері. Қажетті ақпарат белгілі бір формаларға – ақпарат
жүтемелеріне енгізіледі. Формаларда жалпы ұйым және жеке ... ... ... ... форма фирманың шаруашылық қызметінің жағдайымен
дамуына түпкілікті экономикалық талдау жасап, қажетті ... ... ... ... ... және фактологиялық ақпаратқа ие.
Формалардың келесідей түрлері бар: ақпартты сақтау үшін мәліметтерді
тіркеуге; статистикалық ... есеп беру ... ішкі ... байланысты алынатын ақпаратпен оның
мазмұнына қойылатын талаптар өзгеретіндіктен, ... ... ... ... өңдеу қажеттілігі үнемі туындап отырады.
Ақпараттық мәліметтер базасына ұйымның және оның өндірістік - ... ... ... сипаттайтын статистикалық
көрсеткіштердің ... ... ... фирманың жағдайына және ... әсер ... ... факторлар жөнінде фактологиялық материал
кіреді. Әдетте деректер базасы құрылғанда ... ... және ... және ... байланыс, бірлестік, мәліметтерді салыстыру және
сәйкестендіру мүмкідігі жөніндігі сұрақтарда шешіледі. Бұның ... ... ... ... өз ... ... мәні зор. ... базасы нақты бір жүйелі негізде негізгі
қолданушылар – менеджерлер талаптарын ескеру мен ... ... ... ... ... ... дербес электрондық есептегіш
машиналарды шығарушы ұйымдардың стандартты бағдарламалық құралдарды құруы
бүгінгі таңда елеулі дамуға түсіп ... ... ... дайындаумен ірі де шағын
мамандандырылған ... ... ... бір ғана ... ... үшін ... құруға, екіншілері – дербес электрондық
есептеу машиналарының әр ... ... ... ... ... ... ... нақты тапсырыстар мен
келісім шарттар негізінде мемлекеттік ... ... ... ... ... жүйесіндегі ұйымдастырушылық қатынас
9.1 Ұйымдастыру функциясының мәні
Ұйымдастыруды басқару толықтылықты, бірлікті, тәртіп ... ... Бұл ... ... ... толық ұйымдылықты қалыптастырады.
Ұйымдастыру функция сияқты өзара қарекет тәртәбә және еңбек қарекетінің
элементтері арасында пропорцияны қалыптастыру жолымен ... ... ... Ұйымдастыру шыналардан ... ... ... ... ... ... жұмысшының ролі мен орнын анықтау, оларды
бөлімшелер және сала ... ... ... ... ... ұйымдастыру;
документтерді өңдеу, басқару аппараты қаракетін, ... ... ... ... барлық функцияның программаға сай орындалуы
және өндірістік процестің ... ... ... ...... және басқарылатын және басқаратын жүйе ішінен
элементерді таңдау болып табылады. Және де ол кеңістік – уақыт және себеп –
ізденіс арасындағы ... ... ... ... ... ... ... және құралдарды таңдау, жұмыс орнын ұйымдастыру,
технологияны таңдау және т.б. жатады; басқару ...... алу, ... ... ... ... бойынша оқу, жұмысшылар қарекетін
басқару, басқару ... ...... және ... – ізденіс байланыстары детерминдеоген
(анықталған) және ... ... ие. ... ... жүйесін және ьригада, сала, цех, ... ... ... ... қалыптастыру және қайта қалыптастырудың маңызды
талаптарында мүмкін факторлар қарекетін күштеп ... адам ... ... ... ... биліктің нақты ұсынушылары - ... ... ... ... ... ... олар ... байланысты қалыптастыру болады.
Әрбір басқарушы әртүрлі білімі қабілеттімен ... жеке ... ... тек ... ... ... емес ... міндеттілік, құқық пен өкілдікке делигатжіберу. Жұмысшылар
арасындағы шынайы ұйымдық қатынас – бұл ... ... ... ... Жете ... өндіріс қарекетінің мынандац жақтарына
әсер етеді: нашар құрылған сипатта ... және ... ... ...... өндірістік қаржылық жаңашылдықты енгізу).
Осылай адамдар арасындағы ұйымдастырушылық қатынас жүйе арасында ... ... ... және ... Қазргі талаптарда өндірістік жүйе көп
факторлы әлеуметтік – экономикаға айналады, онда өндірістік, маркетингтік,
тәрбиелік, ақпараттық және ... ... ... да ... ... Ұйымдастырушылық қарекет барлық ... ... жүйе ... мұндай жүйені ұйымдастырушылық деп атайды. Ұйымдастырушылық
қарекеттің заты – ... - ... ... ... ... ... ... тәртіпке салу, қалыптастыру немесе қайта
қалыптастыру, Экономикалық, өндірістік, экологиялық, эстетикалық байланыс
пен қатынасты ... ... ... ... өте ... ... ... маңызды орын алады (60 – 70%-ға дейін), сондықтан
коллективті ұйымдастырушы деп атайды. ... ... ... мәселесі – коллективтің барлық мүшелері арасында жіңішке және нақты
динамикалық жүйені дамыту және орналастыру, ... ... ... ... жүйе ретінде қалыптастыру. Ол үшін мәдениеттің жалпы және
кәсіби жоғарғы деңгей қажет.
Ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... білім мен қатынасты жетілдіру;
– рухани құндылық, ... ... ... ... ... ... қоғамдық өндіріспен, жұмыстың жақсы жүруімен қамтамасыз
ететін келісімді іздеу;
Кәсіпорында жұмысшылар арасында формальды ... ... және ... ... ... ... құралы өкілдікке делигат жүргізу деп
аталады.
Өкілдікке делигат жүгізу жұмысты және өкілетті ... бір ... Ол ... ... қабылдайды.
Делигат жүргізу – кәсіпорынның көлемімен байланысты басқарудың күрделі
проблемаларының бірі. Бұл құрам арқылы ... ... ... ... ... олар қайылған мақсатқа жету үшін қажет. Үлкен
емес кәсіпорындарда кіші бизнес сферасына жататындарда кәсіпкер ... бола ... ... негізгі функциясын атқарып, қажетті мәселелерді
өзі шешіп ... ... ... та ... ... ... ... үлкеюіне байланысты басқарушы ... бір ... ... мәжбүр болады, өйткені әрбір ... ... ... ... ... Және бұл ... ... басқару мүмкін
емес болады және тиімсіз. Кәсіпкерлік тарихында ... ... ... келмегендіктен сәтсіздікке ұшырағаны туралы оқиғалар бар.
Жұмыстың басқалар тарапынан орындалуына жете білу басқарудың мәнін ... ... ... ... жұмысшыны менеджерге айналдырады.
Егер басқарушы делигаттауды белгілі бір жұмыс орындауды басқа біреуге
тапсырса, ол барлық қажетті ресурстарды әкелуі керек, яғни ... ... ... Өкілеттік және олардың түрлері
Кәсіаорынды басқарудың құрылымының әрбір элементі – салалық ... ...... ... ... ... ... табылады, яғни арнайы
берілген құқықтардың, жеке өзі шешім ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның немесе салалардың басқарушылары мен қызметкеріне
тапсырылады.
Олар жұмыстың бір бөлігіне ... ... өзі ... ... өкіл болып табылады.
Кәсіпорындарда өкілдіктің ... ... бар: ... ...... ... ... өкілдіктің мәні – оны иеленуші шешім қабылдауға құқығы ... ... ... ... Бұл өкілдіктер сызықты ... ... ... ...... мен бағынушылардың арасындағы тіке
міндеттік байланыс болады. Мұнда ... ... ... ... ... ... ... жасайтын міндеттерін көрсетеді.
Сызықты өкілдік шнңберіне мыналар кіреді: сала қарекетінің оперативті
басқару, персонал еңбегін ұйымдастыру, талаптар құру, жұмысшылардың орындау
қажет ... ... ... және ... ... ... және жазалау, коллективте жақсы психологиялық климатты
ұстап тұру.
Функционалды өкілдік - жанама байланыстар ... ... ... мына ... ... ... ... басқа (сызықты)
басқарушылармен, жұмысшылар ... ... ... ... ... үшін міндеттемеге сәйкес келетін басқарушылыр. Бұл шешімдер жұмыс
әдісін жасайды, яғни мақсатқа жету үшін қалай қарекет ету керек.
Басқару ... ... ... қалу үшін ... ... мен мазмұны қатаң регламентацияланады. ... ... ... тек бір ... ... ... ... мұндай
өкілдікке басты мамандар мен сол қызмет басқарушылары ие болады.
Кепілдемелік өкілдік - мұны ... ... ... ... ... шешуге болатындығы туралы шешім береді.
Алдыңғы жағдайға қарағанда бұл кеңестер ... үшін ... емес ... ... ие ... ... өкілдіктерге мамандар, референттер,
кеңесшілер, және т.б. ...... ... – басқарушы және орындаушылар қарекетін
тексеру шегінде ... ... ... ... талап ету, анализ
жасау және щыққан ... ... ... ... ... сәйкес
жіберу.
Координациялық өкілдік – ортақ шешімді ... және ... Осы ... ... ... немесе бөлімше кәсіпорынның
мақсатына сәйкес жоғарғы басшының ... ... ... ... ... ... бір ... бағыттай алады.
Координациялық өкілдікке күрделі немесе дау тудыратын ... ... ... ... ... ... комитеттер мен комиссиялар ие
болады.
Келісімдік өкілдік – ... ... ... ... ... ... ... Келісімдік өкілдік сақтандыру немесе ... ... ... ... ... ... заңгер, басқарушылардың
шешімінің қарекетін құқықтық нормаға сәйкестігін ... ... ... және ... ... ұсынады. Мұнда басқарушы
негативті ... ... ... өз ... алып, заңгердің
пікірін елемей тастауы мүмкін. Ортақтасқан немесе параллельді өкілеттілікке
бас бухгалтерлер ие. Оның ... яғни қол ... ... ... ... шешімдер қабылданна алмайды.
Басқарушылық өкілдігі жауапкершіліктен бөлінбейді, яғни қабылданған
шешімге есеп беру, активті қарекет, және ... ... ... ... ...... қарекетін қалыптастыру
үшін қажетті жағдайлар жасау, мысалы, кадрларды ... ... және т.б. ... ... ... ... көтереді.
Функционалды жауапкершілік нақты жұмыстың орындалуы және орындаушының
еншісі болуымен байланысты.
Басқару өкілеттігі және міндеттілік бір – ... ... келу ... ... ... ... мүмкін.
Өкілеттіліктің жауапкершіліктен асып кетуінен әкімшілдік зорлық –
зоибылыққа еркіндік болады, басқарушылардың көптеген қарекеттері ... ... Кері ... активті қарекеттің тоқтап қалуына әкеледі, мұнда
адамдар зардаптардың ... ... ... ешқандай қарекет жасамайды.
Басқару құрылымынының әрбір саласындағы өкілдік пен жауапкершіліктің
сәйкестігі ... ... үшін ... ... ... Басқару өкілдігін бөлу
Казіргі уақыт талаптарына байланысты ешкім кәсіпорынды жалғыз басқарып,
барлық проблемаларды шеше алмайды. 1 – шіден, проблемалар өте көп, ал ... ... ... 2 – ... ... маманданғаны
соншалықты, көптеген адамдардың білімі мен тәжірибесін қажет етеді.
Осыған байланысты басқарушы өзінің өкілдігін бағынушылар ... Бұл ... оны ... ... ... ... ... жүзеге асуына жақындауға мүмкіндік береді.
Шешім қабылдау бойынша қкілдікті міндетсіз ... ... ... ... ... ... жоғарыдан төменге қарай құрылады. Бұл
жерден басқару деңгейін көрсететін саты ... ... ... ... сатыға ұқсас “скамарлы” деген атқа ие болды.
Басқару деңгейінде концентрацияланатын өкілдіктің масштабы ... ... Ең ... бұл ... ... қиындығы,
маңыздылығы және әртүрлілігі: олар көп ... ... ... ... ... ... Кері бағытта өкілдік масштабында еңбек бөлу
деңгейі қарекет етеді және ... ... ... ... ... ... ал ... қарекетті толығымен
стандарттауға, қиындығын азайтуға, шешім ... ... ... ... басшылықпен оңай байланысатын және одан қжетті ережелерді
алатын дамыған ... ... ... ... ... ... ... өкілдіктің көлемі басқарушы мен орындаушылардың жеке
сапаларымен анықталады.: квалификация, тәжірибе, білім.
Өкілдік кәсіпорындағы рухани – ... ... ... Егер
ол жақсы болса, орындаушыларға оны жамандыққа ... ... ... ... ... ... коллективтер, басқарушының
қатаң бақылауында болу керек.
Өкілдік масштабы сандық қатынаста тіке немесе жаңаша қабылданған шешім
міндетін орындау және ... саны ... ... өз ... Бұл ... ... ... басқаратын тұлғалармен шын мәнінде
басқаратын тұлғалардан айыра білу ... ... ... өкілеттікке ие болса, оның саны соншалықты
жоғары болады, бірақ, ол кәсіпорында шектен тыс ішкі ... ... ... ... ... енгізе алмайды,
нәтижесінде көп сұрақтар аяғына дейін шешілмейді немесе ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорында ескерілуі қажет маңызды жағдайлар
есептеледі.
1-шіден, өкілеттілік – субъект алдындағы ... қол ... ... ... олар ... қатысты бірінші ретті, қажетті ... ... ... ... ... ... бірге қызмет жасайтын тұлғамен
байланысты болу, өйткені әректтестікті қамтамасыз ету және басқару ... оның ... ... ... қол жеткізу үшін. Егер өкілдік ... ... ... ... ... толық қамтамаса, тиімділікке
жету мүмкін емес.
3-шіден, өкілдікті бөлу кәсіпорында нақты бөлу керек, өйткені, әрбір
қызметкер ... ... ... беретінін, кімге жауап беретінін және кім
жаауап беретінін нақты білу керек.
4-шіден, өкілдікті ... ... ... ... ... ... толығымен беріледі.
5-шіден, орындаушылар проблемаларды өздері шеше алады, ... ... ... және ... ... қарекеті үшін және
оның шешімі үшін толық жауапкершілдікті көтереді.
9.4 Орталықтандыру және ... ... ... әр ... ... бола ... ол әр ... байланысты жоғары немесе төменгі “ Қабатта ” орналасуы мүмкін.
Бірінші жағдай да ... ... ... орын ... ...... Бұл жерде ескеретін жағдай, барлық өкілдіктер
орталықтандырылған немесе орталықсыздандырылмаған болуы мүмүкін. Толық
орталықтандырылған болуға ... ... ... ... ... болады, бір мерзілде сансыз көп проблемаларды шешу мүмүкін емес
және ақпараттың ... ... ... ... ... ... мүмүкін емес, өйткені ... ... және хаос ... ... бір ... бір ... ... кері процессті талап
етеді. Проблемаларды шешуде жоғарғы басқару ... оның ... ... ... ... етеді, бірақ оларға сапа
қоспайды, оперативтілігін төмендетіп, бюрократиялық басқаруды күшейттеді.
Орталықтандырылған және ... ... ... ... де дамиды. 1-ші жағдайды көрсетілген субьектінің
бақылауындағы проблемалар санының көбеюі, 2-шісі – ... ... ... зерттеу, кері жағдайда басқару иерархиясының төменгі қабатында
жүзеге асуы ... ... ... деңгейі келесі жағдайларда
анықталады:
– шығынмен байланысты шешім қабылдау – шешім бағасы ... ... ал ... ... қабылдануы қажет.
– өткізілетін саясаттың біркелкілігін қамтамасыз ету мәселесі, ... ... ... өте ... ... ... – ол ірі болған сайын, қарекетті байланыстыру
қиын ... бұл ... ... ... ... ... болады;
ірі кәсіпорындарда максималды орталықсыздандырылмаған өкілет қажет,
ірі блоктарға бөлу керек, осы блоктарды басқару шешім ... ... ... ... ... ... анықтайтын басқа факторлар: тарихи дамудың
ерекшеліктері мен әдеп-ғұрпы; ... ... ... мен дүние
танымы; қажетті кадрлардың бар ... ... ... ... ... ... характері; бизнес динамикасы – ол жоғары болған
сайын, орталықсыздандырылмағанда жоғары болу ... ... ... ... ... ... салық салу, профсоюз қарекеті.
Біртүрлі өмін шығаратын ірі кәсіпорынның құрылуы жағдайындаа орталықтан
басқару тенденциясы ... ... ... оған ... жағдайлар жасап отырды
және артықшылықтарға мүмкіншілік берді, олар келесілер:
Біріншіден, басқару процесіне ... ... ... ... қарекетіне бағытталу көзіне ресурстарды қажетінше қамтамасыз ету;
Екіншіден, сәйкес шығындарды ... ... ... ... ... жою (мысалы, әрбір салада бухгалтерия
болудың орнына аз штаттық қызметкерлері бар бір ... ... ... ... ... процесі жалпы жағдайды
жақсы білетін, кең ой өрісі бар, терең білімі мен тәжірибесі бар ... ... ... кері ... да бар: ақпаратты
беруге көп уақыты кетеді, нәтижесінде маңызды бөлігі жоғалады ... ... ... ... ... және ... ... нашар
түсінетін, сонымен бірге бұл жағдай жақсы таныс орындаушылар, ... ... ... ... ... ... тапсыратын адамдар
қабылдайды. Нәтижесінде басқару жеткілікті сапалы болмайды және тиімсіз
болып табылады.
Өндірістік және ... ... ... ... ... саны және лоардың ... ... ... ... конвюнктураның тез өзгеруінен,
қабылданған шешім ... ... және т.б. ... ... ... ... ... Бұл мыналарға рұқсат етеді:
1-шіден, тез өңдеп, шешім қабылдау, сонымен бірге ... ... бұл ... ... ... анық көрсету;
3-шіден, екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... орталықтағы инструкциялық детальдан бас тарту.
Мұнда басқаруды ... ... ... ... ... салдардың жанында болады; шешім қабылдауда процестің
жекешеленуі және төменгі деңгейдегі басқару ... ... ... ... ... ... алынады немесе кәсіпорынның ... ... ... ... ... Нәтижесінде тактикалық
характері бар шешім тиімділігі аз болып табылады. Жалпы ортақ ... ... ... ... ... ... ... қабылдау ұзақ уақытты
алады және көбінесе сәтсіз болады.
Орталықтанбау кәсіпорынға үлкен зиян әкелетін сепаратизмді алып ... ең ... ... ол оның ... ... ... құрылымда орын алады – яғни конгломератты түрдегі кәсіпорындарда.
бұл жерде ақпараттық, технологиялық, ... ... ... және ... ақша құралдары ... ... жоқ. бұл ... ... бақылаумен
ұйымдастырылады.
Орталықсыздандырылмаған жүйені бұзбай шексіз болуы мүмкін ... бір ... кері ...... ... Осылай,
басқару жүйесінің икемділігі мен тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... көбеюіне тыйым салу әдісі “таңдаулы
орталықтандыру ” болып табылады. бұл салаларға үлкен еркін қарекетті ... ... ... ... ... бағынуды әкеледі.
9.5 Ұйымдастыру процесіндегі координация
Ұйымдастыру процесінің қорытынды кезеңі – бұл ... ... – алға ... мақсатқа қол жеткізу үшін
менеджерлердің барлық ұйымдастырушылық қабілетін жинақту.
Координация үш түрден ... ... күш, ... ... ... Ол ... күш салуда әр түрлі жұмысшылардың ынталарын біріктіруге
көмектеседі. ... ... ... топтарды немесе ... ... ... ... және ... ... пен жеке ... қарекет түрлерін байланыстыру арқылы тиімді топтық ынтаны қамтамасыз
етуі қажет.
Менеджерлер координацияны үш негізгі ... ... ... ... ... және ... интервалы.
Командалық бірлік принципінде әрбір бағынушы тек жоғарыда тұрған бір
адамға ғана жауап береді. Ежелден-ақ көрсетілгендей, ... ... ... ... істей алмайды. Мысалы, Библияда
айтылғандай, ... 2 иеге ... ете ... ... ... ... ... Анри Файоль енгізді.
Скалярлық тізбек менеджменттегі координацияның басқа бір принципі
болып табылады. ... ... ... жоғарыдан төменге қарай жүріп, толық
тізбек қалыптастырып бүкіл кәсіпорынды қамтиды. (Сурет 9.1)
Сурет 9.1 ... ... және ... ... ... ... өтетін бір сызық бар. З
позициясындағы қызметкер Б,Г,Е менеджерлері арқылы жоғары ... ... ... ... мен барлық кәсіпорындағы ... ... ... Бұл ... ... тізбек бойынша
жоғарыдн төмен жүріп басқа менеджерлермен бірдей басқару деңгейінде болу
керек деген түсінік қалыптаспау қажет.
Коммуникацияны ... және ... ... бірдеңгейлі
менеджерлерді байланыстыратын “көпір” қалыптасқан. Е-де тұрған менеджер Ж-
да тұрған менеджермен барлық ... ... ... ... ...... есем ... Ол координацияға қажетті
2 өндірістік бірлік жоғары басқару ... ... ... ... қолданылады.
Әрбір менеджерлерде ұйымдастыру құрлымы бойынша бірнеше бағынушылар
бар. мысалы, фирма басқарушысы 2 немесе одан да көп ... ... ... ... ... ... бірнеше менеджерлері бар және т.б.
Басқару интервалы (немесе бақылау интервалы) - менеджердің бақылайтын
адамдар саны ... ... ... дұрыс интервалды таңдау – маңызды
кезең.
Басқару интервалы тар немесе кең болуы мүмкін, ол менеджердегі
бағынушылардың ... ... ... ... – бір басқарушының минималды бағынушылары
болуы. кәсіпорынның ... ... мен ... ... ... ... саны үлкейеді. Мұндай адам топтары мен жұмыстар
артықшылыққа ие. ... қол ... аз ... ... жұмыстарын
жақсы бақылай алады, сондықтан оны сапалы ... ... ... ... арасында ақпаратты тез бір – бірімен алмастыра ... ... ... ... де бар. Аз ... бар басқарушыда олардың
тікелей қарекеттеріне араласуға ... тууы ... Көп ... ... ұзын және ... ... интервалдық басқару - тар интервалды басқарудың керісіншесі:
максималды бағынушылар ... ... ... ие. ... көп бағынушыға ие болып,
оларға жұмыс жүктеу үшін өзінің өкілеттілігін делегаттауға мәжбүр болады.
Өкілділікті ... – оң факт ... ... Бағынушыларына жұмысты
орындау құқығын береде, оны атқара алатынына сенімді болу қажет, сондықтан
мұндай жағдайларда ... және ... ... ... басқару интервалының кемшілігіне “орынның тарлығын” жатқызуға
болады. Ол көптеген қиын проблемаларды ешшуде қиындық әкеледі. Жағдайды осы
бағытта ... ... ... ... жоғалтуы мүмкін. бұл
интервал барлығ сәйкес келмейтін жоғары талаптарды қажет етеді.
Оптималды ... ... ... зерттеу бойынша бір
басқарушыға бағынатын қызметкерлердің санын ... ... ... ... ... және ... ... классикалық кітаптың авторы Линдолл
Урвик айтуынша, идеальный интервал 3 пен 6 ... 1930 жылы ............ анализ жасау үшін
математикалық формула шығарады. Грейкунас өз ... ... ... ... бөлудің шекті интервалын иеленеді және оны бір ... ... ... ... ... ... егер бағынушылар саны
арифметикалық тұрғыдан өссе, онда ... ... ... бойынша өседі. грейкунас тіке және көлденен бойынша санын жаңадан
бір бағынушы келгенде қолданды. Мүмкін болатын байланыс саны мына ... = n( 2n-1+n-1 ) , ...... ... ... - тікелей бағынушы адамдар саны
Бір бағынушысы бар менеджер тағы бір бағынушы ... ... саны ... 6-ға ... болады. Егер бағынушылар саны 10-ға ... ... ... саны 5210 ... ... ... ... әртүрлі интервалдағы байланыс санын
көрсетеді, бірақ интервал оптималын анықтай алмайды. Көбінесе байланыс ... ... ... ... ... жағдайымен байланысты
бірнеше факторларға тәуелді.
1. ... ... әсер ... ... 3 тобы: Басқару түрлерінің
қарекетіне байланысты ... ... ... ... мен
қиындығы, өндірістік бірліктің байланыс деңгейі; өндірістік бірліктегі
пайда ... ... ... өндіріс процесі стандарталған
денгейі; кәсіпорынның тиімділігі.
2. Менеджермен ... ... – оның ... ... ... ... ... қарекетін координациялауға қажетті
уақыт; менеджердің өңдеуге кететін және жоспарды интеграциялауға және
мақсатқа кететін уақыт; одан ... ... ... ... және ... ... менеджерге көрсететін ұйымдастырушылық көмек.
3. Бағынушылармен байланысты факторлар – ... ... ... ... сонымен бірге талап етілетін басқару
мен бақылау деңгейі.
10. Коммуникация
10.1 ... ... бұл бір ... басқасына ақпараттың берілуі, жеке
тұлғалар, ... және ... оның ... бола ... ... ... мақсаты алмасу құралы, яғни хабар
болып табылатын ... ... ... ету. ... ақпарат
алмасудың өзі ондағы қатысушы адамдардың қарам-қатынастық тиімділігінің
кепілі бола алмайды. Ақпарат алмасу ... мен оның ... ... түсіну үшін оның екі не одан да көп адам қатысатын деңгейі туралы
түсінік болуы керек.
Ақпарат алмасу ... төрт ... ... ... айтып
өтуге болады:
-жіберуші-ой қозғайтын немесе ақпаратты жинап қайта жіберетін тұлға.
-хабар-символ арқылы кодталған ақпарат.
-арна- ... ... ... орналған және оны өңдейтін тұлға.
Ақпаратпен алмасу негізінде жіберуші мен алушы өзара ... ... ... Олардың мақсаты екі жақ та ... ... ... етіп хабарды құру және арнаны пайдалану. Бұл
қиын өйткені әрбір кезең мағынаның бұзылуы ... ... ... ... болып табылады. Өзара байланысты кезеңдер мынадай:
-ойдың пайда болуы;
-кодтау және арна таңдау;
-ақпарат беру;
-кері кодтау.
Бұл кезеңдер 8-суретте коммуникациялық ... ... ... көрсетілген.
Ойдың пайда болуы. Ақпаратпен алмасу оның қалыптасуы мен таңдаудан
басталады. Қандай маңызды ой ... ... ... ... ... шешеді.
Өкінішке орай ақпарат алмасудың көплеген әрекеттері бірінші кезеңде үзіліп
жатады, өйткені жіберуші идеяны ойластыруға жеткілікті уақыт бөлмейді.
Ойдың ... ... ... ... ... ... ете ... формаға ие болатынын есте сақтаған жөн. Жіберуші тек қай ... ... ... ... ғана ... Оны ... ... асыру үшін ол
көптеген формаларды есепке алу керек. Мысалы, ... ... ... ... ... ... жетекші идеяның маңызы қол
астындағыларға олардың мықты және ... ... ... ... және ... ... ... болатынын жеткізу екенін түсіну керек. Идея қол
астындағылардың тәртібін сынау немесе мақтаудан тұра алмайды.
| қалыптастырады ... ... ... ... арна ... ... ... ... |
| |
| |
| |
| |
| ... 10.1 ... ... ... ... және арна ... Идеяны тапсырмай тұрып жіберіші оны сөздер,
дауыс ырғағын пайдаланып, символдар арқылы ... ... ... ... ... ... ... сай арна таңдап алуы керек. Кейбір
әйгілі арналарға сөз және ... ... ... ... ... компьютерлік желі, электрондық пошта, бейне таспалар
жатады. Егер арна символдарды физикалық таратылуына жарамсыз ... ... ... ... ... ... бір ... шектелуі керек. Бір немесе одан
да көп коммуникация құралдарын пайдаланған жөн. Жіберуші бұл ... ... ... және ... ... уақыт аралығын
анықтауға мәжбүр болатындықтан процесс күрделене түседі. Дегенмен, ... ... ... ... және ... ... ... болады. Егер екі арнаға да назар аудару мұқият дайындалуға және
жағдайдың параметрлерін жазбаша тіркеуге ... ... ... ... ауысу жазбаша түрде болуы керек. Бұл жағдайда қағаздар ағымы
басқарылмай кетеді.
Ақпаратты жіберу бұл ... ... ... ... ... жеткізу
үшін пайдаланады. Бұл жерде хабар біреудің физикалық түрі жөнінде сөз
қозғалып отыр, ... көп ... мұны ... коммуникациялық процестің
өзі деп қабылдайды. Сонымен ... ... беру ойды ... ... үшін ... тиіс ... ... бірі ғана болып табылады.
Кері кодтау. Жіберуші хабарды жібергеннен кейін алушы оны кері
кодтайды. Кері ... ... ... ... ... ... ... таңдаған символдары алушыға да сондай мағынаны білдірсе, ... ... не ... ... білетін болады. Идеяға реакция қажет
болмаса ақпарат алмасу процесі осымен аяқталады.
Басқарушылық ... ... ... ... кері байланыс
әсер етеді. Бір қатар зерттеулерге қарағанда ақпарат алмасудың екі жақты
түрі бір жақтыға қарағанда баяу ... ... ... ... және ... ... ... сенім арттырады.
10.2 Коммуникация түрлері
Жетекші ұйымның мақсаттарын қалыптастырып оларға жету үшін ... ... ... функ/ды жүзеге асырғандықтан ақпарат алмасудың
сапасы мақсаттардың орындалу дәрежесіне тура әсер етеді. Яғни ... ... ... жету үшін тиімді коммуникация қажет.
Ұйым мен сыртқы орта арасындағы ... ... ... сыртқы
орта факторлары ықпал жасайды. Осы ... оның ... ... Ұйым ... ... ... үшін түрлі құралдарды
қолданалы. Тұтынушылармен ол жарнама және тауары нарыққа шығаратын басқа да
құралдар арқылы байланысады. Қоғаммен ... ... ... ... ... имиджін қалыптастыруға аударылады. Ұйымдар мемлекеттік
реттеуге бағынады және ... ... ... ... ... ... есеп ... және т.б. ұйымның ішіндегі
құбылыстар сыртқы ... ... ... ... мен ... ... табылады.
Ұйымдағы деңгей аралық коммуникация. Ақпарат ұйымның ішінде деңгейден
деңгейге тек коммуникация ... орын ... Ол ... ... ... мүмкін. Мұндай жолмен басқарудың бағынышты деңгейіне
ағымдық тапсырмалар, приоритеттердің өзгеруі, нақты ... және ... ... ... ... ... төменнен жоғары қарай бағытталған коммуникация
керек. Бұл ... ... әсер етуі ... ... ... жаңа ... ... шешім қабылдануы
мүмкін. Жақсы идеяны қайтару менеджерге ұйым оны новаторлық ... ... ... ... ... ... ұйым өнімділікті арттыру
мен үнемдеу мүмкіндігінен айырылуы ... ... ... сонымен
бірге жоғарыға, төменгі деңгейлерде ие болып жатқаны туралы хабар ... ... ... ... ... ... болайын деп жатқан проблемаларды
біліп, мәселенің шешу жолдарын ұсынады. Жоғарылау коммуникациясының соңғы
жаңалығы-өндірістегі ... ... ... ... ... және шешу үшін жұмыскерлерден топ құрып жиналу. Жоғарылауда
ақпарат ... ... есеп ... ... және ... жазбалары
түрінде түсіріп отырады.
Түрлі бөлімдердің арасындағы коммуникация. Жоғарылау және төмендеу
коммуникациясына қосымша ... ұйым ... ... ... да қажет
етеді. Ол көптеген бөлімдерден тұрады, олардың арасындағы ақпарат алмасу
міндеттер мен іс-әрекеттердің ... үшін ... Ұйым ... ... ... ... басшылық арнаый элементтердің келісіп жұмыс
істеп, ұйымды дұрыс бағытқа жылжытуға қол жеткізу керек. Мысалы ғылымды көп
қажет ... ... ... ... ... орталық буын басшылары өнімді ... ... үшін ... ... ... ... ... алады, сондықтан
жоба зерттеу бөлімі арқылы нарыққы неге сұраныс бар екені туралы ... өте ... Бұл ... ... ... ... оның қажеттілігін
қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Горизонталь бойынша ақпарат ... және ... ... жиі қатысады. Горизонталь бойынша
коммуникация қосымша тиімділігі тең қарым-қатынаста ... ... ... ұйым жұмысшыларының қанағаттануының маңызды құраушысы
болып табылады.
Жетекші мен қол ... ... ... ... ... ... болып басшы мен жұмысшылар арасындағы қатынас болып
табылады. Олар ақпарат алмасуының тек вертикаль түріне мысал болғанымен ... ... ... құрамдас бөлігі болғандықтан оны жеке
қарастырудың жөні бар. Зерттеу көрсеткендей басқарушы ... ... ... мен жұмысшылар арасындағы ақпарат алмасудың ... ... ... және күтілетін нәтиженә түсіндірумен; ... ... ... қамтамасыз етумен, жұмысшының тиімділігі мәселені
талқылаумен, ... ... ... ... ... жатқан ақпарат
жинаумен, жұмысшыны болашақта болатын өзгерістермен хадардар етумен ... мен ... ... ... ... мен жұмысшылар
арасындағы ақпарат алмасуға қосымша ретінде жұмыскерлер тобының арасындағы
ақпарат алмасу орын ... емес ... бұл ... өсек тарату арнасы деп атауға
б/ды. Өйткені өсек ... ... ... тез ... ... ... де ақпарат тарату мақсатында да пайдаланылады.
Зерттеулер көрсеткендей формалды емес ... ... ... ... ... ... емес тура болып келеді.
10.3 Кәсіпорынның коммуникациясындағы кедергілер
Хабардың хатталуы. ... ұйым ... ... ... ... жылжығанда
оның мағынасы біраз хатталады. Ол бірқатар себептермен түсіндірілуі ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырау мүмкін. Ақпаратты
фильтрлеудің қажеттілігі деңгейден деңгейге тек оған ... ... үшін ... ... ... ... жолындағы кедергілер ком/я арнасының
тасқынның салдары болу мүмкін. Келіп жатқан ... ... ... тұру
қажеттілігіне батып кеткен басшы барлық ақпаратқа ... ... ... Ол ... ... қолданып қалғанын алып тастауға мәжбүр
болады. Өкінішке орай басшы мен ... ... ... әр
түрлі. Ақпараттық толқынның себебі болып ... ... ... мен ... ... ... бола ... емес ұйымдық құрылым-коммуникацияда қиындық туғыза алатын
себеп. Егер ... ... ... функция, міндеттердің қайталануына
әкеледі. Бұл ақпараттың қабаттасып келуін және оның ... ... ... ... ... көп ... сайын ақпараттың өзгеруіне
ықтималдық өседі. Өйткені әр деңгей берілетін ақпаратты фильтрлеп, дұрыстап
жібереді.
Рационалды емес әртүрлі бөлімшелермен жеке ... ... ... мүмкін, ал бұл әрина ақпарат алмасу мен басқарушылық шешім ... ... Егер ... ... ... ... ... шыншыл
болса, онда олар сонымен жауап береді.
Ақпаратты кодтауда қолданылатын ... ... ... мамандғына,
ұлттық мәдени айырмашылықтарына, қызметіне байлынысты әртүрлі ... ... Бұл ... ... ... ... ... кейде
құрылымдық бөлшектерде де өзіндік жаргон қалыптасады, ал бұл мағыналық
қатысудың көзі ... ... емес ... ... емес ... ... мағынасын өзгерте алатын сөздерден басқа кез-келген символ
қолданылады, мысалы дене қимылы, дене ... ... ... ... ... ... едәуір бөлігі сөз арқылы емес ... ... ... ... ... ... ... жағдайда біздің
айтқан сөздерімізден біздің қалай айтқанымыз маңызды. Вербалды ... ... ... ... ... ... ... қосымша
қиындықтар туғызады.
10.4 Коммуникацияны жетілдіру
Ұйымдағы ақпарат алмасуды жетілдірудің ... ... ... ... ... ... өзі және ұйымдағы басқа ақпарат
тұтынушыларын ақпарат қажеттілігінің сандық және ... ... ... керек. Ол ақпараттың алмасудағы минимум мен максимумды ... ... ... ... ... ... ... ақпараттақ
алмасуды жетілдіруге бағытталған басқарушылық іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... жаңа жоспарларды,
стратегияның нұсқауларын, мақсаттары мен міндеттерін нақтылау-міне ... ... ... ... ... бақылау-басқарушылық ақпараттық жүйенің
бөлігін құрайды. Кері байланыс жүйесінің бір ... ... ... ... үшін ... ұйымның бір бөлігінен басқа бөлігіне орын
ауыстырылуы. Мысалы, ... ... тап ... ... ... ... уақытылы және нақты алып тұра ма, басшы ұсыныстарды ... ба, ... әсер етіп ... ... ... хабардар ма т.с.с.
Ұсыныс жинау жүйесі ақпараттың жоғарыға жетпеуін жеңілдету мақсатымен
жасалған. Барлық жұмысшылар қоректің ... ... ... ой қозғауға мүмкіндік алады. Мұндай жүйенің мақсаты ойдың төменнен
жоғарыға жүру жолында ... мен ... ... ... ... Ірі ... ... жұмысшылырға
арналған ай сайынғы бюллетндер шығаралып отырады. Мұндайларға басқару,
жұмыскерлердің денсаулығын қорғау, жаңа контракт, өнім мен ... ... «ай ... ... басшылықтың қарапайым жұмысшылар сұрақтарына
жауаптарына шолу жазылған мақалалар кіреді. Жазба ... ... ... ... ... ... технология. Ақпараттық технология
саласындағы соңғы жетістіктер ... ... ... ... ... ... ... көмекші персонал және жұмысшылар
тарапынан және алатын ақпаратқа әсер етті. Электрондық пошта, ... ... ... ... хабар беруге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... бірге электрондық пошта әртүрлі ... ... ... ... ... арасындағы тиімді байланыс
құралы.
11. Басқарушылық шешімдер
11.1 Басқару шешімдердің тұсініктемесі
Басқарушылық шешімдер – ... ... ... ... ... ... мақсатына сәйкес оларды шешудің құралдарына мақсатты
бағыттанған талдаудың шығармаларының ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі немесе жойылуы, яғни объектілердің ... ... ... ... ... ... неғұрлым
шынайы себептерді табуға және растуға мүмкіндік береді. Көбінесе әңгіме
мына факторлар жайында болады.
Ұйымның ... ... ... емес принциптер ұйымның қызметін
бағалаудың қате ... ... ұжым және ... ... қате ... (асырмалы шарттар шынында мәселе жоқ жерде мәселе
тудырады, ал төмендетілгендер, керісінше, ... ... ... алға ... ... жету ... ... олар тек
кездейсоқ емес, сонымен қатар,қасақана, ұйымға және тұлғаға зиян
тигізу мақсатында жасалған ... ... ... ... ... ... ... апаттар, Чернобыль
оқиғасы сияқты, саяси және экономикалық катаклизимдер.
Көбіне қызығушылықты ... ... ... ... кезеңдер,
басқарушылардың әр түрлі іс-әрекеттерінің этаптары ретінде қарай отырып
қабылдау ... ... ... ... ... ... негізделетін неғұрлым толық және шыңайы ақпараттың ... ... ... білдіреді. Бірақ бқл жеткіліксіз. Шешім
барлық сұрақтарды қамтуы ... ... ... ... қажеттіліктерін
қамтуы қажет. Ол үшін басқарылатын жүйенің қоршаған ортаның даму ... білу ... ... ... ... ... дамудың мақсаттың қызметтерін, кәсіпорынның экономикалық
және әлеуметтік преспективаларын ұлттық және ... ... ... ... ... негізделуі жаңа фактолармен ғылыми-техникалық
және әлеуметтік-экономикалық ақпаратты, яғни озық ... ... ... ... ... қажет етеді.
Жаңашылдық әлеуметтік-экономикалық жүйені қажеттіліктері мен міндеттері
қабылданған шешімнен қалыс немесе озық болмауын білдіреді. Ерте қабылданған
шешім жүзеге асырылуға ... ... және ... ... ... ... Олар тек ... да қажетсіз процестерді қиындатады.
Қажетті мазмұнның толықтылығын шешім барлық басқарушылық басқарушы
объектісі, оның қызметінің ... ... ... ... ... қажет екенін білдіреді. Неғұрлым басқарудың жалпы формасындағы шешім
мынаны қамтуы ... ... ... мақсаты (жиынтық мақсаттар) және жүйенің дамуы;
- осы мақсатқа жету үшін ... ... мен ... ... ... мерзімі;
- бөлімшелер мен орындаушылар арасындағы арақатынас тәртібі;
- шешімдер жүзеге ... ... ... ... ...... ... басқарудың жоғарғы деңгейімен
белгіленген құқық пен құзіретті қатаң сақтау. ... ... ... жауапкершілігі мен құқықтарының баланстануы – тұрақты проблема.
Ол дамудың жаңа міндеттерінің ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Бұрын қабылданған шешімдермен сәйкестік – дамудың қолайсыздығын
білдіру. Ол ... ... ... ... үшін ... Және ... ... ғылыми-техникалық, нарықтық, әлеуметтік саясаты,
өндірістік аппараттың қызметін жүзеге асыру үшін қажет. Бұрын ... ... ... ... ... ... нақты себеп-салдар
байланыс үшін қажет. Қызмет балансы, жүйенің қызмет етудің жаңа ... ... ... ... алып ... Бір-біріне қарама
қайшы шешімдердің пайда болуы дұрыс емес дамудың, басқарушылық ... ... ... ... қабылдау және жүзеге асыру жоғары ... және жеке ... ... бір ... қажеттерін
басқару қажет етеді, бұл қасиеттер жоғары білімді адамның ... ... ... ... ... ... ... мен байланыстар
шешімдерді қабылдау және оны жүзеге асыру процестерінің белсенділігін
артатын мықты ... ... ... Олар ... программалау,
техникалық құралдарды қолданудың технологиясында мүмкіншіліктің жоғары
деңгейін талап етеді. Бірақ ... ... ... ... ... ... басады және нақты бір тұлғаға байланысты болады.
Шешім қабылданған кезде, ... үш ... ... ... ... ... сүйеніп шешім қабылдағанда адамдар өзінің ол шешім дұрыс
екендігінің сезіміне сүйенеді. Бұны «алдамшы сезім» деуге ... ... ... интуициялы шешімдерге ұқсайды,
себебі, бір қарағанда оларда логика жоқ сияқты. Бірақ олардың негізінде
білім мен тәжірибе ... Бүл шешм ... және ... ... ... ... және ... негізделген шешімдер персаналды
басқару кезінде қабылданады. Стратегиялық және практикалық басқару үшін
тиімділігін ... ... олар ... ... ... әдістеріне негізделеді.
Шешімдерді адамдар қабылдайтын болғандықтан, оларда менджердің өзіне
тән қасиеттер де байқалады. Осыған ... ... ... ... ... ... ажыратылады.
Теңестірілген шешімдерді менджерлер қабылдайды, олар әдетте, өзінің әс-
әрекетіне, гипотезаларына, олардың тексеруге үлкен ... ... олар ... ... бұрын, өздерінің бастапқы ойларын
қалыптастырып алады. Серпінді шешімдерді қабылдаушылар әр түрлі ... ... ... ... ... ... тиісті мөлшерде тексеріп,
бағалар, анықтап алуға мүмкіншілігі жоқ. Сондықтан шешімдер тиісті мқлшерде
негізделген, бәрін ... ... ... ... ...... ... гипотезаларын негіздемейді және өздерін болса, қауіптен де
қорықпайды.
Инертті шешімдер – ... ... ... ... ... ... ... әс-әрекеттер маңыздырақ, сондықтан оларға
ерекшелік, жаңалық, өзгешелік бомайды.
Байқампаз шешімдер қабылдау негізінде ... ... ... бағалайды, сын көзбен қарайды. Оларда жаңашылдық ... ... ... де аз ... Басқарушылық шешімдердің классификациясы
Бақылау процессіндегі мәселелерді шешу – басқару субъектісінің өзінің
мақсаттарына жетуі барысында объектіге әсер етеді. ... ... ... ірі ... ... ... мүддесін қозғайды.
Басқарушысының шешімдерді әр түрлі көзқарастарда қарастыруға ... ... ... ... арасында жалпы арнайы
тәсілдерді жасау үшін жүзеге асыру, ... үшін ... ... арқасында
сапаны көтеріп, басқарудың ... ... ... ... әр ... ... ... классификациялауға болады. Басқару
субъектісі бойынша ... ... ... және ... шешімдерін қабылдайды. Мысалы, мемдлекеттік ұйымдарда ... ... ... ... ... арқылы,
ұйымдастырушылық жұмыс жүргізу арқылы жүзеге асады.
Ұйымның ... әсер ету ... ... ... ... ... деп бөледі. Алғашқысы оның ... ... ... ... – сол ... жүрудің нақты бағыттарын ұйымның ... ... ... ... стратегиялық, ал өндірілген өнімнің бәскелестік
қабілетін арттыру үшін ір ... ... ... ... шешім – тактикалық
шешімдер. Әдетте, стратегиялық шешімдерді ұйымды ... ... ... ал ... ... ... деңгейдегілер
қабылдайды.
Уақыт шекарасына қарай преспективалық шешімдер туралы айтуға болады,
олар болашақта жүзеге асырылады және ... ... ... ... ... қабылданады. Алғашқысына кәсіпорынды қайта құру
инвестиция беру туралы шешімді жатқыза ... ...... ... қағаздарға уақытша бос ақшаларды салу ... ... ... ... объектке әсер етуі.
Басқарушылық шешімдердің нәтижелері, ісңресе, ірі ұйымдарда, көптеген
адамдардың мүддесін қозғайды,. ... ... әр ... ... ... Шешімдердің классификациясы ... ... ... және арнайы тәсілдерді жасау үшін жүзеге асыру,
бағалау үшін қажет, соның арқасында сапаны көтеріп, ... ... ... ... ... әр ... белгі бойынша
классификациялауға болады.
Басқару субъектісі ... ... ... ... және
қоғамдық ұймдардың шешімдерін қабылдайды. Мысалы, мемлекеттік ұйымдарда
шешімдерді заң шығарушы, ... ... ... ... ... ... жүргізу арқылы жүзеге асады.
Ұйымның болашағына әсер ету дәрежесіне қарай ... ... ... деп ... . ... оның дамуының негізгі жолдарын
анықтайды; екіншісі – сол ... ... ... бағыттарын ұйымның сыртқы
нарыққа шығуы туралы шешімі стратегиялық, ал өндірілген өнімнің ... ... үшін ір ... шараларды жүргізу туралы шешім – тактикалық
шешімдер. Әдетте, стратегиялық ... ... ... ... ... ал ... ... төменгі деңгейдегілер
қабылдайды.
Уақыт шекарасына қарай преспективалық шешімдер туралы айтуға болады,
олар болашақта жүзеге ... және ... ... ... ... байланысты қабылданады. Алғашқысына кәсіпорынды қайта құру
инвестиция беру ... ... ... ... ...... мерзімді
құнды қағаздарға уақытша бос ақшаларды салу ... ... ... ... объектке әсер етуі.
Басқарушылық шешімдердің нәтижелері, ісңресе, ірі ұйымдарда, көптеген
адамдардың ... ... ... ... әр ... қарастыруға болады. Шешімдердің ... ... ... ... және ... тәсілдерді жасау үшін жүзеге асыру,
бағалау үшін қажет, соның арқасында сапаны көтеріп, ... ... ... ... шешімдерді әр ... ... ... ... ... ... мемлкеттік, шаруашылық, кәсіпкерлік және
қоғамдық ұймдардың шешімдерін қабылдайды.
Мысалы, ... ... ... заң ... ... ... ... арқылы, ұйымдастырушының жұымс жүргізу
арқылы жүзеге асады.
Бағытттаушы ... ... ... ... басқарудың тқменгі
деңгейдегілерге арналған, бірақ олар орталықтан ... ... ... ... деп жоспарлы шешімдерге «маяк» болып алатын болжамды
шешімдерді айта ... ... ... ... ... ... ... шешімдерді ажыратамыз.
Ұйымдастырушылық шешімдерге мысал ретінде акционерлік қоғамның құрылуы
туралы шешімді, ... бөлу ... ... т.б. ... ... ... әр түрлі ережелер, графинттер, нормалар,
нормативтер, т.с.с. Координациялаушы шешімдер оперативті ... ... ... ... ... болу.Белсендіруші шешімдер қосымша
мотивация мен басқару процессін жылдамдатуға ... ... ... ... нәтижелерін бағалау үшін қажет
етеді.
Қабылдау тәсілі бойынша таңдаулы және жүйелі ... ... ... ... ... ... бір немесе бірнеше аспектіге
байланысты болады, екіншісі мәселені толығымен қамтып қарастырады.
Шешімді қабылдаушылардың ... ... жеке және ... ... ... ... ... соңғылары кеңестің, серіктестік,
парламенттік болады. Кеңестік шешімдер қабылданғанда, шешімді қабылдаушы
өзінің ...... ... де, айтылған
ұсыныстарды ескере отырып шешім қабылдайды. ... ... ... ... ... ... нәтижесінде қабылдайды.
Парламенттік ...... ... оған ... адамдардың
барлығы да келіседі, қарсылық білдірмейді.
Ауқымдау көлемі бойынша жалпы және арнайы ... ... ... ... ... ... технологиясы дегеніміз – оның құрамы мен
керектілігі, олар ұйымның мәселелерін ... ... ... ... мәселе – нақты басқарушылық мәселені шешіміз. Ол үшін ... бір ... ... ал ...... ... ... Сондықтан
келісім бір мезеттегі ант емес, ол белгілі құрылымы бар, уақыт ... ... ... ... ... - басқару субъектісінің іс-әрекетінің
йиклді жүйесі, олар ... ... ... ... ... ... талданып, оның орындалуы да қарастырылады.
Басқарушылық шешімдерді қабылдау процесінің ... ... ... Шешімдерді қабылдау процесінің кезеідерін қарастырсақ.
Жағдайды талдау. Басқарушылық шешімді қабылдау қажеттілігі сыртқы ... ... ... ... ... ... ол жүйенің қызмет етуінің
ауытқуына байланысты боолуы мүмкін. Сондықтан шешімді қабылдаудың басты
шарттарының бірі – ... ... 11.1 ... ... ... ... құрамы мен
этаптарының кезекшілігі
Жағдайды талдау ақпаратты жинауды және талдауды қажет ... ... ... ... ... ... ... туралы мәліметтер
менджерлер мен мамандарға ... Олар ... ... ... ... ... ... салыстырад, шешу қажет
міселелерді анықтайды.
Мәселені идентификациялау шешімді қабылдаудың ... ... - ... алу . ... ... екі ... бар. ... мәселе
ретінде алға қойған мақсат орындалмағанда не алынған бағыттан ауытқу болған
жағдай қарастырылады. Екіншісінде - ... ... ... ... ... ... қалаулы мен шынайы жағайлардың бөлінуін қараймыз.
Ұйымда барлық ... мен ... ... ... ... ... ұйымның бір мәселесінің шешілуі – ... ... ... ... ... ... одан ... басқа
мәселелер минималды болу керек.
Таңдау критерийлерін анықтау. ... шешу ... ... басқарушы ең жақсы шешіммен салыстырылатын көрсеткіштерді анықтап
алуы қажет. Ол көрсеткіштерді таңдау критерийлері деп атаймыз.
Баламаларды ... ... шешу ... барлық баламаларды қарастырсақ
қана оптималды шешімге келе аламыз.
Бірақ басқарушы ... ... ... ... ... ... білімі және уақыты жеткіліксіз.
Сондықтан менджерлер қолайлы шешімді тауып мәселені шешуге тырысады.
Баламаны таңдау. Мәселені ... ... ... ... ... оларды бағалап, жетістіктері мен кемшіліктерін салыстырып, ... ... ... ... мәселені шешудің жолдарын қарыстару барысында салыстырмалы
көлемдердің ... ... ... жасайды., олар әрқашан ықтималды
болады. Сондықтан әрқашан тәуекелділік кіру ... яғни әр ... ... айқындау қажет.
Шешімнің кесімділігі. Қазіргі басқару ... ... ... шешімді дайындайтын ұйымның бір жұмысшылары ал қабылдаушы және
бекітуші – басқалары болып қалыптасты, ал ... ... ... ... өзі ... ... шешімді бекітеді, шешімді
дайындалған, талдаған мамандар оның жүзеге асырылуына ... ... ... ... талқалуға қатыспайды. Сондықтан шешімді
қабылдау негізінде келісушілік кіруі ... ... ... ... әдісі – жұмысшыларды шешімді қабылдау жұмыстарына ... ... ... ... ... ... емес ... болады, мұндайда
шешімді менджер өзі ғана қабылдайды.
Жүзеге асыруды басқару. Мәселені шешу процесі ... ... ... ... ... алу үшін қабылданған шешім ... ... ... ... ... үшін шаралар шешімін, ресурстарды
анықтап, оны орындаушыларға мерзімі бойынша болу керек. Егер шешімдер өте
маңызды ... ... ... ... ... бағдарламалары жасалады.
Нәтижелерді бағалау және бақылау.
Шешім іске қосылған соң да, оны ... ... деп ... ол ... ... көз ... ... Оны бақылау
арқылы жүзеге асырамыз, бақылау – кері байланыс қызметін атқарады. Бұл
кезеңде шешім ... ... ... ... ... ... бақылаудың негізгі мақсаты – шешімнің
нәтижелігінің шешілмелі кезеңін уақтылы анықтау, осы ... ... ... шешім қабылдау. Бұл кезең шешім қабылдау тәжірибесінде бастама болып
саналады.
Басқаруышылқ шешімдердің бақылау мәселесі ... ... ... ірі ... ... Әр ... тиімді, саналы шешімдер қабылдап, бірақ
оларды жүзеге асыруды бақылайтын тиімді ұйымдастырылған жүйе болмаса, олар
құжат дайылдау ... ... ... да, ... ... ... Шешімдерді жүзеге асыру
Шешімдерді жүзеге асырудың әдістері мен тәсілдері оның ... ... ... ... басқарушылар мен қызметкерлердің
қалауларына байланысты болмайды. Шешімнің әдістері ... ... ... бір ...... нәтижесі, жұмсалған шығындарды жабуы
керек.
Мәселені шешудің әдістері нақты болуы керек, күтілетін нәтижені ... ... ... ... ... көп ... әкелетін ескеру қажет.
Мәселені шешу әдістері сенімді болуы керек, қателіктер жіберілмейтін,
тәуекелділігіне апармайтын болуы керек.
Мәселелрді ... ... мына үш ... ... материалды және факторлар.
Ұйымдастырушылық факторларға мәселесі шешуге уақытылы ұйымдаса білуі,
өзгертілген ... ... ... ... ... анықтап, одан
құтылу үшін уақыт болуын қамтамасыз ету. Тағы бір ұйымдастырушылық фактор –
мүмкін нәтижелері. Егер болжам ... ... ... ... ... ... ... және керісінше.
Шешімді жүзеге асырудың нйтижелелігіне тұрақтылық, беріктік, ұйымның
қызметінің сенімділігі әсер етеді.
Материалды факторлар – ... ... ... ... ... олардың түсінуі дәрежесі; сәттілік болған
жағдайда ... ... ... жағдайында жаза, ескерту алу
қорқынышы; жалпы моральды – психологиялық жағдай.
Мәселелердің шешімнің ... кері ... ... бірнеше
жағдайлар болады. Олар - олардың маңыздылығын тиісінше бағаламау, мүмкін
нәтижелерін, қиындығын ... ... ... ... ... олар ... болашаө дамуындағы тұрақтылыған кері әсерін тигізеді.
Өте зиян әсер ететін жағдай – ... жеке ... ... ... ... ... жағдайлараға) сүйене, өз пайдасын ғана
ойлау т.б.
12. Менеджмент жүйесіндегі бақылау
12.1 Бақылаудың мәні мен міндеттері
Бақылау – ... ... ... ... ... ... байланысты бақылау мен жоспарлаудың үнсіздігін талап ... мәні ... үш ... ... ... ... стандарттарын бекіту;
- қызмет нәтижелерін ... және ... ... олар ... ... ... ... қабылданған шешімдер мен қорытындыларға сәйкес болатындай ... ... және т.б. ... ... ... жүйесі болмай, бір де бір ұйым сәтті қызмет ете алмайды.
Оның мақсаттары келесідей:
Біріншіден, бақылау ... ішкі және ... ... ... ... ... факторларды анықтап, оларға уақытылы жауап беруге мүмкіндік
береді.
Екіншіден, бақылау әрбір ... ... ... ... ... ... бұзушылықтарды тауып, оларды жою үшін шаралар қолдануға
көмектеседі.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... болып табылады, ұйымды басқарудың нәтижелігін және
сенімділігін ... ... тек ... бір ... ... жүргізілсе
ғана жүзеге асады. Бәрінен бұрын бақылау жалпы қамтушы болуы керек, ... ... ... салалары – сыртқы жағдайды және ішкі ... ... ... ... Бұл оның ... ... болып, әрбір
оқиғаны бекіту міндеті емес. ... ... ... және ... ... ... ... ақылға сыйымды жол қажет. Мұндай
бақылауды бір ғана тұлға немесе ... ... тобы ... ... Оны іске ... ... барлық персоналының немесе елеулі бөлігін
жұмылдыру керек, себебі бақылаудың ең жақсы түрі – өз еңбегінің ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді орындау процесіндегі адамдардың қызметтерін максималды
кеңейтіп, тек қана ... ... ... ... ... даму ... анықталған нақты стратегиялық
бағыттылығы болуы керек. Екінші деңгейлі қызмет саласын түптеп ... ... ... оның мәні де жоқ, себебі бұған көп күш пен ... ... ... үшін ... ... ... шешіп, нақты нәтижелерге
қол жеткізу үшін жүзеге асырылады. Сол себепті қызметті жөндеуге қажет емес
ақпараттың пайдасы жоқ, оны жинақтау да ... ... ... ... ... ... нақты талдау жасап дұрыс шешім қабылдау мүмкіндігіне ие
болу үшін ... ... ... ... ... ауытқу
дәрежесін дәл білген жөн.
Бақылаудың басты мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... алдын алу. Сондықтан, бақылау жоспарлаудың
барлық кезеңдегі оның ... ... ... ... ... тек қана жоспарлаумен байланысты емес, ұйым құрылымы мен
басқару жүйесіндегі өзгерістермен де тығыз қарым-қатынаста болғаны ... оның ... ... ... болып табылады, әйтпесе ол
кешігіп, тиімсіз болып көрінеді.
Бақылау оны жүргізуден түскен табыс шығындарынан артық ... ... ... ... байланысты бақылауға кететін техникалық ... ... ... және ... ... ... ... қысқарту
керек. Бақылаудың тиімділігінің болмауы ұйым басшылығының ... ... ... ... ... ... ... білдіреді.
Тиімді бақылау нақты процестерге, нәтижелерге және жеке құндылықтарды,
қызмет ... ... ... ... ала ... ... ... етеді. Адамдық ... ... ... ғана емес, оның мейірімділігін, ұйым мүшелерін аңдудың
болмауын ... ... бұл ... ... елеулі түрде
нашарлатады. Мұның барлығы максималды ашықтылық, ... ... ... тыс ... бас ... жөн. ... оның ұзақ уақыт
болмауы – басшылықтың адамдарға және ұйым ... ... ... ... ... ... ... басты қызметтік міндет болып табылады. Басшы
оны жүргізу барысында жұмыс пен ... ... ... және әрбір оңды
нәтиже үшін мадақтап отыруы қажет. Бұл қызметтердің еңбек ... ... ... ... ынталандырады. Белгілі бір қызметтік
тұлғаға бақылау ... ... оның ... ... ... жеке ... ... әріптестердің оған қарым-
қатынасын есепке алуды талап етеді.
Ұйымдағы бақылаудың негізгі объектілері өндірістік, техникалық, ... оның ... ... ... ... орындалуының аралық және
соңғы нәтижелері, ресурстарды жұмсау көрсеткіштері, экономикалық тиімділік
көрсеткіштерінің маңызды сипаттамалары болып табылады.
12.2 Басқарушылық ... ... мен ... екі ... түрі бар: ... және ... ... фирма қызметінің барлық сфераларын ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін құндылық
көрсеткіштер негізінде жүзеге асырылады. Қаржылық бақылауды арнайы бөлімдер
жүргізеді: жоспарлы қаржылық бөлім, есеп-қисап бөлімі, ... ... ... ... ... ... ... экономистері мен
есепшілері. Бақылау функциясы ақпаратты ... ... ... ... ... ... қолданумен байланысты елеулі
жетілдірілді.
Әкімшілік бақылау басқарудың ... ... ... қызметін бағалауға бағытталған. Ол үнемі арнайы бөлімдер
және басшылармен жүргізіледі.
Басқарушылық ... үш ... бар: ... ... және қорытынды.
Алдын-ала бақылау ұйымның белсенді қызметінің басталуында болады. Мазмұны
бойынша – бұл ұйымдастырушылық ... оның ... ... оның ... ... аппараттың, басқару жүйесінің
жұмысқа дайындығын тексеру.
Басқарушылық жүйені ұйымның құрылымына сәйкес ... ... ... дайындалған құжаттар, олардың талаптарға сәйкестігін,
дұрыс құжатталуын, орындаушылардың олармен танысу ... ... ... ... бұл көп жағдайда болашақ жұмыстың
сәттілігін анықтайды.
Персоналды алдын-ала ... ... ең ... ... ... шеше ала ма ... сұраққа жауап беру керек.
Сондықтан кадрлық қызметкерлердің кәсіби дайындығын зерттеп, ... ... ... ... ... қойылатын алдын-ала
құрылған талаптар негізінде жүзеге асырылады. Оның негізгі құралдары түрлі
тесттер, емтихандар, әңгімелесулер ... ... ... ала ... ... ... мақсаттарын түсіну, құқық,
міндеттер, дайындау нормалары, сыйақы шарттарын білу сұрақтары да кіреді.
Сонымен бірге, оның функциялары ... ... және ... ... ... ... шығармашылық пен ... ... ... ... еңбек жағдайын қамтамасыз ету болып табылады.
Алдын ала бақылаудың үшінші бағыты – ұйымның ... және ... ... ... бар ... ... мен саны ... сәйкестігін, жеткізулер кепілдігін тексеру.
Ұйымның қаржылық ресурстары мен олардың бөлінуін алдын ала ... ... ... ... сенімділігін және болашақтағы
шығыстардың негізділігін тексеруге мүмкіндік ... ... ... ... ... бұл ... ... сүйеніп дайындайды, бірақ
шығындар категориясы бойынша бұрынғы жылдардың қарапайым статистикасы жаңа
жағдайдағы қажетті шығындарды анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... және орта салалы
көрсеткіштерге сүйене алады.
Ағымдық бақылау әдетте стратегиялық және оперативтік ... ... ... ... объектісі ұйымның соңғы мақсаттарына жету
көзқарасы жағынан ресурстарды ... ... ... ... Ол ... сандық емес, сапалық көрсеткіштер ... да ... ... ... ... еңбек өнімділігі деңгейі, ғылыми-техникалық
прогресс жетістіктерін енгізу мен қолдану, ... жаңа ... ... ... ... ... ... бағалауға тіреледі.
Оперативті бақылау ағымдық өндірістік және шаруашылық ... ... ... ... ... ... қозғалысы; техника мен
жабдықты іске қосу; жұмыстың жалпы кестесін ... ... ... ... аяқталмаған өндіріс пен дайын өнімнің жағдайы; ағымдық ... ақша ... ... ... ... ... ... жоспарын жүзеге асыру мен жаңаларын
дайындауды бағалаумен байланысты; ол ағымдық қызметтегі ... ... ... ... және ... ... жан-жақты талдауды қарастырады.
12.3 Бақылаудың кезеңдері
Бақылау процесі бірнеше кезеңдерден тұрады. ... ... ... ... ... ету және даму параметрлері мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... мақсаттары мен
жоспарлардағы міндеттеріне сәйкес әр түрлі стандарттар мен нормативтер
түрін қабылдайды. ... бір өнім ... ... жұмыс көлеміне
материалдық ресурстарды шығындау нормасы, ақша ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Нормативтерге келесідей талаптар қойылады: ғылыми негізділік, икемділік,
яғни жаңа шарттарға сәйкес өзгеру ... ... ... ... ... ... ... Осы талаптарды сақтауда нормативтер
бөлімдер мен жеке тұлғалардың қызметін бағалау критерийлері бола алады.
Әрине, ... ... ... ... ... ... мүмкін
емес (мысалы, ұжымдағы моральды-психологиялық климат). Бұл ... ... ... көп ... ... ... ... жүзеге асыруға болады.
Екінші этапта ұйымды басқару жүйесінің моделі құрылады, мұнда ресурстар,
ақпарат ағымдары, аралық және ... ... ... ... сонымен
бірге бақылаушының іс әрекеттерін “бақылау нүктелерін” жүзеге асыру үшін
неғұрлым келетін кезеңдер айқындалады.
Үшінші ... ... қол ... ... ... ... ... оны
сәйкес нормативтермен салыстыру, сол арқылы стандарттардын ауытқу бар ма,
олар шектен асып ... жоқ па және ... іс ... жасау қажет пе
деген сұрақтарға жауап алуғаболады.
Өлшемдер – бақылаудың ең қиын және ең ... ... ... үлесіне
шығындардың негізгі бөлігі кетеді, олардың көлемі бақылаумен айналысу қажет
пе, қажет емес пе ... ... ... ... ... ... ... емес, керісінше оларды қысқартудың жолын іздеу.
Бақылауға қажетті ақпарат жаңашыл, нақты болуы қажет, берілген жағдайда
қандай іс-әрекеттер ... ... ... ... ... көрсетуі қажет. Бұл ақпараттың көздері мақсатты бақылаулар ... ... ... оларға бухгалтерлік есеп, қоғамдық пікір, қорытынды
есеп берулер, арнайы аналитикалық көрсеткіштер және тағы басқа жатады.
Жағдайды ... “су асты ... ... ... ол ... байланысты, өйткені қандайда болмасын ақпарат оны жеке
қарастыру арқылы өтеді, сондықтан ... ... ... ... ... келмейтін ақпарат нақтылығы жөнінде ... ... ... нақты болып шығады. Сол себептен барлығынан да
күмәндану керек, ең алдымен бұл аксиома ... ... ... ... мен ... аз ... ... ірі ұйымдарда жоспарлау,
бақылаушылық ақпаратты жинау және ... ... ... ... ... ұйым қызметін жөндеу, мақсаттарды нақтылау, жоспарларды
қайта қарастыру, міндеттерді қайта бөлу, өндіріс пен басқару технологиясын
жетілдіруден ... ... ... өте сақ ... ... Егер ... жүріп, алға қойылған талаптарға қол жетіп жатса, ұйым ... ... ... ... көп ... ... ... ұсеқ-түйек ауытқулар жұмыс барысын бұзып, соңғы нәтижелерге
елеулі әсер етпейді. Сонымен ... ... ... арзан емес, және
мүмкіндігінше олардан қашып, үрей ... ... ... дәрежесін
бірден анықтаған жөн. Жөндеу жүйесін тек нақты қауіптілікте іске ... ... іс ... 2 ... ... ... ... себептерді оларды жою немесе бейтараптау арқылы
қысқарту жүзеге асырылады. ... – қате ... ... стандарттарды
өзгертуде жатыр, себебі көбіне олар ... ... көп ... ... ... Сыртқы және ішкі бақылау
Бақылау сыртқы және ішкіге бөлінеді. Сыртқы бақылау басшылықпен немесе
арнайы қызметкезлер – ... ... ... Ішкі бақылау
шегінде орындаушылар өздері өз ... ... ... ... ... ... мына ... негізделген: адамдар, формальды
болса да, өз жұмыстарын, егер басшы не оның өкілі оларды бақылап отырғанын
білсе, ... ... ... ... ... да ... ... алдымен ол бақылау нәтижелері бойынша қызметкерлердің бағалануы соның
нәтижесінде мадақтау, жазалау, қызметі бойынша өсу жүзеге асырылады. Қатаң
бақылау бұл ... ... көп мән ... ... оған ... жақсы жұмыс атқарып көзге түсу ... ... ... әдетте ұжымда кеңінен таратылатын болғандықтан, көбісі өз
менменділігін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... бақылаудың сәтті болуы көптеген жағдайларға тәуелді. Біріншіден
“қудан қорғаныс” қарастырылу керек, яғни ол ештеңе ... ... ... ... ... ... ... келетінін ғана көрсетуге
тырысқандардан қорғану. Шынымен жай көрсетпе үшін ... және ... ... ... ... ... ақпарат көрінбей қалады.
Көбіне бұл көрсеткіштерді нақты көрсетпеу, олардың шын ... ... ... түсіріп жіберу арқылы жасалады. Ұйымда басқаруда
бюрократия ... көп ... ... ... ... ... ... көп уақытын өз міндеттерін орындаудың ... ... ... Әсіресе ол жұмыстың нақты нормативтері болмай, нәтиже
тұтынушының ... ... ... орын ... сыртқы бақылау жүйесінде адамдар алдында қойыған мақсаттар
жеткілікті күрделі болып, жалқаулар орын ... ... ... ... ... ... бақылау қорытындылары бойынша міндетті түрде мадақтау,
керек болса, жазалау да жасалу керек.
Осы шарттармен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... және еңбек шығындарын талап етуі қажет. Үнемі күрделеніп
отыратын қызметте ол ірі ... ... ... және техникалық
жағынан әлсіз болып қалады. ... ... ... шығу ішкі ... ... ... ... арқылы болуы мүмкін. Бұның басты міндеті – кінәліні
ұстап алып жазалау емес, проблеманы тауып, оны шешу жолдарын ... ... ... еркін жұмыс істеп, өз қызметінің ... ... ... және ... ... ... өздері бақылайды.
Өзін-өзі бақылауды енгізу шарттары жұмыстың топтық түрі, топ ... ... сау ... ... басқарудың демократиялық
формасы болғандықтан, ал бұл өмірде аз кездеседі, ішкі және ... ... ... ... бір ... ... ... олардың сәйкестік деңгейі мынадай жағдайларға тәуелді:
- ұйымды басқару стилі – басшы қызметкерлерге өте ... ... ... - ... ... ... асырылады;
- жұмысшылар қызметінің нәтижелерін сенімді бағалауын алу және
тапсырылған іс үшін ... ... ... – егер мұндай мүмкіндік
болса, сыртқы бақылау ... кері ...... ... мінездері – адал емес, ұқыпсыз адамдар үшін көбінесе
сыртқы бақылау, адам, өз жұмысына көп көңіл бөлетіндерге – ... ... ... – жағымды климатта ішкі, жағымсызда – еркін
жолмен мүмкін болатын қақтығыстарды түзеу не ... ... ... сыртқы бақылау дұрыс;
- қызмет нәтижелері үшін марапаттау жүйесін ... – жеке ... көп ... бірінші орында сыртқы бақылау, ұжымдықта – ... ... ... таңдамас бұрын, қойылған сұрақтарға нақты жауап алу ... ... кері ... ... ... ... басқару
Бақылау процесі бүгінгі таңда батыс елдерінің фирмаларында кең таралған
ауытқулар ... ... ... ... Оның мәні ұйым мен ... ... тұрған жоспарларда көрсетілген немесе өз ... ... ... ... ... ... ... бақылау
нәтижесінде анықталып, басқару шешімдерін қабылдаудың негізгі қызметін
атқарады.
“қозғалыс траекториясынан” ауытқу ... жету ... ... ... болады. Ауытқулардың себептері әр түрлі
келеңсіз, жоспарды орындау барысында кездесетін оқиғалар, ... ... ... тағы ... да ... ... болған ауытқулар көлемі мен нәтижелері жағынан әр ... Егер ... ... ... ... ... ... немесе қызметкерлер оны
басшыға айтпай ... ... ... ... ауытқулар болғанда, олар
ұйымның не бөлімнің дамуына кедергі болғандықтан, бұл мәселені шешуді ... ... ... жөн.
Басшы жұмысқа араласатын уақытты дұрыс анықтау үшін аутқулар сандық және
сапалық параметрлер, мерзімі, пайда болу ... ... ... ... Егер осы ... барлығы болса, басқару процесіне
басшы араласу ... ... ... басқару қызметіне тек күрделі жағдайларда араласып, қалған
уақытта атқарушылардың тәжірибесі мен қабілеттіліктеріне ... Бұл ... ... ... мен ... босқа жұмсамай, қабылданатын шешімдер
санын қысқартып, қызметкерлерге шығармашылық еркіндік беруіне мүмкіндік
береді. Басқаша айтқанда, өте ... емес және ... ... мен ... басшы қызметтеріне беріп, өзі тек ... ... ... ... ... Мұндай жүйе тиімді болуы үшін басшы
қызметкерлеріне сеніп, жетістіктер үшін мадақтап және сонымен ... ... ... соларға арттыруы керек.
Ауытқулар бойынша басқару қызметкерлерді оқыту, біліктілігін арттыру,
фирма қызметінің ... ... ... ... қызметке дайындау үшін
пайдаланылады.
Сонымен қатар ауытқулар ... ... ... мен ... ... ... Олбасшылар мен атқарушыларды жұмысқа,
жағдайды бағалауға, шешім қабылдауға формалды түрде қарауға ... ... ... ... емес ... ... әсіресе персонал тәртібінің психологиялық аспектілерімен
байланысты жағдайлардан басқаруды жүзеге асыруда ... ... ... ... ... басқаруды енгізу ауытқуларды есепке алудың арнайы
жүйесі мен басшыларды ол ... ... ... ... ... бұл
басқарушылық процестің қосымша бюрократизациясына алып келеді.
Сөйтіп, ауытқулар бойынша басқару көп жағдайда іскерлік өмірге тән ... ... ... жояды, әсіресе бұл кейін өте жағымсыз нәтижелер
әкелетін, бір қарағанда елеусіз ауытқулармен байланысты.
3 БӨЛІМ. ӨНДІРІСТІ БАСҚАРУ
13. ... ЖҮЙЕ ... ... басқаруға жүйелі қадам
Жүйелі қадам – оның ... ... ... ... ... ... кешенді қарастыру әдістемесі мен тиімді жолын табу,
олардың дамуына, ... ... ... ... әсер ету ... қадам математикалық әдістерді қолданудағы негізгі шарт болып
табылады , бірақ оның мағынасы шамадан тыс. Ол ... сай ... ... ... қарастырады.
Әрбір жүйенің өзіне тән ... ... ... ... мүмкіндігінің формасы, әртүрлі әрекеттерге әсер ету ... ... ... ... ... және ... тәуелді жүйелі
кешендерінен тұратын өзіндік күрделі иерархиялық жүйені көрсетеді: мекеме,
бөлім (цех), ... ... мен ... ... ... ... жобалау және қамтамасыз
етуден тұрады. Оған мыналар кіреді: ... ... ... ... мен ... элементтерінің өзара байланыс сипатын
қалыптастыру
-жүйе элементтерінің келісімді дамуы және оларды іске асыруда
мақсаттарға жету үшін ... ... ... ... ... ... жасау;
-басқару органдарын, жүйені басқарудың ... мен ... ... ... ... ... ... әсер ... ... ... ретінде анықталатын жүйенің ортамен бірлігін жүйелік ... ... ... ... ... ... ... объектісінің ... ... үшін ... ... ... - ... шешімдерін іске асыруға, яғни
ортақ ... ... ... ... мүмкіндік береді. Жүйелі
шешімдер ... және ... ... ... тұлғаның принципальді
бағыты ретінде қарастырады. Осы талаптарды орындау арқылы жүйені тиянақты
зрттеуге мүмкіндік ... ал ... ... ... ... ... ... өңдеу қажет.Жүйелік анализді- жүйелі қадамның талаптарын
іске асыратын жүйелі зерттеу ... ... ... ... жүйенің біртұтастығы туралы көріністі қолдану мен қайта өңдеу басты
орында тұрады. Тұтастықтың қыр-сырын ашу:
-мәні мен ... яғни осы ... ... ... элементтердің санды және сапалық сипаттамалары, олардың
координациялары, қарама-қайшылығы.
Олар тұтастықтың ... мен ... ... ... көзі болып
табылады. Құрылым, яғни ішкі ұйымдастыру элементтердің өзара байланысы,
сонымен қатар олардың басқа ... ... ... ... ... тұрады. Элементтердің функциялары және олардың
тұтастықтың ... ... ... ... оның іске ... дамуы, сыртқы орта мен тұтастықтың өзара әрекетін қамтамасыз ететін
интеграциялық ... ... ... ... ... басы жән оның ... ... көзі, құрылу тенденциясы және дамуы перспективасы, бүтіннің
жаңа жүйеге ауысуы.
Жүйелі қадамға функционалдық мақсатты дұрыстау және оның ... ... ... ... құрамын анықтау, құрылымдық анализ
математикалық әдіс жүйесін және оның ... ... ... шешу,
алтернативаны салыстыру, тиімді шешім тандау, әртүрлі факторларды шешудегі
сезімталдықты анықтау, Яғни, жүйе ... ... ... ... кіреді, бұл жерде оның функционалдау деңгейі тиімді болып қалады.
Соңғы сұрақ нысанды немесе ... ... ... ... ... ... ... компонентері
Өндіріс - бұл жиынтық ресурстарды құрамы анықталған өнімге айналдыруға
бағытталған кез-келген процесс.
Өндірісті үш компоненттен тұратын жүйе ... ... ... өндірістік процесс және өнім. Өндіріс ядросы болып «Ресурстар-
өнім» жүйесі табылады.
Ресурстар өндіріс элементі ретінде ... ... ...... және ол ... көлеміне байланысты өзгермелі. Өзгермелі
шығысқа материалдан тұратын ресурстар, жұмыс күші және энергия ... ... ... ... өнім ... таза көрсеткішіне
байланысты. Өзгермелі шығысқа жұмыскерлер ... және ... ... ... ... жатады. Өнімнің шығарылуын бақылау өндірістік
процеске енгізілген ... ... ... ... ... жай және кең ... өнімді шығаруға көп
ресурстарды талап ететін күрделі процесс ... ... ... ... жетуге бағытталған «ресурстар-өнім» нақты процесін жобалау қажет.
Өндірстік процесс фирма операциясының ... ... ... ... тұрақты шығысқа қатысы бар элементтерден тұрады.
Тұрақты шығыстар - бұл ... ... ... ... ... жер және құрылыс салығы, сақтандырулық алымдар, әкімшілік - ... ... жылу және ... ... ... төлемдер, өндірістік құрылымға инвестиция, құрылғы.
Салымдық ... ... бұл ... өнім ... ... жоқ шығындар: дайындық, басқару,
канцелярлық және т.б. Өнім ... ... ... өндіріс бөлімін айқындайды. Өндірістің маңызды жері ... ... және ... ... ... ... ... және фирманың жағдайының өзгеруі ... ... ... ... жүйені баылау екі ... ... ... оның ену ... ... және т.б. нәтижесінде
өзгермелі ... ... ... ... оның ... қайта компоненттеу жолымен, яғни толық
жүйеге қатысты тұрақты ... ... ... Өндірістік
процесс «ресурс-өнім» жүйесінде орталық орын алады, ... оны ... ... 13.1 “Ресурс -өнім ” процестік моделі.
13.3 Өндірістік процесс мінездемесі
Өндірістік процесс белгіленген сапаға, ... ... ... сай ... ... ... және ... процестік
комплекстен тұрады. Әрбір өндірістік процесс нәтижесінде жеке тауар ... ... ... ... Барлық жекелеген процестер негізі,
көмекші және қызмет етуші түрге бөлінеді.
Негізгі процестер нәтижесінде еңбек нысанының өлшемі ... ... ішкі ... ... ... ... құрылымдық бөлімінің өзара
орналасуы өзгереді.
Көмекші процеске еңбек нысанына қатысы жоқ, ал ... ... ... ... ... ... ... құралдарды дайындау, өзіне
қажет қуат түрлерін өндіру, негізгі қорларды жөндеу, еңбек ... ... ... ... ішкі ... ... ... қызмет, складтау және
т. б. ... ... ... ... ... сай фирма құрылымының ұйымдастыру
шегін жүргізетін басқарушы жүйесіне процедураның басқармалы әсерін және
операциялар жиынтығын көрсетеді. Бұл ... ... ... ... ... ... нормативті-техникалық немесе басқару ... ... Егер ... ... еңбек нысанының кез-келген параметрінің
өзгеруіне бағытталған ... онда бұл ... ... ... табылады.
Қызмет етуші басқару процесіне жинақталу, бақылау, еңбек ... ... ... ... ... және қызмет көрсетуші ағымына жайлы
жағдай жасайтын процестер, яғни дайындау, иелену, ... ... ... Процестерді жобалау ішкі өндірістік, технологиялық
және функцияоналдық мамандандыруды тереңдету ... ... ... ... ... ... ... мамандандыру формасының факторы
унификация, типизация, операцияларды стандарттау, процедура, ақпарат ... ... ... т.б. ... ... ... ... процесті ұйымдастыру, уақытқа сай негізгі, көмекші және ... ... ... өңдеу «кіру» жүйесі оның «шығу» -дайын өнім.
Өндірістік процесті негізгі бес ... ... ... ... құралына әсер ету бойынша.
Еңбек құралына әсер ету ... ... ... ... бұл ... ... жанама әсер етуі мүмкін. Бірінші, жердегі әсері ... ... ... т.б. – бұл ... ... ... күш ... (ашу т.б.)- табиғи. Шекті элемент ... ... ... ... ... ... үш ... көрсетуге болады:
аналитикалық, синтетикалық және ... ... ...... бірнеше өнім түрін алады(сүт, бидайды өңдеу т.б.). Синтетикалық
түрде- бірнеше шикізат бөліктерінен ... бір ... ... ... ... бір ... субстанциядан дайын өнім ... ... ұн ... ... ... түріне қарай
өндірістік процесті ашық және аппаратуралық түрге бөліп қаратырады. Бірінші-
механикалық өндеумен еңбек құралы байланысты- ... ... т.б. ... ... ... ... яғни ашық емес, сыртқы ортадан
алшақтатылған мысалы, сүт зауыты, май т. б. ... ... ... ... ... мысалы, орды күрекпен қазуда. Механизациялау кезінде ... ... ... ... машина- қол процесс орны қолданылады. Егер
құрылғы өз бетімен жұмыс ... адам ... ... ... отырса, ол
жекелеген механизацияланған процесс болып табылады. Соңғы, егер адам
өндірістік ... ғана ... ... ... ... ... ... көмегімен- бұл комплексті автоматизацияланған ... ... және ... ... ... бойынша өндірістік
процестер топтық, сериялық, жекеленген болып табылады.
Топтық біртектес өнімнің үлкен көлемімен байланысты, сериялық үлкен,
орта және шағын ... ... ... қалайды; жекелеген өндірістік
процессте ерекше нысандар пайда болады, мысалы Архитектура, өнер.
Көлемі кішкентай, уақыты шектеулі кез-келген ... ... ... элементі операция болып саналады.
Өндірістік процесстегі операция құрылымы:
- еңбек құралының физикалық және химиялық құрамының ... ... ... ... ... бөлу немесе басқа құралдар;
- құралды баса ... ... ... ... дайындау әлде сақтау;
- жоспарлау, калькуляция, хабарлау немесе ақпаратты қабылдау;
Операцияны екі негізгі ерекшелігіне қарай бөледі: ... ... ... ... ... сапалық жағдайының, өлшемінің, еңбек
құрал формасының өзгеруін қамтамасыз ететін технологиялық операциялар.
Басқа ... ... және ... ... ... шегінде нысанның орналасу кеңістігінде өзгермелі болады. Олардың
жайлы жұмыс ... ... ... ... ... етеді.
Соңғысы, өлшеуші операциялар өндірістік процесс компоненттерінің берілген
стандартқа ... ... ... бойынша операциялар қол, механизациялық, қол-
машина, машиналық, автоматизацияланған және апаратуралық болып бөлінеді.
Өндірістік процестердің ерекшеліктерінін нақты ... мен ... ... болатынын атап өткен жөн.
14. Өндірісті оперативті басқару
14.1 ... ... ... ... ... ... ... жақсарту, еңбек өнімділігін өсіру,
тиімділікті арттырумен байланысты өндіріс ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық жүйені
бейімдеу жолымен күрделі; қолайлы модельдер мен сандық тәсілдерді қолдану,
яғни өндірістің өткізу циклындағы кез ... ... ... тез ... және оны жою ... ... процесінің
жақсаруына қызмет ету.
Мақсаттар өндірісті басқару саласындағы қызметтің мәнін құрай отырып,
міндеттерді жүзеге асыруда ... ... мен ... ... мақсатын таңдауға шешім қабылдау кезінде бәрінен бұрын оның
басты мақсатқа бағытталған басымдылығын ... және ... ... ... қабылдау ағымдық функция бола отырып, өндірісті ... және ... ... ... ... ... басты қызметі
болып табылады.
Түгел кәсіпорынның өзіне жасалған мақсаты ішіне, сондай-ақ оның ішіне
кіретін ... ... ... ... ... кіреді. Бұл
мақсаттарды келесідей негізде ... ... ... ... ... ... ... енгізу;
- өнім бірлігін өндірудегі барлық шығын түрлерін жүйелі қысқарту;
- шығарылатын тауар бағасын ... ... ... ... ... ... ... өнімнің ассортиментін өзгерту және шығарылған өнім номенклатурасын
кеңейту, өндіріске жаңа өндірістік-өткізу ... ... ... мен ... ... кәсіпорынның қазіргі кездегі жағдайы
мен болашақтағы дамуының талдауына негізделеді. Кез келген өндіріс белгілі-
бір территориялық және ... ... ие және онда ... ... сияқты т.б. процесстер жүреді.Бұл барлық сипаттар объективті және
өндірісті басқару заңына негізделуі тиіс.
Басқару ... ... ... ... ... жағдайы, өткізу
және т.б. өндірістің материалдық жағы және оған ... ... ... немесе өнім сапасы, шағындар және т.б. сияқты параметрлер
қарастырылуы тиіс.
Басқаруға қойылатын негізгі ... - ... ... ... ... ... Оған:
- қор жинағыш және икемді өндіріс;
- тез арада қабылдайтын шешім;
- адам факторының алатын зор ... өнім ... ... ... шығындарды азайту;
- өндірістік аумақтарды тиімді пайдалану;
- қызмет көрсету сферасын кеңейту және шығарылған өнімнің ... ... ... ... ... ... өңдеу зор әсерін
тигізеді. Оған:
нарық дамуының ... ... ... ... мумкін
болмағандықтан, сондай-ақ сол сияқты операцияларды жүргізу ... ... ... ... ... ... ұзақ
мерзімді дамуына сүйену;
төмен бағамен сатып алу және жоғары бағамен ... ... ... ... ... ... ... операциялар сияқты нарыққа әсер
ету ... ... ала ... қызметін жоспарлау;
дұрыс инвестициялық шешім қабылдауға маңызды орын алатын ... ... ... ... әдістері мен тәсілдері, құралдары сәйкес келетін еңбек
операцияларының мәні мен ... ... ... технологиялық
процесс кез келген еңбек процессін ұйымдастыру негізіне жатады.
Технологиямен басқару ... ... ... және өте ... ... ... құрал-жабдықтарды ұтымды пайдалану,
жумысшылардың тәжірибе алмасуға үйрету, ... ... ... ... ... ... ... өндірісті басқарудың спецификасы ... ... өмір сүру ... ... шығарылатын тауардың көлемін
азайтып (яғни үлкен ... ... ... өнім шығару),
номенклатурасын кеңейту;
- мамандар мен ... ... ... және ... ... жоғарлатуға себеп болатын технологиялық
процестерді ... ... ... ... және ... ... сапасының деңгейіне
қойылатын талаптардың өсуі.
Нарықта қалыптасқан жаңа жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... етеді. Басқарудың қазіргі заманғы
жүйесіне келесідей ... ... ... бөлімшелерде біліктілігі жоғары, саны жағынан өз жумысшылардың
болуы;
- басқару деңгейінің аз болуы;
- мамандар ... ... ... құрылымдарды құру;
- тұтынушылар сұранысына бағытталған өндірістік ... ... ... ... ... аз болуы;
- ішкі және сыртқы орта өзгерістеріне тез бейімделу;
- тез ... ... ... ... ... ... және ... аз болуы.
- шығарылатын өнім спасының жоғары болуы және тұтынушылармен ... ... ... ... ... ... жаңашылдық пен тауар
сапасына мән берілетіндігін, ескірген өнімді жедел алмастыру, аз ... ... ... және оның ... мен ... ... бүкіл өмір
сүру ағымында үнемі жетілдіріп отыру.
Қәсіпорынның ... ... ... ... әсер ... ... болып ірі компаниялар арасындағы өндіріс концентрациясы
табылады. Оларды ... жаңа ... ... ... ... ... болады
Кәспорынның бәсеке қабілеттілік деңгейі өнімнің жаңа ... ... ... ... тұтынушылар сұранысын қалыптастыру сияқты факторлармен
анықталады. Бұл ғылыми ... және ... жоба ... ... ... ... үнемі жаңартып отыруды; бұйымның
жаңа үлгілерін тез меңгеруді және жүйелі түрде жасауды; еңбек ... ... ... мен ... ... мен ... жаңа бұйымның бағасы түсіре ... ... мен ... ... ету ... ... ... жетілдіру фирма қызметінің ұзақ мерзімді дамуға
бағытталуын:
- өндіріс диверсификациясын;
- инновациялық қызметті,
- персоналдың шығармашылық нәтижелі болуы, олардың ... ... ... ... ... білдіреді.
14.2 Өндірісті оперативті басқару функциялары
Өндірісті оперативті басқару – кәсіпорын ... ... ... элементі. Ол үлестік құралы бола отырып, өндірісті
ұйымдастырудың барлық жақтарын қамтиды және онсыз кәсіпорын ... ... ... ... ... - ... ... тиімді жүзеге
асуын қамтамасыз ету.
Оған келесілерді жатқызуға болады:
- бір мерзімде дайындалған өнім ... ... ... ... ... мен ... ... жоспарлау;
- ішкі өндірістің және сыртқы тапсырыстардың өтуінің координациясын;
- жұмыс ... үшін ... ... ... ... ... ... және өндірістік процессті
жабдықтаумен қамтамасыз ету;
- материалдарға тапсырыстарды таратып үлестіру;
- өнімдерді жеткізуді және ... ... ... ... ... бақылау.
Оперативті басқарудың маңызды функциялар мыналар:
1. Басқару өндірістік құрылымды бақылау мен ... ... Оның ... ... алу мен толтыру, оны өндіріске
беру, кунтізбелік жоспар құру және ... да ... ... ... ... қажет құжаттарды дайындау мен үйлестіру.
3. Күнтізбелік жоспарлау - әрбір жұмысты ... ... ... .
4. ... ... ...... қайда және қанша шығынмен
тауар мен қызмет көрсету дайындалатынының ғылыми негізделген анықтамасы.
5. Өндіріс шығындарын ... ... ... ... ... ... шығындарын бақылау.
6. Техникалық қамтамасыз етілуін ұйымдастыру – техникалық, машиналарды,
жабдықтарды таңдау, оны ... ... мен ... ... ... үлестіріп тарату, төнелту, есер, сақтау, беру, жөндеу және
алмастыру.
7. Қорды бақылау мен реттеу - ... ... ... керек
жерінде, талап етілген мөлшерде және сәйкесінше уақытта қамтамасыз ету.
8. Диспетчеризация – қойылған ... ... ... ... нормативтермен және күнтізбелік жоспармен реттеу.
14.3 Өндірісті оперативті басқаруды ұйымдастыру
Оперативті басқаруды атқару ... ... және ... ... байланысты. Басқару персоналдарының функциялары оперативті
басқару бойынша өндірістің жүруіне әсер ететін варианттар өндіруге негіз
болады.Сондықтан ... ... мен ... ... нақтылау керек.
Өндірісті оперативті басқару тікелей ... және ... ... ... бола ... әсіресе технологиялық
процесстерді қолдану кезінде оларды дайындау мен жабдықтау болып ... ... ... ... ... ... ... сәйкес техникаларды пайдалана отырып, ... ... ... ... Бұл ... ... ... (қызмет көрсету ... ... ... айналым
жабдықтарымен қамтамасыз етудегі басқа да нормативтік мәліметтерге
біліктілік талаптары ... ... ... және техникалық қызметтен нормативті
өнімді өндіруге қажетті мәліметтер алады. Тағы бір ... ... ... мен ... ... ... байланысты.
Соңғысы шаруашылық нәтижелерінің табыстылығын, яғни ... ... ... ... ... ... көлемі мен шығынын
анықтайды. Сонымен ол өнім өндіруді жүзеге ... ... ... ... ... ... Өндірісті оперативтік басқару өз кезінде,
қолда бар ресурстарды тиімді ... ... осы ... ... ... ету ... ... өндірісті оперативті басқару
экономикалық қызмет ... ... Ал оның ... шығындар мен
табыстылығына жетумен анықталады.
Өндірісті оперативті басқарудың қосымша және қызмет ... ... да ... ... ие. ... жұмыстарды
оны атқарушылар арасында бола отырып және олардың орындалу мерзімін
белгілеп, ... ... мен ... ... ... ... жұмысты
атқаруға қажет резервтердің болуын ескеру керек.
Ғылыми-техникалық прогресстің дамуымен байланысты оперативті басқаруға
қойылатын талап өсуде. Өндірістің ... ... көп ... шығыны
ақпаратты беру мен өңдеу, алу, ... ... ... басшылар мен
мамандар технологияны жетілдірудің орнына шаруашылық қызметін жақсарту
шараларының орнына ... ... ... ... Нәтижесінде
өндірісті оперативті басқару уақытының шығыны өседі. Ғылыми зерттеу
мекемелерінің ... ... ... ... ... басшылары
мен мамандарының жұмыс уқытының оперативтік басқаруға келетін ... ... ... ... басқару функциясы орталықсыздандырылған және
ұйымдық түрде дайындалынбаған. Сондықтан әрбір басшыға ... емес ... ... ... тура ... Ал бұл оның ... төмендетеді.
Оперативті басқарудың тиімділігінің жеткіліксіз болуына ... ... ... мен ... пен ... ... және ... жүйесінің болмауы,
- басқару жұмысындағы мамандану мен шоғырландырудың төмен деңгейі,
- оперативті жоспарлау мен ақпараттың қамтамасыз ... ... және ... жүйесінің болмауы,
- техникалық байланыс құралдарымен жабдықтау мен ақпаратты өңдеу
құралдарымен ... ... ... аталған олқылықтарды болдырмаудың бірден-бір жолы диспетчерлік
қызмет негізінде оперативті ... ... құру ... ... ... ... және оның ... функциялары
Диспетчерлік қызмет деп - техникалық байланыс құралдарын қолдану мен
ақпарат жинау, оны өңдеу оперативті ... ... ... ... ... орталықтандырылған түрі деп түсінуге болады.
Диспетчерлік қызмет ұйымды басқарудағы еңбек ... ... және ... тиімділігін барынша жоғарылатуға мүмкіндік туғызады.
Диспетчерлік қызмет келесідей элементтерден тұрады. Олар: диспетчерлік
персонал, басқарудың техникалық жабдық комплексі (фирма ... ... ... ... ... ... көрсетілуі), оперативті
басқарудың ортандықтандырылған әдістерін қолдану.
Өндірісті диспетчерлік реттеу жүйесі келесідей талаптарға сай болуы
керек:
- оперативті жоспарлаудың ... ... ... ... ... ... қадағалау мен бақылаудың үздіксіздігін ұйымдастыру;
- басшының бұйрығын тез және ... ... ... ... ... ... ... мен сабақтастығына негізделу.
Диспетчерлік қызмет келесідей функцияларды атқарады:
Оперативтік талдау - ... ... ... ... ... ... ... орындалу деңгейін анықтайды, бұзылу, ауытқу
себептерін біледі, проблемаларды шешу ... ... ... ... анализі болуы керек. Оперативті түрде ... ... ... және техникалық ресурстарды қолдануды,
өндірістегі материалдық және еңбек ... ... ... өнім мен еңбек
шығындары және өнімді өткізу, өнім мен еңбек сапасы талданады.
Оперативті мақсатты болжау мен жоспарлау – бұл ... ... ... ... ... мен мақсатты іске асыру. Проблемалық жағдайда
пайда болған проблемаларды ... ... ... мерзімді мақсаттарды
таңдайды. Оперативтік жоспарлау кәсіпорын ұйымына оның ... ... ... айлық, он күндік,тәуліктік тапсырмаларын құрудан
тұрады. Жоспарлау функцияларының тағ да бірі ... ... ... ... диспетчерлік жиналыста қарастыруға ... мен ... ... сияқты сұрақтарды қарастыруда өздері
шешім ... ... ... ...... ... проблемаларды
шешу, техникалық, еңбек ресурстарын орналастыру, жаңа қысқа мерзімдік
ұйымдастырушылық және функционалдық ... құру және ... ... басқару механизмінің бейімделуін, икемділігін ... ... ету үшін ... ... ... ... ... тұруға негізделуі.
Жоспарлы программалардың орындалуын оперативті реттеу – ... ... ... пайда болған проблемаларды
жоюдағы ... ... ... ... ... ... дұрыстығын тексеруді, жоспарлардың ... ... және ... ... алдырып тастауын немесе орындалу шартының
бұзылуын анықтауды, орталықтандырылған диспетчерлік пунктегі ... ... және ... екі ... ... қатынастарын,әртүрлі
бөлімшелердегі коллективтердің бірігіп жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Оперативті есеп және бақылау – жинақ негізінде ... ... ... ... диспетчерлік құжаттандыруды, ақпараттың
анализін және өңделуін іске асырады. Ал ... ... ... ... (ағымдық ұйымдардың) өндірістің, еңбектің ағымдағы
өзгерістерінің ... ... мен ... ... ... ... өткізуі, еңбек және техникалық ресурстардың пайдалану
тәртібін ... ... ... әлеуметтік, санитарлық-
гигиеналық, эстетикалық және өндірістің психологиялық жағдайлары арқылы
тауар мен ... ... ... ... ... техникалық
жағдайын тексеру негізінде іске асырылады.
Оперативтік жұмысты бағалау кәсіпорын басшылары мен диспетчерлік ... ... ... ... жұмыскерлердің шешімдерінің
орындалу анализін өткізіп отыруын өз міндетіне енгізеді. Д Диспетчерлік
қызметтің ... ... ... ... және оның
күнтізбесімен реттеледі.
Диспетчерлендірудің обьектілері ретінде өндірістік, қайта өңдеуші
бөлімшелер, мамандар мен ... ... ... ... қарастырылады.
Диспетчерлік басқару жүйесі, оның барлық бағыныңқы жүйелердің бір-
бірімен ... ... ... ғана ... қызмет етеді.
Диспетчерлік қызметтің техникалық бағыныңқы жүйесінің құрамына: фирма
ішіндегі автоматтық және ... ... ... ... ... ... ... технологиялық және
басқа ақпаратты жеткізу ... ... ... ... ... ... теледидар)
ақпаратты тіркейтін құралдар (диктофон,магнитофон), өлшейтін және есептеуіш
техника, ... ... ... құралдары кіреді.
Диспетчерлік қызметтің ақпараттық бағыныңқы ... ... ... яғни ... ... ... тәсілдері мен
жұмыстары көрсетеді.
Ақпараттық ағымдар диспетчерлік қызметтің қызметтерімен, ... ... ... ... обьектілерінің санымен,
өндіріс көлемімен және т.б. анықталады. Орталықтандырылған диспетчерлік
пунктте келесі ... ... ... ... ... журналы, бөлімшелерден түскен арыздардың есебін жүргізетін журнал,
өндіріс пен өнім өткізу есеп журналы, негізгі ... ... ... автомобильдерді және басқа техникаларды техникалық
жарақтандырудың ... ... ... ... үшін ... негізгі түрлері диаграммаларда, планшеттрде, стендтерде
бейнелеуі керек.
15. Тәуекелділікті басқару
15.1 Кәсіпкерлік тәуекелділігінің ... мен ... ... үшін ұйымға сырттай қатысы бар факторларға ықпал ету
мүмкіндігі болуы керек. Сыртқы ортадағы өзгерістер жетіп ... ... ... ... ... жеткізілімі, сондай-ақ тұтынушылар
жағынан сыртқы әлемге тәуелді ... ... ... ... тура келеді. Ұйымның аман қалуы көбінесе басшыға байланысты,
сондықтан менеджер ұйымға ... ... ... ... ... факторларды
көре білуге міндетті. Ол сыртқы ортаның бей ... ... ... ... ... ықпалға назар аударудың тиімді
тәсілдерін тауып, ұсына ... ... ... көп ... ... те ... түседі және тиімді шешім қабылдау да ... ... ... ... ... ... ... Әрбір ұйым
тәуекелділікті азайта отырып, табысты көбейте түсуге тырысады.
Тәуекелділік әміршілдік ... ... де ... бірақ ол
мемлекеттік тапсырыстың орындалмай қалу мүмкіндігімен, ... ... ... ... және ... ете алмаушылықпен байланысты болды. Осының бәрі үшін
жауапкершілікті ... ... ... жаба ... ал ... ... есебімен өтеуге болатын еді. Нарықтық экономикада
мемлекет кәсіпорынның міндеттемесі бойынша жауап бермейді, тәуекелділіктің
барлық зардаптары кәсіпкердің иығына ... ... – ол ... ... болу ... ... ... салыстырғанда кірістің азаюы. Тәуекелділіксіз
бизнес болмайды, ол – кәсіпкерлік ... ... ... сол үшін
төленетін өзінше төлем. Ресейде нарықтық қатынастар дамыған ... ... ... ... ... аман қалу үшін ... басқа да жаңашылдықтарды енгізуге, қалыптаспаған батыл ... тура ... ал ... өзі ... күшейте түседі. Сондықтан
тәуекелділіктің болмай тынбайтындығына ... тура ... оны ... ... ... білу және ... деңгейден аспау қажет. Сонымен
қатар, сәті ... ... ... ... неғұрлым жоғары болса,
табыста солғұрлым мол болатындығын өмір көрсетіп отыр.
Бізге кәсіпкерлік ... ... ... ... тәуекелділік өнімдер, тауарлар шығарумен, қызмет
көрсетулермен, ... ... кез ... ... жүзеге асырумен
байланысты. Мұндай тәуекелділіктің пайда болу себептерінің ... ... ... азаюы, материалдық және өзге де шығындардың көбеюі,
жоғарылатылған пайыздардың, аударымдардың,салықтардың және тағы ... ... ... ... ... өндірген немесе сатып
алған тауарлар мен қызмет көрсетулерді іске ... ... ... ... ...... бағаның өзгеруіне байланысты өткізу көлемінің
азаюында, сатып алу бағасының көтерілуінде, сатып алу көлемінің ойламаған
жерден ... ... ... тауардың жоғалуында, айналым
шығынының өсуінде.
Қаржылық тәуекелділік ... ... және ... да ... ... саласында пайда болады. Ол әдетте несиелік
қаражаттың өз қаражатыңмен арақатысынан ... осы ... ... кәсіпорынның несие берушіге тәуелділігі арта түседі,
қаржылық тәуекелділік соғұрлым ... ... ... ... ... ... шартын қатайту шикізаттың жетіспеуінен және өзге де
себептермен өндірістің тоқтауына соқтырады.
Қаржылық тәуекелділіктің екі ... ... ... алу ... түрі және ... салу ... ... түрі бар.
Ақшаның сатып алу қабілетіне байланысты тәуекелділіктерге ... ... ... ... ... ... кірістер құнсыздану нәтижесінде
бағасын көтеруден гөрі бағасын тезірек жоғалтқан кезде (сатып алу ... ... ... тәуекелділік шетелдік валюта бағамының өзгеруі нәтижесінде
айтарлықтай шығынға ұшырауға байланысты ... ... бұл ... ... және ... құндылықтармен экспорттық-импорттық
операциялар жүргізу кезінде баға беруді ... ... ... ... аясы өте кең және ... іріктемелік, өтімділік, несиелік, аймақтық, салалық, кәсіпорындық,
инновациялық тәуекелділіктерді ... ... ... – ол ... ... ... да ... құбылмалылығының (құлдырауының) ... ... ... ... ... ... емес және осы ... барлық
салымдарына (қорлық, валюталық, жылжымайтын мүліктік және т.б.) жалпы
тәуелділікті ... бұл ... ... ... ... ... ... сөз. Жүйелік тәуекелділікке жасалған талдау активтердің
осындай түрімен, мәселен акциялармен жұмыс істеудің ... бар ма, ... ... басқа түрлеріне, мәселен жылжымайтын мүлікке салған жөн
бе деген проблемаға келіп ... ... ... – осы ... бір ... ... дұрыс таңдап алмағандықтан шығынға ... ... ... ... алу ... ... ... қағаздар
портфелін қалыптастыру кезінде рынок қорында бар бағалы қағаздардан ... ... ... ... - ол ... ... ... оның, мәселен қандай да бір тауардың, жылжымайтын мүліктің (жердің,
құрылыстардың), бағалы ... және тағы ... ... ... ... ... ықтималды шығын.
Несиелік тәуекелділік дегеніміз – ол ... ... ... орындай алмайтындай жағдайға ұшырауы. Бұған мысал ретінде
несиені өтеуді кейінге қалдыруда ... ... ... ... ... айтуға болады.
Аймақтық тәуекелділігі белгілі бір аймақтардың экономикалық ... Ол дара ... ... мәселен осы аймақтың негізгі
өніміне бағаның құбылуы (құлдырауы) немесе ... ... ... ... ... ұшырауы мүмкін көміртегін
немесе мұнай, мақта өнімдерін өндіретін аудандарға тән құбылыс.
Аймақтық тәуекелділіктер саяси ... ... ... ... ... ... жалпы депрессивтік жағдайына
(өндірістің құлдырауына, жұмыссыздық ... ... ... ... ... ... ... салаларының ерекшелігіне
байланысты. Ол негізгі екі фактормен: циклдік ... ... ... өмір сүру ... ... ... ... белгілеріне қарай
барлық салаларды циклдік ауытқуға көп ұшыраған және аз ұшыраған, сондай-ақ
қысқара бастаған (өлуге бет ... ... ... және тез өсіп ... (жас) деп ... ... бөлуге болады. Әрине , есейген немесе жас
әрі циклдік ауытқуға аз ұшыраған кәсіпкерлік қызмет пен ... де аз ... ... ... ... нысаны ретіндегі ... ... Ол көп ... ... және ... ... болып табылады, бірақ нақты кәсіпорын мінез-
құлқының үлгісі, стратегиясы және ... ... ... мен ... өз ... ... Тәуекелділік деңгейінің біреуі өсудің ... ... ... ... ... жоғары сапалы
өнімдері немесе қызмет ... бар, ... ... бір тұрақты
секторынан орын алған кәсіпорын мінез-құлқының керітартпалық үлгісімен
байланысты ... ... енді бір ... ... жаңа,
бәлкім, жаңа құрылған кәсіпорынмен байланысты болмақ.
Сонымен қоса, кәсіпорын тәуекелділігіне алаяқтық тәуекелділігі де ... ... ... ... баға ... ... ойындары үшін
инвесторлардың немесе акционерлік қоғамдардың қаражаттарын тарту мақсатымен
жалған компаниялардың ашылуы мүмкін.
Инновациялық тәуекелділік дегеніміз – ол ... ... ... ... ... жаңа тауарлар немесе қызмет көрсетулер, жаңа
технологиялар енгізілуіне байланысты іске асырылмайтын ... ... ... ... менеджердің міндетіне тәуекелділіктің барлық түрлерін
төмендетуді қамтамасыз ету ... ... ... ... әр қилы
салаларының арасында айшықты ... ... ... Шешімдердің баламалық
варианттарын бағалау барысында менеджердің ықтимал нәтижелерді болжамдауына
тура келеді. Соның ... де ... ... ... ... нәтижелерін барынша дәл бағалай ... ... ... Бұған мысал ретінде депозиттік сертификаттар мен мемлекеттік
облигацияларға құйылатын ... ... ... ... салынған
қаражатқа мемлекеттік кепілдік бар және келісілген пайызға қол жететіндігі
анық.
Тәуекелділік ... ... кез ... ... ... ықтималдығы бар шешімдер жатады. Бұл, егер ... ... ... ... ... ... ... Егер талдау
мен есептеуді талап ететін факторлар өте ... ал олар ... ... ... ақпарат болмаса, онда қандай да бір нәтиженің шындығын
неғұрлым жақындау немесе дәл тауып айту мүмкін ... ... ... ... ... ... көптеген басқа шешімдерге де тән.
Тәуекелділік ықтималдық ... ... ол ... дамуына
байланысты қандайда бір шығындардың ықтималдылығы ретінде ... ... ... ... ... ... жөн.
Кәсіпкерлік қызметте мүмкін болатын шығындар материалдық, еңбектік,
қаржылық, уақытты жоғалту, шығындардың арнаулы түрлері болып сан ... ... ... ... ... электр
қуатының, жабдықтардың және тағы ... ... ... ... ... ... ... түріне қарай қолданылатын өз өлшем
бірлігі болады, ол әдетте, материалдық ресурстардың осы ... ... ... ... ... шығындарды есептеу кезінде
өлшемнің салыстырмасыз бірліктері пайдаланатындығына байланысты, олардың
әмбебап ... - ... ... ... ... ... ... болмайтын жағдайларға байланысты туындайтын
жұмыс уақытын жоғалту ... ... ... – ол ... ала ... төлемдерге,
айыппұлдар, пенилер, қосымша салықтар төлеуге, ақша ... ... ... ... ... ақшалай залал. Қаржылық шығындарға
сондай-ақ қарастырылған қаржы көздерінен ақша қаражаттарын толықтай алмау
немесе мүлдем ... ... ... ... ... көрсетулерге бағаның төмендеуі нәтижесінде пайданың азаюы жатады.
Қаржылық шығындардың ерекше түрлеріне ақшаның ... ... ... ... ... ... бюджетке қосымша алып
қоюға байланысты туындайтын ақшалай шығындар жатады.
Уақытты жоғалту кәсіпкерлік ... іске ... ... ... ... мерзімде жүзеге асырылатын жағдайларда пайда ... ... ... ... күндермен, апталармен, айлармен
есептеледі.
Шығынның арнаулы түрлері ... ... мен ... ... ... абыройына, кәсіпкерге залал келтіруден сондай-ақ әлеуметтік-
экономикалық, моральдық-психологиялық, ... ... ... ... ... ... болмайтын факторлардың қатарына саяси тәуекелділікті
тудыратын саяси ... да ... ... Ол ... жүргізу
шарттарының күтпеген жерден өзгеруі, кәсіпкерліктің ... ... ... ... ... қою нысанында пайда ... ... ... ... ... көбейту, мәжбүрлеу аударымдарын
енгізу, келісім шарттарын, меншік ... ... ... ... ақшалай қаражатқа қатынастарды өзгерту себеп болады.
Болжанбайтын шығынға табиғи зілзала зардаптарын талан-таражға салуды,
мүліктерді бүлдіруді де жатқызуға болады.
Қолданылып ... ... мен ... ... ... сондай-ақ фирмадағы кәсіпкерлік қызметтің экономикалық
негіздемесін жүзеге асыратын адамдардың біліксіздігінен туындайтын шығындар
бір бөлек.
Серіктестердің арам пиғылдарынан ... ... ... ... ... деңгейін анықтау үшін әдетте статистикалық, сараптамалық,
құрастырмалық әдістер пайдаланылады. Статистикалық әдістің мәні – осы
немесе ... ... ... орын ... шығындар мен табыстардың
статистикасын зерттейді, нақты экономикалық пайданың ... ... ... және ... ... ... айқындайды.
Сараптамалық әдіс тәжірибелі мамандар пікірлерінің жиынтығын өңдеуден
тұрады. ... ... ... және ... әдістерін
қосарлап пайдалану неғұрлым нәтижелі вариант болып есептеледі.
15.2 Тәуекелділікті басқару
Нарықтық жағдайда істі жүргізу ... ... ... ... біліктілікпен бағалай білуді және оның теріс
салдарларын тиімділікпен азайтуды немесе өтеуді қажет етеді.
Тәуекелділіктің ... ... ... ... ... үшін ... ... шығынның мөлшеріне қарай оның белгілі бір аймақтарын
бөліп алу ... ... ... ... ... берілген.
Ұтыс ... ... ... жол ... ... ... ... ... ... ... 15.1 ... ... ... ... яғни ... қызметінің экономикалық
нәтижесі дұрыс жер тәуекелділіксіз аймақ деп аталады.
Тәуекелділікке жол беруге болатын ... - өз ... ... ... ... ... ... демек коммерциялық қызмет экономикалық
жағынан өзін-өзі ... ... сөз. ... жол ... ... шегі ... пайдаға тең шығынға сәйкес келеді.
Қауіпті тәуекелдік аймағы – бұл ... ... ... ... ... түсімге дейін (шығын мен пайда сомасынан) алып кететін аймақ.
Мұнда кәсіпкер ешқандай кіріс ала алмайтыны былай тұрсын, ... ... ... ... ... ... тәуекелдігіне бел байлайды.
Апатты тәуекелділік аймағы – ықтималды шығыны ... ... ... және ұйымның меншікті капиталына тең мөлшерге дейін жетуі мүмкін
аймақ. Апатты тәуекелділік ұйымды немесе ... ... ... ... ... ... Сонымен қоса, апатты тәуекелділік ... ... ... ... ... денсаулығы мен өміріне
қауіп төндіретін және экологиялық ... ... ... ... ... басқару бүгінде менеджмент саласында кәсіптік қызметтің
қарқынды дамып келе жатқан түрлерінің бірінен саналады. ... ... ... ... жөніндегі менеджер (тәуекелшіл
менеджер) деген лауазым бар, олардың міндеттеріне ... ... ... ... ... ... ... тиісті мамандармен
қатар тәуекелді шешімдер қабылдауға қатысады және олардың ... ... ... ... ... ... қызметтің негізгі мынадай бағыттарын
қамтиды:
тәуекелділік дәрежесін зерттеу, ... және оған баға ... ... алу, минимизациялау және сақтандыру жөніндегі іс-
шараларды әзірлеу әрі оны жүзеге асыру;
дағдарысты басқару (пайда бола ... ... ... жою
және ұйымды аман алып шығудың тетіктерін жасау).
Ұйымдастыру үшін тәуекелділікті ... ... ... алудың маңызы зор. Ол үшін мынадай сұрақтарға нақты жауап
беру қажет:
өз қызметіңде тәуекелділіктің ... ... ... ... ескеруін
қажет;
осындай тәуекелділікті басқаруға қандай тәсілдер мен ... ... өз ... ... ... ... ала ... (шығынның өз
қаражаттарыңның есебінен өтеуге болатын ыңғайлы сомасы).
Алайда тәуекелділікті басқару үшін стратегияны қалыптастырумен ... оны іске ... ...... ... ... қажет, ол өз кезегінде мыналарды қажет етеді:
қабылданатын шешімдерді бағалаудың және бақылаудың ... ... ... ... ... бөлімше (қызметкер)
ұйымдастыру;
тәуекелділікті сақтандыру және залалдар мен шығындарды өту ... бөлу және ... ... ... сондай-ақ тәуекелділікті басқару жөніндегі арнайы нұсқаулық
әзірлеудің орынды әрі ... ... ... ... онда ұйымның жекелеген
қызметкерлері мен ... ... ... ... байланысты әрекеттері рәсімделген болар еді. Мұның
бәрінен бұрын банктерге,несиелік, ... ... ... сондай-ақ ұйымдардың қаржылық және ... ... өзге де ... ... ... басқарудың әдістерін өздерінің мақсаттары жағынан да,
ықпалдық тетіктері жағынан да бір-бірінен бөлек негізіг екі ... ... ... алу және ... ... ... ... деңгейін төмендетуді мақсат етіп ... ... ... ... ... болады:
қабылданатын шешімнің варианттарына алдын-ала мұқият ... ...... бір шешімге байланысты
шығындардың шекті сомасын белгілеу;
борышкерлік міндеттемелерді ... ... ету үшін ... мен ... ... пайдалану;
тәуекелділіктерді диверсификациялау, мәселен, ұйымның ... әр ... ... ... 12 ... ... ... әр алуан түрлеріне (оңтайлы 8-20 ... ... ... ... оңтайландыру (1/3-ірі, 1/3 – орташа,
1/3-шағын фирмалар), жеткізушілерді қосарландыру (кемінде екі жеткізуші, үш-
төртеу болса ... ... ... жүкті тасымалдау кезінде партияларға бөлу
(кемінде екі партия), тауарлар мен қызмет ... ... ... бойынша өткізу (тұтынушылардың, клиенттердің әр түрлі санаттары, әр
түрлі аймақтар), құндылықтарды әр ... ... және ... ... орташа нормасына бағдар жасаған дұрыс болады,
өйткені одан да қомақты ... ... түсу ... ... ... дер ... ... ашып, бақылаудың тиімді жүйелерін қолдану.
Ұйымдастырудан кеткен зиянды өтеуді мақсат ететін екінші бағытқа
тәуекелділікті басқарудың мынадай ... ... ... және ... қор ашу (өйткені, мысалға, "Ресей
Федерациясындағы акционерлік ... ... ... ... ... ... ... жетпей қалған жағдайда ықтималды залалдарды
жабатын және облигациялық қарыздарды өтеуге арналған резервтік қор ... ... ... егер ... ... ... дивидендтерді
төлеуге арналған арнайы қор ашылуы мүмкін);
сақтандыру ... ... ... - әр ... ... ... ... жауапкершіліктерді
және т.б. сақтандырудың шарттарын жасау.
Кәсіпкерлік қызметтің ... ... ... ... ... болады, онда тәуекелділік деңгейін анықтаудың әдістерді теориялық
жағынан да, практикалық ... да ... ... қойылған. Тәуекелділіктің
сандық өлшемі ысыраптың абсолютті немесе салыстырмалы деңгейімен айқындалуы
мүмкін. Абсолюттік көріністе ... ... ... құндылық өлшемінің
ықтимал ысырабы ретінде көрінуі мүмкін.
Өндірістік кәсіпкерліктегі ысыраптар төменде келтіріліп отырған
көрсеткіштерден ... ... ... көлемінің төмендеуі және ... ... ... өнімдерді өткізу, жабдықтардың қаңырап
бос тұруы немесе ... ... жете ... ... ... босқа
кетуі, қажетті алғашқы материалдардың болмауы, ... ... ... ... толық алмауға әкеп соқтырады. Бұл жағдайда ∆Д ықтимал
ысыраптар құндық көріністе
∆Д= ... 1 ... ... ... ∆О - өнім ... көлемінің ықтималды азаюының қосындысы ; Ц -
өнім бірлігін өткізудің бағасы.
2. Өнім сапасының айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... бағаның
құнсыздануына байланысты ... ... ... ... ... 2 )
ықтимал ысырабына душар етеді.
мұндағы ∆Ц - өнім бірлігі бағасының ... ... О - ... ... ... ... жалпы көлемі.
3. Материалдарды, шикізатты, отынды, энергияны артық жұмсауға
байланысты ... ... ... шығындар мынадай тәуелділікпен
айқындалатын ысырапқа ұрындырады:
∆Д = ∆МЦ
мұндағы ∆М – материалдық ... ... ... ...... бірлігінің бағасы.
4. Тым қымбатқа түсетін көлік тасымалының, сауда шығындарының, үстеме
шығындардың және жанама шығындардың салдарынан ... ... ... ... ... Қызметкерлердің есептік санын асырып жіберудің немесе еңбек ақының
жоспарланған деңгейден жоғары болуынан туындайтын белгіленген еңбек ... ... ... ... Егер ...... ... асыру процесінде аударым және салық
ставкалары кәсіпкер үшін қолайсыз ... ... ... ... ... ... төлемінің сомасы.
7. Айыппұлдардың, табиғи залалдардың, сондай-ақ табиғи апаттарға
байланысты ысыраптардың мөлшері, ал мұндай ... ... шығу ... ... ... кәсіпкерліктегі ысыраптар мынадай көрсеткіштерден
көрінеді.
1. Сатып алу ... ... ... ... ету жағы ... жобаны жүзеге асыру процесінде тауардың сатып алу бағасының
қолайсыз өзгеруі (өсуі)
∆Д = О ∆Ц өрнегі ... ... (∆Д) алып ... О – ... ... ... ... алудың көлемі; ∆Ц – сатып
алу бағасының ықтималдық шарықтауы.
2. Сатып алу ... ... ... ойда болмаған
деңгейде төмендеуі іске асыру көлемінің, яғни ... ... ... соқтырады. Пайданың (кірістің) ысырап болуы тауарды өткізу
көлемінің бірлігіне тең ... ... алу ... ... мен ... ... ... ретінде есептеледі.
Мынаны ескеру қажет, сатып алу және өткізу көлемінің ... да ... ... ... өйткені тұрақтылығы шартты деп
аталатын шығыстардан басқа операция көлеміне ... ... ... ... ... ... ысырап немесе тауардың
сапасының, тұтыну бағасының ысырабы оның құнының ... алып ... ... ... ... ... көлемімен сатып алу бағасының
көбейтіндісі ретінде ... ... ... ... ... өсе ... кірістің, пайданың азаюына алып ... ... ... қатарына ойда болмаған баж салынған, ... ... ... ... ... ... ... тауар бағасының жобадағы бағамен салыстырғанда
төмендеуі өткізу ... ... ... ... ... ... ұшыратады.
6. Өткізу көлемінің сұраныстың болжап болмайтын құдырауына немесе
тауар қажеттігінің азаюына, оны бәсекелес тауарлардың ... ... ... ... ... ... өнім көлемі мен босату
бағасының көбейтіндісімен өлшенетін шығыстар мен табыстың ... ... атап ... ... ... ... ... бұл да коммерциялық кәсіпкерлік, бірақ мұндағы тауар ақша, бағалы
қағаздар, ... ... ... ... ... кәсіпкерлікке тән
асыраптар қаржылық кәсіпкерлікке де етене.
Дегенмен, қаржылық ... ... ... ... ... ... төлем қабілетінің жоқтығы, валюта, бағалы қағаздар
бағамының ... ... ... ... ... жүзеге асыру процесінде қаржы ресурстарының белгілі бір бөлігін
алып қою ықтималдылығы секілді ерекше факторларды ескеру қажет.
Салыстырмалы жағдайда ... ... ... ... ... айталық капиталға, шығындардың немесе пайданың қосындысына
қатынасымен айқындалуы мүмкін. Алайда, есеп іс ... ... ... ... ... әдетте, тәуекелділіктің бір емес, бірнеше түрін ... ... ... түседі.
Банкроттыққа алып баратын тәуекелділік дәрежесін санамалап бағалау
мүмкіндігінің ... аса ... ... барынша мүмкін болған көлемі
мен инвестордың меншікті қаражатының көлемінің арақатынасын көрсететін
тәуекелділік коэффициенті осы ... ... = У/С ( 5 ... Кр- ... коэффициенті; У – залалдардың барынша мүмкін
болған сомасы; С – меншікті қаражат сомасы.
Эмпиризм зерттеулері ... ... ... ... 0,3 –ті ... ал ... ... (одан да жоғарылау
банкроттыққа ұшыратар еді) - 0,7-ні көрсетеді.
Тәуекелділікті басқару ғылым және ... ... ... ... күрделі саласы, өйткені әр түрлі ... ... ... ... ... ... және ... менеджмент
элементтерін, сақтандыру қызметі мен ... ... ... ... ... ... ... Қазіргі бизнес
тәуекелділікті басқарудың спецификалық биржалық тетіктерін ... ... ... табу үшін де пайдаланылатын форвардтық, фьюгерстік, көтермелік
сияқты шұғыл мәмлелерді неғұрлым көбірек пайдалануды қажет етеді.
Банктер мен ... ... ... бүгінде осы тетіктерді
белсенділікпен пайдаланып келеді. Қазіргі ... ... ... ... ... ұйымдарының менеджерлерінің тәуекелділік – менеджмент
әдістерін игеруіне және практикада белсенділікпен ... ... Ұйым ... ... ... ... ... рационализациялау
Өндіріс тиімділігінің жоғарылауында ең маңызды ... ... ... және өндірістің басқару әдістері мен
ұйымдастыруының рационалды формаларының ... ... ... ... ... өнімділігінің өсуіне және
өндіріс шығындарының азаюына бағытталған. Бұл ... ... ... ... ... пен ... стратегиялық
жоспарлау, басқару мен жоспарлау жобасын енгізу, шешім ... мен ... шешу ... қолдану арқылы жетеді. Жоғарғы ... мен ... ... ... ... қамтамасыз ету үшін кәсіпорында
негізгі және көмекші өндірістік процестердің рационалды ұйымдастырылуы
бойынша берілген ... ... ... ... ... қажет. Өндірістің
сол күйіндегі техникалық деңгейінде кез келген көмекші ... пен ... ... ... ... пен ... ... транспорт, техникалық
құралдарды жөндеу, техникалық бақылау, ... ... ... ... негізгі себебі болып табылады. Өндірістік цикл
ұзақтылығының қысқаруы- ... ... ... жоғарылауының
негізгі көрсеткіші болып табылады. Бұл өндірісті басқару мен ұйымдастырудың
негізгі ... ... ... ... ... еңбекті
ұйымдастыру рационализациясымен байланысты және ол мынаны қамтиды:
- жұмыс орнын ұйымдастыру, оны ... ... ... ... ауысу жолындағы ұзақтылығын қысқарту;
- жұмысшының рационалды қозғалысын енгізу мен ... ;
- ... ... ... ... еңбекті қабылдау мен рационалды
әдістерін енгізу мен өндіру.
Өндірістің ұйымдастырылуы бойынша ... ... ... ... ... қалыптастыру мен зерттеу, жұмыстың тиімді ... ... ... ... ... еңбек әдістері технологияның дамуымен
байланысты және көбінесе сол арқылы анықталады. Технологиялық ... ... ... ... өнім өтетін технологиялық операциялар
мен түрін және де сол операциялар іске ... ... ... ... ... ... мен ... арқылы беріген технологиялық
операцияларды тиімді орындау керек деген сұраққа жауап сұрайды.
Еңбек ... ... ... ... ... - ... ... өсіру мен еңбек сыйымдылығы қысқарту. Соған байланысты еңбек
әдістерін рационалды ... үшін ... ... ... ... ... құруына көп көніл бөлінеді. Ұқсас өндірістік жұмыстарды
шешу түрлі технологиялық және ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек өнімділігінің деңгейіне әсер етеді.
Өндірістің ұйымдастырылу мен ... ... ... ... ... ... қиындатады және қиын анализ
техникасын туғызады.
Өндіріс тиімділігі өндірісті функционалдаудың соңғы нәтижесі ... ... ... ... ... және ... ... деңгейіне көрініс береді. Тиімділіктің жоғарлауы-
ең басты мақсат, оның іске асуы ... ... ... жетеді:
- өндірістің және технологиялық базаның дамуы;
- инновация;
- өнімді шығарудағы шығыңдардың экономикалық тиімділігінің жоғарлауы;
- инвистициялық ... ... ... жүйе ... ... ... ... жалпылама критерийі болып
табыстар құнының ... ... ... ... ... табылады.
16.2 Менеджмент тиімділігінің маңызы
Экономикалық еркіндік пен нәтижеге толық жауапкершілікті болжайтын
нарықтық экономика шартындағы ... ... өсуі ... ... ... ... ... Кәсіпорын иесі үшін басқаруға кеткен
ресурстар шығыны ғана маңызды емес, ... ... ... ... нарықта
кәсіпорынға стратегиялық артылықшылықтар туғызады, кәсіпорынның қоғамдық
маңыздылығын қолдайды және т.с.с.
Басқару тиімділігінің түсінігі көбінесе ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінің басты
критерийі ретінде басқарылатын ... ... ... ... ... ... проблемасы- экономиканы басқарудың қосалқы
бөлімі, ол келесілерді қарастырады:
- ... ... яғни ... ... ... ... потенциалы
материалды және интеллектуалды формада көрінеді;
- басқару функцияларына қатысты іске асыру бойынша жұмыс ... ... ... арқылы анықталатын басқаруға кеткен
шығыстар мен шығындар;
- басқарылатын еңбек мәні;
- нақты мақсаттарға ... ... іске ... ұйым ... кезіңдегі адамдардың тиімділік іс әрекеті.
Басқару тиімділігі –бұл басқарушы және басқарылатын жүйенің іс-әрекеті
түріндегі басқару жүйесі мен жүйені функционалдау ... яғни ... ... ... ... ... Ол басқарушы
орган қандай шартта мақсаттардың іске асуын, ... ... ... ... ... тиімділігі өндіріс тиімділігінен көрінеді, ол
оның қосалқы бөлімі.
Менеджер қызметінің тиімділігіне әсер ... ... ... оның ... ... ... мүмкіндігі; өндіріс құралдары;
ұжым мен қызметшілер қызметінің әлеуметтік аспектілірі; ұйым мәдениеті. ... ... әсер ... ... ... - басқаруды жетілдірудің негізгі
көрсеткіші. Басқаруға ... ... мен ... ... ... жолымен
басқару тиімділігін бағалауға болады. Бірақ мұндай жеңілдетілген бағалау
корректі емес, өйткені басқару нәтижесі әрдайым пайдада емес. Ол тек ... ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық бола
алады және де басқаруға кеткен шығындарды нақты белгілеу әрдайым мүмкін
емес.
16.3 ... ... ... мен ... ... әрбір вариантына тиімділік критерииінің нақты
мағынасы сәйкес келеді және ... ... ең ... ... ... басқару вариантын табу. Басқару мен өндіріс тиімділігі ретінде
бөлек ресурстар түрлерін (еңбек, ... ... ... ... ... мен ... ... (өндіріс көлемі, пайда, уақыт және
т.б.) білдіретін жалпылама көрсеткіштер қолданылады.
Пайда көрсеткіштері мен рентабельділігі қызметтің соңғы нәтижесін және
басқару ... ... ... ... ... ... ... емес, пайда факторларына ... ... ... ... ... ... толық және шаруашылық
қызметінің нәтижесіне көрініс береді, бірақ еңбек ... ... мен ... ... ... Сол үшін жеке ... ... ресурстарын қолдану тиімділігінің жоғарылауын бағалау
үшін еңбек өнімділігінің өсу ... ... ... ... ... ... қорлар - пайдаланылады. Басқару
тиімділігін бағалау кезінде жеке және ... ... ... ... қажет.
Басқару субъектісіне қатысты басқару қызметінің тиімділігі сапалы
(әлеуметтік тиімділік) және сандық ... ... ... мүмкін.
Сандық көрсеткіштер. Басқару жүйесінің сандық көрсеткіштер қызметіне:
еңбек көрсеткіші- басқару сферасында тірі еңбекті ... ... ... ... еңбек сыйымдылығын қысқарту); ... ... ... ... ... уақыт үнемдеу көрсеткіші-
прогрессивті ұйымдастырушылық ... ... ... ... ... ... ... қысқарту кіреді.
Сапалық көрсеткіштер (әлеуметтік тиімділік) өте маңызды мағыныға ... ... ... ... ... ... деңгейі; менеджерлер квалификациясының ... ... ... ... ... ... деген қанағат; қоғамдық
сенімді жаулап алу; ұйымның әлеуметтік жауапкершілігін күшейту.
Егер ... ... ... ... ... ... ... жетсе, онда басқару жүйесінің ұйымында оң
қозғалыс болады және экономикалық әсерге қол ... ... ... бойынша әдістемелік ұсыныстар мен оларды
іріктеу үшін қаржыландыруға» ... ... ... ... ... ... ... салымдарын қажет ететін
компьютерлік ... ... ... ... ... ... жүргізуге болады.
Бұл ұсыныстарға сай инвестициялық жобалардың тиімділігін бағалағанда
келесілер қолданылады: коммерциялық (қаржылық) тиімділік- жобаға ... ... іске ... ... нәтижелерін анықтайды; бюджеттік
тиімділік- жобаны асыруының қаржылық нәтижелерін федералды, аймақтық және
жергілікті бюджеттерге ... ... ... ... ... іске ... ... инвестициялық жобаға қатысушылардың
тікелей қаржылық қызығушылықтарынан, мудделерінен тыс тұратын және ... ... ... ... мен нәтижені анықтайды.
Жобалардың тиімділігін бағалаудың негізін жобалардың ... ... ... және өзара қатынас құрайды инвестициялық ... ... ... ... құн ... ... ... әртүрлі кезеңдерде ақшалық түсімдер мен шығындар тепе-тең емес.
Менеджменттін тиімділігі бағалауда басқа да тәсілдер ... ... ... ... мен ресурстарды пайдаланудың
шын маңызы арасындағы қатынасты ... ... ... ... ... ... ... әсерінің шығындарға қатысы арқылы
анықталады.
Менеджменттің тиімділігін бағалауда басқарудың үнемділік көрсеткіші ... ... ... ... өнім, пайда, жалпы табыс)
басқару аппараты ұстаудың шығындарына қатысы.
17. ИННОВАЦИЯЛЫҚ МЕНЕДЖМЕНТ
17.1 Инновациялық менеджмент ... ... ... ... ең ... ... стратегиялық басқарудың бір бағыты. Оның мақсаты ... ... ... және ... қызметінің басты
бағыттарын анықтау болып табылады: жаңа ... ... және ... ... ... ... ... және одан әрі дамыту;
өнімнің дәстүрлі өндіретін одан әрі ... ... ... өндірістен
алу.
Инновациялық менеджментте басты назар инновацияның (жаңашылдықтын)
стратегиясын қалауға және оны іске асыратын шараларға аударылады. ... ... табу және ... ... ... ... ... айналады, өйткені ол фирма дамуының барлық басқа бағыттарын
анықтайды.
Инновациялық менеджмент мыналарды ... ... ... ... мен ... жасап шығару;
- жаңа өнімді тауып шығару және өндіріске енгізу процестерін бақылау;
- жаңа өнімдерді ... ... ... ... ... инновациялық саясат жүргізу;
- инновациялық қызмет программаларын қаржымен және ... ... ... ... ... ... жұмысшылармен қамтамасыз ету;
- инновациялық мәселелердің кешенді шешім жолдарын табу ... ... ... ... ... бағыттылығы мен мазмұнына факторлардың басты
төрт тобы әсер етеді:
1. Жаңа енгізулер жайында ... ... ... ... ... ... енгізу мүмкіндігі ұйымның қаншалықты жаңашылдықтан
хабардар болуынан және олардың тиімділігін ... ... ... болу бір ... ұйым ... сапасымен байланысты
болса, екінші жағынан, жаңашылдықты ... ... бар ... ... бір ... енгізілуі мәселені дұрыс түсінуінен ... ... ... ... болады. Жаңашылдықты
мақұлдау үшін, ол белгіленген ... ... ... жету ... ... ... ... қолдануы тиіс.
2. Сыртқы бағыныштылық – фирманың сыртқы ортадан тәуелділік немесе ... ... ... ... ... ... белгілі
түрі – ұйымның сыртқы ортадан алатын қарыз қаражатына , ... ... ... ...... мақсаттарға әлі пайдаланылмаған ресурстар.
Фирманың резервтерге ие болуы жаңашылдық пен мәселе ... ... ... Кез ... ... ... белгілі резервтердің
пайдаланылуын қажет етеді. Резерв ... бар ... ... ... құралуы мүмкін.
4. Ұйымдастырушылық құрылым. Орталықтандыру, формализация, күрделілік,
интеграцияға ұшыраушылық, ашықтық ... ... ... ... шешу ... ... және шешім қабылдаудың
өзін түсінуіне және ... әсер ... ... ... жиі ... сол ... егер
кәсіпорынның алдындағы туындаған мәселелерді жаңашылдықсыз шешу мүмкін
емес. Бірақ, сонымен қатар жаңашылдыққа жеткілікті ... ... ... тағы бір ... әрбір жаңашылдық қалыптасқан жүйелердің
бұзылуына, оның ... ... ... әкеп ... ... мамандар ұйымды функционалдау мен оны өзгерту
арасындағы белгілі ... ... ... отыр.
Фунционалдау қадай да бір әрекеттің нәтижені циклдік өзіндік өндіруді
қарастырады. Ол тек оның ... және ... ... ... ғана әсерлі
болмақ.. Ұйымның мақсатының,құрамының, құрылымның, жүйесінің тұрақтылығы
оның ... ... ... ... ... ... бір
жаңашылдық, тіпті қандай да бір уақытта функционалдауды «бұзады» оның
параметрлері өзгереді және ... ... ... ... ... жүйе ... арасындағы қарама-қайшылық және оның өзгеруін
инновациялық деп атайды. Жүйедегі ... ... ... ... ... өзгерте отырып, өзгелерінің тұрақтылығын сақтау жасанды кезеңдер
арқылы жүзеге асырылады.
17.2 Инновациялық процестің негізгі кезеңдері
Жаңа өнімді ... ... ... ... тұрады. Оларға сипаттама
беретін болсақ:
1. Идеяларды жүйелеу:
- ғылыми зерттеу бөлімдерімен ... ... ... маркетинг
қызметі сауда делдалдары, соңғы тұтынушылар (өтініштер, міндеттемелер,
жарнамалық) ... ... ... өзгеруі туралы ақпарат
жинау;
- фирманың өнімді қайта өндіру және оны ... ... ... ... ... ... потенциалды мүмкіндіктері туралы ақпарат
жинау;
- мақсатты нарықтың ұзақ мезімді оның даму тенденция туралы ақпарат жинау.
2. Жаңа өнімді ... ... және ... ... ... оны ... ... асырудың мүмкіндіктерін анықтау:
- дәстүрлі және жаңа өнімдерге технологиямен қамту дәрежесін ... жаңа ... ... ... және ... дамуына сәйкестігі;
- келешектік өнімнің патенттік тазалығын анықтау.
3. Жаңа ... ... ... сараптау, маркетингтік бағдарлама
құру;
- идеяның нақты жоба түріне айналу процесінде өнімнің техникалық өңделуі;
- өнімнің технико-экономикалық ... ... оның ... және
бағалық сапасын анықтау;
- сауда көлемі мен нарықтық сұраныс потенциалын ... жаңа ... ... ... жаңа ... ... мен құруға кеткен шығыстарды анықтау;
- жаңа өнім ... үшін ... ... ... ... ... шикізат пн материалдар, кадрлік қызметшілер қаржылық; жаңа
өнімді меңгеру мерзімімен онымен нарыққа шығу; жаңа өнім ... ... мен ... өнім бойынша маркетингтік
бағдарламаны әзірлеу.
4. Жаңа өнімді құру:
- ұйымның бөлімшелеріне міндеттерді бөлумен байланысты жаңа ... ... ... әзірлеу;
- техникалық сынауларды жүргізумен үлгі құру (экологияға деген тексеріс
қауіпсіздік);
- тауар ... оның ... ... ... ... ... ... басқа коммерциялық шарттармен және бағасы бойынша үш айлық ... ... ... ... ... ... ... оптималды каналдардың іске асуын таңдау;
- жарнаманың әдістері мен құралдарын таңдау;
- техникалық қызмет көрсетуді ұйымдастыру;
6. Өнім бойынша ... ... ... ... жаңа ... ... ... қабылдау; ол мынадай көрініс береді;
- жаңашылдықты енгізудің коммерциялық түсініктемесі - сауда көлемі,
пайдалылық, ... пен ... ... ... ... мен ... сол тауарлардың сатудағы тәжірибесі, нарықтағы
фирманың атақтылығы; тұтынушылар мен ... ... ... ... ... ... – қолда бар қуаттылықты ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктер – сату мен көпшілік өндірістегі инвестицияның жалпы
сомасы, ... ... ... ... ...... өнімнің сатуды
болжанатын мемлекеттегі мемлекеттік нормаларға;
- жаңашылдықты енгізудің ... ... ... ... ... ... ... біріншіден кәсіпорынның жалпы шаруашылық саясатын
іске асырушы ... және ... оның ...... іске ... ... орын алады. Ол фирманың тұтынушылар
сұраныстары мен ... ... ... фирманың экономикалық
потенциалын нығайттатын өндрістің ... ... ... ... ... ... әзірлеу ... ... ... ... ... ... жоқ, жаңа бір өнім ... шығару мұндай саясат
тұтынушыларға екпінді ықпал ету мен жоғары технологиялы ... бар жаңа өнім ... ... Мұны іске ... ... ... ... ғылыми-техникалық салада көптеген
жұмыстар жүргізіп, негізгі және қолданбалы ғылымдарда жетістіктерге
жетіп, оны тез игеріп және ... ... ... ... ... жаңа ... бәсекелесттік, НИОКР-де және жаңа
бұйымды жасау кезінде-ак ... ... ... бар және ... ... жеткен, бірақ фирма
үшін өнім түрін жасап шығару. Мұнда нарық көшбасшысының үлесін жаулап
алу немесе оның соңынан ... ... ... ... ... көрсеткіші бар балама тауар жасап
шығару ұсынылады. Бұл саясатты ... ... ... құрастыру мен
нарыққа тез бейімделгіш технологияны талап етеді. Бұл жағдайда фирма
НИОКР-ге көп шығын жібермейді, бірақ нарық ... ... ... ... ... туғызады. Онымен бірге кәсіпорын ... болу ... ... ... ... ... ... бейімделуі
бәсекелес фирмалардың шығаратын ... ... ... қол ... мен ... ... жетілдіру мен мақсатты жинақталған ... ... ... ... ... ... қосындылардан тұратын
өнімдерді шығаруға өндірістің бейімделуі өндіріс технологиясын
жетілдіру мен ... ... ... қажет етеді. Мұндай
саясатты іске асыру үшін өнім ... ... ... ... мен бөлшектерін ... ... ... емес ... ... ... өте жақсы
әзірленген технология, НИОКР-ға шығындар қажет
Иновациялық саясат технологиялық процестер мен жаңа ... ... құру ... ... ... бұрын өнім игерілген сапалы
сипаттардың жақсаруына әрдайым бағытталған болу керек. өнім ... ... жаңа ... ... алу мен ... ... ... фирмаішілік кооператив
негізінде өнім шығару және де ... ... алу ... ... ... ... ... пайда болған жаңа
аналогтар-өнімдерінің жеке өндіру негізінде ... ... ... инновациялық саясат қарастыруы мүмкін
Конструкцияны модернизациялау арқасында жаңашылдықпен ерекшеленетін
күшті қосындылардан ... ... ... ... ... ... қаржы бөлуді қажет етпейді, ол инженерлер мен ... ... ... ... ... ... ... аналогтар жоқ алдын-ала анықталған
аналогтар сегменттерін енгізу, қолдану қолайлығын жоғарылататын көп көлемде
емес өзгерістерді енгізу ... ... ... Ескірілген, бірақ бөлек нарықтарда сұранысқа қолдану табатын дәстүрлі
тауарларды шығаруға ... ... жаңа ... көшу ... технология бойынша қойылған өнім өндірісін сақтау жинақтылығы
туралы сұрақтарды шешуді талап етеді. Бірақ та ... ... ... ... циклінің стадиясын, нақты тауар түрінің моралді
ескіру деңгейін анықтау өте зор ... ... ... ... ... ... үшін өте маңызды, өйткені шаруашылық
қызметтің бағыттарына ресурстарды концентрациялауға мүмкіндік береді.
Саясат бірінші жоспарда ... ... мен ... ... мен оны ... өндірісіне негізу сұрақтарын қозғалысқа
келтіретін фирманың ... ... ... және жаңартуды
қамтамасыз ету. Мұнда сол қызметке кеткен шығындармен қатар, ... ... іске асу ... ... ... ... іске асуы нақты мақсаттар мен оған қол жеткізу жолдары
тұжырымдалатын НИОКР бағдарламасын ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық потенциалының өсуіне
мүмкіндік береді.
17.4 Инновация процесін ... ... ... ... алуан турлі және спецификалық
сұрақтарды шешуге бағытталған түрлі функциялар (маркетинг, жоспарлау, ұйым,
бақылау) ... ... Ол тек ... ғана емес, сонымен бірге
НИОКР, қаржы, коммуникация, сату, яғни ... ... ... ... өнім ... ... алдында инновациялық өнімділік менеджментімен
шешілетін және қарастырылатын актуалды проблемалар мен ... Жаңа өнім ... ... ... ... ... өнім бағасы
бойынша қолданатын сұраныс ... ... ... ... ... ... оның ... өзара байланысты қызмет көрсету
мен әкелу шарттары, басқа қызметтер мен өнімдерге қарағанда жаңа өнімнің
толықтылығы мен ауыспалылығы және т.б.). Жаңа өнім үшін ... ... және ... ... ... ... ... өнімді таныстыыру әдістері, сертификаттау, жарнама,
клиенттармен жұмыс) ... Жаңа ... ... ... ... мен ... ұзақтылығын
жобалау. Қажет жұмысшылардың еңбек қарым-қатынастарының мерзімдері мн
типтері, олардың қайта мамандырылған деңгейі, жабдықты ... алу ... алу ... ... қажетті технологиялық жабдықтардың
амортизациялық ... ... ... ... ... ... құрудағы көлемі туралы болжам негізінде шешімдер
қабылдау.
3. Жаңа өнімніңсату амалдарын анықтау – бөлшек сауда кәсіпорны ... ... ... ... ... ... да типтерінің таңдауы.
4. Ресурстар нарығының коньюнктурасын зерттеу (материалдар, ... ... ... оның ... ... ... болжауын анықтау мақсатымен жаңа өнім саудасы мен өндірісі
үшін қажет.
5. Жаңа өнім үшін қажет өнімдер ошағын, жабдықтарды ... мен ... ... ... ... қиын ... ... мен өндіру жөнінде бәсекелестермен
мүмкін болатын кооперациялық варианттарын жасау.
7. Жаңа өнімнің сауда және өндіріс көлеміне, бағасына, шығындарға ... ... ... ... мен ресурстарды сатып алу бағасы
бойынша бақылау цифралары мен ... ... ... жоспарлау.(қысқа
және ұзақ мерзмді)
8. Капитал салымдарының өзін ақтау мерзімі мен қайтару ... ... ... қолданатын инвестициялық жоба сияқты инновацияны
жоспарлау мен тиімділікті бағалау.
9. Тәуекел анализі, ... ... мен ... ... Жаңа ... нарықты орналастыу мен игеру, ... ... ... – жоспарлау, қаржыландыру мен инновациялық жоба
мониторингі, ішкі және сыртқы венчур.
11. Жаңа ... ... ... ... ұстау мен нарықта орналастыру, игеру,
құру процесі кезіндегі технологияларды берудің ... ... ... ... ... ... ... іс-
сапары, зерртеу мен өндіруге тапсырыстарды беру немесе орындау, ғылыми-
техникалық бірлестік және т.б.
Егер өнім жаңа емес, ал ... ... ... онда ... ... ... мен міндеттерді мына бір айырмашылықпен
шешеді. яғни жаңа ... үшін жаңа ... құру ... ал ... ... нарығын технологиялық өнімділіктің көмегімен көп көлемде толтыру
мүмкіндігін анықтау болып табылады.
Қазіргі шарттарда тез арада иновациялық ... ролі ... ... ... ... барлық бағыттарын жаңашылдық анықтайды.
«Ғылым - өндіріс – сату – ... ... ... көрсету» жүйесін жаңашылдық
енгізу сферасында әріптестікті құруын, коммуникацияны қолдауын, новатролық
талпыныстарды ынталандыруын, жаңашылдықты ... ... ... ... қажеттігін туғызады. Шығармашылық адамдарды ынталандыру
мен іздеу, ... ... ... ... ... атмосферасын
жетілдіру мен қолдану, ... ... ... ... бірінші жоспарда кадрларды қолдану әдістерінің түбегейлі
өзгеруінің қажеттігі болып шығады.
4 БӨЛІМ. ПЕРСОНАЛДЫ БАСҚАРУ
18. ҰЖЫМ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... Ұжым ... ... жалғыз жұмыс істемейді, ұжым құрамында, қандай да
бір бірлестікте, қарым-қатынас территориясында, профессиялық, ... ... ... яғни олар ... Бұл ... ... үнемі өз міндетін атқаруда – оны өз ... ... ... ... ... жүйесінде болады. Осы топ ... ... ... ... ... ... айыру бағытында
біріккендігімен оның мүшесі – ... ... ... ... ... бір кәсіпорынды ұжым қалыптастырады. Ұжым ... ... ... ... Ұжым болу үшін,
белгілі топ қанағаттандырылуы керек мынадай: бірінші және бастапқы мақсаты.
Мақсат құрылымды нәтижеге жету ... ... ... ... ... ұйымдастыру барысында бірге болады.
Екінші бағыты болып психологиялық жағдайда топтың мүшелерінің бір-
біріне ... ... ... ... ... бір-біріне
сәйкестілігімен немесе бірін-бірі толықтыру және темпераменттер т.б. боып
табылады.
Психологиялық түсінік адамдардың өз ... ... ... жету ... ... ... Бұл ... үшінші белгісін
құрайды. Өзара бірігіп әрекет ету ... ... бір өзі ... ... ... ... мүмкіндік туады. Біріншіден, адамның
физикалық және интеллектуалдық мүмкіндіктерін шектеулері ... ... ... ... ... те ... ... бірігіп жұмыс істеу арқасында атқарылатын жұмыстар көлемі
үлкейеді. Ұжымның 4-ші ... ... ... өмір сүру ... ... ... ету табылады, бірақ бұл ... ... ... ... ... ... олар бір-біріне әсер етеді, бұл әсер ету ортақ
мақсаттың қызығушылық құруға ортақтықпен ... ... ... ... әр ... ... ... рол атқарады. Бәрінен бұрын, ұжымның
шеңберінде адамның ... және ... әсер ... ... ... ... адам ... жағдайда көмекпен
қорғаныс ала алады; Ұжымда ол өз ... мен ... ... ... ... әсер ете отыра ұжым оның өзгеруіне қолдау
көрсетеді. Ұжымда адам өз әрекеттеріне сынай ... ... ... ... және өзін ... басқа адамдардың арасында өмір сүруге және жұмыс істеуге ... ... ... ... ... оның ... кері және оң әсер беруі
мүмкін. Өз кезегінде адамның өзі де ұжымға әсер етуге тырысады. Әсер ... ... ... ... Әлді ... ұжымды өзіне
бағындыра алады, ал әлсіз өзі ұжымға бағынады бірақ соңғысы ұжымда өзіне
қолдау ... ... ... ұжым мен оның ... арасында
орташа және сенімді қатынастар, әркім және сенімді қатынастар, әркім ... ... ... ұжымның мақсаттары мен мүдделеріне мақсаттары мен
мүдделеріне силай қарайды.
18.2 Ұжымның негізгі түрлері
Ұжым бұл көптеген ... ... ... ... күрделі
әлеуметтік құбылыс. Мәртебесіне орай ... ... және ... емес ... ... ... ... кеңістік шеңберінде әрекет ететін
мәселені өнеркәміп тұлғалары және оның ... ... ... ... ... табылады. Екіншілер еш жерде тіркелмеген,
адамдардың жарияланбаған тілектері негізінде болатын ... ... ... ... ... және ... емес ... бөлінеді. Ресми құрылған ұжымдарда байланыстың екі түрде болуға тиіс,
формалдыларда басты қызмет болады. Формалды ... олар ... ... ... тек қана ... емес байланыстар болады. Формалды және
формалды емес шекаралары көп ... ... Бұл ... ... ... немес бейтарап түрде өз қалауымен
байланысты.
Құрылым механизмі ... ... ... және ... ... ... ... студенттер, ал екіншіге иұғалімдер жатады. Сонымен
қатар ... ... ... әрі қарайғы уақытта өз мүдделеріне байланысты
құрылымдарға бөлінуі мүмкін (мысалы, ... шет ... ... ... ... ... құрылғандар құбылыс ерігіне ... ... ... ... Өмір сүру мерзіміне байланысты ұжымдар уақытша
және тұрақтыларға бөлінеді. Уақытша ұжым көп жағдайда бір ... ... ... ... болып классификациялық ұжымда, бостандық деңгейі
мүшелері. Біріншіден бұл бостандық ұжым ... ... ... ... ... ... ... белсенділік ұжым түрінде болады.
Біріншісін ұжым өте қатты талап етеді, ал ...... яғни ... ... ... байланысты ұжым анықтаушы бағытта, арнайы және
арнайы емес, өзінің қызығушылығын өткізу, ...... ... ... ... ... және үлкен қарым – қатынасты ... ... ... ... ... болу ... ал
шағын ұжыммен – мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... мерзімде оларды біріншілер деп қарады. Негізінде 2 ... ... ... ... ... Өзін ... ұжым ... белгілі
бөлімдеріне қарай шешім қабылдауда. Әрбір ұжым өз ... ... ... кезеңінде, іс-қимылына қарай топтастырады.
18.3 Ұжымның психологиялық сипаттамасы
Ұжымдар өз ... ... ... ... ... ... деңгейімен ерекшеленеді. Ұжымның психологиялық
климаты ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайлар ұжым мүшелерінің белгілі ... ... олар ... ... ... ... ... психологиялық сипаты өз қызметінің қанағаттандыру деңгейімен
сипатталады. Қанағаттандыру деңгейіне қызмет сипаты оған ... ... көру ... жек ... ... ... мөлшерлемемлері, өсу
келешегі сияқты жайдайлар әсер етеді. Ұжымның ... ... ... ету ерекшелігі белгілі бір рөл атқарады. Қанағаттану көп
жағдайда ұжым мүшелерінің оның ... ... ... ... бағынуына байланысты. Жинақтылық адамдардың белгілі ... жету үшін ... ... қолдау іздеп бірігуінен өзара
эмоционалдық қажеттіліктерінен, белгілі бір ... ... ... ... білу ... Ұжымның жинақтылығы адамдардың ондағы жағдайы
сонымен қатар психологиялық және әлеуметтік психологиялық ... ... ... ұжым ... ... құрайды.
Екіншінің негізін кәсіби және рухани сапалардың негізі ... ... ... ... ету болып;
- құрылымдағы әр жұмыскердің жеке мүмкіндіктерінің сәйкестілігі, бұл
оның жақсы жүруіне, ... ... ... ... ... адамдар арасындағы сенімнің негізін құрайтын рухани жақтарының сәйкес
келушілігі.
- өзара ... ... ... ұжым ... ... ... және жеке талпыныстар ұжым мүшелерінің ... тең ... бұл ... ... біреудің есебінен табысқа
жете алмайды.
Ұжымның жинақтылығы жеке бейімдекшіліктерді жақсартуға, адамдарды қызметке
белсенді түрде ... жеке ... ... ... ... ... келесі объективті әсер етеді.
1. Бұл ақпарат келіп түсетін немесе адамдармен танысу жүзеге асатын
құбылыс; егер ол ... ... ... ... ... объект
күткенге қарағанда көп жақсы жағдайға қарағанда нашар әсер ... ... ... ... көре алу әсер ... Көп білетін және
түсінетін адам көп жағдайда басқа ... ... ... ... ... дұрыс баға бере алады.
3. Қабылдау көп жағдайда берілген субъектінің тұлғалық және ... ... ... ...... комплекстің болмауы, өзін - өзі ұстай алу қабілеті,
сөйлесуі және сыртқы түрі ... ... ... көп ... стереотиптер әсер етеді.
Стереотиптер алдын ала түсінік береді. Бұл ... адам ... ... ... басқа адамның пікіріне де қоршаған
ортада белгілі бір деңгейде өмір сүруді жеңілдетеді. Көп ... ... жаңа ... ... ... ... ... адамәрекетінің қиын түсіндіріетіндігімен күрделенеді, бұл
жағдай көптеген күтпеген жағдайларға байланысты. ... ... ... ... Олар ... ... солай емес, өздері қалай
көрінгісі келетін түрде көрінеді.
18.4 Ұжымның ... ... ... ұжым ... ... Бұған – ұзаққа
созылатын даму және құрылу процесі жол ашады, оның табысы ұжымның түйсікпен
құрылуы және мақсаттылығына байланысты емес ... ... ... Бұл ... сөз ... ішкі ... ... келетін
және осы талпыныстарына жету үшін шешім бостандығына толық немесе жартылай
бас тартқан, ... ... ... ... алда тұрған анық және
түсінікті мақсаттары туралы болып отыр.
Ұжымның құрылуына әсер ететін тағы бір шарт ... ... ... Егер сөз ... ұжым болып отырса бұл жетістіктер
оның мүшесі үшін жеткілікті ... ... ... ... ... бір ... атап өту ... ұжым оның адамдарын топтастыратын және бірігіп қызмет
істеу мен қиыншылықтарды табысты ... ... ... беретін міндеттерді
олардың арасында қабілеттеріне қарай дұрыс бөле білусіз өмір сүре алмайды.
Ресми ұжымға табысқа жету үшін ... ... ... ал ... емес ... ... Оған яғни көшбасшыға ұжым мүшелері қиыншылықтармен
кедергілерге қарамастан бағынып алға ... ... ... ... ... ... құрылуының басы болып тиісті түрде заңдық түрде шешім
табылады, ал ... ... ... ... жағдай немесе
құбылыстың дамуында жетістікке жету яғни адамдарды белгілі бір ... ... ... ... оның ... күні ... саналады. Ресми
емес ұжым құрылған соң ұзаққа созылатын және көптеген ... ... ... ... ... ... ... адамдардың әрекетінде
даралану болады. Олар бір-бірімен танысады және өз мүмкіндіктерін көрсете
отыра бірін-бірі бақылайды.
Ары қарай ... ... ... ... Екінші этапта
адамдар арасында бір – ... ... ... ... ... арасында жұмыс
үшін байланыстар орнығып жалпы әрекет ету ... ... ... этапта ұжымтұрақтанады, мақсаттар құрылады. Адамдар арасында сенімді
әріптестік пайда болады. Ұжымның өсуімен шешетін ... ... ... арасындағы сеніммен бір-бірін жақсы білу өзін-өзі ... ... ... ... ... береді.
Жұмыста ұжым тиімділігі мынадай факторлар қатарына байланысты болады.
Басты факторларына назар аударсақ:
1. Ұжымның мүшелері
Тексеру ... ұжым 5 ... 11 ... ... ... онда олар ... ... алады. Егер ұжым деңгейі көрсетілген адамдардан төмен болса,
онда олар қабылдаған шешім дұрыс емес деген кері ... ... ... байланысты қарым-қатынас жағдайында олардың арасында қайшылықтар
болуы мүмкін, яғни тапсырма кезінде кедергілерге ұшырауы да мүмкін. ... ұжым ... ... ... ... тапсырмасының дұрыс
орындалмауына әкеп тірейді.
2. Ұжым құрамы
Құрамына байланысты жұмысшылардың ... ... ... ... қолданыстар ұсынылады яғни оптималды шешім қабылдауда,
сондықтан ... ұжым ... ... ... ... ... Біреуі
керекті деталға көңіл бөлсе, келесісі керекті ... ... ... ... ... басқа көзқараспен жүйелі позицияда қарайды.
3. Топтық норма.
Еңбекті ұжымда жеке ... ... ... ... яғни бір бағытта
жұмыс істейтін, бағытталған ұжым.
Норма ұжым ... ... ... және ... ... күтіп
тұрғанын көрсетеді. Осы жағдайлар қатты кедергі келтіреді, яғни олардың іс-
қимылын ұжым мойындайды және даму береді. Бұл ... және ... ... ... ... бір ... ... өзінің жеке көзқарасы арқылы қандайда бір көзқарас
туындауы, яғни ұжым ... ... ... Бұндай жағдайда
уақиға байланысты, келіспеушілік бағынушылық сезімі ұжымға кедергі келтіруі
мүмкін сондықтан бұндай ... қашу ... Бұл ... ... ... жеке ...... мәселені шешуді ұстау керек, қандай да
бір егер ақпарат жиналса немесе көрсетілсе де. Бұл ... ... Көп ... ... ... ... басқаға қарағанда,
яғни басқа көз қарас ұсынбайды, әркім өзі ... ... яғни бәрі сол ... ... ... деп. ... ... өзіндік ұсыныспен және
керекті ақпаратпен, альтернативті талқыланады және ... ... ... өзіндік пікір көп жағдайда тиімді ұжым жұмысына
әкеледі, дегенмен ол қиыншылық мүмкіншілігін көтереді. ... ... ... ... ол ... жоғары топтық талас алып келуі мүмкін, ашық
қиыншылыққа алып келуі ... ... ... Ұжым ... мәртебесі.
Статусы осы және басқа өзіндік кәсіпорындар мен ... ... атап ... ... міндеттері, талапты атаулары, білімі,
социалды таланты, жинақтық ... ... топ ... қай ... қаншалықты жоғары, шешушілік жоғарғы
кедергілерге алып келеді ұжымдық шешімде, яғни топ мүшелерінің төменгі
деңгейінен. ... бұл ... ... ... ... ... ... істеуші кәсіпорында өткінші уақытта өзіне керекті өте бағалы
ұсыныстар мен тәжірибе, қандайда бір қиыншылыққа ... ала ... ... ... ... ... ... шешім қабылдау үшін, өте керекті
бүкіл ақпараттарды оқу, яғни басты қатынасты ... ... ... жинастыру.
7. Ұжым мүшелерінің орны.
Критиралық факторларда, анықтаушы ұжымдық жұмысты қатысушыларға ... ... ... әсер ... ... ... фукнциясына,
қандайда бір жағдайда жұмыскерлерді белгіленген мақсатқа жетуді көздейді.
Жақсы жұмыс істейтін ұжым ... екі ... ... ... ... ... жағдайларда, мүмкіндік туған жағдайда ... ... ... және оларды орындау (ақпараттар жинау, жұмысты қайта қарау
т.б.) ... рол ... ... ... және өмірлік ұйымдасушылық,
ұжымның мінез-құлқы (кеңейтулік, аймақтық қамтамасыздандыру, орындаушылық,
ұжымның сезімталдығы).
19. Менеджмент жүйесіндегі ... ... ... – бұл ... мәні бар ... ... ... саналы әрекетінің субъектісі.
Тұғаның сипатты белгілері, бір жағынан, адамның табиғи қасиеттерінің, басқа
жағынан - әлеуметтік мезеттерінің рөлі, статусы, ... ... ... әсерінен қалыптасады.
Тұлғаға элементтердің белгілі жиынтықтілігі тән. Бұл ... ... ... пен өзара шарттасылық сол жиынтықтылықтың
бірінші қасиетін құрайды. Ал, екінші қасиеті, ... ... тану ... құруына бағытталған әрекетінен тұрады. Элементтер жиынтықтылығының
үшінші тәртіп тұрақтылығы ... ... Ол өз ... ... ... болжау мен соның негізінде тәртіпті басқаруды қамтамасыз
етеді.
Тұлғаны құрайтын ... ... боп, оның ... ... Ол, ... байланысты емес, адамның тұрақты
бағдарлануын құрайды, сонымен қатар ... ... мен ... ... Бағыттанушылық қызығушылықпен, талабымен ... ... 3 ... бөліп қарастырады:
1) Қарым-қатнасқа бағыттанушылығы: адам өзімен бірге ... ... ... ... ... ... ... мәселелерді бірігіп
шешуге, яғни бір топ ішінде жақсы қарым-қатнасты ... ... ... ... бағыттанушылығы: Мұндағы басты назар мақсатқа жетуге
бағытталады, яғни осы кезде ең маңыздысы боп, ... істі ... ... ол нені іске асырды деген сұрақ табылады;
3) Жеке тұлғаның бағыттанушылығы: адам ... ... өз ... өз әл-ауқатын жақсартуға, сонымен бірге өз беделін көтеруге
тырысады;
Тұлғаның бағыттанушылығын білу, оның психологиясын тану, адамға ... ... ... және ... ... оны басқаруды
жеңілдетеді.
Тұлға құрылымының екінші элементі оның ... яғни ... ... ... ... ... ... табылады. Олар жалпы
және арнайы боп ажыратылады.
Жалпы қабілеттер адамның ойлау типін қарастырады. Ол ... ... ... ... ... Көркем ойлау қабілеті көбінесе кәсіпкерлер мен
өнер және әдебиетке деген бейімділігі бар тұлғаларда кездеседі. Логикалық
ойлау ... ... ... ... ... қатар
абстракциялығымен сипатталады. Ал, аралыс ойлау типіне жоғарыдағы типтеріне
екеуінің де белгілері тән. Сондықтан ол кең мүмкіндіктерін береді, яғни ... ... ... жол ... ... ... сфера немесе әрекет түрімен, нақты жұмысты
атқарғандығымен байланысты болады. Сипатына қарай олар 2 типке бөлінед:
1) Интерсоциалды ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруына бағытталады. Осындай қабілеттер жарнама,
маркетинг, келісім жүргізумен айналысатын қызметкерлерге қажетті.
2) ... ... тек қана ... қарым-қатынасы шектеулі
сфераларында іске асрылады. Бұл сфераларға ... ... ... ... ... ... жатады. Ол көбінесе жұмысты атқарушыларға тән.
Тәжірибе көрсеткендей, бірдей қабілеттері бар ... ... ... болу қажет. Өйткені бұл олардың потенциалын толық ашуға және ... ... ... ... ... ... мінез болып табылады. Мінез – адамның тәртібінің
негізін құрайтын және соның нәтижесінде ... ... ... ... 3 факторын бөліп қарастырады: эмоционалдық,
белсенділікжәне бастапқылық пен қосалқылық.
Эмоционалдық әртүрлі сыртқы мен ішкі ... ... ... ... ... Эмоциялар оң және теріс боп бөлінеді.
Белсенділік – бұл әрекет ету қажеттілігі. Ол өз кезегінде жоғары ... ... ... пен қосаоқылық негізінде физикалық күш, теңдестік және
өзгермелілік жатады.
Бастапқылық қасиеті бар адамдар ... ... тез ... ... ... тез ... бірақ сонда да өзіне сенбейді және ұзақ
мерзім бойы бір жұмыспен айналысуға қабілеті жоқ.
Қосалқылық ... ие ... ... ... ... ... ... Сонымен қатаролар өздеріне сенімді, бөтен
адамдарының пікірлеріне әлсіз түрде тәуелділікпен ... ... ... ... және жаңашылдыққа өте ұзақ бейімделеді.
19.2 Адам индивидуалдылығының ерекшеліктері
Кез-келген адамда уникалды, оны ерекшелейтін қасиеттерге ие. Адам индивид
ретінде ... ... ... және де ... белгілі қызметті
атқарып, белгілі рөл атқарады. Оларды, табысты еңбек ету ... ... шешу үшін ... ... ... арқылы өз
потенциалын толықтай ашуға көмектесетін, басқару процесін ұйымдастыру
қажет.
Адамның индивидуалдылығының 3 ... бар. ... әр ... ... бар, екіншіден, кейбір индивидтермен бірдей
болады, ... адам ... ... ... ... ... ... нақты адамның индивидуалдылығы қалыптасады.
Сонымен бірге адам индивидуалдылығы факторлардың 3 тобының ... ... ... топқа тұқымқуалаушылық пен адамның физиологиялық
ерекшеліктері жатады. ... топ ... ... ... ... ... ... факторлар кіреді. Кейде дәл рсы топ
факторларының өзгеруі ... ... ... ... себебі болады.
Үшінші топ факторларын адам мінезінің сипаты белгілері мен ... ... ... ... көптүрлілігі мен тереңділігіне
қарамастан, олардың бірқатар жалпы бағыттары қарастырылады. Сонымен адамның
тәртіп сипаттамасының маңызды ... ... ... ... пен ... қабылдауды жатқыза аламыз. Тұлғаларды ... ... ... ... ... теп оған ғана ... деп ... адамдар жатады, экстраверттерге, яғни егер де ... ... ... тәуелді деп санаса, бөледі.
Қазіргі заманғы менеджмент адамның жеке ... ... көп ... ... коллективтің табыстылығы адамдық потенциалының қызметінен
тығыз байланысты. Сондықтан адамды зерттеу, оны ... ... ... жүріп отыруы қажет.
19.3 Тұлға және ұжым
Тұлға және ұжым арасындағы өзара ... екі ... ... ... ... тұлға өзінің еңбегімен ұжымды мәселелерін оңтайлы шешілуге
тікелей әсер ете ... Ал ұжым өз ... ... көп ... ... етеді, яғни ұжым тұлғаны қорғайды. Сонымен қатар
ол адамның кәсіби қасиеттерін жетілдіруге көмектеседі, оның ... ... ... ... ... Адам өз ... тәуелді. Коллектив мүшелері
сонымен бірге бірдей ... ... оның ... беделі, орны әр-
түрлі дәрежелі болуы мүмкін.
Адам ұжымда шешім қабылдау кезінде сол ұжым ... өз ... ... ... да ... алуы ... яғни ұжым жеке ... потенциалын елеулі түрде жоғарлатады. Ұжым ... ... ... ... ... жағдайларды ұлғайтады. Коллективке уіру
кезінде адам тек өзі ғана ... ... ... да ... ... ... ... енгізе алады. Бірақ та жеке
тұлға мен оның ... ... ... ... ... мүмкін.
Коллектив ішінде қақтығыстар пайда болуы ... Бұл ... екі ... ... ... ... ... – ол мақсаттарға деген көқарастарының әр түрлілігіне,
ұйым құрылымына, коллектив ішіндегі рөлдердің ... ... ...... ... ... ... жеп көру саясаты
қасиеттері жатады;
Кейбір жағдайда ұжым ішіндегі қақтығыс оң ... ... ... және ... ... ... туындатады. Ол қосымша энергия арқылы адамның
белсенділігін, еңбек қабілеттілігін зор ... ... ... ... ... ... ... мәдениеті – бұл көпжақты түсінік, жалпы адамзаттық мәдениеттің
бір бөлігі. Экономиканың терең ... ... ... ... ... ... ... тұру, өндірістің әдістемесін
әрдайым кеңейту, ғылыми жетістіктерге жету және ... ... ... ... ... ... мәдениеті кадрлық басқару көлемінің және оның проблемаларды
шешу процестерінен, басқа да ... ... ... ... мен ... ... ... өнімділігін басқару,
жоғары деңгейдегі техникалық жабдықтарды басқару, дизайн, ... ... ... қарым-қатынас этикасы, мамандандырылған тәртіп пен
этикасын қамтиды.
Басқару мәдениеті мен тиімділігі ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық, құқықтық, ... ... және ... ... тәуелді.
Басқару кадрларының кәсіби мәдениеттері, білім, ... ... ... ... – бұл ... ... мен ... әлеуметтік-экономикалық
даму деңгейі жеделдеуінің қайнар көзі.
Басшының кәсіби мәдениеті – бұл ұжым ... ... ... бақылауға қатысты қызметтік құзыреттілікті
жоғары деңгейде білу; мәселелерді өз бетінше және ... ... ... және ... ... ... мен принциптерін
игеру. Әсіресе, сөйлеу және әңгімелесу мәдениетін, келушілерді қабылдау,
қарым-қатынас ... ... ... ... және кеңестерді
ұйымдастыруды бөліп көрсету керек.
Еңбек тиімділігі ... ... ... ... ... шаруашылық және экономикалық механизмдердің жалпы
экономикалық ... ... ... ... ... Яғни
экономикалық білімдерді игеру, шаруашылық мәдениетін, маркетингті және т.б.
меңгеруі.
Бизнесті басқарудағы экономикалық мәдениет – бұл ... ... үшін ... ... ... өнерін білу, нарықтық конъюнктураны
болжамдау және экономикалық негіздеуді білу, нарықтағы жаңа ... ... ... ... және коммерциялық тәуекел нәтижелерін
есептеу, бизнестің, жарнаманың, сервистік және инфрақұрылымдық қамтамасыз
етудің жаңа ... мен ... ... ... ... жүргізу, экономикалық рычагтар мен ынталандыруды қолдану сияқты
экономиканың салаларын игерумен анықталады.
Экономикалық мәдениет өндіріс мәдениетін (еңбек ... ... және ... т.б. ... ... ... ... нарық және оған бәсекелестік күресті жүргізу мәдениеті), ... ... ... ... ... ... ала ... әлеуметтік және
мәдени қажеттіліктер т.б.), тұтыну мәдениетінен (киім-кешек, тұрғын үй және
тамақтану мәдениеті) тұрады.
Ұйымдастыру мәдениеті – бұл ... ... ... ... ... көмегімен оның функцияларын қалыптастыру.
Ұйымдастыру мәдениеттінің критериі басқару ... ... ... және ... ... ... мәселелерді тиімді шешу болып
табылады.
Басшылар мен мамандарда құқықтың мәдениет ... тиіс - ... ... ... және жер ... ... біле отырып, өз
қызметін осы заңдарда арқылы жүзеге асыру.
Еңбек жағдайы мәдениеті тартымдылығын ... оған ... ... ең ... еңбекшілердің денсаулығын сақтауға әсер етуші
(ортаны эстетикаландыру, дизайн, ... ...... ... ... ... ... мәдениеті маңызды рөлді атқарады.
Басқару шешімдерінің, сонымен ... ... ... ... ... болып табылады. Көптеген жағдайларда ақпарат
тасымалдаушылары құжаттар болып табылады, сондықтан да ... ... ... ... мүмкіндік береді. Құжат айналымы мәдениеті
менеджерлерге келіп түсуі тиіс құжаттардың рационалды ... ... ... ... ... ... ... бірі болып дағды ... ... ... бұл ... түсіну, сену, оның білімділік,
интеллектілік әрекеттері мен қылықтарының ... Ол ... ... мәдениетінде көрсетіледі. Іскерлік қатынастар дағды тәртібінің
категориясын есепке ала отырып құрылуы қажет, яғни адамның арын ... және ... ... ... құрылуы қажет. Ұжымның дағдылық
мәдениетін айта отыра, олар алдына қойған ... оның ... ... деңгейіне, ұжымдылық деңгейіне, адалдығы мен өз кәсіпорнына
арналған белсенділік ... ... ... Егер ұжым ... арын ... сапасыз өнім өндірсе - бұл төмен дағдылық
мәдениетті білдіреді.
Жетекшілер және мамандар экологиялық ... ... ... ... таза ... ... үшін, технологияларды дұрыс қолдана білуде
және т.б.
Бюрократиялық жүйенің жойылуы этикалық мәдениет ... ... ... және ... арқылы ол түгелдей дерлік басқару ... ... ... тек ... ... түрлерде, әдістерде,
тәртіптерде ғана емес, сонымен қатар белгілі басшылар қызметінің тарихи
тәрбиесіне сүйене отырып ... Бұл ... ... ... ... қарым-қатынас орнатуға мүмкіндік береді.
Этикалық мәдениетпен психологиялық мәдениет тығыз ... ... жеке ... психологиялық қасиеттерін анықтау ... ... және ... ... ... ... ... бар.
Басқару кадрларының психологиялық мәдениеті – темперамент, мінез, қабілет,
өзара қарым-қатынас процесінде жеке ... ... және ... психологилық жағдайды талдай білуі қабылдау, есте сақтау, эмоция
сияқты жеке психикалық ... ... ... тұлғаның
гармониялық дамуын қамтамасыз ететін, рухани мәдениет байлықтарын зерттеп,
игеріп, түсініп, дамытудан тұратын жалпы мәдени деңгейі ... ... ... ... ... ... үнемі жақсартып отыруы
керек. Менеджер серпінді, дені сау, энергияға толы болуы керек және әрқашан
жақсы көңіл-күймен жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... еңбектерінің жемістілігіне үлкен әсерін тигізеді.
Ол басқа факторлармен біріге отыра ... шешу ... ... сондықтан оны үнемі ... ... ... мен оның
құрылымдық бөлімшелерін дамытудың, жетілдірудің басты шарты болып табылады.
20.2 Іскерлік этикет
Кәсіби ... мен ... ... ... ... ... болып табылады.
Кәсіби этика – бұл еңбек процесінде жұмыскерлердің өзара қарым-
қатынасы ... ... ... бір ... ... мен тәртіп
нормаларының жиынтығы. Ол рухани принциптер мен ... ... ... ... ... ... Кәсіби этика жалпы адамның
этикасына негізделген. Оның ... – адал ... жеке және ... ... ... ар-ожданды бағалай білу, ұжымдық ... ... ... ... арасындағы адамдық қасиет, адалдық,
жариялылық сондай-ақ әділетсіздікпен және бюрократизммен күрес.
Практикалық қызметте кәсіби этика формалар, ... ... ... процедуралардың көмегімен жүзеге асады.
Іскерлік этика – бұл еңбек қызметі процесіндегі этикалық және ... ... ... мен ... ... тек қана жалпы адамдық этикалық ... ... ... қатар қатынас нормасы, сәлемдесу, ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі ұстай білу
мәдениеті және т.б. тұратын іскер адам этикетін ұстануы ... ... ... ... ... ... өтелік.
Амандасу қатынасы. Әйел кісімен бірінші ер кісі амандасады, жасы кіші
жасы үлкенмен, ... ... адам ... ... ... бірінші
амандасады.
Әріптестердің атын атау стилі ұжымдағы ... ... ... Ең дұрысы әріптестерге аты-жөнімен атағаны дұрыс. Ал, атымен
атау жақын әріптестерге және жастарға жарасады.
Іскерлік жағдайда бағыныштыларға тек ... деп ... ... ... деп ... ... формалды емес жағдайда ғана болады. Бірінші
іскерлік кездесуде байланыс кісілермен адам өзі ... ... ... ... ... ... таныстырып өту қажет.
Іскерлік қатынастар. Іскерлік қатынастарда субардинация сақталуы
қажет. Бұл әр адамның лауазымы мен ... ... ... ... ... Менеджер барлық әріптестеріне тең, ұстамды, ... мен ... ... ... ... ... ... кез-келген жағдайда өзін дұрыс ұстауы қажет. Басқарушының кабинетіне
рұқсатсыз кіре алатын тұлғалардың санын азайту қажет. Егер кабинетте ... ... оған ... болмайды.
Әңгімелесуге шақыра отырып уақыт, оның ұзақтығы, әңгіменің тақырыбы
туралы алдын-ала ескерту қажет, бұл әңгімелесу ... және ... ... ... төтесінен және қысқа айту қажет;
- ұсақ детальдарға көңіл аудармай, тек нақты мәліметтерге ... ... ... деген сөзді байқап пайдалану қажет.
Менеджер үзбей, бөлмей басқа істерге көңіл ... ... ... ... ... өте сақ ... ... Әңгімеге қызығушылық,
таңқалушылық және мақтау әңгіменің маңыздылығын ... ... ... қимылдарына қарай отырып, түсінуді үйрену
керек.
Сыртқы пішін тәсілдері. Кәсіпорын ... ... ... ... ... ... Бизнесмен (менеджер) әрқашан да жинақы
болуы қажет: дұрыс байланбаған галстук пен ... ... ... ... пен ... ... немқұрайшылықты, көңілшектікті,
салақтығын көрсетеді. Өте ашық түсті және жарқыраған киімдер кимеуі керек.
Киімде әрқашан сыпайылық пен ... ... ... ... ... ... костюмды, бір тонды ақ ... ... ... ... киуі ... ... бижутерийлер
(алқалар, түйреуіштер т.с.с ) болмауы қажет. ... ... ... көз ... ... және т.б. ... салып жүруге болмайды.
Ресми қабылдаулар белгілі бір киім түрін ... ... оны ... ... ... ... костюмдер спорттық үлгідегі
костюмдер және әр ... ... ... ... ... ... әсерін бақылап отыру қажет.
Телефонмен сөйлесу мәдениеті. Телефонмен дұрыс және сауатты ... ... ... құра білу ... ... нәрсе. Әңгіме
қысқа, сыпайы және тек іс жайлы болуы керек. Нөмірді терген соң трубканы
алғанды естіп, ... ... ... ... ... ... абонентпен
сөйлескендігіңізді тексеріп өткен жөн: өзіңізді атап, ... ... ... ... ... ... отырып, өзіңізге қажетті
адамды сұрайсыз (қателескен ... ... ... ... ... өзіңізді таныстырғанда тек қана фамилияңызды емес, аты-жөніңізді
атап өткен жөн. Жеке ... ... ... ... ... Егер телефон байланысы үзіліп кетсе, бірінші болып
телефон ... адам ... ... ... ... ... адам аяқтайды.
Іс жөнінде демалыс күндері телефон соғуға болмайды. Тұрмыстағы әйел ... ер адам ... ... ... ... ... түрде өзін атап,
мазалағаны үшін кешірім сұрауы қажет.
Іскерлік хаттама – бұл іскерлік кездесулерді жүргізу ... ... ... ... кезде өте маңызды. Кездесулер мен келіссөздер
туралы ең кем дегенде 2-3 күн ... ... алу ... Сонымен қатар,
талқылауға салынатын сұрақтар мен кездесудің ұзақтығы белгіленуі қажет.
Келіссөздерді бастау уақытын сақтау екі ... да ... ... ... бен жазу ... ... ... салқындатылған сусындар, шай ... кофе ... ... ... ... ... жақ ... келісім бойынша
қабылдаушы болып табылатын жақ өзіне ... ... көп ... ... ... ас ... ... да қабылдаулар сияқты ... ... ... ... ... ас») ... 10.00-11.00 сағаттың арасында
өткізіледі. Ол 1-1,5 сағатқа созылады. ... ... ас ... 40 ... ... чай ... 20-25 ... 15.00-16.00 кезінде көп жағдайда әйелдер үшін ұйымдастырылады.
Шайдың ұзақтығы 1-1,5 сағат.
Коктейл ... (а-ля ... ... ... ... ... ... және адамдар тұрып тамақтанады.
Түскі ас. Қабылдаудың құрметті түрі – сағат 13.00-15.00 арасында
тағайындайды. Әдетте 2-3 ... ... ... ... ... ету принципі бойынша. Түскі ... ... ... ... ас. Кешкі ас 19.00-22.00 немесе кешірек басталады. Түскі астан
ерекшелігі өткізілу уақытында.
Ресми қабылдауға жақсы дайындық қажет. Бұл ... ... ... шақырылатындар тізімін жасау, шақыру қағаздарының дер ... ... ... ... ... ... ... тұрғын
жайларды дайындау, үстелдерді әзірлеу мен қонақтарға қызмет көрсету, тілек
сөздер дайындау, қабылдауды өткізу ... ... ... ... ... ... ... бірдей сыпайылық білдіріп назар
аудару қажет.
Егер сіз ... ... хат ... оған ... ... ... ... Кездесуге шақыру қағазында көрсетілген уақытында келген жөн.
Іскерлік сыйлықтар. ... ... ... ... ... ету, ... ... бар заттар тарту бұрыннан келе жатқан үрдіс.
Бұл жерде сыйлықтар тартудың шегі мен мәдениеті болуы ... ... ... ... болмайды. Бұл әріптесіңізді ыңғайсыз жағдайға
қалдыруы мүмкін. Ал, серіктестігіңіздің стилі мен ... сай ... ... ... жеке ... оған ... қарым-қатынасын
білдіреді.
Басқа елге іскерлік сапармен барғанда шығармашылық заттар сыйлауға
болады: скульптуралар, гравюралар, ескерткіштер медальдары, кітаптар.
Шұлық, ... ... ... ... ... ... ... сыйлауға болады. Сыйлықты жақсы сөздер, тілектер, ... ... ... ... ... ... ... үйге шақырған болса, ең жақсы сыйлық – гүл. Оларды оралған
күйде, немесе арнайы ... ... ала білу де ... ... ... егер ... ... ашып,
сыйлық берушінің назары мен талғамын бағалап, көңіл-күйіңізді білдіруіңіз
қажет.
Үшінші кісі арқылы жіберілген сыйлық үшін ... ... ... ... хатпен рахмет айту қажет.
Егер де сыйлық аса қымбат зат болса, ондай сыйлықтан өзіңізді қарыздар
сезінетін болсаңыз нақты және ... ... ... бас ... ... ... Сауаттылық, түсіністілік, сөзді эмоциямен әсерлеу
кез-келген іскерлік байланыстың міндетті шарты. Сөздерді дұрыс қолдануға,
дұрыс айтуға, ... ... ... ... де менеджер қайсы бір сөздің айтылу дұрыстығына ... ... ... орфографиялық, екпін сөздігі, түсіндірме сөздік ... ... ... ... Олар әрқашан қол астыңызда болуы қажет.
Сөйлегенде артық сөздерді, қажет емес шетел сөздерін қолдануға болмайды.
Сөйлегенде ... ... ... ... ... ... ол ... өзіне
деген артық бағамын, басқаларға деген немқұрайлылығын көрсетеді.
ӘДЕБИЕТТЕР
1. Виханский О.С., Наумов А.И. Менеджмент: ... 3-е изд. - ... 2004 ... Виханский О.С., Наумов А.И. Практикум по курсу «Менеджмент». - М.:
Гардарика, 2005 ... ... Р.С., ... Б.Х., ... А.М. ... ...
Қарағанды: Полиграфия, 1995 ж.
4. Королев Н.М. Менеджмент. – Москва 2002 г.
5. Мескон М.Х., Альберт М., ... Ф. ... ... – М.: ... ... – это ... и ... А. Файоль, Г.Эмерсон, Ф. Тейлор,
Г.Форд. – М.: Республика, 2004 г.
7. Ховард К., Коротков Э. ... ... ... в ... ... ... – М.: ... 2005 г.
8. Фадтхутдинов Р.А. Система менеджмента.: Уч. пособие. – М:АО ... 2001 ... ... Р.А. ... ... по ... – М.: АО ... 2001 г.
11.Казанцев А.К., Крупанин А.А. Менеджмент в предпринимательстве: Уч.пос.
– М.: ИНФРА-М, 2003 г.
12.Каренов Р.С. ... ... мен ...... ... ... Н.И. Основы менеджмента: Учебник. – Минск: ... ... О.А., ... А.А., Радугин К.А. и др. Основы ... – М.: ... 1998 ... В.Р. ... для всех. – М.: Юрист, 2004 г.
16.Румянцева З.П., ... Н.А., ... Р.З. и др. ... – М.: ... 1996 г.
17.Лебедев О.Т., Каньковская А.Р. Основы менеджмента: Уч.пос. – СПб.: ИД
«МиМ», 1997 г.
18.Питер Э. Лэнд. ...... ... Пер. с ...... 1995 ... по результатам: Пер. с финск /Общ.ред. и ... – М.: ... 1993 ... психология для менеджеров. - М.: «Филинъ», 1996 ... А.К., ... Е.Л. ... и ... ... и ...
М.: «Маркетинг», 1999 г.
25.Шуванов В.И. Социальная психология менеджмента. – М.: «Интел-Синтез»,
1997 г.
АНАФИЯЕВА ЖИБЕК АНАФИЯЕВНА
МЕНЕДЖМЕНТ
ОҚУ ҚҰРАЛЫ
Жауапты ... ... ... ... Еуразия Ұлттық университетінің типография бөлімінде
шығарылған.
-----------------------
Ойлау
заңдары
Басқару
заңдары
Табиғат
заңдары
Басқару заңдары
Басқару міндеттері
Басқару принциптері
Басқару мақсаттары
Басқару функциялары
Әлеуметтік-экономикалық ... мен ... ... ... ... ... ... ғылыми көзқарастары, әдістері және қағидалары
2.3
1.4
2.4
1.5
Қызметті жүйе
3.6
3.5
3.4
3.3
3.2
3.1
Жағдайды талдау
Баламаны таңдау
Шешімге келу
Баламаларды құру
Жүзеге ... ... ... ... ... және ... ... түсінікті ме?
алушы
хабар
жіберуші
Жұмыскерлер
Қуат
Материалдар
Өндірістік құрымдар, құрылғылар
Өнім және қызмет
Ресурстар
Өндірістік процесс
Өнім
1.2.1
1.1
1.2.3
1.2
1.2
1
1.2.3
1.3
Басқару әдістері

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 165 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Менеджмент туралы мәлімет9 бет
Менеджмент туралы түciнiк, оның мазмұны11 бет
"Модильяни мен миллер үлгілері"11 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
"Қаржы тәуекелін басқару."24 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет
AutoCad бағдарламасы38 бет
Camel жүйесі11 бет
HTML негіздері43 бет
«KEGOC» АҚ сапа менеджментінің біріктірілген жүйесі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь