Қр-ғы валюталық операциялар жайлы

КІРІСПЕ

1. ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

Валюталық операциялардың түсінігі, экономикалық мәні және жіктелуі

Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеулер жүйесі және нормативті құқық базасы
2. ҚАЗАҚСТАННЫҢ БАНК СЕКТОРЫНДА ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІН ЖҮРГІЗУГЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ
Қазақстандағы валюта нарығының қазіргі жағдайын талдау

Қазақстан Республикасындағы банктердің валюталық операцияларды жүргізудегі ағымдағы қызметіне сипаттама
3. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРЫН ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ

Валюталық операцияларды жүргізудегі валюталық тәуекелді басқару

Валюта режимін либерализациялау бағдарламасы және валюталық операциялардың стратегиялық даму бағыттары
Бірыңғай экономикалық кеңістікті құру жағдайында валюталық реттеу мен валюталық бақылауды жетілдіру


4. ҚОРЫТЫНДЫ
5. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономиканы тұрақтандыру, оны терең құрылымдық, валюталық және әлеуметтік дағдарыстан шығару бойынша бірқатар реформаларды қолға алды, бірақ бұл шаралар ойдағыдай нәтижелер бермеді. Қазақстанда ашық экономика принципі жарияланған еді. Бұл принцип оның әлемдік шаруашылық байланыстар мен халықаралық еңбек бөлінісіне біртіндеп кіруінің қажетті шарты болып есептеледі.
20 ғасырдың орта шенінен бастап халықаралық экономикалық, қаржы-қаражатжәне валюталық қатынастар өз дамуында жаңа сатыға көтерілді. Ашық экономика құруға ұмтылыстардың басты тенденциясы сауда айырбасын жеделдетуді, халықаралық қаржыландыруды, дамытуды, жаңа валюта нарықтарын құруды, әр түрлі елдер арасындағы валюталық –қаржылық қатынастарды кеңейтуді көздейді.
Экономиканың толығымен нарықтық қатынастарға өтуі, қазіргі кезде жұмыс жасап отырған валюта нарығының механизмінің жаңаша қызмет етуін талап етеді. Бүгінгі күні экономиканың басты элементi — валюталық нарық. Валюталық нарықтың қалыптасуына ықпал ететiн факторлар қатары анықталған. Валюталық нарық — экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі. Валюталық нарықтар уақытылы есеп айырысуларды жүзеге асыруды, валюталық қаражаттарды бiршама тиiмдi пайдалануды, валюталық операцияларға қатысушылардың валюталық бағамдар айырмасы түрiнде пайда алуын, валюталық тәуекелдердi сақтандыруды, валюталық бағамдарды реттеудi, валюталық саясатты жүргiзудi қамтамасыз ете отырып, iшкi және халықаралық төлем айналымына қызмет етедi.
Қазақстан экономикасын қайта қалыптастырудағы 10 жылдық тәжірибе көрсеткендей, Республика қаншалықты әлемдік экономиканы интеграцияланса, соншалықты оның ақша-несие саясатында сыртқы экономикалық әсері күшті болады. Экономикасы шикізат өндіруге бағытталған Қазақстан дәстүрлі экспортқа арналған әлемдік баға коньюнктурасына тікелей байланысты. Экспорттық валюталық түсім көлемі тұрақты емес, ал бұл төлем балансы жағдайына және Ұлттық валюта бағамының тұрақтылығына тікелей әсер етеді. Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып мынадай қорытынды шығаруға болады:
1. Бертаева К.Ж. Валютный рынок и валютные операции, Алматы, 2000
2. Бертаева К.Ж. Казахстанский валютный рынок: этапы формирования и тенденции развития в условиях глобализации мирового валютного рынка, Алматы, 2005
3.Банковское дело: Учебник / Под ред. Лаврушина О.И. - М.2000.
4.Банковское дело. Дополнительные операции для клиентов. / под ред. Тавасиева А.М. – М., 2005.
5.Банковское дело / под ред. Сейткасимова Г.С. – Алматы: Каржы –каражат, 1998.
6.Бертаева К. Валютная политика Казахстана: положительные тенденции и противоречия // Транзитная экономика, 2011, №3. – с. 5- 17.
7.Байманова Ж.К. Валютный рынок: история и современное состояние, перспективы развития // Банки Казахстана, 2010, №11. – с. 16
8.Закон Республики Казахстан «О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты РК по вопросам банковской деятельности, валютного регулирования и валютного контроля» от 8 мая 2003 года.
9.Концепция развития финансового сектора РК, одобренная постановлением Правительства РК от 28 июля 2003 №753.
10.Правила проведения валютных операций в Республике Казахстан. Утверждены постановлением правления НБК от23.05.97 №206. По состоянию на 1. 01. 2005 года.
11.Программа либерализации валютного режима в Республике Казахстан на 2005-2007 годы. Утверждена постановлением Правительства РК от 25 июня 2004 №705.
12.Бондарь Т. Что происходит в банковской системе Казахстана (Становление банковской системы Казахстана обошлось без кризисов) Финансист, - №10 - 2011
13.Есенжанов А. Валютный рынок: опыт и перспективы // Мысль, 2011. - №2 – с. 45-46.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
4
1
ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
6
1.1
Валюталық операциялардың түсінігі, экономикалық мәні және жіктелуі
6
1.2
Қазақстан Республикасындағы ... ... ... және ... ... ... БАНК ... ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІН ЖҮРГІЗУГЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ
24
2.1
Қазақстандағы валюта нарығының қазіргі жағдайын талдау
24
2.2
Қазақстан ... ... ... ... ... ... қызметіне сипаттама
32
3
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРЫН ЖАҚСАРТУ ЖОЛДАРЫ
46
3.1
Валюталық операцияларды жүргізудегі валюталық тәуекелді басқару
46
3.2
Валюта ... ... ... және ... операциялардың стратегиялық даму бағыттары
51
3.3
Бірыңғай экономикалық кеңістікті құру жағдайында валюталық реттеу мен валюталық ... ... ... ... ТІЗІМІ
67
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономиканы тұрақтандыру, оны ... ... ... және әлеуметтік дағдарыстан шығару бойынша бірқатар реформаларды қолға алды, бірақ бұл шаралар ойдағыдай нәтижелер бермеді. Қазақстанда ашық экономика принципі жарияланған еді. Бұл ... оның ... ... ... мен халықаралық еңбек бөлінісіне біртіндеп кіруінің қажетті шарты болып есептеледі.
20 ... орта ... ... ... экономикалық, қаржы-қаражатжәне валюталық қатынастар өз дамуында жаңа сатыға көтерілді. Ашық экономика ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қаржыландыруды, дамытуды, жаңа валюта нарықтарын құруды, әр ... ... ... ... - қаржылық қатынастарды кеңейтуді көздейді.
Экономиканың толығымен нарықтық қатынастарға өтуі, қазіргі кезде жұмыс ... ... ... ... ... ... қызмет етуін талап етеді. Бүгінгі күні экономиканың басты элементi -- валюталық нарық. Валюталық нарықтың қалыптасуына ықпал ететiн ... ... ... ... нарық -- экономиканың ең маңызды және біртұтас құрылымдарының бірі. ... ... ... есеп ... ... асыруды, валюталық қаражаттарды бiршама тиiмдi пайдалануды, валюталық операцияларға қатысушылардың ... ... ... түрiнде пайда алуын, валюталық тәуекелдердi сақтандыруды, валюталық бағамдарды реттеудi, валюталық саясатты жүргiзудi қамтамасыз ете ... iшкi және ... ... ... қызмет етедi.
Қазақстан экономикасын қайта қалыптастырудағы 10 жылдық тәжірибе көрсеткендей, Республика қаншалықты әлемдік экономиканы интеграцияланса, соншалықты оның ... ... ... экономикалық әсері күшті болады. Экономикасы шикізат өндіруге ... ... ... экспортқа арналған әлемдік баға коньюнктурасына тікелей байланысты. Экспорттық валюталық түсім көлемі ... ... ал бұл ... ... ... және ... ... бағамының тұрақтылығына тікелей әсер етеді. Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып мынадай қорытынды шығаруға болады:
Банк жүйесінің экстенсивті дамуының аяқталуы және жаңа ... ... ... ... өсу ... және депозиттік нарықтың көбеюімен тең дәрежеде болуы Қазақстан ... ... ... ... ... ... анықтайды. Әлемдік нарықта мұнай бағасының жоғарылығы және доллар активінің теңгеге айырбасталуына ... ішкі ... ... валютасының көбейіп кетуін, соның нәтижесінде біздің республикамызда валюталық операциялар ... ... ... мәселелері тақырыптың өзектілігін анықтайды.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... ... мазмұны мен құрлымдық элементтеріндегі өзгерістерді сипаттай отырып, коммерциялық банктердің валюталық операцияларына талдау жасау, ... ... ... жүйесін жетілдіру жолдарын іздестіру болып табылады. Мақсатқа жетуде келесідей міндеттерді шешуді қажет етеді:
-валюталық операциялар түрлерін және оларды жүргізудің ережелерін қарастыру;
-қазіргі ... ... ... ... және ... ... ... банктердің валюталық операцияларын талдау.
- ұлттық валютаның тұрақтылығын қамтамасыз ету бойынша шараларды қарастыру және ұсыныстар беру.
Зерттеу пәні мен нысаны. Қазақстан ... ... ... қалыптасқан субъектілердің әлеуметтік-экономикалық қатынастары зерттеу пәні болып ... ... ... - ... ... валюталық операциялары. ... ... ... және ... ... Зерттеу барысында валюталық қатынастарды зерттеген отандық және ... ... ... мен ... пайдаланылады. Статистикалық жәнне ақпараттар базасы ретінде Қазақстан Респуликасы Ұлттық банктің ақпараттық ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Респуликасындағы валюталық нарық туралы жылдық есеп деректері және валюталық нарыққа байланысты ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ валюталық нарықтың дамуы жайлы сұрақтарды қамтитын жергілікті және шетелдік басылымдардағы мақалалар және ... ... ... ... ... ... 68 ... қамтыған кіріспеден, үш негізгі тараудан, қорытынды мен ұсыныстардан ... 3 ... 9 ... ... Қолданылған әдебиеттер тізімі 22 атауды қамтиды.
Бірінші бөлімде, валюталық ... ... және ... ... ... және ... құқық базасы қарастырылады.
Екінші бөлімде, Қазақстан Республикасындағы валюталық нарық жағдайы қарастырылған. Сонымен қатар банктердің валюталық операцияларды жүргізудегі ағымдағы ... ... ... ... - ... ... валюталық нарық қызметтін ұйымдастыру және реттеу механизмі, валюталық бағам режимін реттеу туралы айтылады.
1 ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯЛАРДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... мәні және жіктелуі
Әр мемлекеттің өз ақшасы бар. Олар айырбас құралы немесе төлем, есеп бірлігі құралы, құнды ... ... ... ... бірге төленбеген төлемдерге шара қолдану қызметін атқарады. Яғни, ақша ұлттық валюта ретінде тек ішкі ... ғана ... ... ... ... рөл ... Қанша тәуелсіз ел болса, сонша ұлттық валюта болады. Соған байланысты, бірнеше түрлі валюта құрылымы ... ... ... бағамының режимі, және тағы басқалар болады. Солардың барлығы халықаралық ... ... ... ... - бұл ... ... ... алу - сату немесе бір валютаны екінші бір валютаға айырбастау.
Шетелдік валютасы ... ... ... ең ... ... ... табылады және мынадай жағдайда қолданылады:
* Коммерциялық мәміле жүргізуде;
* валюта нарығын құруда;
* төрелік жүргізуде;
* қауіп-қатерді ретке келтіруде ... ... ... ... ... ... шетел валютасын иемдену және сатуды таза қаржы операциялары үшін емес тауар саудасын және қызмет ... ... ... үшін ... ... банк операцияларының әртүрлі түріне жатқызылуы мүмкін, бірде оның банктердің өз мүддесі үшін ... ... ... ... ... ... көрсету түріне жатқызады. Одан басқа, валюта саудасы арнайы валюта биржасында жүзеге асырылуы мүмкін. Валюта саудасымен көбіне ... ... ... ... ... банк үшін ... операцияға жататыны немесе жатпайтыны коммерциялық банктің түрлеріне және көлеміне байланысты. ... ... аз ғана ... ... биржасы арқылы (ал валюта биржасы барлық елдерде бар емес) жүзеге асатындықтан, банкаралық валюта саудасы өз міндетіне ... ... ... ... ... негізінде құрылады. Барлық валюталық операциялар бір-бірімен тығыз байланысты, сондықтан шетел валютасымен операцияларды ... ... өте ... ... ... бірнеше негізгі түрлеріне жатқызылуы мүмкін (1-сурет)
Валюталық операцияларды мақсатына қарай былай жіктеуге болады:
а) Валюта айырбастау;
ә) ... және ... ... ... ... айырбастауға қатысушы үшін шешуші кезең бола алмайды, яғни түсім оған байланысты емес (тіпті залалдан сақтану үшін ол валюталық ... ... ... алмайтынын ескермеген жағдайда да). Шетел валютасына айырбастау басқа нарықтарда (тауар, қаржы) түсім түсіру үшін қолданылады, мысалы ... ... ... ... ... есеп айырысуларға байланысты
Валюталық операциялар
Валюталық арбитраж
Клиенттердің валюталы шоттарын жүргізу
Конверциондық операциялар
Банктің валюталық позициясы
Шетелдік банктермен корреспонденттік қатынастар
Валюталық қаражаттарды ... және ... ... ... емес ... ... валютасын сатып алу(сату)
Шетел валютасын инкассациялау
Жол чектерін сатып алу(төлеу)
Ақшалай аккредитивтерді төлеу
Пластикалық ... ... және ... ... 1- ... ... ... және төрелік операцияларда керісінше, валюталық операцияның өз әрекеті арқылы түсім түсіру мақсаты қойылады. Жалпы алғанда, төрелік ... - бір ... ... (валютаны) әртүрлі нарықта бір мезгілде сатып алу және сату арқылы қарым-қатынастар арасындағы айырмашылықтан ... табу ... ... - ... валта бағамының, пайыздық қойылымның өзгеруінен пайда табу мақсатымен жүргізілетін ... ... ... ... ... ... спекуляцияның принципті айырмашылығы шығады.
Халықаралық төлем трансфертінде пайданы аудару, ақша құралдарын және басқа валюталық құндылықтарды бір елден екінші бір елге ... ... ... ... операциясы басқа валюталық операцияның құрылуына мүмкіндік жасайды, себебі олар басқалардан бұрын пайда болған, яғни бір ... ... ... бір ел ... ... ... ... кезден бастап қолданылады. Ертеде кез келген саяхатшы немесе саудагер шекараны кесіп өту үшін оған өзі баратын елдің ақшасы қажет ... ... ... ... ... ... яғни XIX ... аяғы мен XX ғасыр ортасына дейін төлем трансферті операциялары басты рөл ... яғни ... ... ... саудаға қызмет етті. 1960 жылдар төрелік және алып-сатарлық валюталық ... ... басы ... ... дәлірек айтсақ, валюталық фьючерс форвард опциондардың пайда болуы мен болады. ... ... ... валюталық операциялардың бөлінуі сияқты валюта нарығына қатысушыларды былай бөлуге болады:
1)Қаржы және ... ... ... ... үшін ... ... ... кезең болып табылатын жеке және заңды тұлғалар;
2)Төрелік және алып-сатарлық ... ... ...
3) ... ... сақтандырушы хеджерлер;
4) Барлық қатысушылар үшін валюта айырбастау қызметі бойынша өздері маманданатын ... ... ... мен ... ... курс ... ... түсірсе, онда айырбасты жүзеге асырушы тұлға бір нарықта қызмет етеді және бір ғана ... ... алу ... және сату бағамы арасындағы айырмашылық есебінен пайда табады.
5)валюталық - ... ... ... ... ... нарығын реттеуді жүзеге асыратын мемлекеттік және мемлекет аралық ұйымдар. ... ... ... Ұлттық банк және Қаржы министрлігі, мемлекетаралық ұйымдар - Халықаралық валюталық қор және Бүкіләлемдік банк.
Бір ғана тұлға бір ... ... ... ... операцияларды атқара алады. Бәрінен бұрын бұл банкке ...
1) ... ... ... ...
2) олар ... төлеп трансферті жүргізіледі;
3) олар қазіргі жағдайда халықаралық облигацияда және басқа займдарда құралдарды ... ...
4) Олар үшін ... болса да алып-сатарлық операцияларды да жиі жүргізеді, бірақ ол ... ... көзі ... ... ... ... клиенттің көрсететін қызметімен және тауар экспорты мен импорты есебін жүргізумен байланысты клиенттерге қызмет көрсету операциясы саудадан тыс ... деп ... ... ... тыс ... ... түрлерін жүргізе алады:
* Шетел валютасын қолма-қол сатып алу және ... ... ... ... құжаттары;
* Шетелдік валюта инкассасы және валютадағы төлем құжаттары;
* Банк клиенттерге пластикалық карточкалар шығару және онымен қызмет ... ... ... тыс ... ... кең ... ... қызмет көрсету нәтижесінде кең таралған. Пластикалық карточкаларды шығару және онымен ... ... - жаңа ... бір ... ол банкке жаңадан клиенттер тартуға және бұрынғы клиенттерді сақтап қалуға, банк беделін көрсетуге және ... ... ... күресте жоғары деңгейде көрінуге мүмкіндік береді. Валютаны қолма-қол сатып алу және сату ... ... тыс ... ... ... бірі болып табылады. Конверсиялық операциялар қолма-қол және қолма-қолсыз теңгеге қарсы ... және ... ... ... ... алу және сату ... ... Ағымдағы операция және капиталдық қозғалыспен байланысты операцияның ... ... ... ... ... ... салу ... есептерді (капиталды және ағымдағы) жүргізуді анықтау үшін маңызды 3.
Ағымдағы операцияларға ... ... 180 ... көп емес ... ... пен қызмет көрсетуге тауарға алдын-ала төлем немесе мерзімнен бұрын төлем ... ... ... - ... ... ... есеп ... арналған аударушылар;
* 180 күннен көп емес мерзімге несие тағайындау және алу.
* дивиденд ... және алу, ... ... ... ... тағы ... операциялар бойынша түскен пайда мен марапаттаулар;
* саудадан тыс ... ... ... ... сумманы еңбек ақы, зейнетақы, алимент және тағы басқа аудару;
* капитал қозғалысына байланысты операцияға жатпайтын басқа валюталық операциялар.
Капитал қозғалысымен ... ... ... ... Инвестиция жүргізу;
* Жылжымайтын мүлікке құқығына төлемдерді аудару;
* 180 күннен көп емес ... ... пен ... ... ... ... ала ... немесе мерзімнен бұрын төлем жүргізуді қарастыратын экспортты - импортты мәміле бойынша есеп жүргізуге ... ... 180 ... кем емес ... несие тағайындау және алу;
* Зейнетақы активтері жинағымен байланысты мәміле бойынша сонымен бірге сақтандыру және қайта сақтандыру ... ... ... халықаралық аударулар;
* валюталық құндылықтарды сенімді басқармаға өткізу.
Уақыт пен техниканың жетістіктеріне байланысты банктердегі ... ... ... былай бөліп қарастыру маңызды рөл атқарады.
* Кассалық мәміле
* спот операциясы
* Жедел операция
Кассалық мәміле мыналар үшін белгіленген болуы мүмкін:
а) Жоспарланған операцияны ... ... ... валютасын тез алу үшін (ішкі сауда келісімшарт немесе қаржылық келісімшарт, шетел инвестициясын жүргізу және тағы басқа)
ә) қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... (соңғысы орташа және ұзақ мерзімді операцияларды маңыздырақ).
Кассалық ... үшін мына ... ... ... ... ... Оларды қысқа мерзімде жүргізу дәстүр бойынша кассалық
мәміле деп валюталандыру (валюта түсу) ... ... шарт ... ... ... екі ... кем емес жұмыс күшінде орындалса ғана танылады. Егер валюта түсуі келісімшарт белгіленген күні орындалса, онда спот- мәміле туралы, немесе сол ... есеп ... ... ... ... ... Егер ... күні орындалса, онда спот - мәмілесі немесе келесі ... есеп ... ... ... туралы айтады.
2) Мәмілеге қатысушы жақтарда саудаланатын активтің болуы.
Бұл сатушы мен сатып ... ... ... ... ... оларда айырбастайтын валютаның болуы керек (есепшотында немесе кассада) дегенді білдіреді. СПОТ мәміленің принципінде бір мерзімді валюта айырбастау қарастырылады, яғни ... ... орын ... ... территориялық қашықтыққа байланысты екі жақтың біреуі ғана күндізгі овердравты жеткізуі мүмкін. Егер мысалы, бір банк Еуропада, ал екіншісі Америкада орналасса, онда ... ... ... ... есепке алынбайды, уақыт айырмашылығы 6 сағаттан астам уақытты құрайды 4.
Ереже бойынша тәуліктік овердрафтқа пайыздар қосылады, сондықтан американдық банк ұтымды ... ... ... ақша ... оған ... ... және ... қосылмайды.
Кез келген валюталық операцияны жүргізуде жүргізуші жақтар ақша айырбастау кезеңінің тәсіліне байланысты (телеграфт, пошта арқылы аудару, чек, ... шарт ... ... баға белгіленімі тәсіліне байланысты валюта айырбастау бағамын келісіп алу керек. Сонымен бірге банк арқылы баға белгіленіміланған сатып алу, сату ... ... ... курс ... таңдау маңызды рөл атқарады. Телеграфтың атқару бағамы ең ... курс ... ... ... онда ... ... банк арқылы тез төленеді немесе шетел банкінен аударуда алғаннан ... ... күні ... Мәмілені орындауды жылдамдығына байланысты спот мәмілесі үшін ... ... ... спот ... ... ... ақша ... жылдамдығына байланысты тиімсіз болуы мүмкін. Егер ақша айырбастаудың ... ... ... мүмкін болса, онда соңғы курс телеграфтың айырбастау бағамының негізінде ... Ол бір ... ... елге ... құжаттарын жеткізу мерзімі ішінде пайыздың көлеміне азайтылған телеграфтық айырбастау бағамының негізінде анықталады.
Спот валюталық бағамының клиенттерімен есеп айырысу негізінде банк ... ... ... ... ... ... операция - бұл операция бойынша екі жақ ... ... соң ... бір уақыт ішінде шетел валютасының белгіленген сомасын жеткізуге келіседі, бірақ бекітілген мерзімдегі бағамы бойынша.
Валютамен жедел мәміленің негізгі ... ... ... ... ... операциясы);
ә) Фьючерстік мәміле;
б) опциондық мәміле.
Тәжірибе валютамен жедел мәміленің әртүрлілігі кездесті, сонда да олардың ортақ сипаттарының ... ... ... ... ... ... береді:
1) Мәміле бекітілген мерзім мен оның орындалу мерзімі арасында ұзартылған уақыт кезеңі. Формальды түрде бұл кезең екі жұмыс күнінен асу ... ... факт ... ол 30 ... күнінен кем емес болады.
2) Келісімшарт жүргізген уақытта екі жақты активтердің (валюта) ... шарт ... ... ... ... ... ... бар, мысалы, екі жақ алдын-ала валютаны сатып алу ... ... ... ... Жедел валюталық мәмілені негізгі белгілеу мыналарда құрылады:
а) негізгі ішкі экономикалық келісімшарттың (сауда, қаржы) орындалу уақытында қажет валютаның алынуы.
ә) ... ... және ... ... валюталық қауіп-қатерді хеджирлеу.
Мерзімге арналған мәмілелерде маңыздырақ оның өсуімен валюталық бағамының өсуінің өзгеруіне деген потенциалды қауіп- ... ... ... ... ... ... ... спот - операция қарапайымдау валюталық операция деп есептелсе, онда форвардтық, ... ... ... олай ... ... өз ... бар:
1) Мәміленің орындалуы мен бекітілген мерзімі арасында белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір мерзімнен кейін орындалса да операцияны бекіту кезеңінде белгіленеді.
3) Жедел ... ... ... ... спот ... ... валюта бағамынан ерекшеленеді:
Мәміле жүргізілетін курс сияқты мерзімінде (1 ... ... ... Одан ... ... ... ... ( ) немесе одан жеңілдіктер (, ) құрылады. Депорт көлемі Форвардтық мәміленің көлеміне ғана байланысты емес, жеке ... ... ... ... ... да ... Бұл ... своп бағамымен аталады. Жедел мәміле бойынша курс сұранысының арақатынасымен және мәміле ... ... ... ... ... жеке валюта бойынша пайыздық қойылымдағы айырмашылықпен анықталады.
Бұл факторларды қорғау есебінде қарауға болмайды. Мысалы, егер ... ... ... ... ... ... онда ... нарықтағы бұл валютаға сұраныс та өседі, соның нәтижесінде спот бағамыда өседі, сонымен бір мезгілде жедел ... бұл ... ... ... ... ... бірге форвардтық курс та төмендейді. Бұндай жағдайда форвард бағамы бойынша ... ... ... ... ... орын ... 6.
Мәміле банк белгіленген форвард бағамымен бірге кассалық курсқа ... ... және ... ... асады.
Жедел мәміле анықталған жинағы бар банк клиенттерімен байланысты. ... ... ... ... ... мынадай жағдайда экспортерларда өседі, импортерларда төмендейді:
1) Егер анықталған валютаның бағамы түсуі мүмкін болса;
2) Кассалық курс жедел курстан ... ... ... ... ... форвард бағамы интервалды нүктелердің жоғары шекарасында тұрса;
4) Форвард бағамының репорты жоғары болса;
Егер аталған факторлар керісінше өзгерсе, онда экспортерлардың ... ... ал ... ... ... жасауға деген құштарлығы өседі.
Қазақстанда жедел мәміле екі түрде жүргізіледі:
1) Қарапайым форвардтық мәміле. Бұл жағдайда қайта жасалатын мәміле бір уақытта ... Екі жақ ... ... және ... курс бойынша анықталған соманы жеткізуге келіседі. Ішкі саудаға форвардтық мәміленің бұл түрі валюта курстық өзгеруінің сақтану мақсатында бекітіледі.
своп мәмілесі деп бір ғана ... ... ... сатып алу және сатуды жүргізетін банктердің арасындағы валюталық мәмілені айтады.
Валютаның анықталған ... ... ... алынады және сонымен бір уақытта кассалық нарықта ... ... ... ... ... ... шетел валютасының сомасы депортпен (репортпен) айырбастауда своп қойылымының ... ... ... ... Кең көлемдегі айналымда своп халықаралық мемлекеттік монополиялық реттеу шеңберіндегі Ұлттық банктер арасында жүргізіледі. Банктерде жүргізілетін жедел валюта саудасын ең ... ... ... алғаннан бастап бағалануға болады. Пайда валюта бағамының көлеміндегі уақытша айырмашылықтың қорытындысын пайдалануда белгілі болады. Егер ... ... ... табу ... ... ... жүргізсе, және своп мәмілесіндегідей. Сонымен бірге уақытта сақтану үшін қайта жүргізілетін операцияны жүргізбесе, онда оны валюталық спекуляция деп санауға ... ... ... ... ... ... ... жүргізуде банк шетел валютасын оны тезірек жеткізу ... мен ... және ... бір ... ... оны ... ... Халықаралық есеп айырысуды қамтамасыз ету үшін, валюталық резервтерді диверсификациялау үшін ... ... ... ... ... ... ... валюта нарығындағы мәміле нақтырақ айтсақ, капитал қысқа мерзімді экспорты своп ... ... жиі ... ... ... ... валютаға қосылуы пайдаланса, онда своп мәмілеге жүгіну керек.
Валюталық операцияның келесі бір түрі - валюталық төрелік деп аталынады.
1) Егер, ... банк ... оған ... валюта сомасын жеткізу туралы тапсырысын алса;
2) Валюталық төрелік мақсатқа жету ... ... ... Бұл ... банк ... өзіне тиімдірек жедел сатып алуға, сонымен бірге сатуға тырысады.
Валюталық ... ... ... алудағы және сатудағы курстық айырмашылықтарды алу үшін қолданады.
Валюталық төрелік курстардағы айырмашылық және теңестіруші төрелік негізінде ... ... ... ... ... ... бір қаржы орталығында өте төмен бағамен сатып алып, сонымен бір мезгілде оны бағамы ... ... ... ... мен ... ... дилер тез арада екі немесе одан да көп екі жақты мәмілені бекітеді.
Бұл операциялар әрқашанда өз құралдарының есебінен ... ... ... ... және жанама болып бөлінеді.
Тікелей төрелік борышкер және қарыз беруші валюталары арасындағы курстық айырмашылықтарды пайдалана отырып жүргізеді.
Жанама теңестіруші ... өте ... ... сатып алынатын және төлем орнында сатылатын үшінші валюта қатысады. Төрелікер теңестіруші төрелікда әртүрлі ... ... ... және ... ... ... үшін аз ... валютаны шығындауды қамтамасыз ететін курсты таңдайды. Ақпаратты жеткізудегі жылдамдықтың өсуі нәтижесінде төрелікң бұл түрі өз көрсеткішін жоғалтады. Осыдан ... ... үшін ... мүмкін маржалар күрт төмендейді.
Пайыздық төрелік - бұл валюталық ... және ... ... ... ... ... пайда табу мақсатымен қаржы ұйымдастыруына пайыздық кіріс әкелетін немесе валютадағы қағаздар салу. Пайыздық төрелік әртүрлі елдердегі қарыздықміндеттегі инвестициялауда пайда болады. ... ... ... ... ... бір ... ... сатып алу үшін, екінші бір жерде қымбатырақ сату деген сөз. Осының нәтижесінде сатып алу және сату орнында сұраныс жоғарылайды, ... ... ... төмендеу тенденциясы туады. Бұндай операциялар валюта бағамын теңестіреді. Төрелік ... ... ... ... үнемі алуға деген талпыныстан курстық және пайыздық айырмашылықтар азаяды және жоғалады 7.
Форвардтық және ... ... ... ... ... бір ... ... санының екінші валютаға айырбастауда инвесторға міндеттеме жүктейді. Инвестор ... ол үшін ... ... ... да ... ... орындау керек. Бірақ көп инвесторлар валюталық айырбастауды жүргізуді олар үшін ... емес ... деп ... қалайды.
1)Егер жоспарланған мәміле тиімді болса - бұл ... ... ... ... ... ... - ... айырбастаудан бас тартуға құқылы.
Осындай тиімді жағдайлар қарастырылатын келісімшарттар окционы деп аталады.Бұндай келімшартбойынша инвестордың валюталық айырбастау жүргізуге құқығы бар, ... ... ... ... екі жақты келісімшартқа қол қоюға шақыру үшін жоғары үстеме төлену керек, бұл опционның, келісімшарттың кемшілігі болып табылады.
Жедел валюталық ... ... бір түрі - ... - ... ... алу және ... валюта бағамының белгілену шартымен , валютаның сомасымен және валютаны ... ... ... ... ... ... ... Мұндай валюталық операцияларды индустриалды дамыған елдердің банктері жүргізе алады.
Қазақстанның ақша нарығында тұрақтылыққа жету шетел ... ... және ... деңгейінің бақылауының теңестірілуі , уақыт талабына және халықаралық тәжірибеге сай ... ... ... ... тәсілдерді қолдануға , валюталық операцияларды жүргізуде, бөлек шектеулерді алып тастауға бағытталған валюта режимін ырықтандыруға жаңа үйлесімдер табу ... ...
1.2 ... Республикасындағы валюталық реттеулер жүйесі және нормативті құқық базасы
Валюталық операцияларды біздің елімізде ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкінен алған лицензиясы бар өкілетті банктер ғана ... ... ... ... ... ... Банкі валюталық реттеудің және валюталық бақылауды жүргізеді.
Валюталық реттеу - нормотивтік құқықтық актілерді жасау және бекіту ақпараттар ... ... ... орындалуына бақылау жасау, көзделген санкцияларды қолдану шараларын білдіреді 8.
Қазақстан Республикасы ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу функцияларын ... ... ... ... реттеу органы болып табылады.
Валюталық реттеудің басты міндеттері:
-Қазақстан Республикасы территориясындағы валюталық операцияларды жүргізудің принцпі мен тәртібін валюталық операцияға субьектісінің құқығы мен ... ... ... ... ... ... болатын нормотивті құқтық актілердің
-Валюталық заңдылықтың орындалуына бақылау
-Валюта нарығының жағдайына жүргізілетін валюталық операцияның көлеміне және ... ... ... ... өкілетті мемлекеттік органның құқықтық нормотивтік актілердің бастырып шығуына валюталық реттеу басты делдал ... ... ... ... ... және ... туралы бірнеше нормотивті - құқықтық актілері бар. Солардың ішінде ең ... 1996ж. ... 1998ж. ... ... (18.01.2002ж №26).
Қазақстан Республикасы үкіметі және өзгеде мемлекеттік органдар Қазақстан ... ... ... өз ... ретінің шегінде валюталық реттеуді жүзеге асырады.
Осы заң Қазақстан Республикасы аумағындағы валюталық операцияларды жүзеге асыру принциптері мен тәртібін валюталық операциялар субьектілерінің ... мен ... ... ... ... үшін жауапкершілікті айқындайды.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі басқармасы қарарында (20 ... 2001ж №115) ... ... ... ... ... ... бекітілген, онда валюталық операцияларды жүргізу тәртібі оның негізгі принциптерімен валюталық бақылау ... ... ... ... қойылатын шектеулер заң бойынша: халықаралық міндеттемелерді орындау мақсатында және төтенше жағдайлар пайда ... ... ... ... ... ... ... операцияларын шектеу немесе тоқтата тұру жөнінде шешім қабылдауға құқылы 9.
Шетел валютасы мен банктік операциялар жүргізуді ... ... ... заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі жүзеге асырады. ... ... ... (24 желтоқсан 1996ж) сәйкес, капитал қозғалысы мен байланысты, валюталық құндылықтың резиденттерден резидент еместердің ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкімен лицензиялауға жататыны бекітілген.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі бөлшек ... және ... ... ... үшін ... ... жүзеге асыруға байланысты қызметті, Қазақстан Республикасындағы валюта түріндегі есепшоттарымен ... олар ... ... заңдары бойынша тиісті құқығы бар шетел банктері мен қаржы институттарында (бұдан әрі - ... ... ... ... есепшоттарын, сондай-ақ валюталық құндылықтардың резиденттерден резидент еместердің пайдасына өтуін (орналастырылуын) көздейтін капитал ... ... ... ... ... ... банкі (оның аймағындағы филиалдары) экспортты- импортты мәміле бойынша капитал қозғалысымен байланысты операцияларды жүргізуге лицензия береді.
Экспортты мәмле ... ... ... ... ... берілген лицензия бнлгіленген мерзімі өткен соң өз күшін жояды. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... лицензиның уақытын белгілейді.
Ағымдағы валюталық операцияларды капитал қозғалысымен байланысты операцияға ... ... ... алу үшін ... тапсыру осыдан өзгеру басталған күннен бастап 30 календарлық күнді құрайды.
Лицензия алу үшін мынадай құжаттар керек .
1)Өтініш берушінің ... ... ... ... ұзақтығын көрсеткен мерзімі;
2)Лицензиялауға жататын операция бойынша валюталық бақылаудың банк жүргізгендігін ... ... банк ... ... ... Үкіметі анықтаған экспорттық келісімшартқа экспортталған тауардың сәйкестігін дәлелдейтін кеден органаның құжаты немесе Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі құқықтық нормативтік актлеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... көшірмесі.
Лицензия алған лицензиат Қазақстан республикасының Ұлттық Банкіне әр квартал сайын әр айдың 20-на ... есеп ... ... ... операция бойынша есеп жүргізу және есеп беру тәртібі мен нысандарын Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі, Қазақстан Республикасы қаржы ... және ... ... ... ... органдарының келісімі бойынша белгілейді және оны Қазақстан Республикасындағы барлық заңды және жеке тұлғалар ... ... ... ... ... ... шетел валютасын алуға тапсырысты рәсімдеу кезінде сатып алу мақсатын көрсетті, сонымен бірге шетел валютасы қолданатын операцияны жүргізудің қажеттілігін дәлелдейтін құжат ... ... ... ... лицензиясы талап етілетін капитал қозғалысымен байланысты операциялар бойынша төлем мен ақша аударулар бар ... банк ... ... тиіс. Ол банк санымен бірге оған валюталық бақылау жүргізуге міндетті. Қазақстан Республикасындағы валюталық бақылау органдары мен ... ... ... ... Республикасының заңына сәйкес валюталық реттеу қыметін жүзеге асыруға құқылы мемлекеттік органдар Қазақстан Республикасындағы валталық бақылау органдары ... ... ... лицензияларға сәйкес өздері операциялар жүргізген кезде валюта заңдарын бақылау міндеті жүктелген уәклеттік берілген банктер мен ... ... ... емес қаржы мекемелері валталық бақылау агенттері болып табылады.
Валюталық ... ... өз ... ... ... үшін валюталық бақылау агенттерін тартуға және оларды міндетті түрде орындауы үшін жекелеген тапсырмалар ... ... ... ... ... байланысты, сонымен бірге үшінші тұлға ретінде заңды тұлғаның арасындағы келісімшарттың төлемі бойынша банктік шоты ... ... ... ... тұлғаның 10 000 АҚШ $-на тең сомадан аспайтын және инвестиция жүргізумен немесе жылжымайтын ... ... ... байланысты емес ақша төлемдерімен аударулары ақша төленгенін және аударылғандығын растайтын негізгі құжатсыз банктік шот арқылы жүргізіледі 10.
Жеке тұлғаның банк шоты ... ... ... ... ... 10 000 АҚШ $-на тең ... ... ақша төлемдері мен аударулары тек қана өкілетті банктер арқылы жеке тұлғаның өкілетті банкте ресімделген құжаттарын ... ... ғана ... ... ... тағыда басқа). Бұндай құжаттар әкелу мүмкіндігі болмаған жағдайда жеке тұлғаның ақша ... ... ... туралы ақпаратты өкілетті банкке құқық қорғау органдарда және Ұлттық Банк (олардың талабы) бойынша ... ... ... ... ... құжатындағы жазбасы болған жағдайда ғана өкілетті банк ақша ... ... ... ... ... ... ... өкілетті банк арқылы шектелмеген ішкі валюта нарығында ... ... ... ... ... ... сақтай отырып иемденуге құқылы және Қазақстан Республикасы территориясында ... ... ... ... құқылы.
Қазақстан Республикасы территориясында жеке тұлғаның өкілетті банк арқылы ұлттық валютаны бір ... ... ... ... ... ... Республикасына валюта құндылықтарды енгізуі Қазақстан Республикасы заңы талаптарын орындайтын жағдайда шектеусіз жүргізіледі. Оның ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Жеке тұлғаның валюта операциясын жүргізуі бойынша банк қызметіне төлемі өкілетті банктер арқылы ұлттық және шетел валютасымен екі жақтың ... ... ... ... арасында бекітілген келісімшарт бойынша айыппұл мен өсімпұл төлемі, сонымен ... банк ... ... ... ... ... ... ұлттық валюта арқылы жүргізіледі.
Жеке тұлғалар арасындағы экспортты-импортты мәмілемен байланысты ... ... ... ақша ... мен ... ... түрі ... пайдалануын аудару аккредитивтері шетел валютасы түрінде жүргізіледі.
Өкілетті банктер жеке тұлғаларға ұлттық және шетел валютасымен несие беруде валюталық құндылықтар кепілзат ... ... ... арасындағы валюталық операциялар бөлек бағыттағы реттеуді және төлемдер мен ... екі ... ... ... кез ... ... арқылы жүргізіледі. Сонымен бірге, ақша төлемдері мен аударулар Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі құқықтық ... ... ... ... ... тек қана банктік шоты арқылы жүзеге асады.
Ал заңды тұлғаның қолма-қол шетел валютасын өз банктік шотына түсіру үшін оның ... ... ... және ... ... ... ... әкелгендігін растайтын кедендік құжатын көрсетуі қажет.
Валюталық реттеуді ... ... ... ету - Қазақстанның валюталық ақша-жүйесін реформалау жағдайында үнемі өзгерістерге ұшырап ... ... Заң 1993 ... 14 ... ... Бұл заң осы ... ... қол жеткен деңгейіне жауап бере алмады, ал кей жағдайларда нормативті актілер бір-біріне ... ... ... ... ... жаңа заң жобасын жасаудың қажеттілігіне әкеліп соқты. Ол заң 1996 жылдың 24 ... ... заң ... ... ... ... ...
Қазақстанның Ұлттық банкі ұлттық валюта бағамын шетел валютасына қатысты реттеп тұрады, яғни аптасына бір рет, дүйсенбі күні Ұлттық банк ... ... ... ... теңге бағамын белгілеп отырады. Мұндай белгілеу есеп жүргізу және кедендік төлемдер үшін қажет.
Валюталық реттеудің негізгі ... ... ... ... қол жеткізу, теңгенің тұрақты бағамын сақтау,мемлекет қарамағындағы валюталық ресурстардың шоғырлануы.
Ұлттық банк мынандай қызметтерді жүзеге ... ... ... ... ... алу және ... вексельдер және басқа бағалы қағаздармен операцияларды жүргізу;
-алтынның қабылдануын, сақталуын және өңделуін қамтамасыз ету.
Валюталық органдарға мыналар ... ... ... ... ... органдары, Қаржы министрлігі.
Қазақстанның Халықаралық Валюта Қоры сияқты халықаралық қаржы ұйымдарына мүше болып кіруі ел ... ... үшін ... ... ... келтірудің оңтайлы жолы болып отыр. Халықаралық экономикалық және қаржы ұйымдары біздің елге бірқатар несиелер берді. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... оған бөлінген кредиттердің тауар жеткізуге байланыстырылып, немесе белгілі бір нормалармен ... ... ... ... ... ... ... жобаларды жедел жүзеге асыру мүмкін емес, ал оның кейбір бөліктерінің пайдаланылмай қалуы да ғажап емес.
1997 жылдан бастап Қазақстан ... өз ... ... ... бірі ... ... тарту және оларды тиімді орналастыру дер ұйғарып отыр. Инвестицияларды дамушы мемлекеттерді былай қойғанда, дамыған елдердің өзінің пайдаланатындығы ... ... ... ахуал оларға деген Шығыс Еуропа және Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы Елдерінің орасан зор сұранысына байланысты елеулі шиеленісіп келеді. Осының ... ... ... ... ... ... ... отыр. Қазіргі уақытта әзірге капиталды тарту мәселесінде Қазақстанның бәсекелестік қабілеті төмен болып отыр. Қазақстан әлі де ... ... ... және ... ... ... инвесторларға қолайлы деңгейіне жеткен жоқ. Көптеген заңдарда, нормативтік актілерде шетелдік капиталмен жұмыс істеу жүйесінің өзінде де әлі ... жоқ. Біз ... ... жеке ... ... ... жеңілдіктер мен преференциялардың икемді жүйесін қалыптастырып, орнықтыруға ұмтылуымыз қажет.
Қазақстанда шетелдік инвестицияларды тарту бағдарламасын әзірлеу қажет, ол мынадай ... ... ... ... ... ... келуіне байланысты барлық әкімшілік рәсімдерді оңайлату. Біз визалар алу, шекара және кеден бақылауымен өту, ... ... ... және ел ... ... - ... ... беру жөніндегі барлық ережелерді және тағы басқаларын қайта қарауымыз керек.
Күллі іскер әлем ... - ... ... ... ... қазақстандықтарды жаппай оқытуды ұйымдастыру қажет. Бұл бәрінен бұрын мемлекеттік қызметшілер мен қызмет көрсету саласында істейтін адамдарға қатысты, өйткені, ... ... ... ірі ... тілдік кедергілері бар елде нашар бейімделеді. Нақ сондықтан да дамушы елдердің көпшілігі осындай, бір қарағанда ұсақ ... ... ... ... ... ... әуежайларымыздың, ондағы қызмет көрсетудің қолайлылығына, жоғары сапалы мейманханалардың, телекоммуникациялардың болуына көп нәрсе байланысты. Біздің ... ... ... ... ... ... көрсету, оның уақытын үнемдеу болуға тиіс. Бұл қызметтердің құны оны ... ... ... ғана ... ... немесе кредиттерге салық үлестерін, жеңілдікті ставкаларды, салық шегерімдерін беруді қоса ... ... ... ... ... ... ... бажын және тағы басқаларын енгізуге баруға тұрады. Олар мемлекеттік басымдықтарды іске ... ... жаңа ... салу ... әңгіме қозғалған жерде және тек қана сонда болуға тиіс. ... ... ... ... ... жоқ, қарапайымнан күрделіге қарай жүріп отыру қажет. Бүгін біздің инфрақұрылым объектілеріне - энергетикаға, газ және ... ... ... ... ... ... ... және темір жолдарға, су құбырларына назар аударуымыздың қажеттігі айқын. Бұл міндеттерді шешпейінше, елде қолайлы инвестициялық ахуалдың экспорт пен ... ... өмір ... ... ... ... ... жақсы жұмыс істеуі мүмкін емес.
Импортты алмастыру және бәрінен бұрын халық тұтынатын тауарларды, тағам мен ауыл шаруашылық ... ... ... алмастыру жайында байсалды түрде ойлану қажет.
Ақыр соңында, аймақтық басымдықтарды әрі ең ... ... ... ... ... ... қажет. Жеңілдіктер мен преференциялар жүйесі басымдықтар жүйесімен қатаң ұластырылуға тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... ... тосқауыл қоя отырып, мейлінше ұқыпты түрде ойластырған жөн.
Жер мен ... ... ... ... ... ... қызметкерлерді оқытуға арналған демеу қаржы, әр түрлі алымдарды азайту түріндегі ... ... ... да ... ... ... тағы да басым болып табылатын салаларда ғана. ... ... ... ... әр ... қызметтер мен жергілікті шикізатты артықшылықты пайдалануға арналған кепілдіктерін күшейту қажет.
Үйлестірілген және оралымды жұмыс жүргізу үшін ... ... ... ... ... мемлекеттік орган құру қажет.
Шетелдік инвестицияларды тарту бағдарламасымен қазірдің ... ... ... істеп жатыр. Өз уақытында ол жария етіледі.
Ағымдағы макроэкономикалық жағдайды және экономикалық саясат мәселелерін талқылау үшін, 2006 ж. 16 - 20 ... ... ... ... ХВҚ ... ... ... миссиясының қызметкерлері Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарына ынтымақтастық үшін алғыс айтады. Бұл ... ... ХВҚ ... IV бабы бойынша соңғы консультациялар жүргізілгеннен кейінгі кезеңдегі елдің қаржы-экономикалық жағдайын талдауды, экономиканың таяу болашақтағы даму ... ... және 2007 ж. ... бюджетті дайындау барысын талқылауды мақсат етіп қойды. Миссия жұмысының барысында сонымен қатар ақша-кредит және валюта саясаты, банк секторына ... ... ... ... ... ... ... шешуші міндеттер қаралды. Қазақстан Республикасының экономикалық көрсеткіштері өте ... ... ... Қолайлы сыртқы экономикалық конъюнктура аясында экономиканыпарасатпенбасқару айтарлықтай табысқа қол жеткізуге ... ... ... ... ... ... бағалар және Қазақстан Республикасында мұнай өндірудің ұлғаюы мұнай секторы кірістерінің күрт өсуіне әкелді, бұлардың бір бөлігі әлеуметтік саланың кезек күттірмес ... және ... ... ... ... ... өмір сүру ... тез жоғарылады. 2000 ж. бергі кезең ішінде ЖІӨ жан басына шаққанда доллармен көрсетілуінде үш ... ... ... ... жылы ... ... алты жыл ... екі есе дерлік үлкен болады. Бұл ретте мұнай секторының үстеме кірістерінің едәуір бөлігі қазіргі кезде активтері 12 млрд ... 17 ... ... ... Қазақстан Республикасының Ұлттық қорына (ҚРҰҚ) бағытталды. Мұнай және мұнай емес ... ... ... ... ... ... ... байқалып отырған бюджеттің нығаюына көмегін тигізді. Елдің сыртқы экономикалық қызметінің көрсеткіштері де ... ... ... ... жылы Ұлттық банктің резервтері 12 млрд. жетіп, екі есе ... өсті (бұл ... мен ... ... ... 6 ай ... ... сәйкес келеді).
Экономиканың таяу болашақта даму перспективалары қолайлы болады; дегенмен, экономиканың тұрақты дамуын ... ету ... ... ... ... тәуекелдерді төмендетуге көбірек назар аудару қажеттілігі артатын болады. 2006 ж. бірінші жартылдығында ЖІӨ өсімі нақты көрсетілуінде 9 пайыздан асты; таяу ... оның өсу ... осы ... ... деп ... ... деңгейі одан әрі төмендеуде; 2006 ж. ортасында ол 7 пайыз болды. Соған қарамастан, инфляциялық қысым күшейді; ағымдағы жылдың ... бері ... ... инфляциясы шамамен 8,5 - 9 пайыз деңгейінде сақталып отыр. 2007 ж. ... ... ... ... салық-бюджет саласын айтарлықтай ынталандыру аясында мемлекеттік қызметшілердің жалақысын 2007 ж. қаңтарында жоспарлы түрде 30 ... ... ... ... ... ... саясаты толығымен өзіне алатынын білдіреді.
Соңғы уақытта ақша-кредит саясатын қатаңдату ... ... ... шаралар қабылданды. Резервтік талаптарды қолдану кеңейді, негізгі пайыз ставкасы (ҚҰБ-ның депозиттер бойынша пайыз ставкасы) 25 базалық пунктке артты; ҚҰБ ... ... ... ... 2006 ж. басынан бері банк кредиттері бойынша орташа пайыз ставкалары шамамен 100 базалық пунктке көтеріліп, 15 пайыздан асты. Оның ... ҚҰБ ... ... ... ... өзі ... одан әрі ... болдырмауға мүмкіндік берді.
Инфляцияны тежеу үшін ақша-кредит саясатын одан әрі қатаңдату қажет. Ақша массасының кең ... ... және ... ... өсу ... өте жоғары болып отыр (жылдан жылға тамыздағы жағдайы бойыншатиісінше 58 және 77 ... ... ... ... алуы ... өсуде. Оның үстіне, шілде айының аяғынан бергі кезеңде теңге бағамының едәуір ... ... ... ... сауда тауарлары бағасының өсуіне әкелуі мүмкін. Сөйтіп, ақша массасының өсуін және кредиттеу көлемін баяулату үшін әлемдік ставкалар ... ... ... және ... ... теріс мәнді болып отырған базалық пайыз ставкасын одан әрі көтеру қажет; бұдан басқа, резервтік талаптарды арттыру туралы мәселені қарастыру керек. ... ... ... ... теңге бағамы қозғалысының бағытын өзгерту инфляцияны тежеуде шешуші рөл атқаруы тиіс, мұның бәсеңдеуі оның өткен кезеңдегі ... ... іс ... ... ... ... ... бағамының номиналдық нығаюына жол бермеуге ұмтылу, бәрінен де бұрын, оның нақты көрсетілуінде инфляция ... ... ... ... ... түрде нығаюына әкелуі мүмкін. Ақша-кредит саясатын қатаңдату және теңге бағамын нығайту белгілі бір ... ... ... ... ... ... Неғұрлым жоғары пайыз ставкалары және реттеу көлемін ұлғайту салдарынан реттеуге жұмсалатын шығындар артады. ... ... ... ... ҚҰБ-ның теңгемен көрсетілген халықаралық резервтер құнының төмендеуіне әкеледі, мұның өзі ... ... ... ... ... (жұмсалмаған) шығынды білдіреді. Өткен жылы осындай шығындардың орнын толтыру мақсатында ҚҰБ капиталын толықтыруды көздейтін заң қабылданды; дегенмен, оның фундаменталды ережелерінің ... ... ... қол ... ... Осы ... ... экономикалық саясатты міндетті түрде қатаңдату қоса жүреді. Егер бюджеттен бұл шығындардың орны дер ... ... олар ... және ... саясатын жүргізуге кедергі келтіретін болады, мұның нәтижесінде инфляция жоғарылайды.
Ақша-кредит саясатының шараларымен ... ... ... ... ... маңызды қадамдар қабылданды. Атап айтқанда, байланысты тараптарды ... ... үй ... ... ... ... қатысты талаптар қатаңдатылды. Бұдан басқа, банктердің валюта өтімділігіне қатысты мейлінше қатаң нормативтер белгіленді, ашық валюта позициясының ... ... ... ... ... міндеттемелер көлемінің лимиті (банк капиталының мөлшеріне байланысты) белгіленді.
Осы пруденциалдық ... банк ... осал ... ... ... ... деп күтілуде; дегенмен, егер банктік кредиттеудің және сыртқы қарыз алулардың өсу ... ... ... ... ... ... ... шаралар қолдану қажет болуы мүмкін. Осындай жағдайларда, мүмкін, банктердің қысқа мерзімді борышына қоса орта және ұзақ мерзімді сыртқы борышын жабу ... ... ... алу ... одан әрі ... және ... арттыру, валюта өтімділігінің нормативтерімен қатар, сыртқы қаржыландыруға қол жеткізу күрт қысқарған жағдайда, банктердің осал жерлерін азайтуға ... ... ... басқа, кредиттеудің өсу қарқынын баяулату және несие портфелі сапасының жылдам нашарлау тәуекелін шектеу мақсатында ... ... ... кезінде тәуекелдердің салмағын түзету туралы мәселені қарау керек. Қадағалау органдарының банктердің кредиттеу, оның ішінде, кредиттер беру және шет елде ... ... ... жөніндегі қызметіне назарын арттырудың, банк тәуекелдерін басқару практикасын жетілдірудің зор маңызы ... ... ... ... дер ... ... жүргізуді қамтамасыз ету үшін, ең алдымен осындай тексерістерді жүзеге асыратын қызметкерлердің кадр құрамын нығайту арқылы қадағалауды ... ... ... ... ... аса ... ... борышқа қатысты мониторингті жетілдіру жөнінде күш-жігер жұмсалуда. ... ... ... ... деректері мен сыртқы міндеттемелер жөніндегі ақша-кредит статистикасының деректері сәйкестендірілді. Сондай-ақ мемлекеттік борышты анықтауға мемлекеттік кәсіпорындардың міндеттемелерін қосу ниетін құптау ... ... ... ... ... ... ... сыртқы борышының статистикасын жүргізу және сыртқы міндеттемелерді өтеу кестесін жасау ролловермен байланысты осалдау жерлер мен тәуекелдерді бағалау үшін аса пайдалы. ... ... ... ... ... көрсеткіштерді ЖІӨ-ге қатысты пайызбен еркін белгілеудің құптарлық еместігіне қарамастан, экономикалық саясат шеңберінде сыртқы міндеттемелердің одан әрі, ... банк ... тез ... ... ... ... ... балансының деректерін мұнай және мұнай емес құрамдастарға бөлу жөнінде одан әрі жұмыс жүргізу соңғы ... ... ... ... ... ... ... өндіруге және көлікке салынатын инвестицияларға тиесілі екені туралы толық мағлұмат алуға мүмкіндік береді. ХВҚ Статистика ... ... елге осы ... техникалық көмек көрсетті. Миссияның білуінше, қажетті ақпарат ... бар және ... ... алу мақсатында Энергетика министрлігін қоса алғанда, тиісті ведомстволардың өзара іс-әрекетін жандандыруға табанды ұсыныс береді.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... және пруденциалдық салалардағы шараларды дереу одан әрі қатаңдатқан жағдайда, осы саланың тұрақтылығын тәуекелге ұшыратпай, ... ... және ... ... ... үшін ... болып отыр. 2007 ж. арналған республикалық бюджеттің жобасы ҚҚС ставкасын 1 пайыздық пунктке (14 пайызға ... ... және жеке ... ... ... ... қолданылып жүрген ауқымы 5 пайыздан 20 пайызға дейінгі прогрессивті шкаланың орнына бірыңғай ... ... ... ... ... ... күрделі шығыстар және даму институттарына қаражат беру де айтарлықтай ұлғаятын болады. Бұдан басқа, 2007 ж. ... 30 ... ... ... ... қызметшілердің жалақысын арттырудың екінші кезеңі жүзеге асырылатын болады. Және де ... ... ... ... ... жөніндегі жоспарларды әзірлеу аяқталатын болады, мұның шеңберінде 2007 ж. мемлекеттік қызметшілер ... ... ... ... ... ... 30 пайызға қысқартылуы мүмкін. Нәтижесінде, шығыстардың мемлекеттік басқару секторының шамамен 25 пайыз ұлғаюы көзделеді, мұның өзі олардың тиімділігін мейлінше ... ... ... ... мұнай емес сектордың тапшылығы шамамен ЖІӨ-нің 0,7 пайызына ұлғаяды. Мұндай фискальды саясат инфляцияны тежеу мақсатында ақша-кредит саясатын қатаңдату және ... ... ... ... ... үндейді.
Экономиканы әр тараптандыруда құрылымдық реформаларды тездету жөніндегі шешуші шараларды жүзеге асыру негізгі рөл атқаруы ... Бұл ... ... ... кіруінің және аймақтық сауданы одан әрі дамытудың маңызы зор. Тақауда ... ең ірі ... ... ... ... және ... даму қоры ... арттыруды және мемлекеттік кәсіпорындар мен даму институттары жұмысының бағытын күшейтуді негізделген ... етіп ... Осы ... ... ... ... ... әлуетін ұзақ мерзімді перспективада көтере отырып, инфрақұрылым ... ... ... ... ... көмектесетін болады. Бұдан басқа, даму институттары жұмысының мақсатты бағытын күшейту экономикада ... бөлу ... ... ... береді. ХВҚ миссиясы сондай-ақ Өндіруші өнеркәсіптің айқындылығы жөніндегі бастамаларды (EITI) іске асыру жөнінде қадамдар жасалғанын атап өтеді және ... ... ... ... ... ... қажетті шараларды табанды түрде жүзеге асыруды ұсынады, мұның өзі ... ... ... ... алға ... ... ҚАЗАҚСТАННЫҢ БАНК СЕКТОРЫНДА ВАЛЮТАЛЫҚ ОПЕРАЦИЯНЫҢ НЕГІЗГІ ТҮРЛЕРІН ЖҮРГІЗУГЕ ТАЛДАУ ЖАСАУ
2.1 Қазақстандағы валюта нарығының қазіргі жағдайын талдау
Валюталық нарық - ... ... мен ... ... ... курс ... ... немесе ұлттық валюталарды сатып алу - сату жүзеге асырылатын ... ... ... кез ... қаржы - несие немесе алтын нарығы сияқты валюталық нарықтың өзіндік ерекшеліктері бар.
Валюталық нарықтың негізгі сипаттамасына мыналар жатады:
1) валюталық ... ... ... жүргізудің, яғни валюталық операциялардың техникасы ықшамдалады барлық есеп айырысулар банктердің корреспондент шоттары бойынша жүзеге асырылады;
2) ... ... ... ... ... ... бұл валюталық операциялар тәулік бойына үзіліссіз жүзеге асырылатындығын білдіреді;
3) бұрынғы ерекшеліктен нарықтың транспаренттігі яғни бұл тәулік ағымында валюталық курсты ... ... ... ... ... (диллерлерге, брокерлерге, рейтинг агенттеріне);
4) валюталық операциялардың жекелеген түрлерінің екі ұдайы рөлі. Валюталық нарықта, мысалы, фьючерстік және форвардтық ... ... ... операциялардың рөлі орындайды;
5) валюталық алып-сатарлық және төрелік операциялардың кең дамуы және бұл операциялардың алып-сатарлық сақтандыру қорларында ... ... ... ... учаскелері мемлекеттік және коммерциялық банктер болып табылады. Валюталық мәмілелердің 90 % -ға ... ... ... және жеке ... ... сауда-кәсіпкерлермен жасалады.
Республиканың валюталық нарығы 1993 жылдан белсенді қызмет ете бастады, ұлттық валюта енгізілді, Қазақстандық банкаралық валюталық биржа құрылды.
2009 жылы ... қол ... ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі артты. Бірақ 2012 - 2013 жылдары әлеуетіміз біртіндеп азайды, ... өзге ... ... ... Америка долларына қатынасы жөнінен әлсіреді. Бүгінде көптеген инвесторлар дамушы нарықтардан кетіп жатыр. ... ... ... ... ауысуда. Түркия, Бразилия, Ресей елдеріндегі ахуал үлкен өзгерістерге ұшырады. ... ... ... ... қатысты да айқын емес тұстар бар. Орталық банк рубльдің еркін қозғалысын білдіретін инфляциялық шектеуге көшкенін жариялағандықтан, ... ... ... бір ... ... 35 ... жетті. Сондай-ақ, төлем балансында да өзгерістер болды. 2013 жылы ағымдағы есеп-шот сальдосы оң деңгейде болғанымен, ол алдыңғы жылмен ... төрт ... ... тәжірибеге жақындау мақсатында Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкімен бірлесіп ... №512 ... ... ... ... ... және ... септерінде валюта айырбастаудың біртұтас нарықтық бағамы қолданылады, Қазақстан қор биржасының таңғы сессиясында қалыптасқан шетелдік валютаға ... ... ... ... ... ... Қазақстан қор биржасының таңғы сессиясында сауда-саттық жүргізілмейтін шетелдік валюталар бойынша валюта айырбастаудың нарықтық бағамы Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... сәйкес АҚШ долларының кросс- бағамын қолдану арқылы есептеледі. ... ... күні ... дейін теңге айырбастау бағамының еркін құбылмалы саясаты жалғасып келеді. Оның өзгеру динамикасын валюталық ... ... ... ... ... Ұлттық валютаның бағамы алып-сатарлық қысымға ұшыраған жоқ, шетелдік валютаны жеткілікті ұсыну сұранысты толық қанағаттандырды.
Валюталық режімнің ауысуы және оның ... ... ... ... ... ... ... жоюға септігін тигізді. Ұлттық банк ішкі валюталық нарықта өзінің қатысын көп қысқартты. Ол биржалық алаңда шетелдік валютаны ... ... ... ... ... ... ... резервтерін толықтырды. 2011-ші жылғы қаңтарда Ұлттық банктің халықаралық резервтері 10,4%-ға ... $30,6 ... ... ... банк ... ... таза валюталық қор 12,1%-ға артып, ұлттық қор ... ... ... ... ала ... бойынша, ұлттық қор активтері $31,4 млрд болды. 2011-ші жылы қаңтарда еліміздің халықаралық ... оның ... ... қор ... ... 6,3%-ға артып, $62,6 млрд болды 11.
Елдің бәсекеге ... ... ... ... ... ... валютада құнсызданған кезде, елдің экспорттық тауарлары шетелдіктер үшін арзан, ал импорттық тауарлар оның ... үшін ... ... ... ... ... кезде, керісінше, импорттық тауарлар арзан болады, ал олар жеткізіліп беретін елдің валютасымен ... ... ... ... Бұл ҚР ... банк алдында екі жаққа да асыра сілтеуге жол берілмейті валюталық бағам саясатын әзірлеу және жүзеге асыру бойынша күрделі міндет ... ... ... ... үшін ... ... ... төлем өлшеміне айырбастау қажет. Айырбастау процесі белгілі бір арақатынаспен ... Әр ... ... ақша ... ... яғни ... елдің (немесе халықаралық ақша өлшемінде) ақша өлшемімен ... бір ... ақша ... ... ... ... деп ... халықаралық валюталық, есеп айырысу, несие-қаржылық операцияларды жүргізу үшін қажет. Мысалы, экспортшы (шығарушы) шетел валютасымен ... ... ... валютаға айырбастайды, себебі басқа елдің валютасы бұл ... ... ... ... ақша ... ретінде айналысқа түсетін құқы жоқ. Ал импортшы ... ... ... алған тауарларға төлеу үшін шетел валютасын сатып алады.
Валюта ... ... ... секторына әсерінен басқа, валютаның төмендеуі немесе жоғарылауы макроэкономикалық деңгейде маңызды ... ... ... ... мемлекеттің жалпы шығындар деңгейін жоғарлатады. Таза экспорт шығындардың бір бөлігі болғандықтан, ... ... әсер ... ... табыстың өзгерісіне әкеледі; Бұл өз кезегінде, экономикада жалпылама сұранысты өзгертіп, өндіріс, жұмыстылық пен ... ... ... ... әсер етеді; Таза экспорт ұлғаю салдарынан валюта құнының құнсыздануы ел ... ... ... ... Ал ... ... ... экономикада іскерлік іс-әрекеттің төмендеуіне әкеледі. Одан басқа валюта ... ... ... ... ... ... келтіреді. Валюта бағамдары импортталатын өндіріс факторларының ... ... әсер ... ... ... ... әсер ... Сонымен бірге валюта бағамның өзгерісі ішкі нарықта бәсекелестіктің ... ... ... ... ... ... ... әсер береді.
Қазақстанға шетел валютасын келтіруге ықпал ететін сыртқы сауда келісім түрлеріне мыналар жатады:
а) Тауарлар ... ... ... ... ... өтіп ... барлық тауарлар жатады.
б)Қызмет көрсету экспорты. Бұған елімізге келген шетел туристеріне, дипломаттарына және бизнесмендеріне қызмет ... ... ... ... акцияларды иемденуші қазақстандықтарға төлейтін проценттер мен дивиденттер.
д) Бір ... ақша ... мен ... ... ... ... мемлекеттерге көмек, эмигранттардың өз туыстарына аударатын еңбекақылары және ... ... ... мемлекеттік немесе гуманитарлық көмектер.
г) Қазақстандағы шетел резиденттерінің ұзақ ... ... мен ... ... ... фирмалар мен компаниялар алып жатқан займдары мен инвестицияларын ... Жеке ... ... олардың қатарына шетелдіктердің қазақстандық өнеркәсіп орындарын, құрылыстарды және ... да ... ... ... алуы ... ... ... мен ұйымдардың Қазақстанға беретін қысқа мерзімді инвестициялары мен займдары. Бұл келісімдер жоғарыда берілген келісімдерге ұқсас, бар айырмашылығы ... ... ... ... ... ... қатарына шетел мемлекеттерінің Қазақстан Ұлттық банкінен алған валюталық ... ... ... жатады.
ҚР 2013 жылғы ақпан айындағы сыртқы ... ... $ ... құрады оның ішінде экспорт 68,9, ал импорт - 31,1
2013 жылы ... ... ... 4,5 пайызға азайған, ал импорт, керісінше алдыңғы жылдағысына қарағанда 5 пайыздан кем. ... ... яғни 1 АҚШ ... 153-155 теңгемен бағаланған кезде, 2014 жылы жалпы, тауар және ... ... ... одан әрмен қарқын алды. 2013 жылмен салыстырғанда 10 пайызға көтерілер еді. Сондықтан 1 АҚШ долларының жаңа ... 185 ... ал оның ... ... +-2 теңге деп белгіленді.
Ал осы экспорт бойынша 2010 жылдың 1 қаң - та - ры - нан ... үш ел - ... Бе - ло - ... ... үшін бір - ... ... одақтың өзге елдердмен салыстырғандағы үлесі төменденідей болды ... 2- ... ... ... ... елдермен салыстырғандағы үлесі
Дәл осы көреткішті импорттау дәрежесі бойынша анықтайтын ... ... 3- ... бойынша Қазақстанның басқа елдермен салыстырғандағы үлесі
Қазақстанда импорт экспорттан жылдам өсуде. ... ... тез өсу ... ... ... бір ... ... 145-155 көлемінде болған теңгенің бұрынғы шегі өзін-өзі сарқығандықтан, валюта ... ... ... ... біз ... 20%-ға ... және долларға шаққандағы теңгенің көрсеткіші 3 теңге төңірегіндегі ауытқумен 185-ке жетті. Бұл таяу ортамерзімді перспективада ... ... ... ... және ... ... валюта бағамы деп қарастырылып отыр.
Нарыққа қатысушылардың есебінше Ұлттық банк долларды түсуден сақтауды қолдауды жалғастырып келеді. ... ... өте тез ... ... алу ... оның ... тиісті. Сонымен қатар қаңтар айында оның ішкі нарыққа қатысын ... ... жоқ. Оның ... алу ... 60 млн. доллардан астам бұл орташа көрсеткіштен біршама аз.
Ішкі валюталық нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайға халықаралық нарықтағы доллар бағамының динамикасы белгілі әсер етті, қаңтардың басында америка валютасы евроға және валюталар қатарына қатынасы ... өз ... ... ... ... 11 ... жүргізілген АҚШ долларына қатысты теңге бағамын түзету. ... ... АҚШ ... ... ... 185 ... ... әлсіреу жағына нақтыланды.АҚШ долларының нығаюы ескеріле отырып, 2014 жылға арналған болжамды нақтылау кезінде орташа ... баға ... 95 АҚШ ... болып айқындалды (бұрын мұнай бағасы барреліне 90 АҚШ доллары болған).
Ішкі валюта нарығындағы (қазақстан қор ... және ... ... ... сауда-саттық көлемінің көрініп отырған өсуі де 2005 ... ... ... егер 2004 жылы ... қор ... мен банкаралық валюта нарығының доллар сегментіндегі сауда-саттықтың орташа айлық көлемі 1,5 млрд. Ақш долларын құраса, онда 2010 жылы 9,9 млрд. Ақш ... ... яғни 6 ... ... өсу ... ... жыл- дары сауда-саттықтың орташа айлық көлемі ағымдағы деңгейден айтарлықтай асып, шамамен 14-17 млрд. Ақш долларына жетті, бұл ... ... ... ... ... ... ... жүргізілгеннен кейін Ақш долларын сатып алудың қажеттілігі мүлдем азайды. Халықтың қолма-қол шетел валютасына де- ген ... ... ... айырбастау пункттерінің валютаны нетто-сатуы төмендеді және оның ... ... ... ... банктердің ше- тел валютасын таза әкелуі төмендеді. 2010 жылғы 10 айда банктердің шетел валютасын таза ... 4,8 ... Ақш ... ... мұны ... ... ... салыстыруға бо- лады. ішкі валюта нарығындағы сауда-саттықпен бірге елдің халықаралық резервтері де (Ұлттық Банктің алтынвалюта активтері және ... ... ... ... ... ... ... резервтердің айтарлықтай өсуі 2006 жылдан бастап байқалды. мәселен, 2004 жылдың аяғы - 2010 жылғы ... ... ... олардың көлемі 14,4 млрд. Ақш долларынан 58,0 млрд. Ақш долларына дейін, яғни 4 еседен астам өсті. Ұлттық ... ... ... осы ... 9,3 млрд. Ақш долларынан 28,9 млрд. Ақш долларына дейін, яғни 3 ... ... өсті ... халыққа валютаны нетто-сату бойынша деректерді басқа макроэкономикалық көрсеткіштермен толығымен салыстыруға бола- ды және ... ... ... ... ... ... ... Халықтың жалақысының және кірістерінің өсуімен қатар айырбастау пункттерінің шетел валютасын сату деңгейіне әсер ететін ... ... ... ны ... ... ... деңгейі болып табылады. осыған байланысты халықтың бір бөлігі қымбат бағалы тауарлар нарығындағы құнның және ... ... ... ... ... валю- тасын дәстүрлі түрде пайдаланады. Халықтың жылжымайтын мүлік пен автомобиль сатып алу-сатуы кезінде баға белгілеу және есеп ... ... ... Ақш ... ... ... ... халық тарапынан шетел валютасына деген сұранысқа тұрақты қолдау жасалып отырады. мәселен, егер тұрғын үйдің құны бойынша деректерді ... ... онда 2006 ... аяғы - 2013 ... ... ... кезеңде жаңа тұрғын үйдің бағасы 539 Ақш долларынан 950 Ақш ... ... яғни 75%, ал ... ... ... үйдің бағасы 310 Ақш доллары- нан 703 Ақш долларына дейін, яғни 2,3 есе ... ... ... Осы кезеңдегі бағаның өсуі автомобиль нарығында да байқалып отыр. Егер 2007 ... ... ... ... автомобильдің бағасы 3,2 мың Ақш долларын құраса, ал 2013 жылғы 10 айда орташа баға 17,4 мың Ақш ... ... ... ... ... пен ... нарығы бойынша өткен жылдардағы көрсеткіштерді де қолма-қол шетел валютасының ішкі нарығымен салыс- тыруға болады: әдетте ... ... ... ... ... ... ... қатар халықтың шетел валютасына деген сұранысы да өсіп отыр.
Айырбастау пункттерінің қолма-қол шетел валютасын сатуының өсуіне әсер ... ... бірі ... ... ... ... ... девальвациялық күтулері бірінші кезекте мынадай факторлармен туындауы мүмкін: ең алдымен, сыртқы факторлардың, оның ішінде ... ... ... әсер етуімен. Біздің елімізде рубль бағамының барынша жоғары құбылмалылығы девальвациялық ... алып ... ... ... ... ... көптеген елдер өздерінің ұлттық валюталарының бағамын төмендету жөнінде шаралар қабылдады. Бұл да девальвациялық күтулерді ұлғайтады, нәтижесінде халық және ... ... ... ... ... ... жоюға тырысады. Осыған байланысты олардың тарапынан валютаға сұраныс айырбастау пункттерінің шетел валютасын сатуының ... әсер ... ... ... ... валютасын сатуының өсуі де Ұлттық Банктің теңгенің айырбастау бағамына қатысты саясатына байланысты. 2010 жылы экономикалық ... ... ... ... ... ... кезекте мұнай нарықтарындағы қолайлы ахуал теңгенің ауытқу дәлізінің ассиметриялы түрде кеңеюіне мүмкіндік жасады. Ұлттық Банк девальвация үшін ешқандай да ... жоқ деп ... ... жалғастыруда. Алайда әлемдік нарықтардағы әлі де тұрақсыз болып отырған ахуалды ескере отырып, кеңейтілген дәлізді және перспективаны, ... ... және ... ... қайдағы бір деп қабылдайды және валютаның тұрақтылығына күмән тудырады. Түпкілікті нәтижесінде бұл девальвациялық күтулердің ұлғаюына және ... өз ... ... ... ... сақтауды қалайтынының өсуіне алып келеді. Айырбастау пункттерінің валюталарды нетто-сатулары жөніндегі деректерге мынадай факт әсер етуі ... еді. ҰБ ... ... ... ... сәйкес екінші деңгейдегі барлық ірі банктер қолма-қол Ақш долларын ... ... ... ... ... ... бұл ... Ақш долларын халыққа сату ретінде тіркейді. Айырбастау пункттері өкілдерінің жеке тұлға ретінде өздерінің жеке куәліктерін ұсыну арқылы ... өте ... ... ... ... ... қосарланған айналымдар пайда болады. Бұл мәселе бірнеше рет қаралды, бірақ оны шешу жолдарды та- былмады. ресми түрде, тексерулер кезінде ... ... ... өте күрделі.
Сонымен бірге заңды тұлғалардың айырбастау пункттерінің шетел валютасын нетто-сату көлемі екінші деңгейдегі банктердің айырбастау пункттерінің шетел валютасын ... ... ... ... ... атап өту ... Бұл ретте банктердің заңды тұлғаларға валюта сатуына және осы ... ... ... сату ... ... ... қосарланған айналымдар заңды тұлғалардың айырбастау пункттерінің шетел валютасын нетто-сату көлемінен аспайды. Ақш долларына сұраныстың өсуі заңсыз импорттың өсуіне байланысты өсуі ... ... ... пункттерінің валюталар сатуы жөніндегі деректерді аймақтар бойынша қарастырсақ, онда мынаны байқауға болады. шетел валютасын нетто-сатудың айтарлықтай өсуі ... қ., ... ... ... ... ... маңғыстау, павлодар облыстарын- да байқалып отыр. ең алдымен, бұл шекаралас облыстарға нақтыланбаған, оның ... ... ... ... ... сонымен қатар, кейбір облыстарда да халықтың шетел валютасын сатып алу бойынша белсенділігі біршама ұлғайды. мәселен, ... ... ... ақ ... ... айырбастау пункттерінің валюталар сатуы 2010 жылғы маусым - қарашада осы облыстарда девальвация ... ... ... лар ... ... ... облысындағы нетто-сату көлемі девальвация алдындағы деңгейге жақын. Бұл саяси факторларға, атап айтқанда қырғызстандағы тұрақсыз оқиғаларға байланысты ... ... ... ... отырған сұраныстың оның құнсыздануына алып келетінін атап өту қажет. Бұл республиканың айырбастау пункттеріндегі Ақш долларының теңгеге ... ... ... ... осыған байланысты валютаны қолда сақтау ақша жинақтаудың тиімді жолы болып табылмайды. ... ... ... бойынша нарықта қолданылып жүрген ставкалар аса үлкен болмаса да, ... ... ... көзі ... ... ... терге кепілдік беру қорының жеке тұлғалардың са- лымдары бойынша ең ... ... ... 7% ... ... ... ... салымдар дина- микасына қалай да әсер етуі мүмкін, ... ол ... ... ... ... ... нарығының басқа құралдарымен, оның ішінде қолма-қол шетел валю- тасымен салыстырғанда банк ... ... ... және түсімділік тұрғысынан алғанда неғұрлым оңтайлы болып табылады.
Тұтастай алғанда елдің қаржы нарығындағы ахуал тұрақты. Банк жүйесінен ... ... жоқ. ... банк жүйесіндегі депозиттерінің жалпы көлемі жыл басынан бері 13% өсіп, 2010 жылы қазанның аяғында 2,2 трлн. теңгені құрады. Осылайша, халық ... Ақш ... ... ... ... үшін нақты көрсетілген объективті себептер, біздің пікірімізше жоқ. Болып отырған жағдайдың туындауына шетел валютасына сұраныстың ұлғаюына тікелей немесе жанама түрде әсер ... ... ... әсер етуі себепші болды. Халық қандай да ... ... ... ... әлеуметтік факторлардың ықпалымен шетел валютасын неғұрлым белсенді түрде сатып ала және ... ... ... ... ... ... ... болатынын күтіп, көптеп жинақ жасауда. Demiscope жүргізген сауалнама бойынша, тұрғындардың 48%-ы сайлаудан кейін экономикалық ахуал нашарлайды деп ... ... 28%-ы ... етек ... десе, ал 20%-ы девальвациядан үркіп отыр. Қоғамда валюта бағамы туралы алаңдаушылық әлі де сол күйі: көпшіліктері девальвация ... ... ... ... ... ... ... келеңсіздік экономикада көптеген бұрмалаушы процестерді тудыруда: атап айтқанда, негізінен, Ресейден тасымалданатын автокөліктердің импорты рекордтық көлемге жетті. Ол ... ... 4,4 ... асып түсіп отыр. Ал тұрғындар болса қазақ банктеріндегі дипозиттерден гөрі ... ... құп ... ... рубльдің құнсыздануы Қазақстанда девальвациялық болжалдың тууына әкеп соқты. Ресейден күрт өсіп кеткен ... ... ... ... тұруды одан сайын күрделендіріп жіберді. Алайда, бірқатар себептерді бетке ұстап - бір жыл ... ... екі ... ... ... уәде ете отырып, сондай-ақ, банк секторының жағдайын түсіндірген билік теңгенің долларға қатысты бағамын 182-186 аралығында ұстап тұруды ... ... ... 17%-ға жетіп, ал рубль доллар үшін 50-55-ке қайта оралды. Осылар ... ... ... ... қатысты нақты бағамының 2014 жылғы желтоқсанның соңынан бастап 25%-ға қымбаттауына алып ... ... ... ... ... ... 2015 жылғы бірінші тоқсанда 5,4-тен 5 теңге/рубльге ... ... ... банк ... ... ... ... долларлануы 2014 жылғы 45%-дан 55%-ға дейін өсіп, ал халықтың қолма-қол валютаны жаппай айырбастауына байланысты ... ... ... ... Банкаралық нарықта мөлшерлеме сәуірдің басына дейін 10-15% деңгейінде бекіді. Нәтижесінде банктер несиелеуді күрт қысқартты. Мұнымен ... ... ... ... өсім болған жоқ. Әйтсе де, Ресейде долларланудың белең ... ... ... валюталық несие беруге тырысты.
Ұлттық банк болса теңгенің ... ... ... ... ... ... ... (Зейнетақы қорының депозиттік операцияларына қосымша ретінде валюталық своптар қолданыла басталды), сондай-ақ экономиканы долларсыздандыру бойынша шаралар қабылдау арқылы жағдайды ... ... ... ... депозиттер бойынша кепілдіктердің көлемін 10 млн дейін ұлғайту, валюталық салымдар бойынша ... ... 3%-ға ... төмендетіп және теңгелей депозиттердің максималдық мөлшерлемелерін 10%-ға дейін арттыру, бағаға тыйым салу жөнінде қаулы енгізді. ... банк ... ... және ... міндеттемелер бойынша жекелеген резервтік талаптар енгізді. Осы шаралардың барлығы банкаралық нарықта мөлшерлемені 3 - 4% дейін төмендетуге септігін тигізді.
Дегенмен ... ... ... ... көлемді параметрлерді ғана сипаттап қоймайды. Валюталық нарықта болған аса маңызды ... ... ... ... ... келе ... ... атап айту қажет. Бұған электрондық сауда жүйесіне сауда-саттықты енгізуге көшу ... ... Жаңа ... ... ... көп ... ... операциялардың оңтайландырылуына байланысты.
2.2 Қазақстан Республикасындағы банктердің валюталық операцияларды жүргізудегі ағымдағы қызметіне ... ... ... ... үшін және ... бойынша және банк клиенттеріне қызмет көрсетуге сипаты бойынша банктің валюталық қаражаттарды тарту және тарату бойынша операциялары негізгі болып ... ... ... келесі түрлері кіреді:
1) депозиттерді тарту:
- жеке тұлғаларды;
- заңды тұлғаларды, сонымен қатар банкаралық ... ... ... жеке ... ... ... банкаралық нарыққа несиелер тарату.
Банк жүйесіндегі депозиттер ... ... айы ... ... ... 15,6 %-ға ... 822,9 млрд. теңгеге өсті. Екі айдың аралығында депозиттердің көлемі 12,4%-ке өсті және 6079,2 ... ... Оған ... Ұлттық Банктің 2012 жылынан бастап жасаған қорытындысы бойынша заңды тұлғалардың салымдары 4486,3 млрд. теңгеге немесе 14%-ке; ал жеке тұлғалардың салымдары ... ... 1592,9 ... ... ... ... Депозиттер мөлшерінің өсіміне келесі жағдайлар әсер етті:
1) Валюталық депозиттерінің қайта бағалануы;
2) Мемлекеттің қаржы нарығына ... ай ... ... ... мөлшері 1 трлн. теңгені, олардың жалпы депозит мөлшеріндегі үлес салмағы 48,2 %-ды ... ... ... ... және ақша ... өсуі ақша массасының көбеюіне әкеледі.Статистикалық мәліметтерге жүгінсек, оның мөлшері 6,8 трлн.теңге.
2012 жылы қаржы секторының жағдайын нығайту жолында ... оңды ... ... ... ... нақты секторын, яғни қаржы секторын тұрақтандыру және қолдау көрсету мақсатында қосымша қаржылық құралдар бөлді.Бұл өз ... ... 700 ... ... ... ... банктердің өтімділігін қамтамасыз етеді. Банк жүйесінің депозиттеріне әсер ... ... ... ... жөн.
Заңды тұлғалардың депозиттер көлемі әлемдік тауар нарығында баға конъюктурасының ... жеке ... ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейіне , азаматтардың қаржы инстиуттарына, соның ішінде елдің банк жүйесіне ... ... ... байланысты.
Теңгенің девальвациясы салымшылардың ұлттық валютадағы ақшаларын шетел валютасына ... ... ... ... ... ақша массасы мен экономиканың долларизация деңгейінің өсуіне әкелді. Осыған байланысты ұлттық валютадағы депозиттер көлемі қысқартылды, яғни қазір 343,4 млрд.теңгені ... ... ... ... ... жалпы көлемі 2014 жылғы ақпанда 3,6%-ға 8620,3 млрд. теңгеге дейін ұлғайды. Заңды тұлғалардың ... ... 5830,7 ... ... дейін өсті, жеке тұлғалардың депозиттері - 2,0%-ға 2789,6 ... ... ... ...
2014 жылғы ақпанда шетел валютасындағы депозиттердің көлемі 6,1%-ға 2915,9 ... ... ... ... ... ... - ... 5704,4 млрд. теңгеге дейін өсті. Теңгедегі депозиттердің үлес ... 2013 ... ... ... 2014 ... ақпанда 67,0%-дан 66,2%-ға дейін төмендеді.
Банктердегі халықтың салымдары (резидент еместерді қоса есептегенде) 2014 жылғы ақпанда 2,0%-ға 2818,5 ... ... ... өсті. Халықтың салымдары құрылымында теңгедегі депозиттер 2,9%-ға 1627,4 млрд. теңгеге дейін ұлғайды, шетел валютасындағы депозиттер 0,7%-ға 1191,1 млрд. ... ... ... ... теңгедегі депозиттердің үлес салмағы 57,2%-дан 57,7%-ға дейін ұлғайды. 2014 жылғы ақпанда банктік емес ... ... ... ... ... ... ... алынған сыйақы мөлшерлемесі 2,7% (2014 жылғы қаңтарда 3,1%), ал жеке тұлғалардың депозиттері бойынша - 8,4% (8,2%) болды. ... ... ... ... ... ... ... мынадай болды: 63 - АҚШ доллары, 37- тенге. мысалында қарастыратын болсақ, 2013 жылғы 31 ... ... ... ... көлемі есептік кезеңнің басындағы 25,5 млрд. теңгеге қарағанда 42,2 млрд. теңгені құрады. РЕПО келісімдері бойынша ұсынылған несиелер ... 2012 ... 31 ... 0,8 млрд. теңгемен салыстырғанда 10,7 млрд. теңге ... 2013 ... 31 ... ... ... ... ... несиелер көлемі жылдың басындағы 0,9 млрд. теңгемен салыстырғанда 0,6 млрд. теңге құрады. Кері РЕПО келісімдері бойынша сатып алынған ... 2013 ... 31 ... ... ... ... ... ноталары акциялары түрінде ұсынылды 16.
Аталған көрсеткіштің валюталық құрылымын қарастыра отырып, Банктің бос қаражатты негізінен ... ... ... ... ... бұл оның ... алдыңғы қатарлы батыс банктеріне орналастыруымен байланысты. Осылайша, 2013 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша банктерге ұсынылған қаражат үлесі ... ... 90,2%, ... ... 9,8% құраған. 2012 жылғы 31 желтоқсандағы жағдай бойынша шетел валютасындағы үлес 94,7% және ұлттық валютадағы үлес 5,3% ... ... ... банк ... ... ... барысында Топ уақытша бос қаражатты мақұлданған лимиттер аясында анағұрлым қысқа ... ... ... ... ... ... етілген жағдайда орналастыра отырып, консервативті саясатты ұстанады.
2013 ... 31 ... ... бойынша 2012 жылдың соңындағы 65,1%-бен салыстырғанда қаражаттың 91,7%-ы бір ... ... ... ... ... ... деген сенімінің артуы нәтижесінде 2013 жылы жекелеген клиенттер секторының ... ... ... 65,3 ... ... ... 11% өсті, 2012 жылдың соңындағы 594,1 ... ... 2013 ... ... 659,3 ... теңгеге дейін өсті. Негізгі өсім жеке тұлғалардың мерзімді салымдары ... ... - 48,9 ... ... 9,3% ... жеке ... ... етілгенге дейінгі салымдары бойынша өсімінің қарқыны мейлінше жоғары ... - ... ... 24,6% ... 16,4 млрд. теңгеге өсті. Төменде қарастырылып отырған кезеңдегі ұлттық және шетел валютасына бөлінген депозиттік база ... ... ... - ... ... құрылымы
2012 ж. 31 желтоқсанға,
млн. теңге
үлесі, %
2013 ж. 31 желтоқсанға,
млн. теңге
үлесі, %
Заңды тұлғалардың салымдары
869 015
59.4%
894 ... ... ... ... 961
24.0%
Жеке тұлғалардың салымдары
594 062
40.6%
659 384
42.4%
тенгеде
284 528
19.4%
338 350
21.8%
валютада
309 534
21.2%
321 034
20.7%
Клиенттердің қаражатының барлығы
1 463 077
100.0%
1 553 576
100.0%
тенгеде
882 272
60.3%
859 581
55.3%
валютада
580 ... ... ... АҚ жылдық есебі
Клиенттерге берілген теңгедегі қаражатының көлемі 2,6% немесе 22,7 млрд. теңгеге ... ... ... ... үлесі де төмендеп, 2013 жылдың соңында жыл басындағы 60,3% салыстырғанда Банк клиенттерінің жалпы қаражат ... 55,3% ... ... ... ... ... қаражатының көлемі 19,5% немесе 113,1 млрд. теңгеге өсті, олардың депозит қоржынының ... ... ... 2013 жылдың басындағы 39,7% салыстырғанда жыл соңында 44,7% өсті. Депозиттер Банк үшін ... ... көзі ... табылады, сондықтан Банк бәсекеге қабілетті нарық шарттарын ұсына отырып, ... да ... ... ... ... ... бар күшін жұмсауды, сондай-ақ мемлекеттік ұйымдармен тығыз қарым- қатынасын жалғастыруды жоспарлап отыр. Банк Қазақстанның салымдарға кепілдік беру ... ... ... ... бұл өз ... жаңа ... тартуға, қазіргі клиенттердің сенімін арттыруға және олардың мүдделерін қорғау тиімділігін жақсартуға мүмкіндік береді.
Долларлану дамушы және ... ... ... ... ерекшелігі болып табылады. Ол ішкі ақша айналысынан кез келген шетел валютасымен ұлттық валютаның (тек АҚШ ... ... ... ... ... үрдісін жеделдету елдің барлық қаржы - несие жүйесінің бұрмалануына әкеп соқтырды. Бұл жерде көп мөлшердегі қорлану ішкі ... ... ... кезекте АҚШ үкіметінің несиелеріне қатысты екенін ұмытпау қажет.
Ел экономикасы үшін долларланудың көптеген ... ... ... ол ... ... ... ... ұлттық валютаның тұрақсыздығының және басқа осы құбылыстарға байланысты себептердің салдары болып табылады. Олар ... ... ... ақша массасының және қолданыстағы шетел валютасының көлемі, тұрғындардың кіріс көлемі, ... және ... ... ... және тағы ... ... деңгейін жеңу оны пайда болуына себепті жою жолымен мүмкін. Өсіп келе жатқан ... ... ... байланысты шаралар кешенін қабылдауды талап етеді. Ұлттық валютаға сенімді жаймен ... ... ... басымдықтар жүйесін қалыптастырған банк жүйесіне сенімді көтерген, валюталық курстың нақты режімін белгілеген, заңнамаға, оның ішінде салық заңнамасына ... ... ... ... таза ... ... ... қатысатын компаниялармен ұзақ мерзімді қарыз капиталын тартумен орны толықтырылады. Солтүстік жаңа кен орындарының кәсіпшілік пайдалануының басталуына ... ... ... ... ... ішкі жинақтың өсуін ынталандырды, сол арқылы ішкі нарықтардағы резиденттердің қатысу ауқымының өсуіне әсер етті. ... ... 2012 ... қорытындысы бойынша: Ұлттық банктің қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын бақылау және қадағалау комитетінің деректеріне сәйкес, екінші деңгейлі (ЕДБ) несиелендіру ... 2009 жылы ... 8974,27 ... ... ... Одан ... жылдары несиелендіру көлемі өсіп, берілген несиелердің сомасы былтыр рекордты ... - 11 657,87 ... ... жеткен. 2013 жылдың қаңтар айының 1 - індегі есеп бойынша экономика салаларына берілген ... ... ... жалпы сомасының 45,6 пайызы берілген. Жеке тұлғаларға берілген несиелердің 94,5 пайызы да кеткен.
Банктердің экономиканы кредиттеуінің ... ... 2014 жылы ... ... 12 106,1 ... ... болды. Оның 14,8%-н немесе 1 787,8 млрд. теңгені шағын бизнеске берілген кредиттер құрайды.
Ұлттық валютадағы кредиттер көлемі ... 8 565,5 ... ... ... ... валютасындағы кредиттер көлемі 5,5%-ға 3 540,6 млрд. теңгеге дейін ұлғайды. Теңгедегі кредиттердің үлес салмағы 2014 ... ... 2013 ... ... ... ... 70,8%-ға дейін көтерілді. Мұндай жағдай жекелеген банктер бойынша да байқалады. Мысалы, Казкоммерцбанк АҚ бойынша клиенттерге АҚШ долларымен ... ... ... ... ... (сурет-4), ал клиенттерге ұлттық валютада берілген несиелердің көлемі 9,9%-ға өсті. Ресей рублімен берілген ... ... ... ... ... валютадағы несиелер 2,3 есеге төмендеген.
Сурет 4- Несие қоржынының (нетто) валюталар бойынша құрылымы
Қазақстан Ұлттық ... ... ... ... теңгесiнiң сыртқы және iшкi тұрлаулылығын қамтамасыз ету үшiн жасалады, және пайдаланылады әрi олар:
-Аффинирленген алтыннан;
-Қазақстан Ұлттық Банкiнде ... ... ...
-шет ел валютасындағы жай және аударым вексельдерiнен;
-шет елдер үкiметтерi немесе халықаралық қаржы ұйымдары шығарып, кепiлдiк берген бағалы қағаздардан; ... ... ... мен сақталуы қамтамасыз етiлген жағдайда, шет ел валютасында деноминирленген басқа да сыртқы активтерден құралады.
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... орналастырылуын анықтайды.
Қазақстан Ұлттық Банкi Басқармасының шешiмiмен көзделген жағдайларды қоспағанда алтын-валюта активтерiн ... ... ... беру ... ... және ... Республикасының резиденттерi мен резидентi еместерге кепiлдiктер немесе басқадай мiндеттемелер ұсынуға жол ... ... ... ... ... активтерiнiң құрылымын ұлғайту және өзгерту:
бағалы металдар мен асыл тастарға ... ... ... ... Республикасының қолданылып жүрген заңдарына сәйкес қазақстандық және басқа осындай ... ... ... тазартылған алтын сатып алу;
Қазақстан теңгесiне (естелiк және кәдесый тиындарын қоса) шет ел валютасын және ... ... ... ... ... Үкiметiнiң резиденттерi мен резидентi еместерге шет ел валютасын сатып алу жолымен;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң шет ел ... ... ... ... салым, дилинг операцияларынан және шет ел валютасында деноминирленген бағалы қағаздар операцияларынан, сондай-ақ шет ел валютасымен беретiн ... ... ... және басқа сыйақылар;
Қазақстан Ұлттық Банкiнiң тазартылған алтын, күмiс, ... және ... ... ... металдарды сату, салу және басқа операциялар жүргiзуiнен алынған шет ел валютасындағы түсiмдер; ... ... ... халықаралық қаржы ұйымдарынан, шет мемлекеттердiң орталық банктерiнен және басқа кредиторлардан алған кредиттер;
осы ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Ұлттық Банкi көрсеткен консультациялық, баспа-ақпараттық және басқа да қызметтен алынған шет ел валютасындағы түсiмдер есебiнен жүргiзiледi. ... ... ... ... ... Банкi мынадай жолмен жүргiзедi:
айырбас бағамы саясатын қоса ақша-кредит саясатын жүргiзу мақсатында iшкi валюта нарығында ... сату әрi iшкi ... ... шет ел валютасына деген сұраным мен ұсынымның арасындағы алалықты бәсеңдетуге;
шет елдегi дипломатиялық және басқа да өкiлдiктердi ұстау мен ... ... ... ... ... ... ... сыртқы қарызына қызмет көрсетудi қоса өнiм (жұмыс, көрсетiлетiн қызмет) импортын төлеу үшiн мемлекеттiк бюджеттiң қаражаты мен Қазақстан Ұлттық Банкi сметасы ... ... ... шет ел ... ... ... асыру;
басқа шет ел валютасын сатып алу үшiн шет ел валютасын ... ... ... Банкiнiң алған кредитi бойынша негiзгi соманы, және сыйақыны, сондай-ақ комиссиялық және ... ... ... ... ... алтын-валюта активтерiн қалыптастырылған провизиялар (резервтер) есебiнен есептеп шығару.
Қазақстан Ұлттық Банкi алтын-валюта активтерiнiң өтiмдiлiгiн және сақталуын, сондай-ақ тәуекел қалыпты деңгейде ... ... ұзақ ... ... кiрiстiлiгiн қамтамасыз ете отырып, олармен операциялар жасайды.
Қазақстан Ұлттық Банкi алтын-валюта активтерiн ұлттық валютаның тұрақтылығын және айырбасталуын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшiн қажеттi деңгейде ұстап тұруға тиiс.
Алтын валюта активтері көрсеткіштерінің динамикасы. Ұлттық банктің жиынтық ... ... ... 2010 ... 1 ... жалпы көлемі 19 050,0 млн. доллар болды бұл 2008 жылғы 1 қаңтармен салыстырғанда 2,7 есе көп. Жиынтық алтын ... ... ... ... ... айырбасталатын валютадағы активтердің 11 594,5 млн. долларға және монетарлық алтынның 386,2 млн, долларға ұлғаюы ықпал етті. Активтердің валюта бөлігінің есептік ... ... ... ... ... ... секторы компанияларынан түсетін салық түріндегі 3 795,1 млн. доллар сомасында шетел валютасының түсуі себепші болды.
2010 жылы Қазақстанның ... ... ... ... валюта ұсынысының сұраныстан артып кетуінің айтарлықтай ықпалында болды. Мәселен, Ұлттық банкінің Қазақстан қор ... ... алуы бір жыл ... 8 503,2 млн. ... биржадан тыс 1 478,2 млн. долл. болды.
Сондай-ақ Ұлттық банк қаралып ... ... ... ... ... борыш бойынша жалпы сомасы 243,1 млн. доллар төлемдерін жүзеге асырды және Ұлттық қорға 2 904,2 млн. долл. ... ... ... ... басқару. Ұлттық банк Басқармасының 2006 жылты 27 қазандағы № 105 қаулысымен 2006 жылғы 1 қарашадан бастап ... ... жаңа ... стратегия қабылданды
Мыналар инвестициялық стратегияның негізгі өзгерістері болып табылады:
- ұзақ мерзімді және қысқа мерзімді алтын-валюта активтерін инвестициялық портфельге біріктіру;
* ... жаңа ... ... ... доллары АҚШ долларымен жоғары арасалмағына байланысты шығарылып тасталды;
* алтын валюта активтерінің ... ... ... абсолютті кірістілік портфелі құрылды.
Инвестициялық портфельді құруға байланысты 2006 ... ... ... жаңа Инвестициялық стратегия қабылданғанға дейінгі аралықтағы инвестициялық активтерді басқару ... ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді портфельдердің шоғырландырылған деректері негізінде ұсынылды.
Мынадай композиттік индекс алтын валюта активтерінің инвестициялық портфелінің эталондық портфелі болды:
45% МL US ... апd ... 1-5 ... МL ЕМU ... Gоvегnmеnts 1-5 уеагs
10%МL UK Gі1ts1-5уеагs
10% МL Іараnеsе Gоvеrnmеnts 1-5 уеагs
5% МL Аustгаіаn Gоvеrnmеnts 1-5 уеагs
USD LіЬог ЗМ нақты ... 2009 ... 1 ... бастап алтын валюта активтерінің абсолютті кірістілік портфелінің эталондық кірістілігі болып табылады. Алтын-валюта ... ... ... саны 2008 ... салыстырғанда бұрынғысынша қалды - 2 (доллардағы қосалқы ... ... ... ... ... үлесі жыл аяғындағы алтын валюта активтері көлемінің 1,86% құрады 17.
Алтын валюта активтерінің инвестициялық портфелі (ұзақ ... және ... ... 2010 ... ... ... валюта активтері инвестициялық активтерінің нарықтық құны 5 665,6 млн. долл., ал жылдың аяғында инвестициялық портфельдің нарықтық құны 8 933,0 млн. ... ... ... ... ... инвестициялық активтерінің 2010 жылы валюта қоржынында көрсетілген кірістілігі 3,61% құрады. Эталондық ... ... 3,13% ... ... ... кірістілік 48 б.п. болды. Алтын валюта активтері ... ... ... құрады.
2010 жылы АҚШ долларымен көрсетілген кірістілігі 9.23%-да құрады..
Басқарушылар ... және оның ... ... 2009 ... аяғында 0,8% деңгейінде белгіледі, мемлекеттік бағалы қағаздардың үлесі 67,5% болды, агенттік бағалы қағаздар үлесі 29,2%, активтермен қамтамасыз ... ... ... ... 1,1%, ал ... бағалы қағаздар үлесі 1,4% болды. Ішкі басқарудағы валюта активтерін 2010 жылдың ... ... ... бөлу мынадай болды: бір жылдан аз дюрациямен активтер - 7,6%, бір жылдан 3 жылға дейінгі дюрациямен активтер - 56,7%, 3 ... ... және одан ... - 35,7%.
Алтын валюта активтерінің абсолютті кірістілік портфелі. Алтын валюта активтерінің абсолютті кірістілік портфелінің жасау кезіндегі ... құны (2010 ... 1 ... 49,2 млн. долл., ал 2010 жылдың аяғында -- 49,9 млн. ... ... ... ... ... абсолютті кірістілік портфелінің кірістілігі 2010 жылғы қарашада және желтоқсанда 1,62% ... ... ... 0,65% ... ... үстеме кірістілік 97 б.п. болды.
Алтын валюта активтерінің өтімділік портфелі. Алтын валюта активтерінің ... ... ... құны 2010 ... ... 370,9 млн. долл., 2010 жылдың аяғында - 8 753,1 млн. долл. ... ... ... ... өтімділік портфелі ақша-кредит саясатын жүргізуге арналған және ... ... мен ... ... де сол арқылы жүзеге асырылады. Бұл портфель алтын валюта активтері портфельдерінің кірістілігін бағалауға кірмейді және оның ... ... ... ... Алтын валюта активтерінің алтын портфелінің нарықтық құны 2010 жылдың басында 985,5 млн. доллар, ал 2009 ... ... 1 371,7 млн, ... ... ... ... өзгеруіне 2008 жыл ішінде алтын сатып алу, ... ... ... ... ... бағасының өсуі ықпал етті. Алтын-валюта резерві ұлттық валюта теңгенің тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін ... және ... ... (АВР) құрамы мыналардан тұрады:
-құйма алтыннан;
-Ұлттық Банктің шоттарындағы банкнота және монета түріндегі шетел валютасындағы қаражат қалдықтарынан;
-валюталық кұндылықтардан;
-шетел валютасындағы жай және ... ... ... ... ... ... ... шығарған бағалы қағаздарынан;
-басқа да сыртқы активтерден.
Алтын-валюта резервін ұлғайту және құрылымын өзгерту келесідей жолдармен жүзеге асырылады:
-монетарлық алтынды сатып алу;
-резиденттер мен ... ... ... ... ... ... ... валютасын сатып алу;
-депозиттік, салым, шетел валюталарымен дилингтік операциялардан түсетін комиссиондық және басқа да сыйақы (мүдде) түріндегі түсімдер;
-Ұлттық Банктің ... ... ... ... және ... тобындағы басқа да металдармен жасалатын операцияларды жүргізуден түсетін валютадағы түсімдер;
-Ұлттық Банктің кеңес беру, ақпараттық - баспа және басқа да ... ... ... ... ... ... резервінің азаюы немесе жұмсалуы мынадай жолдармен іске асырылады:
-акша-несие саясатын жүргізу мақсатында ішкі валюталық нарықта валютаны сату;
-өнімдердің (кызметтердің, жұмыстардың) импортына төлеу үшін ... ... ... ... жасау, оған қоса шетелде дипломаттық және басқа да өкілеттіліктерді ... және ... ... ... ... ... және ... Республикасы Ұлттық Банктің сметасы есебінен сыртқы қарыздарға қызмет көрсету үшін;
-басқа да шетел валютасын ... алу үшін ... ... сату;
-Ұлттық Банктің алған несиелері бойынша негізгі соманы және сыйақыны қайтару;
-құрылған провизиялар есебінен (резервтер) зиянды алтын ... ... ... ... жалпы алтын-валюта активтерінің 2012 жылғы 1 қаңтардағы жалпы көлемі 17 392,5 млн. доллар болды, бүл 2010 ... 1 ... ... 1 734,6 млн. ... аз. Жалпы алтын валюта активтері көлемінің өзгеруіне еркін айырбасталатын валютадағы активтердің 2 210,9 млн. долларға азаюы және ... ... 476,3 млн. ... ұлғаюы ықпал етті (кесте -2).
2 кесте - Ұлттық банк жиынтық алтын валюта резервтерінің ... (млн. АҚШ ... ... ... резервтері, барлығы
9 276,654
7 069,705
19 127,051
17 392,450
соның ішінде:
1
1.1. Монетарлық алтын
803,562
985,512
1 376,243
1 852,526
1.2. ... ... ... және ... ... 473,093
6 084,192
17 750,808
15 539,923
а) Қолма-қол шетел валютасы (ЕАВ)
3,299
2,654
3,645
169,476
ә) Еркін айырбасталатын валютадағы депозиттер
1 ... ... ... ... ... ... берілген еркін айырбасталатын валютадағы кредиттер
539,924
290,800
309, 524
1 250,200
в) ... ... ... ... ... ... ... 836,278
5 104,825
11 194,795
і 7 883,768
г) Қаржылық ... және ... да ... көргендей Қазақстанның валюта нарығы еркін айырбастала
тын валютаға сұраныстың оның ұсынысынан ... кету ... ... ... ... ... Қазақстан қор биржасындағы нетто - Сатуы 6 025,7 млн. доллар болды. Биржадан тыс нарықта нетто-сату 221,0 млн. доллар ... ... ... Банк екінші деңгейдегі банктерге Ұлттық Банктегі міндетті резервтеу шоттарына 2 330,8 млн ... ... ... ... ... ... Банк 2012 жылы ... сомасы 600,4 млн. доллар сыртқы борыш бойынша Қаржы министрлігінің төлемдерін жүзеге ... ... ... 2012 ... 1 ... жағдай бойынша 1 троя унция үшін 639,75 АКШ ... 2012 жылы 2 ... 846,75 АК.Ш ... ... ... 32,4% ... Ұлттық Банк сыртқы нарықта 775,4 троя унция ... ... ... ... ... асырды 18.
Алтын-валюта активтерін басқару. Әлемдік қаржы нарықтарында қалыптасқан ахуалға байланысты алтын-валюта активтерін мемлекеттік бағалы ... ... ... ... активтер жағына қайта құрылымдау жүргізілді. Тұтастай алғанда портфельдердің кредиттік сапасы жақсарды. Алтын-валюта активтерін басқару ... ... ... ... Банктің Инвестициялық комитеті құрылды және жұмыс істеуде.
Есепті кезеңде Ұлттық Банктің алтын-валюта активтерін сырты басқарушылардың біреуімен инвестициялық басқару бойынша келісім бұзылды. ... ... ... күрт ... тез назар аудару мүмкіндігін жасау мақсатында Ұлттық Банк Басқармасының 2009 жылғы 30 қарашадағы № 139 қаулысымен бекітілген Алтын-валюта активтерін ... ... ... ... тиісті өзгерістер енгізілді. Туынды қаржы құралдарымен операцияларды жетілдіру және құралдар тізімін кеңейту мақсатында Ұлттық Банк Басқармасының 2009 ... 30 ... № 33 ... ... активтерінің инвестициялық портфелі. Алтын-валюта активтерінің инвестициялық портфелінің нарықтық құны 2012 жылдың басында 8 933,0 млн. ... ал 2012 ... ... -- 5 799,3 млн. доллар болды. Валюта қоржынында ... 2012 ... ... ... ... 6,04% ... Эталондық портфельдің кірістілігі 5,72% болған кезде үстеме кірістілік 32 б.т. болды. АКДІ долларымен көрсетілген 2012 жылғы инвестициялық портфельдің ... 10,95% ... ... ... ... 10,61% ... ... үстеме кірістілік 34 б.т. болды.
Сыртқы басқарудағы долларлық қосалқы портфельдердің үстеме кірістілігі 2012 жылы комиссиялық ... ... ... ... ... ... бойынша (-) 224 б.т., 2-Баскарушының басқаруындағы қосалқы портфель бойынша, тиісінше (-) 234 б.т. және (-) 206 б.т. комиссиялық сыйақыны қоса ... (-) 200 б.т. ... ... ... - ... валюталық резервтер портфелінің басқарушылары бойынша 2013 жылғы үстеме кірістіліктің ... ... ... кірістілігі
Эталон портфель кірістілігі
Үстеме
кірістілік
Валюталык активтердін ұзак мерзімді портфелі
Барлығы
5 ... ... ... ... портфель
Барлығы
2 605,54
7,81%
7,88%
-0,07*
Ұлттық банк
2 411,86
7,99%
7,88%
0,11
2-баскарушы
3,08%
5,08%
-2,00>>
Еуромен деноминирленген қосалқы портфель
Ұлттық банк
1744,30
3,92%
3,67%
0,25>>
Фунт стерлингпен деноминирленген қосалқы портфель
Ұлттық банк
570,51
7,59%
7,19%
0,40>>
Австралия ... ... ... портфель
Ұлттық банк
308,64
4,56%
4,29%
0,26>>
Жапон йенімен деноминирленген қосалқы портфель
Халық Банк
570,32
1,76%
1,83% ... ... ... ... ... ... ... ... портфельдің активтерін мынадай құрал бойынша белді: ақша және олардың баламалары - 4,91%, мемлекеттік бағалы қағаздар - 78,98%, агенттік ... ... -- 9,08%, ... ... ... ... ... -- 4,93%, корпоративтік бағалы қағаздар -- 2,10%..
2013 жылдың аяғында басқарушылар ... ... ... ... кірістілікке мынадай бөлуді белгіледі: бір жылға дейін - 36,40%, бір ... 2 ... ... - 3,10%, 2 ... 3 ... дейін - 24,30%, 3 жылдан 4 жылға дейін - 22,50%, 4 жылдан 5 жылға дейін - 0,00% жөне 5 жылдан ... -- ... ... ... ... портфелі. Абсолюттік кірістілік портфелінің нарықтық құны жылдың басында 49,9 млн ... ал 2013 ... ... - 370,5 млн. ... болды. Инвестициялық портфельден 300 млн. доллар сома аудару абсолюттік кірістілік портфелінің ... ... ... ... ... Алтын-валюта активтерінің алтын портфелі, 2012 жылдың басындағы алтын ... ... құны 1 371,7 млн. ... ал 2013 ... ... 1 812,2 млн. ... ... кірістілік портфелінің кірістілігі 2013 жылы 6,26% болды. Бүл ... ... ... 5,44% ... ... ... ... 82 б.т. болды.
Алтын-валюта активтерінің өтімділік портфелі. Өтімділік портфелінің нарықтық кұны 2013 жылдың ... 8 753,1 млн. ... 2011 ... ... 9 409,3 млн. ... ... Өтімділік портфелі акша-кредит саясатын жүргізуге арналған және барлық ағындар мен түрлі төлемдер ол арқылы жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... ... ... кірістілігін бағалауға қосылмайды жөне эталондық портфелі жоқ.
Әзірге Ұлттық Банк ... ... ... саясаты сақталады және ағымдағы сәтте оны өзгерту үшін объективті алғышарттар жоқ. Ұлттық Банк ұлттық валютаның айырбастау бағамына қатысты бұрынғы ... ... ... Валюта нарығындағы интервенциялар нарықтық алғышарттар арқылы жалпы үрдісті қалыптастыруға ықпал етпестен, теңгенің айырбастау бағамының күрт ауытқуын реттеу ... ... ... ... ... ... бағамының ұзақ мерзімді үрдісін айқындайтын іргелі факторлар айтарлықтай өзгеріске ұшыраған жоқ. Соңғы күндері ... ... ... ... ахуал Ұлттық Банк басшылығының ауысуы аясында болған айырбастау бағамының техникалық түзетуі болып табылды және ол ... ... ... еді. Қазіргі уақытта валюта нарығындағы ахуал тұрақты күйде қалуда. ... ... ... ... - ... ... бағамын таңдау. Теңге бағамын еркін жүйеге көшіру - біздің дағдарыстан шы - ғып, экономикалық көрсет - кіш - те - рі - ... ... ... түс - кенінің бір айғағы. Дегенмен, ... ... ... ... ... үшін еркін өзгермелі айырбас бағамын таңдау тиімсіз болып табылады. ... ... ... факторлар, әсіресе, әлемдік экономикадағы дағдарыстық сілкіністер, елден капиталдың кету ағымы, ұлттық валютаға қатысты алыпсатарлық елдің валюта бағамының күрт ауытқуын ... ... ... ... жүргізумен байланысты болатын шығындарды тудырады.
* екіншіден, валютаның реттелмейтін ... ... ... ... ... ... ... әлемдік экономикалық дағдарыс жоққа шығар ды. Валюталық бағамның бұл тәртібі неғұрлым ... ... ... ... яғни ең ... ... қызметтерді, капиталдарды экспорттайтын дамыған, жетекші және валюталары халықаралық операцияларда белсенді қолданылатын елдер үшін қызықты болып табылады. Ал бәсекелік қабілеттілігі ... ... ... ... мен ... даму ... мемлекеттер үшін бұл экономикалық тиімділік шығындарға айналады.
* үшіншіден, теңге бағамын еркін жүйеге көшіруде Кеден Одағы мемлекеттері валюталарының ... ... ... ескеру қажет.
* төртіншіден, шетел сарапшыларының айтуына қарағанда теңге бағамы долларға қатысты құнсызданып, 1 АҚШ долларына қатысты 250 теңгеге ... ... ... бар. ... ... ... ... қалқымалы валюталық бағамына қатысты анағұрлым ойластырылған көзқарас қажет.
Қазіргі таңда еліміздегі экономикалық жағдайға байланысты туындап отырған ... ... ... ... ... ... етуде қиындықтар тудырады. Ол мәселелер төмендегідей:
* экономика салаларының әлсіз әртараптандырылуы;
* өңдеушi өнеркәсiптiң мардымсыздығы;
* ғылым мен өндiрiс арасында ықпалды ... ... ... ... ... әлсiздiгi;
* бiр жақты шикiзат бағыттылығы;
* Қазақстан аймақтарындағы дамудың диспропорциясы;
* инфрақұрылымның әлсіз дамуы;
* кәсiпорындардың жалпы ... әлі де ... ... ... айтылған мәселелерді шешу барысында Үкімет тарапынан Үдемелі индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы, , , , , т.б стратегиялық бағдарламалар ... ... ... ... шешу және ... валютаның ішкі және сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін:
* ҚР ұлттық валюта бағам саясатын экономикалық саясаттың ... ... атап ... оның ... ... сәйкестендіру;
* инфляция және сауда мен төлем балансы сальдосы деңгейлерінің арасындағы нақты арақатынасты ... ... құны ... ... ... ... ... өндірушілердің бәсекеге қабілеттілігін, сонымен бірге өндіріс тиімділігін арттыру үшін қазіргі нарық талабына сай жоғары білікті мамандардың жетіспеушілік мәселесін шешуді жалғастыру;
* ... ... ... үшін ... ... ... қуаттарды пайдалануды ынталандыру;
* экономиканың шикізаттық бағдарынан толығымен өңдеушілік бағдарға ... ... ... жолдарын іздестіруді жалғастыру тәрізді шаралар кешенін жүзеге асыру қажет.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ... ... ... ... ... операцияларды жүргізудегі валюталық тәуекелді басқару
Валюталық операцияларды жүргізуді бастаған маман бұл нарықтың қаншалықты тәуекелді және ... ... есеп ... ... ... - ... ... және оны орындау аралығындағы кезеңде шетел валютасы бағамының өзгеруіне байланысты ішкі ... ... және ... ... ... кезіндегі шығындар қаупі. Көбінесе валюталық тәуекелдік валютаның бағамы өзгерген кездегі шетел валютасымен құнды қағаздарға ... ... ... ... тәуекелдік кез келген келісім-шартқа қол қоюдан басталады, онда бағасы ұлттық бағамен көрсетілмеген болса.
Экспортер үшін тәуекелділік - бұл ... ... ... ... алу ... ... ... бағамының төмендеуі.
Импортер үшін тәуекелдік - бұл тапсырысты растау датасы мен төлем күні арасындағы шетел валютасы бағамының көтерілуі. Бұл ... ... үшін ... ... ... ... ... бағаны тіркеу немесе ұлттық валютаға қатынасы бойынша шетел валютасының бағамын алдын ала белгілеу. ... ... тек ... биржасы бар елдердегі экспорттар үшін жасалған.
2. Барлық талаптар мен міндеттемелердің сомасы бір ... ... ... ... Бұл ... ... нарықта ішкі затты $-мен сатып алатын фирмалар кеңінен қолданады, онда олардың өнімдерінің бағасы да ... ... Бұл ... ... ... ... ... Өз ұлттық банктерінен тиімді ұсыныстар алу.
4. Банктермен арнайы жедел валюталық ... ... ... жедел мәмілелерге екі жақтың біреуіне белгілі құқықты пайдалану немесе одан бас ... ... ... валюталық опцион. Опцион сатып алушыға алдын ала ... ... күні ... ... курс ... ... ... белгілі сомаға сатып алу құқығы беріледі.
Банктер өз жағынан қарызды теңгеруге көмектесетін немесе осы ... ... ала ... ... және ... қарсы операцияларды жүзеге асыру жолымен белгілі мерзімге мәміледен валюталық тәуекелдіктен сақтанады. Сонымен қатар банктер валютаны ... ... ... алатын шетелдік валюталардың халықаралық банк аралық нарығы бар.
көлемі соңғы күндердегі осы валютаның бағамының динамикасына байланысты. Бұл ... ... ... да көп рөль ... ... кезекте бұл USD-ның бағамына байланысты, жеке тұлғалардың, сонымен қоса кейбір мемлекеттердің, соның ішінде араб ... бұл ... көп саны бар. ... ... ... ... ... телефонмен жасалады, немесе телефакспен, тек кейін жазбаша түрде расталады. Банктер ... ... ... ... тұрады.
Валюталық тәуекелдікті сақтау тәсілдерінің бірі төлем валютасымен форвардтық мәмілелер болып табылады. Мысалы, экспортер белгілі валютаға тауарды сата ... ... ... ... ... ... ... валюталық мәміле жасайды. Импортер керісінше төлемақы валютасын күні бұрын алу үшін, егер келісім шарт ... ... ... оның ... ... ... форвардтық мәмілеге келеді.
70 жылдары валюталық тәуекелдікті сақтандыру үшін валюталық фьючерстер бірыңғай ... ... ... ... ... ... ... әкелетін құнды қағаздардың банктік порторелін сақтау үшін пайыздық фьючерстар қолданылады. Валюталық тәуекелдікті сақтандыру үшін жедел валюталық мәмілелер мен ... ... банк ... ... ... ... жасаумен байланысты, себебі бұл операциялар баланстан тыс шоттарға есептелген. Валюталық ... үш ... ... ... ... ... ... тәуекелдігі: курстың болашақтағы өзгеруінен банктің активтері немесе пассивтері құнының өзгеру тәуекелдігі;
2. ... ... ... табиғаты бар, шетел валютасымен активтер мен пассивтерді есепке алудағы айырмашылықтармен байланысты.
3. Мәмілелер тәуекелдігі: шетел валютасымен көрсетілген болашақтағы мәмілелердің ... ... ... белгісіздігі.
Операциялық валюталық тәуекелдік - болашақ төлемдер немесе қаражатты алу ... ... ... ... ... құны анықталмаған іскер орталар мен жеке тұлғалар тартылатын тәуекелдік. Бұл тәуекелдік болашақтағы төлемдер немесе алу шетел валютасымен жүруі тиіс ... ... ... ... ... ... жойылады.
Әртүрлі елдерде түрлі бухгалтерлік және есептік стандарттар бар. Олар бір валютадан екінші валютаға қаржы құжаттарын қайта есептеу үшін ... ... ... ... ... ... көпшілігі құнның алғашқы мәнімен сипатталады. Бұдан қаржы құжаттарын қайта есептеу кезінде ағымдағы ... ... ... ... айырбастау курстарын қолдану қажет деген қорытынды жасау керек. Өкінішке орай, қызмет қорытындылары туралы ... ... және ... ... осы ... қалай қолдануға болады деген түсінік жоқ. Нәтижесінде әртүрлі елдер әртүрлі бухгалтерлік стандарттар қабылдаған және уақыт өткен ... ... ... ... Қайта есептеу валюталық тәуекелдігін сақтандыру әдістемесі екі категорияға бөлінеді. ... ... ... мен ... ... Егер ... валютасы дочерлік фирма үшін функционалдық болып табылса, онда барлық активтер мен міндеттемелер ағымдағы ... ... ... қайта есептеледі.
Өз капиталының тұрақсыздығы қандай да бір ... ... ... ... ... ... мүмкін, ол ағымдағы, міндеттемелермен қаржыланады. Тұрақсыздық сол ... ... ұзақ ... міндеттемелермен негізгі капиталды қаржыландырумен төмендеуі мүмкін. Егер функционалдық валюта доллар болып табылса, онда негізгі капитал алғашқы айырбас бағамы ... ... ... ал ұзақ ... - ағымдағы бойынша. Бұл жерде валюталарды келістіру қайта есептеу валюталық тәуекелдікті ... осы ... ... ... ... ... валюталық тәуекелдіктерді басқару үшін қолданылатынға ұқсас хеджирлеудің ... ... ... ... яғни ... ... ... айырбас курстарына, валюталық фьючерстерге және опциондық келісім шарттарға қолдану.
Қайта есептеу валюталық тәуекелділікті ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Осы себептен көптеген қаржы аналитиктері компанияларға қайта есептеу ... ... ... және өз көзқарастарын эканомикалық валюталық тәуекелдікті басқаруға бөлуді ұсынады.
Айырбас курстарымен байланысты тәуекелдіктің ең көп тараған түрі ... ... ... сипаттары тән.
Экономикалық валюталық тәуекелдік айырбастау курстарының өзгеруіне, компания құнының өзгеруіне байланысты. Компанияның бағасы болып акцияның нарықтық бағасы ... ... ... ... ... пен ұсыныс бір-біріне тең баға. Осы жағдайда ешкім акция көп қымбат тұрады деп есептемейді, және ... ол үшін аса ... баға ... ... ... ... ... ешкім акция арзан тұрады деп есептемейді, және ешкім оны өте ... ... ... ... ... ... бағалауға тырысып компанияның болашақ түсімін шамамен анықтағысы келеді. Осы орайды компанияның болашақ табыстарын көбейтуді де ... ... Егер ... ... ... құнының қорытынды бағасы оның нарықтық бағасынан жоғары болса, онда ол оны сатып алады, ал егер ... ... ... ... оны ол ... ... ... табиғаты операциялық және валюталық тәуекелдіктің мәнінен көп күрделірек. Компанияның айырбас бағамын ... ... ... ... ... ... экономикалық валюталық тәуекелдіктің сенімді сандық көрсеткіштерін алу өте қиын, аналитиктерге бағалау деректкрімен шектелуге тура келеді. Егер сіз тәуекелдіктің бұл ... ... және оның ... білмесеңіз, хеджирлеу стратегиясын валюталық тәуекелдіктің басқа түрлерін ... ... ... аса ... ете ... Ал ... емес жағдайлар компания тәуекелдігінің дәрежесін тек көтереді, сондықтан экономикалық валюталық тәуекелдікті хеджирлеуді таңдар дәл және бір ... ... ... ... валюталық тәуекелдікті хеджирлеуге келесі көзқарас компания қызмет жасайтын және бүкіл әлемде орналасқан өндірістік қуатты дамыту нарығын кеңейтумен - ... Егер ... да бір жеке ... ... ... бағамы түссе, компания өнімді шығаруды көбейте алады. Нақты айырбас бағамы үнемі өзгеріп отырады, сондықтан глобалдық Диверсикикацияны пайдалана ... ... ... ... және ... ... болу мөлшеріне қарай өндірістік мүмкіндіктерді өткізеді.
Сонымен қоса компания пайдаланушы валюталарға экономикалық валюталық тәуекелдікті өз активтерін және ... ... өз ... мен ... теңестіру арқылы уақыт өткен соң төмендете алады. Оларға баланстық сипаттар бойынша емес, ... мен ... ... құны ... бұл ... теңестіру жөнінде ойластыру қажет.
Операциялық және нарықтық тәуекелдіктерге байланысты банк секторының тұрақтылық бағасы жалпы Қазақстан ... ішкі және ... ... ... ... әсер етуге икемді екендігін көрсетеді. Ішкі байланыстың белсенді ... ... ... ... ... мен ... ... мерзімді арақатынасы жатады, оған шартты міндеттемелер де қатысты.
Пайыздық ставкалардың өзгеруінің ... ... мен ... ... ... (1 ... ... Қаржы активтері мен міндеттемелері бойынша ГЭП (90 күнге дейін)
Маржасы %
Спрэд сыйақы есептелетін орташа ... мен ... ... ... ... арақатынасы.
Валюталық тәуекелдікке икемділік.
Шетел валютасымен активтердің үлесі.
Шетел валютасымен міндеттемелер үлесі.
Шетел ... ... мен ... ... ... ... ... бойынша активтердің үлесі.
Резидент еместер алдындағы міндеттемелер үлесі.
Экономиканың нақты секторымен байланысты тәуекелдік. Активтерді концентрациялау оның ... ... ... ... ... ... ... өзгеруімен байланысты банктердің активтер мен міндеттемелер көлемін салыстыру, банктердің өз пайыздық тәуекелдігіне азаюын көрсетеді. Сыйақы алуға байланысты активтер мен ... ... ... отырып банк жүйесі табыстылығы спрэдінің көп азаюы теңгенің нығаюына, несие ... ... ... ... Бұл жеке ... ... депозиттері бойынша ставкалармен салыстырғанда несиелер бойынша ставкаларды көп түсіру шартымен депозиттерге қатысты. Соған ... ... банк ... ... ... Европа елдеріндегіден жоғары деңгейде сақталады, ыйақы әкелетін активтердің жалғасып өсуі ... ... ... ... тиіс.
Теңгенің нығаюы активтер мен пассивтердің долларлануына мол әсерін тигізді. Жалпы активтер мен міндеттемелердің шетел валютасымен арақатынасы аса тұрақты, яғни ... ... мен ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 66 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюта нарығы және валюталық операциялар8 бет
Валюталық және бағалы қағаздар операциялары жөнінде түсінік19 бет
Валюталық нарықты валюталық қатынастар мен валюталық операциялар36 бет
Валюталық операциялар10 бет
Валюталық операциялар есебі29 бет
Валюталық операциялар жөнінде түсінік25 бет
Валюталық операциялар туралы8 бет
Валюталық операциялар туралы ақпарат20 бет
Валюталық операциялардың есебі28 бет
Валюталық операциялардың жіктелуі23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь