Коммерциялық банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ ӨТІМДІЛІГІ МЕН ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Коммерциялық банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігінің мәні ... ...5
1.2 Банк өтімділігі мен төлем қабілеттілігіне ықпал етуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.3 Коммерциялық банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігін басқару әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.4 Шетелдегі коммерциялық банктердің өтімділік пен төлем қабілеттілікті бағалау көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

2 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ МЕН ӨТІМДІЛІГІН ТАЛДАУ («ТУРКМЕНБАШЫ» МКБ МЫСАЛЫНДА )
2.1 Төлем қабілеттілігі мен өтімділігін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
2.2 «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық банктің тарихы және негізгі қызмет түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45
2.3 «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық банктің қаржылық жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...49

3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ПЕН ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
3.1 Банк секторындағы өтімділік пен төлем қабілеттілік мәселелері және оны шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62
3.2 «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық банктің қызметін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .74
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 76
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Түрікменстан Республикасының осы заманғы әлеуметтік-экономикалық даму кезеңі нарықтық қатынаспен сипатталады. Бұл қатынаста жаңа ақша-несие жүйесі қалыптасып, қаржы-несие институттарының жаңа түрлері пайда болып жатыр, нарықтық экономикаға тән жүйеге сәйкес банк жүйесінің құрылымы өзгереді.
Еліміздің банктік жүйенің халықаралық банк жүйесінің жұмыс істеу принциптеріне көшуі барысында Түрікменстан Республикасындағы өтпелі кезеңнің ерекшеліктерімен әлемдік банктің технологиясын ұштастыра білудің маңызы өте зор .
Сол себепті де құзыретті, бастамашыл әрі өзгерген ахуалға жылдам бейімделіп, бағдарлана алатын кәсіби банк маманына қажеттілік артып отыр.
Банктердің әр түрлі меншік түріндегі шаруашылық жүргізуші субъектілермен өзара қарым-қатынас көп жағынан объектіге, несиелеудің әдісіне, ссуданың түріне, қарыз алушының несиені өтей алатын қабілетіне, несие берушінің тәуекелдік деңгейіне, сондай-ақ кассалық-есеп айырысудың қызметіне қарай ұйымдастырылады.
Банк –бұл ақшалай қаражатты тарту үшін және оларды өз атынан мерзімінде қайтару, төлеу шартымен орналастыру үшін құрылатын ұйым.
Несие жүйесінің негізгі буыны – банктер. Себебі масштабы және маңызы жөнінен несие қатынастарының басым көпшілігі банктер арқылы өтеді. Банктер мемлекет пен кәсіпорындардың, акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктердің, мектептер мен ауруханалардың, институттар мен бала бақшалардың және халықтың уақытша бос ақшаларын шоғырландырып, оларды іс – жүзіндегі капиталға айналдырады. Сонымен қатар банк төлем, есептеу, несие беру, сақтандыру және т.б. көптеген сан алуан операциялар жүргізеді 1.
Кез келген бизнестің қаржылық –экономикалық жағдайын талдау, оның ең бір өзекті мәселесі болып саналады. Өйткені тек сол арқылы, оның төлем қабілетін, қоршаған ортаға бейімділгін және болашағын анықтайды. Қаржылық жағдайы деп, банк өз қызметін өзі қаржыландыра алатын қабілетін айтады. Мәселен төлемдерді төлеу үшін жеткілкті ақшалай қаржысы болмаса, онда өндірістің тоқтаусыз жүруі, материалдық ресурстармен қамтамасыз етілуі, өндіріс бағдарламасының орындалуы екі талай.
1. Ақша, несие, банктер. Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С.Сейтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001 ж. 466 бет.
2. «Ақша, несие, банктер» Оқулық / Ғ.С. Сейтқасымов. – Алматы: Экономика, 2005 ж.
3. С.Т.Міржақопов «Банктегі бухгалтерлік есеп», Оқулық - Алматы: Экономика, 2004 ж.
4. Б.А.Көшенов. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы-Алматы: Экономика, 2000 ж. – 328 бет.
5. Антонов А.Г, Пессель М.А. денежное обращение, кредит, банки Москва Финстатинформ 1993г
6. 2002 жылға 3-маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының №213 Қаулысымен бекітілген “Екінші деңгейлі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы” Ереже.
7. Ахметжанов Г, Маханов Н. Основные направления развития банковской системы Казахстана // Журн ”Транзитная экономика”. 2002 ж.
8. “Несиелік серіктестік туралы” ТР Заңы. 2002 ж.
9. Яковец Ю.А. Экономика России: перемены и перспективы. М-1998.
10. Нурсеит Н. Расширение банковского кредитования производства // АльПари. – 2006. - №6.
11. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, Розмари Дж. Кэмпбелл. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. – Москва-Санкт-Петербург, 1993.
12. Банковское дело: стратегическое руководство / Под редакцией Платонова В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 2005.
13. Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный опыт. – Москва: Финансы и статистика, 2006.
14. Ұлттық банктің Жылдық есебі. – Алматы, 2006.
15. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі бақылау жүйелерінің болуына қойылатын талаптар туралы нұсқаулық // Егемен Қазақстан. – 2004, 11-ақпан.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ ………………………..……………………….........………………..3
1 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ ӨТІМДІЛІГІ МЕН ТӨЛЕМ ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігінің мәні…….5
1.2 Банк өтімділігі мен төлем қабілеттілігіне ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігін басқару
әдістері…………………………………………………………………………16
1.4 Шетелдегі коммерциялық банктердің өтімділік пен төлем қабілеттілікті
бағалау көрсеткіштері…………………………..……………23
2 ... ... ... ... МЕН ... ... МКБ МЫСАЛЫНДА )
2.1 Төлем қабілеттілігі мен өтімділігін талдау…………………….………..35
2.2 «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық ... ... және ... ... ... ... ... коммерциялық банктің қаржылық жағдайын талдау
………...............................................……………………...49
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ПЕН ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... Банк ... ... пен ... ... мәселелері және оны
шешу
жолдары…....................................................................
...................62
3.2 «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық банктің қызметін жетілдіру
жолдары.....................................................................
.......................69
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... Түрікменстан Республикасының
осы заманғы әлеуметтік-экономикалық даму кезеңі ... ... Бұл ... жаңа ... ... ... қаржы-несие
институттарының жаңа түрлері пайда болып жатыр, нарықтық экономикаға тән
жүйеге сәйкес банк жүйесінің ... ... ... ... ... банк ... жұмыс істеу
принциптеріне көшуі барысында Түрікменстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... білудің
маңызы өте зор .
Сол себепті де құзыретті, ... әрі ... ... ... ... ... кәсіби банк маманына қажеттілік артып отыр.
Банктердің әр түрлі меншік ... ... ... ... ... көп жағынан объектіге, несиелеудің
әдісіне, ссуданың түріне, қарыз алушының ... өтей ... ... берушінің тәуекелдік деңгейіне, сондай-ақ кассалық-есеп айырысудың
қызметіне қарай ұйымдастырылады.
Банк –бұл ақшалай қаражатты тарту үшін және ... өз ... ... ... ... орналастыру үшін құрылатын ұйым.
Несие жүйесінің негізгі буыны – банктер. Себебі масштабы және маңызы
жөнінен несие қатынастарының басым көпшілігі ... ... ... Банктер
мемлекет пен кәсіпорындардың, акционерлік қоғамдар мен ... ... ... мен ... ... ... бақшалардың және халықтың уақытша бос ақшаларын шоғырландырып, оларды
іс – жүзіндегі капиталға ... ... ... банк ... есептеу,
несие беру, сақтандыру және т.б. көптеген сан алуан операциялар жүргізеді
(1(.
Кез келген бизнестің ... ... ... ... оның ... ... ... болып саналады. Өйткені тек сол ... оның ... ... ортаға бейімділгін және болашағын анықтайды. Қаржылық
жағдайы деп, банк өз ... өзі ... ... ... ... ... төлеу үшін жеткілкті ақшалай ... ... ... тоқтаусыз жүруі, материалдық ресурстармен ... ... ... ... екі ... қоса банктің қаржылық жағдайы ағымдағы және болашақтағы төлем
қабілеттігінің, айналымдылығының, ... және ... ... олардың тиімді пайдалануымен сипатталады.
Бұл дипломдық жұмыста коммерциялық банктердің өтімділігі мен ... ... ... ... ... ... ... байланыстырып жазуға тырыстым. Сонымен қатар
бұл еңбекте тек ... мен ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар оның мазмұны, әр түрлі ... және оның шешу ... ... ... ... – коммерциялық банктердің төлем қабілеттілігін
қамтамасыз ету ... ... Сол ... ... ... ... жету ... міндеттерді шешуді көздейді:
1. Коммерциялық банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігінің ... ... ... коммерциялық банктердің өтімділік пен төлем қабілеттілікті
бағалау көрсеткіштерін ... ... ... ... банктің төлем қабілеттілігі мен
өтімділігін талдау жасау;
4. Коммерциялық банктердің өтімділік пен төлем қабілеттілік мәселелері ... ... ... айқындау болып табылады.
Зерттеу объектісіне – Банктің төлем қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... «Туркменбашы» мемлекеттік
коммерциялық банктің қызметі болып табылады.
Зерттеу пәні – «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық ... ... ... ету ... ... ... ... деңгейі Э. Гиллдің, Э.Дж. Доланның, В.Н.
Едронованың, В.И. Колесниковтің, Л.П. ... К.Д. ... ... ... Р. ... О.И. Лаврушиннің, П.С. Роуздің, Э. Ридтің,
В.Т. Севруктың, Р. ... Ф.Дж. ... және т.б. ... ... ... ... қабілеттілігін қамтамасыз ету туралы сұрақтарының
ілімін С.А. Аханов, Ә.Ә. Әбішев, Ұ.М. ... С.А. ... ... Е.Х. ... А.В. Мельников, С.Б. Мақыш, Н.Н. Хамитов, А.Д.
Шелекбайдың еңбектерінде қарастырылған.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... ... Түркменстан Республикасы Орталық банкісінің
нормативтік нұсқаулары, «Турікменбашы» ... ... ... ... ... ... бойынша агенттіктің
мәліметтері болып табылады.
Диплом жұмысының құрлымы. Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... ... тізімінен және
қосымшалардан ... ... ... ... МЕН ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗДЕРІ
1.1 Коммерциялық банктің өтімділігі мен төлем қабілеттілігінің мәні
Өтімділік – банктің сенімділігін қамтамасыз ететін, оның ... ... ... ... бұл ... мен ... ... алдында банктің өз
міндеттемелерін уақытында және шығынсыз орындау қабілеттігі .
Банктің төлем қабілеттілігі оның ... ... ... бірі және сонлықтан онымен тығыз байланысты болады. ... ... ... ... оған көп ... ... ... әдебиеттерінде төлем қабілеттілігін анықтау
жөнінде әр түрлі көзқарастар кездеседі. Қаржылық талдау ... ... ... ... ретінде кәсіпорынның өзінің ұзақ мерзімді
міндеттемелері бойынша ... алу ... ... ... ... ... “кәсіпорынның өзінің ұзақ мерзімді
міндеттемелері бойынша есептесе алу қабілеттілігін ... ... ”, ... жазады.
“Төлем қабілеттілік деп -компанияның ұзақ мерзімді қарыздарын ... ... өтеу ... ... үшін ... ... авторлар
төлем қабілеттілігі деп кәсіпорынның тек қысқа мерзімді міндеттемелерін
өтеуге ... ... ... ... ... ... деп оның өзінің жедел
міндеттемелері бойынша өз ... ... ... ... деп есептейді. Бұл түсінікті М.Н. ... ...... ... -деп жазады ол,- бұл ... ... ... ... ... талаптары қарыздарын өтеуге
дайындығы”. Сөз, тек қысқа мерзімді қарыздар ... ... ... Ұзақ
мерзімді қарыздарды қайтару мерзімі алдын ала белгілі болады. ... ... ... ... ... ... бойынша қарыздарды
өтеу және өнім процесін үзіліссіз іске асыру үшін жеткілікті қаржының
болуы. ... ... ...... ... – ол бар ақша ... бір ... жедел төлемдердің сомасына қатынасын көрсететін төлем
қабілеттілігінің коэффициенті арқылы көрінеді.Егер төлем қабілеттілігінің
коэффициенті бірден үлкен немесе тең ... онда бұл ... ... ... қабілетті екенін білдіреді.Егер төлем ... 1-ден аз ... онда ... ... төлем қаражаттарының
жетіспеу себептерін анықтау керек”(2(.
Жоғарыда айтылғандарды ... ... ... ... ... оның дер ... өзінің барлық міндеттемелері бойынша ... ... ... ... деп ... ... қарыздарды өтеу банктің барлық ағымдағы активтерімен
қамтамасыз етіледі. Нақ ... ... ... , егер банктің ағымдағы
активтерң қысқа мерзімді міндеттемелерінің сомасынан артса, онда ... ... ... деп ... ... ... егер банк ... активтерін қарыздарды өтеуге бағыттаса, онда дәл сол кезде оның
өндірістік қызметі тоқтатылады, себебі онда өндіріс құралдарын тек ... ... ал ... ... құралдарын алуға қаржы жоқ, олар
толығымен қарыздарды ... ... ... қабілеттілігі бар деп , ... ... ... ... көп ... ... есептеуге болады . банктің
тек қарыздарды өтеуге ғана ... ... ... үздіксіз өндіріс үшін
қаржылары болуы керек.
Банктің міндеттемелері нақты және ... деп ... ... ... ... міндеттемелері: талап ету депозиттері, мерзімді депозитттер,
тартылған банкаралық ресурстар, несие берушілердің ... ... ... ... ... ... ... баланстан тыс міндеттемелерге: банктен берген
кепілхаттар, клиенттерге несие ... ашу, т.б. ... ... ... ... ... ... және қаржылық міндеттемелерді
уақытында орындау үшін қолма-қол ақшалай қаражаттар мен басқа да ... ... ... ... басқа көздерден қаражаттарды тез арада
жұмылдыру мүмкіндігі жеткілікті болса , онда бұл ... банк ... ... аталған барлық міндеттемелерді, сонымен бірге болашақта
пайда болуы ... ... ... ... сипаттайды.
Міндеттемелерді орындау үшін кассадағы және ... ... ... ... және басқа коммерциялық банктерде ) ... ... ... ... ; ... ... тез ... ; банкаралық нарықтан немесе Орталық банктен алынатын банкаралық
несиелер сияқты қаражат көздері пайдаланады.
Осы ... ... ... ... банк үшін ... ... ... . Мысалы , өтімді қаражаттардың көзі ретінде бағалы қағаздарды
немесе ... ... сату ... ... ... ала келісіп қойған
шарттардың негізінде жүзеге ... ... ... мынадай қызметтерді атқарады :
- депозиттерді алу мен несиелерге байланысты сұранысты қанағаттандыру;
- тиімділік тәуекелін азайту және банктің сенімділігін ... ... ... ... сату ;
- ... ... ... төлей алмау тәуекелі үшін сыйақы
мөлшерін шектеу .
Банк өтімділігінің екі формасы , яғни ... өз ... ... ... ... ішкі және ... факторлардың ықпалымен
анықталады .
Ішкі факторларға ... ... ... банк ... базасы ;
- банк активтерінің сапасы ;
- депозиттердің сапасы ;
- сыртқы қаражат көздеріне орташа тәуелділігі ;
- ... ... ... мен ... ... ... ;
- сауатты менеджмент ;
- банктің жоғары дәрежелі беделі .
Банк капиталының ... - бұл ... ... мен ... ... және ... ... қорғайтын меншікті капиталдың
жеткілікті мөлшерін ... . ... ... ... : ... және әр ... ... үшін бағытталған банктің басқа да қорлары
жатады . Банктің меншікті капиталы неғұрлым жоғары болса , оның ... ... ... ... ... ... мынадай төрт критерийлермен анықталады:
• өтімділік
• тәуекелділік
• табыстылық
• диверсификация .
Активтердің өтімділігі – бұл қарыз алушының ... ... осы ... сату ... ... ... ... айналу
қабілеті .
Активтердің өтімділік дәрежесі олардың айналымына байланысты ... ... ... ... төлем қызметін орындауға бағытталған.
Активтер тәуекелі критериийі, ... ... ... ... кезінде
шығындарға ұшырау мүмкіндігін сипаттайды. Активтердің ... ... ... әр түрі үшін ... ... ... анықталады. Мысалы,
несиелік тәуекел қарыз алушының қаржылық жағдайына , қарыз көлеміне , ... өтеу ... , т.б. ... ... .
Банк активтерінің тәуекелі неғұрлым жоғары ... ... ... ... ... ... ... критерийі ретінде : активтердің жұмыс жасау
қабілеті , тиімділігі , яғни табысты әкелу қабілеті , ... ... ... үшін ... көзін табу және банктің капитал базасын нығайту қабілеті
. Табыстылық дәрежесі бойынша ... ... ... және ... боылп екіге бөлінеді.
Активтердің диверцификациясы критерийі банктің ... әр ... ... ... бөлу ... ... . Активтердің
диверсификациялау көрсеткіштері мынадай : ресурстарды орналастыру бағыттары
бойынша банк активтерінің құрылымы , объектілері мен ... ... ... құрылымы ; бағалы қағаздар портфелінің құрылымы ... ... ; ... ... және ... ... басқа банктердің құрылымдық құрамы . ... ... ... ... ... өтімділігі жоғары болады.
Банк өтімділігін анықтайтын фактор- ... ... ... . ... ... ... депозиттік және жинақ салымдары ,
есеп айырысу және ағымдағы шоттардағы ... ... ... ... және жеке ... ... құрайды . Депозиттердің
сапалылығының басты ... ... ... ... ... ... бөлігі неғұрлым көп болса, ... ... ... ... . ... тұрақты бөлігінің көбеюі өтімді
активтерге мұқтаждығын азайтады . Талап етілгенге дейінгі депозиттер жоғары
тұрақтылыққа ие, ... бұл ... түрі ... мөлшерлемесіне
байланыссыз. Банкте осы депозит түрінің көп болуы банктің қызмет ... мен ... , ... ... ... ... сияқты
факторларға байланысты . Ал мерзімді және ... ... ... ... ... ие ... оған ... сыйақы мөлшерлемесі
ықпал етеді.
Банк өтімділігі оның сыртқы қаражат ... яғни ... ... ... де ... ... несие өтімді
қаражаттарға деген қысқа мерзімді жетіспеушілікті жоя ... , ... ... ... ... ... ... үлесі жоғары болса , онда
банк банкротқа ұшыруы мүмкін . Егер ... ... ... тәуелділігі
жоғары болса , онда бизнес үшін өз базасының даму преспективаларының
жоқтығын ... ... ... мен ... ... ... мен сомма бойынша
сәйкестілігі де банк өтімділігін ... . ... ... ... ... инвестицияланатын ақша қаражаттары мерзімдері мен
салымшылары берген ақша қаражаттарының мерзімдері сәйкес болуын ... яғни ... ... ... және ... ... де банк өтімділігін анықтайтын ішкі ... бірі ... . ... ... ... ... анықталады :
1. банк саясатының болуы және оның мазмұны ;
2. стратегиялық және ағымдағы міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру құрылымы ;
3. банктің активтері мен пассивтерін басұару механизмі ;
4. әр түрлі пруденциялардың нақты мазмұнын анықтау ;
5. ... ... ... ;
6. банк ... басқару жүйесінің ғылымилығы.
Банктің беделі де банк өтімділігін анықтайды . ... ... бар ... ... ... оңай ... ете ... .
Банк өтімділігің жағдайы бірқатар ... ... , яғни ... тыс ... байланысты . оларға мыналар жатады :
♦ елдегі жалпы саяси және экономикалық жағдайы;
♦ бағалы қағаздар нарығының ... ... ... ... ... ... ;
♦ қайта қаржыландыру жүйесін ұйымдастыру ;
... ... ... ... ... ... ... саяси және экономикалық жағдай банк ... және банк ... ... ... ... алғышарттарын
қалыптастырады , банктер қызметінің экономикалық ... ... ... . ... ... отандық және шетелдік инвесторлардың
сенімділігін ... . Осы ... ... ... ... ... ... операциялардың тиімділігіне қол жеткізуі, өз
құралдарын дамытуы, активтерінің сапалығын жоғарлатуы және басқару ... ... емес ... ... ... ... өтімді қаражаттар құрудың оңтайлы
вариантын қамтамасыз ете алады , себебі ... ... ... ... ... ... тез арада айналдыру жолы ... ... ... ... ... ... уақытша бос ақшалай ресурстарды банктер
арасында жылдам қайта бөлуге көмектеседі . Банк өз ... ... ... банаралық нарықтан әр түрлі мерзімге, сонымен қатар бір ... ... ... алады . Банкаралық нарықтан қаражаттарды ... ... ... ... ... ... ... беделіне байланысты.
Орталық банкі коммерциялық банктерді қайта ... ... ... ... ... банктен алынған несиелер арқылы
жабуға мүмкіндік береді.
Орталық банкінің қадағалау қызметінің тиімділігі өтімділікті басқарудағы
коммерциялық ... мен ... ... ... ... ... дәрежесін көрсетеді.
Түрікменстан Республикасы Ұлттық банкінің екінші деңгейдегі банктер
үшін ... ... бір ... ... мүмкіндігі бар.
Көрсеткіштер банктің өтімділік жағдайын неғұрлым нақты көрсететін болса,
соғұрлым ... өзі және ... ... ... ... ... шешуге мүмкіндігі бар.
Банктің өтімділігі тұрақты өзгерісте болатын көптеген факторлармен
анықталатын банк ... ... ... ... ... ... қалыптасатын тұрақты факторлармен және әр түрлі
тенденциялармен сипатталатын динамикалық жағдайды білдіреді.
Банк өтімділігінің ... – бұл банк ... ... ... ... және ... деп аталатын активтер ... ... ... немесе пассивтің бірқатар тиісті баптарына
арақытанасын көрсететін ... ... ... ... ... ... қаржылық
коэффициенттерін кездестіруге болады. Мәселен , мыналар секілді:
1. ағымдағы активтердің ағымдағы міндеттемелердің қатынасына тең ... ... ... (% ... дебиторлық берешектің ағымдағы міндеттемелердің қатынасын қоса ... ... ... мен ... ақша сомасына тең өтімділіктің
шапшаң коэффициенті (% есебімен).
Сондай-ақ , өтімділік коэффициентіне мына көрсетікіш жатады:
К өтім, өзіндік ... ... ... ... сомасына
қатысты қатынасы.
К өтім дамыған елдердің көбісінде төлем қабілеттілігін сипаттау үшін
пайдаланылады. Банк міндеттемесі мен ... ... бұл ... ... оның ... қаражатымен қаншалықты өтелгенін
көрсетеді.
Коммерциялық ... ... ... ... ... банк
белгілейді және ол міндетті сипатқа ие немесе ... ... ... ие
болады.
Франция мен Германияда өтімділіктің міндетті коэффициенті анықталған,
ал, басқа елдерде орталық банк ... ... ... ... ... ... ... белгілемейтін бұл елдердің орталық банкісі тек ... ... ғана ... етеді әрі оны қадағалап отырады(4(.
Түрікменстан Республикасы Ортылық банкісінің ... ... ... ... рөлі ... ТР ... «Ортылық
банк туралы» Жарлығына сәйкес екінші деңгейдегі банктердің қызметі Ортылық
банк белгіленген нормативтермен (пруденциялық нормативтермен) ... ... ... мен жарғылық қордың ең аз шамадағы
мөлшерінен өзге онда аз ... 0,2 –ге тең ... ... ... Бұл ... ... барлық міндеттеме сомасына қатынасы .
1.2. Банк өтімділігі мен төлем қабілеттілігіне ықпал етуші факторлар
Өтімділік – банктің сенімділігін қамтамасыз ететін, оның ... ... ... өтімділігі – бұл салымшылар мен қарыз берушілер ал-дында банктік
өз міндеттемелерін уақытында және шығынсыз ... ... ... нақты және потенциалды деп ... ... ... ... талап ету депозиттері, мерзімді
депозиттер, тартылған банкаралық ресурстар, несие ... ... ... балансында көрсетіледі. Ал потенциалды немесе баланстан тыс
міндеттемелерге: банктен берген кепілхаттар, клиенттерге несие ... т.б. ... ... ... ... ... және ... міндеттемелерді
уақытында орындау үшін қолма - қол ақшалай қаражаттар мен ... ... ... ... ... қатар басқа көздерден ... ... ... ... ... болса, онда бұл өтімді банк болып
табылады.
Банк өтімділігі аталған барлық ... ... ... ... ... ... міндеттемелерді уақытында орындауын
сипаттайды. Міндеттемелерді орындау үшін ... және ... ... банкте және басқа коммерциялық банктерде) қалдықтарымен
сипатталатын ... ... ... ... – қол ақшаға тез ... ... ... ... ... банктен алынатын банкаралық
несиелер сияқты қаражат көздері пайдалынады(5(.
Осы аталған ... ... ... банк үшін ... болмауы керек. Мысалы, өтімді қаражаттардың көзі ретінде ... ... ... активтерді сату қалыпты тәртіпте алдын ала
келісіп қойған шарттардың негізінде жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... алу мен ... байланысты сұранысты
қанағаттандыру;
. тимділік тәуекелін азайту және ... ... ... ... ... сату;
. тартылған қаражаттары бойынша төлей алмау тәуекелі үшін сыйақы
мөлшерін ... ... екі ... яғни ... өз ... шығынсыз орындауы көптеген ішкі және ... ... ... факторлар қатарына мыналар жатады:
. банк капиталының базасы;
. банк активтерінің сапасы;
. депозиттердің ... ... ... ... орташа тәуекелдігі;
. мерзімі бойынша активтер мен пассивтердің өзара сәйкестігі;
. сауатты ... ... ... ... ... ... ... – бұл салымшылар ... ... ... ... және ... мүдделерін қорғайтын меншікті
капиталдың жеткілікті мөлшерін сипаттайды. ... ... ... ... және әр ... мақсаттар үшін бағытталған банктің ... ... ... ... ... ... ... жоғары болса, оның
өтімділігі соғұрлым жоғары болады.
Банк активтерінің ... ... төрт ... ... ... ... пен диверсификация.
Активтердің өтімділігі – бұл қарыз алушының міндеттеме-лерді өтеу
немесе осы активтерді сату ... ... ... – қол ... айналу
қабілеті.
Активтердің өтімділік дәрежесі олардың айналымына бай-ланысты.
Ақшалай формадағы банктің активтері төлем қызметін ... ... ... ... және ... ... табыс пен тәуекелдің төмен болуына ұмтылу арасында объективті
қажетті тепе-теңдіктің тұрақты түрде ... ... ... ... ... білдіреді.
Комерциялық банктің активті операциялары активтердің құры-лымына,
тәуекел ... ... ... ... мен ... әртүрлілігіне қатысты ,оның операцияларының негізгі және
айқындаушы ... ... ... ... ... 4 ... ... болады .
. Кассадағы қол ақшаның болуы ;
. Бағалы қағаздар инвеститциялары ;
. ... ... мен ... ... банк ... ... ... (санаты)-
кассадағы қол ақшаның болуы , өтімділік ... ... , ... бір
мезгілде табыс әкелмейтін топ болып ... . ... ... ... ... ... кірісті , бірақ тәуекелділікті ... ... ... ... ... мен құрал-жабдықтар
өтімді емес, сол сияқты мол кіріс келтірмейтін активтер түрінде қатысады.
Банктердің ... ... мен ... ... ... ... ... белгілеу мен оны сақтау кезінде әрбір
банк бойынша проблемалар туындайды . ... ... ... ... ... өтімділік талаптарын, яғни олардың мерзімдері, сомалары
иен үлгілерін ескету арқылы міндеттемелерге қатынасы бойынша жоғары ... ... аз ... ... ... ие болу ... ... болады .
Активтердің сапасы олардың өтімділігімен, тәуекел актив-терінің
көлемімен , сыни және толыққанды емес активтердің үлес ... ... ... ... анықталады(6(.
Банктің өтімділігі мен пайдалылығы арасындағы оңтайлы ара-қатынасты
ұстап тұру міндеті ... ... ... ... болып саналады .
Мәселен, өтімді ктивтердің тез арада ақшаға айналуындағы, ... ... ... ... ... ... және толық қол ақша түрінде
төлеудегі банктің қабілеттілігін білдіреді .
Банкте ... ... ... ... ... ... тәуекел де аз болады, сонымен бірге осы активтерден алынатын
кірістер де ... ... ... . ... басқару өнері өтімділікті
төмендетпестен, және талап етілген деңгейде төлем қабілеттілікті ұстап тұру
арқылы ... ... ... ... ... ең ... ... етуден тұра-ды.
Активтерді басқару кезінде мынадай маңызды қағидаларды сақтай білу
көзделеді:
. активті ... ... ... ... қол ... ... қалыптары шегіндегі операциялар;
. активтік және пассивтік қаржылардың тепе теңдігі;
. кіріс келтірушілікті қамтамасыз ету.
Сыныптық және өтімділік дәрежесі бойынша активтердің ... ... ... ... :
. банк ... ... (касса, орталық банктегі корреспонденттік,
ағымдағы есеп шоттар);
. ... ... ... ... ... коммерциялық векселдер
, мемлекеттік облигациялар);
. банк несиесі (қысқа мерзімді, орта мерзімді, ұзақ мерзімді) ;
. кешіктірілген ссудалар (мерзімінде қайтарылмаған, 2 ... одан ... ... ұзартылған);
. қозғалмайтын мүлік (ғимарат, құрал-жабдықтар және т.б).
Банктер активтерді басқару кезінде әрбір ... ... мен ... ... мазмұнын жеке-жеке ала отырып, банктің өз
меншіктік қоржынының ... ... ... ... Банк ... ктивтері мен пассивтерінің барлық жақтарын сипаттайды . Мынадай
қоржын (портфель) түрлері бар:
. ... ... ... ... ... қол ақша ... ... инвестициялар қоржыны.
Мысалы, несие қоржынына талдау жасау кезінде : шұғыл несиелер ме
әлде уақытында ... ... ме; ... ... ... проблемалық
несиелер ме; қалыпты немсе проблемалық несиелер ме, ... ... ... ... банк ... ... көрсеткіштер болып қатысады. Бұл – көлемді ке-шенді ... ... ... ... кең ... қолданылатын
коэффициенттермен өлшенеді.
Актив баптарының (статьялардаң ) пассив баптарымен арақа-тынасына
қол ... ... ... ... негізгі талаптар болып
саналады. Біздің активтеріміздің көздері қанша-лықты ... ... ... бере білу ... . Егер банк ... ... төмен болатын болса, онда оның себебін ... ... ... ... және оны ... ... керек .
Коммерциялық банктер: несиелерді қайтаруды қамтамасыз ... ... және ... ... ... ... қоржынын көбейту
мағынасын білдіретін активтердің сапасы туралы қамқорлық танытады.
Әлемдік тәжірибеде активтерді ... ... ... бар:
. жалпы қор қаржылары әдісі - өтімділік пен пайда ... ... ... ... – банк балансының пассивіндегі қаржылардың
активтерде орналасуы . Бұл жерде менеджер ... ... ... ЭЕМ – ді ... және ... ... арқылы жүзеге
асырылатын ғылыми әдіс.
Банк менеджментіндегі активтердің өтімділігі коммерциялық ... ... мен оның ... ... ... тәуекелі критерийі, олардың ақшалай формаға айналдыру
кезінде шығындарға ұшырау ... ... ... ... ... әр түрі үшін ерекше ... ... ... ... ... ... алушының қаржылық жағдайына,
қарыз көлеміне, беру мен өтеу ... т.б. ... ... ... тәуекелі неғұрлым жоғары болған сайын, банктің
өтімділігі ... ... ... ... критерийі ретінде: активтердің жұмыс
жасау қабілеті, тиімділігі, яғни ... ... ... ... ... ... үшін қаражат көзін табу және банктің капитал базасын
нығайту ... ... ... ... ... ... ... табыс әкелмейтін болып екіге бөлінеді.
Активтердің диверсификациясы ... ... ... ... ... аялары бойынша бөлу ... ... ... ... ... ресурстарды орналастыру
бағыттары бойынша банк ... ... ... ... ... ... ... құрыцлымы; ... және ... ... ... ... ... ... Активтр неғұрлым көп диверсификацияланса, соғұрлым
банктің өтімділігі жоғары болады(7(.
Банк ... ... ... - ... депозиттік
базасының сапалылығы. Депозитттік базаны мерзімді депозиттік және ... есеп ... және ... ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардың қаражаттары
құрайды. ... ... ... ... ... ... ... тұрақты бөлігі неғұрлым көп
болса, ... ... ... ... болады. Депозитттердің
тұрақты бөлігінің көбеюі банктің өтімді ... ... ... ... нге ... ... жоғары тұрақтылыққа ие,
өйткені бұл ... түрі ... ... ... осы ... түрінің көп болуы банктің қызмет ... мен ... ... клиентке жақын ... ... ... Ал ... және жинақ ... ... ... ... ие, ... оған ... ... ықпал етеді.
Банк өтімділігі оның сыртқы қаражат көздеріне, яғни банкаралық
несиелерге ... ... де ... ... ... ... ... қысқа мерзімді жетіспеушілікті жоя ... осы ... ... тартылған ресурстардың құрамындағы үлесі
жоғары болса, онда банк ... ... ... Егер ... ... ... ... болса, онда оның бизнес үшін өз
базасының даму ... ... ... ... мен ... ... ... мен сома
бойынша сәйкестігі де банк өтімділігін анықтайды. ... ... ... ... ... ақша ... мен ... берген ақша қаражаттарының мерзімдері
сәйкес болуын ... яғни ... ... ... және өтімділігін
басқару ... де банк ... ... ішкі факторлардың біріне
жатады. Банкті басқару ... ... ... банк саясатының болуы және оның мазмұны;
. стратегиялық және ағымдағы міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... құрылымы;
. банктің активтері мен пассивтерін басқару механизмі;
. әр түрлі ... ... ... ... білікті мамандардың болуы;
. қажетті ақпарат базасының болуы;
. банк қызметін басқару ... ... ... де банк ... анықтайды. Жақсы беделі бар
банк депозиттік базасының тұрақтылығын оңай қамтамасыз ете алады.
Банк ... ... ... ... фактор-ларға, яғни
банк қызметінен тыс факторларға байланысты. Оларға мыналар жатады:
. ... ... ... және ... ... бағалы қағаздар нарығының дамуы;
. банкаралық несие нарығының дамуы;
. қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... тиімділігі.
Елдегі жалпы банкінің саяси және экономикалық жағдай банк
операцияларының дамуының және банк жүйесінің сәтті жұмыс ... ... ... ... экономикалық негізінің
тұрақтылығын қамтамас етеді, банктерге деген отандық және шетелдік
инвесторлардың сенімділігін ... Осы ... ... ... ... ... құруы, операциялардың тиімділігіне
қол жеткізуі, өз құралдарын дамытуы, активтерінің спалығын жоғарылатуы
және ... ... ... ... ... қағаздар нарығының дамуы өтімді қаражаттар құрудың
оңтайлы ... ... ете ... ... көп-теген шетел
мемлекеттерінде банктің активтерін ақшалай қара-жаттарға тез ... жолы қор ... ... ... ... дамуы уақытша бос ақшалай ресурстарды банктер
арасында жылдам қайта бөлуге көмек-теседі. Банк өз ... ... үшін ... нарықтан әр түрлі мерзімге, сонымен ... ... ... ... ... ... ... нарықтан қаражаттарды
тарту жылдамдығы ... ... ... ... нарықтың
ұйымдастырылуына және банктің беделіне байланысты.
Орталық банкі ... ... ... ... ... ... активтерін Орталық банктен алынған несиелер ... ... ... ... ... ... ... өтім-ділікті
басқарудағы коммерциялық банктер мен ... ... ... ...... дәрежесін көрсетеді. Түрікменстан Ұлттық
Банкінің екінші деңгейдегі ... үшін ... ... ... белгілеуге мүмкіндігі бар. Көрсеткіштер банктің ... ... ... ... ... соғұрлым банктің өзі және
қадағалау органы ... ... ... ... ... ... өтімділігі тұрақты өзгерісте болатын ... ... ... банк қызметінің сапасын сипаттайды. Сондықтан
банктің өтімділігі бірте – ... ... және ... және әр түрлі тенденция-ларымен сипатталатын динамиалық
жағдайды ... ... ... ... мен төлем қбілеттілігін басқару
әдістері
Өтімділікті ... ... ... ... да ... ... ... банктің өтімділігі, оның төлемқабілеттілігі негізінде
жатыр. Төлемқабілеттілік өзінің міндеттемерелі бойынша қажетті мерзімде
және толық ... ... ... банктің меншігі ретінде зерттеледі.
Дегенмен, ол тек баланстың өтімділігінен ған ... ... да ... ... ... жататындар: елдегі немесе аймақтағы ... ... ... ақша нарығының жағдайы, Орталық банктегі қайта
қаржыландыру мүмкіндіктері, бағалы қағаздар ... ... ... ... заңдардың нақтылғы мен жетілгендігі, банктің меншіктік ... ... ... мен ... сенімділігі,
банктегі менеджмент деңгейі, берілген ... ... ... ... мен ... және т.б.
Көрсетілген факторлар бір уақытта банктің өтімділік балансына тікелей
және жанама әсер етеді, сонымен ... бір ... ... ... ... Осы ... сурет түрінде нақтылы мысал келтіруге
болады.
Екінші ... ... ... ... ... ... яғни нарықтағы әртүрлі жағдайларға қабілеттілігі, мерзімі
басталған төлемге сәйкес емес ... ... ... ... ... ... ... факторларға тәуелді. Шартты түрде
оларды сыртқы және ішкі етіп бөлуге болады.
Сыртқы факторларға ... ... ... ... фқпал етуі, яғни
нарықтың қаржылық жағдайдаларын, ұлттық және ... ... ... ... ... ... ... қатар форс-мажорлық жағдайы.
Ішкі факторларға жататындар: персоналдың мамандандырылған деңгейі, оның
ішінде жоғарғы және банктің жасалынған операцияларын бақылау ... ... ... әсер ету ... ... ... олардың әрекеттері тәуелділікпен сипатталады(9(.
Тәуекелділік арқылы өзінің ресурстар бөлігін жоғалту қауіп-қатері
табыстарды түгел алмауы немесе ... ... ... ... ... ... (мүмкін болатын жоғалтулар мөлшерін осы
операциялардың тәуекелділік деңгейі анықтайды). ... ... ... мен ... сәйкессіздігі нәтижесінде пайда болады.
Тәуекелділіктерді оларды қозғайтын факторлар бойынша жіктеу өте қиын,
себебі оларды айқындауға әртүрлі барлық сыртқы және ішкі ... ... ... өтімділік тәуекелділігінің өсуінің себебі банкаралық
нарықта ақшалай ресурстарды жылдам тарту мүмкін еместігі ғана ... ... ... ... персоналдың жете білмеушілігінде, несиелік
портфельдің төмен ... ... ... көп ... ... ... ... теория бойынша төлем ... ... ... яғни ... әртүрлі жағдайларға қабілеттілігі, мерзімі
басталған төлемге сәйкес емес өзіне алған міндетемелерін орныдау.
Банктің сенімділігі көптеген әртүрлі факторларға ... ... ... ... және ішкі етіп бөлуге болады.
Сыртқы факторларға жататындар: банкке сыртқы ортаның ... ... ... ... ... ... және әлемдік экономиканы, елдегі
саяси климатты ... ... ... ... форс-мажорлық жағдайы.
Тәуекелділік арқылы өзінің ресурстар бөлігін жоғалту қауіп-қатері
табыстарды түгел алмауы немесе қаржылық ... ... ... ... ... ... ... жоғалтулар мөлшерін осы
операциялардың тәуекелділік деңгейі ... ... ... ... мен болжамдардың сәйкессіздігі нәтижесінде пайда болады.
Тәуекелділіктерді оларды қозғайтын факторлар бойынша жіктеу өте қиын,
себебі оларды айқындауға ... ... ... және ішкі ... ... ... ... тәуекелділігінің өсуінің себебі банкаралық
нарықта ақшалай ресурстарды жылдам ... ... ... ғана ... ... жоспарлаудағы қатеіліктерде, персоналдың жете білмеушілігінде, несиелік
портфельдің төмен сапалылығында (берілген несиенің көп үлесінің қайтарылмау
қауіп-қатері) болуы мүмкін.
Келтірілген факторлар ... ең көп ... ... болу себебі бола алады:
– өтімділік тәуекелділігі;
– пайыздық тәуекелділік;
– несиелік тәуекелділік;
– нарықтық тәуекелділік;
– саяси тәуекелділік;
– валюталық тәуекелділік;
– нарық конъюнктурасының өзгеру тәуекелділігі;
... ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігін анықтау тәсілдері арқылы
өтімділікті және төлем қабілеттілікті жоғалту ... ... ... ... ... ... тәжірибеде өтімділік пен төлем қабілеттілікті басқару
бірқатар әдістер арқылы жүзеге ... . ... ... мыналар жатады :
1. «Қаражаттардың ортақ қоры» әдісі негізінде банк ... ... ... ... ... қарамастан активтердің әр түрлі
түрлеріне бөлу жатыр. Сызба түрінде бұл әдісті мынадай ... ... ( ... ... | ... ... | | |
| | | |
| ... | |
| ... қоры | ... ету ... | ... ... |
| | ... ... ... |
|Мерзімді депозиттер | ... |
| | ... ... ... ... мен| ... мен ... қорлар | ... ... ... ... ... жасалған
Сурет-1 «Қаражаттардың ортақ қоры» әдісі
Осы әдісте қаражат өтімділігінің барабар деңгейінің яғни « ... ... ... ... шарт. Біріншіден ,
активрердің ... ... ... ... ... ... . ... кейін банк қаражаттары активтердің екінші ретті резевтер
тобына орналыстырылады . Екінші ретті резевтер көлемі несиеге ... ... ... ... , ... олар неғұрлым көп болса ,
соғұрлым салымдар көлемі бойынша көп ... ... ... . ... тобына , яғни клиенттерге қарызға орналыстырылатын қаражаттардың
үлкен үлесі тиеді . Ең ... ... ... ... ... ... ұзақ ... дәрежелі бағалы қағаздар жатады . Дүниежүзі банктерінің
іс-тәжірибесінде өтімділік әдістер, оның ішінде , жалпы қор ... және ... бөлу ... ... ... қор ... ... мәні барлық ресурс түрінің активтерін басқару
процесіне жатады, атап айтқанда , салым ... мен ... ... ... ... , ... ... ақшалар мен депозиттер жарғылық
қор мен резервтер коммерциялық банктердегі ... ... ... ... жиынтық қордың қаражаты банк тұрғысынан алғанда пайда әкелуі мүмкін
актив түрлеріне бөлінеді .
Бұл ... ... ... ... ... ... баламалы
деңгейін сақтау- міндетті шарт. Осылайша, «пайдалылық-өтімділік» арасындағы
байланыстың тепе-теңдігі ұдайы сақталуы керек.
Бұл әдісті пайдалану барысында алдымен бірінші кезектегі ... ... ... алу салым ақшаны өндіріп алу ... ... ... ... ... қаражатты білдіретін , активтерге
орналастырылуы ықтимал қаражат үлесі анықталады.
Бұл әдісті қолдануда ең алдымен бірінші кезектегі резерв болып ... ... ... ... анықталады, яғни ол ... ... алу , ... алу ... ... ... ... (10( .
Елдің банк іс-тәжірибесінде резевтерге шамамен бірінші ... ... ... ... ... , коммерциялық корреспондент-
банктердің корреспонденттік шотындағы қаражатты, кассадағы қаражатты ,
Орталық ... ... ... жатқызуға болады. Содан кейін тиісті
табысты әкелетін, ... ... ... екінші кезектегі резевтерге
орналастырылуы мүмкін қаражаттың үлесі анықталады. Қажет болған ... ... ... ... арттыру үшін пайдалануы мүмкін. Екінші
кезектегі резервтерге қысқа мерзімді мемлекеттік құнды қағаздарды, оның
ішінде , ... аз ғана ... ... ... ... ... ... созылмайтын өтімділігі жоғары ссудаларды жатқызуға
болады. Екінші кезектегі ... ... ... ... ... және несие сұранысына тәуелді болады. Егер ... ... ... ... ... соғұрлым қажет болады.
2. Өтімділікті басқарудың келесі әдісіне – «банктегі банктер» әдісі
жатады (2-сурет). Бұл әдіс ... ... ... ... ... ... ... байланысты болатынын сипаттайды . Мұнда
әрбір қалыптасу көзінің қаражаттары айналымдылығына ... әр ... ... және ... ... ... нормасын талап етеді .
|Қаражаттардың көздері | ... |
| | ... |
| | | |
| | | ... ету ... | ... ... ... | | |
| | ... ... ... ... салымдар | ... ... | | |
| | ... ... ... капитал банкі | ... мен |
| | ... ... ... ... ... жасалған
Сурет-2 «Банктегі банктер» әдісі
Осы әдіске сәйкес әр түрлі көздерден тартылған қаржаттарды орналыстыру
үшін пайдаланатын ... ... ... ... « ... ... деп аталады , яғни банкте «талап ету салымдар
банкі» , «мерзімді салымдар банкі» және ... ... ... ... ... ету салымдары өтімді активтермен жоғары деңгейде қамтамасыз етілуді
талап етеді , сондықтан «талап ету салымдар банкісі» ... ... ... ... ... . Ал талап ету салымдарының қалған
бөлігі ғана қысқа мерзімді несиелерге ... . ... ... ... ... ... екінші ретті резервтерді
қалыптастыруға , ортақ және ұзақ ... ... , ... ... ... қағаздарға бағыттайды .
«Банктегі банктер» әдісінің « қаражаттардың ... ... ... есептеудің арқасында жоғары өтімді активтердің үлесін дәлірек
анықтауға және олардың азаю ... ... ... ... ... яғни ... мен ... қарыздарына салуға мүмкіндік
береді. Активтерді бөлудің әдісін немесе қаражаттың конверсия ... ... ... ... пайдалану барысында банк тартқан қаражатқа
өтімді қаражаттың қаншалықты тәуелді болатындығы анықталып, ескеріледі және
активтер мен пассивтердің ... ... ... ... белгіленеді
.
Бұл арада әрбір көзден алынатын қаражатты ... ... ... ... , әр ... ... ... етуді және осыған орай міндетті
резервтердің нормаларын қажет етеді.
Ішінара мерзімді ... ... ... ... ... ... ақша
бойынша міндетті резервтердің ең жоғары нормаларын белгілеу ... ... ... етілмелі салым ақаша түрінде тартылған қаражаттың қомақты үлесі
бірінші және екінші кезектегі резевтерге орналасуы керек.
Осы әдіске сәйкес «банк ... ... деп те ... ... ... өтімділік (пайдалылық) орталықтары анықталады.
Ішінара алғанда , мұндай ... ... ... ... ... ақша , ... ... ақша мен депозиттер жарғылық капитал мен
резевтер. ... ... ... оның ... ... мен ... ететіндей есеппен активтің белгілі бір ... ... ... етілмелі салым ақша ең жоғары деңгейдегі
қамтамасыз етуді қажет ... оның көп ... ... ... ... Басқасы –салым ақшаның елеулі бөлігі қысқа мерзімді
мемлекеттік құнды қағаздарды сатып алу етілмелі ... ... ... ... және ... ... салым ақшаның салыстырмалы
түрдегі аздаған үлесі қайтарылатын мерзімі азғантай ... ... ... ... ... ... ... ақша мен депозиттердің орталығына қатысты тартылған
қаражаттың өтімділігіне ... ... ... ... ... сондықтан да оның көп бөлігі банк ... ... ... ... және ... деңгейдегі резервтерге , сондай-ақ аздаған
шамада құнды қағаздарға орналастырылады.
Жарғылық ... мен ... ... ... ... ... ... үй-ғимаратқа, құрал-жабдыққа , техникаға ... ... ... аз ... ... , пайда кетеді.
Жалпы қор әдісімен салыстырып қарағанда активтерді бөлу ... ... – ол есеп ... негізінде өтімділігі жоғары ... ... дәл) ... және ... ... ... ... табыстылығы жоғары активтерге – кәсіпорындар мен ұйымдардың
ссудаларына ... ... ... Активтердің басқарудың «ғылыми басқару» әдісі . Ол ғылыми әдістер мен
операцияларды зертеу көмегімен банк балансындағы және ... мен ... ... әр ... ... арасында күрделі байланысты талдау үшін
қазіргі ... ... пен өте ... ... ... .
Ғылыми басқару әдісі мынадай үш сұрақтарға жауап беруге тырысады:
Мәселенің мәні неде? Оны ... ... ... бар? ... ең
жақсысы қандай?
Басқару бойынша мамндар өндірістік мәселесін шешу үшін сызықтық
бағдарламалау деп аталатын ... ... ... ... Бұл ... ... пен өтімділік жағынан шектеулерді ... ... ... ... ... ... . ... бағдарламалау бір ғана ықшамды шешімге әкелетін
детерминдеу моделін ұйғарады , шектеулердің сипатты дәл ... ... ... үздіксіз және нақты ... ... яғни ... әр ... ... қызметке және шектеулерді көрсететін
теңдеуге өз үлесін қосу керек. Сонда бағдарламаны бірнеше рет қосқанда ... ол бір ғана ... ... тиіс , яғни іс ... басшылар кейбір
шектеулердің немесе бағаланатын әрекеттесстіктердің өзгеруінің ... үшін ... ... рет жіберуі мүмкін.
Ғылыми әдістердің негізгі кемшілігі – олар ұсақ ... ... оған ... ... бар ... ... және ірі ... есептеуге қуаттылығы жететін есептеуіш
жабдықтар болуы керек, ал мұның барлығы үлкен шығындармен байланысты(11(.
Активтердің тиімді ... ... ... ... ... талаптарды орындауға тиіс, демек, олардың жоғары өтімді , өтімді
және ұзақ мерзімді ... ... ... ... және типтеріне сәйкес келуі керек.
Банк өтімділігін басқаруды отандық банк ... ... ... ... ... жүзеге асырады .
Активтермен мен пассивтерді басқару-дегеніміз банктің стратегиясы
мен қаржылық менеджментінің стратегиясына жетуді ... ... ... мен ... ... ... және ... процесін
білдіреді. Банк активтер мен пассивтерін басқару базалық және күрделі болып
келу мүмкін.
Банк ... мен ... ... басқару- капитал
жеткіліктігіне, өтімділікке және ... мен ... ... және ... ... ... ... арналған реттеуші ұйымдардың талаптарын білдіреді.
Банк активтер мен пассивтерін күрделі ... – банк ... ... ... ... , тәуекелді төмендетуге
бағытталған банктің стратегиясын жасауды білдіреді.
Комитет ... ... ... Банк ... мен ... ... ... атқаратын
әдістемелерді және регламенттерді даярлайды;
- Қаражаттарды тарту және орналастыру параметрлері туралы шешімдер
қабылдау;
- ... ... ... банк ... ... сай
келуін бақылау;
- Банктік тәуекелдерді басқаруға байланысты әдістемелерді жасау;
- Банктік балансының өтімділігіне және өтімділік позициясын ... ... ... ... ... ... анықтау және
балама қаражат көздерін таңдау;
- Қаражаттардың көздері және бағыттары бойынша қысқа мерзімді болжамдар
жасау;
- Банктің баға саясатын жасау;
- Нарықтық ... ... ... ... ... банк балансын бағалау;
- Банк жұмысының рентабельдігін талдау және мониторинг жүргізу;
- Қаражаттарды ... және ... ... ... ... ... ... Банк капиталын басқару ;
- Тәуекелдерге қатысты реттеуші ұйымдардың заңи және нормативтік
актілерінің ... ... ... ... ... ... пен ... қабілеттілікті
бағалау көрсеткіштері
Шетел тәжірибесінде коммерциялық банктің өтімділігі мынадай екі әдіспен
есептеледі:
... ... ... және ... ... қаржылық коэффициенттер негізінде;
❖ сәйкес кезеңдердегі банк балансының ... мен ... ... ... ... , ... ... қажеттілігін анықтау негізінде.
Коэффициенттік әдіс баланс баптары арасында белгілі бір ... ... ... Бұл әдіс әр ... ... ... екі ... ... активтер мен депозиттер арасындағы
қатынасты көрсетеді:
✓ Алғашқы ... ( ... + ... ... ... ... ... резевтер + Екінші реттегі (мемлекеттік бағалы
қағаздар) резевтер) / ... ... ... ... ... ... ету үшін 5-10 ... төмен болмау керек, ал екіншінің деңгейі 15-25 %-дан, Жапонияда 30%-дан
төмен емес болуы міндетті.
АҚШ- та ... ... үшін ... ... ... ... ... несиелер мен депозиттерсомаларының ... . ... ... ... бар: бұл ... мәні неғұрлым 1-ден көп
болса, банк өтімділігі соғұрлым төмен болады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ол активтердің
диверсификациясын көрсетеді. Бұл көрсеткіш 65-70% ... ... ... ... қолма-қол қаражаттарға тез алмастыру қабілетін бейнелейтін
көрсетіш: өтімді активтердің жалпы активтер ... ... ... ... базасының сапасын сипаттайтын көрсеткіштер тобы ... ... ... ... көрсеткіш негізгі
депозиттер ( талап ету ... + ... ... ... ... мөлшеріне қатынасы немесе тұрақсыз депозиттердің ( мерзімді және
жинақ салымдары ) тартылған ... ... ... ... . Егер ... ... ... 75 пайыздан жоғары болса,
онда банк өтімді болып есептелінеді.
Банктің ресурс базасының сапалығы коммерциялық ... ... ... ... шығу мүмкіндігі көрсеткішімен сипатталады, оның
формуласы:
Орталық банк және басқа да банктерден алынған ... ... ... ... , мысалы Францияда , Ұлыбританияда , Германияда ... ... ... ... ... ... ... активті және пассивті баптардың қатынасы негізінде есептелінеді.
Мысалы, 3 ай мерзімге салынған активтер осы мерзімге тартылған ... ... , ... ... және басқа да ресурстарға қатынасы
рақылы өтімділік коэффициенті шығарылады.
Банк өтімлігі ... ... ... ... шетел
сарапшыларының пікірлері бойынша , өтімділік деңгейі баланстық қатынастар
негізінде есептелген ... ... ... ... ... бар ... мен ... бойынша қолма-қол
қаражаттарының ағыны негізінде өтімділікті бағалау ... ... ... ...... қаржылық құралдары бойынша төлем
мерзімдері талап етілгенге дейінгі депозиттер қарастырылмаған , ал ...... ... өтеу ... дұрыс бағалауда жатыр.
Сол себептен осы әдістің қолданылуы мынаны білдіреді:
• Активтер мен ... ... ... ... туралы ақпараттың
жоғары сапалылығы мен уақытында алынуы.
• Банктің қарыздар мен депозиттер ... ... және ... талдаудың жоғары сапалылығы .
Осы әдіс Жапония , АҚШ және басқа да еуропа ... ... ... ... ... ... өтімділік
коэффициенті көмегімен активтер мен міндеттемелерді өзара салыстыру арқылы
банк өтімділігіне баға ... ... ... ... CAMEL жүйесі
Жалпы қаржылық жағдайды анықтауда банктің ... ... ... ... , ... ... , ... (менеджмент),
табыстылығы мен өтімділігін бағалайтын CAMEL жүйесі қолданылады .
Банктің қаржылық жағдайын жан-жақты ... ... ... ... :
1- Банктің қаржылық жағдайымен жүргізілетін операциялардың саласын
анықтау . Бұл ... мен ... ... , ішкі ... ... ... , ... тәртіптерді сақтау мен құжаттардың
дұрыс жүргізілуі ;
2- Басқару ... ... , олар ... ... операторлар жағынан басшылықтың бақылауын бағалау ;
• банк басшылығына берілген құзыреттер мен ... ... ... ... ... қызметке сәйкестігін және қайта дайындау
тәртібі;
• иерархиялық құрылым мен екі жақты бақылау
3- ... мен ... ... бақылау жасау. Құжаттар мен
заңдардың және белгіленген әдістердің сақталуын тексеру :
4- Бухгалтерлік есеп беруді ... ... . ... ... ... ... мен ... сақтау ,
келісімдер бойынша құжаттарды жүргізудің ... және ... .
5- ... ... тексеру . Операторлар кеңесімен ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар мен компанияларға берілетін несиелердің қатынасы ;
• банктер үшін қолайлы бағалы қағаздардың түрлері ... ... ... ;
• несиелердің шекті көлемі ;
• несиені бағалау ... ... ... мен ... ... ... несиенің «ескіруі» , пайыздардың тоқтатылуы мен несие бойынша
шығындарды жабу үшін резервтерді құру .
6- ... ... ... ... . ... кейін банктің төлем
қабілеттігі мен банк балансы бағаланады . Бұл әдетте банктің жоғары
менеджментімен және ... ... ... қамтиды .
Тексерушілер сондай-ақ банктің қызметін АҚШ- тың Федералды резервті
жүйесімен ... ... ... ... ... ... ... банктің қаржылық жағдайын тексеру банк басшылығымен немесе
оның акционерлері мен ... ... ... ... мен заңға
қарсы келетін іс-әрекеттерді айқындайды . Мұндай ... , ... ... ... алаяқтардың өз құралдарын халықаралық байланыстарды
пайдаланып , оларды ... ... ... барлық мүмкіндіктерін салуынан
көрініп отыр. ... ... ... ... мен ... ... ... да органдармен ақпараттар алмасу саласында тығыз қарым-
өатынас ... ... ... ... толық немесе жеке бір сұрақтар
бойынша ... ... , оның ... қаржылық және институционалды жағдайы
туралы мәліметтерді анықтау үшін және банктің басшылары ... ... ... ... ... ... тексеру үшін
жүргізіледі. Банктерді инспекциялауды Түрікменстан Республикасының ... ... ... немесе басқа ұйымдардан мамандарды шақыру арқылы
жүргізеді . ... ... ... ... және ... тексерулер
жүргізілуі мүмкін.
Банкті тексеру бойынша комиссияның , басшысы қажет болған жағдайда, оның
мүшелері арасында нақты міндеттердің ... мен ... ... ... ... инспекциялауды жүргізу барысында өзінің жұмысын өз бетінше
ұйымдастырады және ... үшін ... ... ... ... алуға
құқылы. Банк талап етілген құжаттарды дайындауға және тексерушілерге беруге
жауапты өз мамандарын анықтайды .
CAMEL рейтинг жүйесі- қаржылық есеп беру ... мен ... ... ... банктің жағдайына баға беруге болатын банкті
қаржылық талдаудың әдісі .
Рейтинг жүйесінің CAMEL атауы ... ... ... ... :
С-(capital adequacy)-капиталдың жеткіліктілігі , мұнда банктің
міндеттемелерін қамтамасыз ету үшін ... ... , ... ... көлемі бағаланады.
A-(asset quality)- активтердің сапасы , мұнда активтердің сапасы
анықталады , сонымен ... , ... ... ... етуге және
проблемалы несиенің жалпы банктің қаржылық жағдайына әсер етуіне ... ...... – банк ... ... ... жұмыс тәртібі мен ... және ... ... ... ... әдістерін ескере отырып , банкті басқару
әдістері бағаланады .
E-(Earnings)- табыстылығы( пайдалылығы )- банктік қызметкердің ... үшін , оның ... ... ... ... ... ... - өтімділік , ... ... және ... орындау үшін өтімді активтерінің жеткіліктілігі , яғни
өтімділік деңгейі анықталады .
CAMEL жүйесінің компоненттерін бағалау Орталық ... ... ... ... ... бойынша жүргізіледі . Бірақ та оларды нақтырақ
бағалау үшін инспекциялық тексерулерді жүргізу қажет . Бұл жүйе ... ... ... ... болып табылады . Дегенмен де бағалауды
инспекциялық тексерудің соңында жүргізгенде дұрыс ... ... ... ... бағалау
CAMEL жүйесінің бес компонентінің әрқайсысын: капиталдың жеткіліктілігі ,
активтердің ... ... ... және ... ... мынадай принциптер мен тәртіптерді ескеруі қажет:
1-рейтинг (тұрақты):
- өте жақсы нәтижелер мен қаржылық тұрақтылық;
- ... өте ... ... ... ... қарағанда жоғары .
2- рейтинг (қанағаттанарлық):
-қызметінің нәтижелері қанағаттанарлық ( күрделі мәселелер табылған жоқ) ;
- ... ... ... ... орташа деңгейде;
- қаржы операцияларының қауіпсіздігі мен сенімділігін ... ... ... жасалған .
3- рейтинг( орташа):
-қызметінің нәтижелері қанағаттанарлықсыз;
-бағалануы орташа немесе қанағаттанарлықтан төмен;
-сапасы орташадан төмен.
4-рейтинг( шекті):
- ... ... ... ... ... ... ... банк қызметіне ... анық ... ... ... ... ... сөзсіз нашар;
-мәселелері асқынған және тез арада шаралар қолдануды талап етеді ;
-егер ... жою ... ... қолданбаса, банктің банкротқа
ұшырау қаупі бар.
Капиталдың жеткілктігі . Капитал салымшылардың құралдарын қорғайтын
ең ... ... ... ... . ... капиталы бар банктің өзінің
салымшыларына ... ... ... ... өз ... алу ... .
Сонымен қатар, бантердің халықаралық стандарттарға өтуі бойынша оларды
бірінші немесе екінші топқа ... ... ... банк үшін
белгіленген жеке бақылау белгілері бар.
Меншікті капиталдың (МК) ... ... ... көрсеткішетрді
талдау үшін төмендегідей көрсетіштерді есептеуге болады :
Берілген ... ... ... ... активтер
Активтердің ... = ... ... ... ... кезеңдегі активтер
Берілген жылғы
Өткен ... ... ... МК
Меншікті ... = ... өсу ... жылғы есепті кезеңдегі МК
қарқыны
Дивидендтердің ... = ... ... ... ... = ... ... ... ... капиталдың рейтингісін жүргізудің жалпы принциптері
мынадай:
1-рейтинг( тұрақты):
... ... ... жеткіліктілік коэффициенттері(k1k2)
белгіленген минималды белгілерден екі немесе одан көп есе ... ... 12 % және 24 %-ға тең ... одан жоғары ;
... ... ... ... ... банктермен
салыстырғанда жоғары болса .
Осы рейтингтегі банктер ... ... және ... ... деп есептеленеді.
2-рейтинг(қанағаттананарлық) :
● k1k2 коэффицииентері 8%-пен 14%-ға тең;
● банк капитал көрсеткіштері бойынша ... ... ... ең ... банктердің бірі болып табылады ;
● инспекциялаудың ... ... ... активтерінің сапасы
қанағаттандырылған немесе орташа .
Бұл деңгейдегі банктер қазіргі кездегі ... ... және ... да ... деп ... ... .
3- ... (орташа):
● k1k2 коэффицииентері көрсеткіштері белгіленген нормативтерге сәйкес ,
яғни 6 % және 12 %-ға ... ... ... ... ... ... ... ең аз дегенде
орташа жағдайда орналасатын банктер;
● инспекциялық тексерулер нәтижесінде анықталған ... ... ... ( ... ... ... (k1k2) ең болмаса ... ... ... ... ... ... 6 % және 10 %-ға тең ... капитал көрсеткіштері бойынша салыстыру тобында соңғы орындардың
бірінде орналасқан ... ... ... бойынша әлсіз немесе активтердің сапасы
жағынан проблемалары бар ... ... ... ... ... және оның жағдайы
банктің өмір сүруі мен төлем қабілеттілігіне қауіп төндіреді .
5-рейтинг( қанағаттанарлықсыз):
● капитал жеткіліктігінің көрсеткіштері ... ... ... теріс көлемді капиталы бар банктер;
● банктерді капитал көрсеткіштері боцынша салыстыру ... ... ... ... ... ... инеспекциялық тексерудің қорытындылары бойынша активтерінің сапасы шекті
немесе қанағаттанарлықсыз болған банктер.
Бұл рейтингтегі банктерге акционерлерге ... ... да ... ... ... ... жасау талап етіледі . Қаржылық және басқа да әлсіз
жақтары банктің төлем қабілеттілігіне ... ... ... ... . ... активтерінің сапасын талдаудың мақсаты болып
банктің есеп беруінде олардың өмір сүру қабілеттілігі мен құны ... ... ... ... анықтауда активтердің ... ... бар ... ... қажет. Белгілі бір активтердің
түрлері тәуекелмен ешбір байланыссыз болады . Мысалға , кассадағы ... ... ... банктегі корреспонденттік шоттағы қалдық. Бұл
активтерге қарама-қарсы 100% ... бар ... бар. ... , оларға
банктен берілген несиелер жатады.
Активтердің сапасын талдау барлық актвтердің түрлерін, ... тыс ... мен ... активтердің негізгі бөлігі ретінде
несие портфелін қамтиды. Сондықтан несие портфелінің сапасын ... ... ... ... ... Бұл талдаудың негізгі ... ... ... ... талдау болып табылады . Біріншіден, инспектор
келесі жақтарына көңіл ... ... ... өтеу келісімшартқа сәйкес жүргізіліп жатырма, әлде төлемдер
кешіктірілген бе?
2) қарыз алушы кәсіпорынның қаржылық жағдайы тұрақты ма , әлде ... ... ... ма ... банк ... ... шығындарды жабуға провизиялар құрған болса, онда
құрылған провизиялардың сомасын активтердің жіктелуіне ... ... ... ... сапасын талдау жіктелінген активтердің
орташа құны мен банк ... ... ... CAMEL ... ... ... ... негізгі принциптері 1-кестеде
келтірілген.
Кесте 1 ... ... ... ... активтер құнының |CAMEL рейтингісі ... ... | |
|5 ... кем емес ... |
|5 %– дан 15% – ға ... ... ... – дан 30% -ға дйін ... ... - дан 50% – ға ... ... ... – дан жоғары ... ... ... ... ... ... жіктелінген
активтердің саны аз , несиенің нешер орналастырылуына қарсы тұру үшін ... ... мен ... ... жеткілкті банктер.
Бұл рейтингтегі банктердің диверсификацияланған несиелік ... және бір ... ... келетін тәуекелдің ең жоғары мөлшері мен
банкпен ерекше қатынастағы тұлғаларға байланысты талаптарды ... ... ... ... ... , бұл рейтингтегі банктердің мерзімі кешіктірілген ... ... ... ... ... , ... ... активтердің
көлемі орташа , ал жалпы активтердің сапасы қанағаттандырарлық болады.
Несие саясаты мен ішкі бақылау жүйесінің саясаты ... ... ... , ... кез ... айқындалған шығындарды жұмыс тәртібінде
түзетуге болады.
Бұл рейтингтегі банктердің де диферсификацияланған несиелік ... және бір ... ... ... ... ең ... мөлшері мен
банкпен ерекше қатынастағы тұлғаларға байланысты талаптарды орындауы керек.
3-рейтинг ( орташа) . Бұл ... ... ... ... ... активтердің көлемінің жоғары болып келуі қауіп төндіреді.
Жалпы жіктелінген активтердің деңгейі ... ... ... ... , ... ... нашарлап кету мүмкіндігі бар. Мұндай
банктер берілген несиелердің қайтарылуын талап ... ... ... етпеген.Банктің жағдайын жақсарту үшін ішкі бақылау әдістерін
жетілдіру қажет.
4-рейтинг (шекті). Бұл рейтингтегі банктердің ... ... ... ... көлемі шығынды және активтердің сапасы нашар
деп бағаланады . Жағдайды ... ... ... ... шаралар
қолданбаса , проблемалы ... ... мен ... ... төлем қабілетіне қауіп төндіруі мүмкін.
Мұндай банктердің несиелерді басқаруы нашар , ... ... мен ... ... ... ... және ... мен иемдену мәселелері бойынша
заңсыз іс-әрекеттердің де ... ... Бұл ... несиелік портфелі
банкпен ереше қатынастағы тұлғалардың белгілі бір ... ғана ... мен ... ... ... ... талаптардың
орындалмауы сипаттайды.
5- рейтинг( қанағаттанарлықсыз). Бұл ... ... ... және ... ... көлемінің нашар жағдайы және банктің
төлем банктің төлем қабілеттілігіне нақты қауіп туғызады.
Сауықтыру бойынша бірнеше механизмдерді іске ... және ... ... ... жақын арада шаралар қолданбаса , банктің
банкротқа ұшырау ... ... ... пен рентабельділік банк жұмысының маңызды
көрсеткіштері болып табылады .Табыстылықты талдауда ең ... ... ... ... банкте уақыт өткен сайын өзінің құнын жоғалтатын ... ... ... ... тәжірибесі бар ма ?
✓ салық бойынша қарыздың есептелуі дұрыс жүргізіле ме ?
✓ салықты төленгеннен кейін ... ... ... ... есеп ... ... тексеру.
Өйткені дивиденд түрінде төленген таза ... ... боуы ... көп ... өз ... ... ... бөлінбеген пайда
түрінде сақталмағандығын көрсетеді(13(.
Берілген есеп беру мәліметтердің растығын тексерген соң , CAMEL жүйесі
бойынша ... ... үшін ... ... ... талдау жылдың соңында жүргізіледі . пайдалылықты талдау
мынадай принциптерге ... ... 2 - ... талдау принциптері
|Активтердің орташа құнына қатысты | ... ... |CAMEL ... ... рейтингісі |
|1 %–дан жоғары ... ... дан 1% – ға ... ... ... – дан 0,75% -ға дйін ... ... - дан 0,50% – ға ... ... ... – дан ... ... ... |5.Қанағаттанарлықсыз ... ... ... ... орташа құнына қатысты
қайтарымдылық коэффициенті болып табылады . Ол ... ... ... дейінгі және салықтарды
төленгеннен кейінгі таза пайда
Активтердің орташа ... . ... ... үшін кез ... ... ... емес және CAMEL жүйесі бойынша өтімділік рейтингісін анықтау үшін
инспектор бірнеше факторларды ескере отырып , ... жеке ойын ... ... ... ... , яғни ... депозиттерінің қанша бөлігі негізгі
депозиттерді (банктің қолында ұзақ мерзімге ... ... , ... ала ... шоттардын алынуы мүмкін салымдар бөлігімен
салыстыру ( талап еткенге дейінгі депозиттер);
2) ... ... ... ... ... өтімді түрдегі активтерге тез
айналатын активтердің болуы ( өтімді түрде активтер көп болған сайын
өтімділік ... ... ... ... ... ... қаражаттарына деген қажеттілік деңгейі , яғни банкаралық
нарықта несие желісін ашу келісімі бойынша алынған қаражаттар ... ... ... қаражаттардың тартылған ресурстардың жалпы
көлеміне ... ( бұл ... ... болуы банктің өтімділік
позициясына мазасыздық туғызады);
4) банк басшылығының өтімділік деңгейін басқару қабілетін және банктің
өтімділікті ... ... жеке ішкі ... мен ... басқа әр түрлі төмендегідей қатынастарды қолдануға болады:
1) ... ... ... ... активтер
———————————
Салымдар
CAMEL жүйесі бойынша өтімділікті талдаудың жалпы критерийлері :
1-рейтинг ( ... Бұл ... ... ... ... ... . Банктің ішкі бақылау әдістері мен акпаратты өңдеу
жүйесі банк ... ... ... ... ... . Банкте депозит
түрінде несиелеудің үлкен көлемді көздері бар. Өтімділік деңгейі ... ... бұл ... ... ... ... .
2-рейтинг ( қанағаттанарлық) . Бұл рейтингте банктерде өтімділік
деңгейінің ... мен ... ... ... ... байқалады . Банкте депозит түрінде несиелеу көздерінің
белгілі бір бөлігі ғана бар. Және тез ... ... ... ... бір мүмкіндігі бар. Өтімділік ... ... ... ... ... ... .
3-рейтинг( орташа ). Бұл рейтингтегі банктердің өтімді активтер көлемі
жеткіліксіз. Өтімділік коэффициенті басқа банктермен салыстырғанда орташа.
4-рейтинг ... .Бұл ... ... ... ... ... өтімділік көрсеткіштері нашар . Яғни ,
өтімділік коэффициенті үнемі ... Банк ... ... тәуелді
. Өтімділік көрсеткіштері басқа банктермен салыстырғанда орташадан төмен.
5-рейтинг( қанағаттанарлықсыз). Банктің өтімділік көрсеткішінің ... ... ... оның өмір ... қауіп төндіреді . Өтімді активтердің
жетіспеушілігі және өтімділік ... ... ... . ... банктерге тез арада реттеу шараларын қолдану керек.
Менеджмент. CAMEL аббревиатурасының жазылуында менеджмент ... ... , ... ... ... ... талдағаннан кейін жүргізеді . Өйткені менеджментті бағалау ... ... ... ... ... және басқаруды бағалау CAMEL жүйесінің
субъективті компонент болып табылады.
Капиталды активтердің сапасы , пайда мен ... ... ... ... ... үшін ... көрсеткіштерді қолдану мүмкін
емес. Басқару әдістерін бағалау кезінде CAMEL ... ... ... ... ... ... қажет.
Менеджментті талдау кезінде мынадай факторлар ескерілуге тиіс:
- банктерге тексеру жүргізгенде , банк басшылығы өзінің техникалық
біліктілігін , ... және ... ... ... банк басшылығының экономикалық жағдайдың өзгеруіне , сондай-ақ
банктік жүйенің өзгеруіне ... ... болу ... және Ұлттық
банк пен сыртқы аудиторлардың ұсыныстарын орындауы ... банк ... банк ... ішкі тәртіптерін жасауға және оынң
орындалуына жауапты болуы керек;
- банк басшылығы ... ... ... ету үшін ... ... ... банк басшылығының кез келген заңсыз іс-әрекеттері айқындалған
жағдайда , әсіресе банкпен ... ... ... ... ... үшін ... ... рейтинг жүйесі бойынша барлығы 5 компоненттің ... ... соң , ... ... ... ... ... жиынтық
рейтингісін анықтайды .
Жиынтық рейтингісін есепетеу үшін 5 ... ... ... қосып , шыққан сомасы 5-ке бөлеміз.
Барлық ... ... 11-не тең ... оны 5-ке ... – 2,2 , оны бүтін санға айналдырсақ (3-кесте ), ... ... ... тең ... қанағаттанарлық болып табылады .
Кесте 3 - ... ... ... 1,4 ... |1-ге ... және рейтинг тұрақты |
|1,5-тен 2,4 дейін |2-ге ... және ... ... тен 3,4 ... |3-ке ... және рейтинг орташа |
|3,5-тен 4,4 дейін |4-ке ... және ... ... ... 5,0 дейін |5-ке айнылдырады және рейтинг |
| ... ... ... ... ... ... ... келесі жағдайлар
тән:
- қаржы жағдайы барлық аспектілер бойынша сенімді ;
- табылған ... ... емес және ... ... ... ... ;
- ... қаржылық жағдайы экономикада немесе банктік секторда болып жатқан
мәселелер мен өзгерістерге қарағанда тұрақты .
2-рейтинг немесе қанағаттанарлық ... ... ... ... ... кемшіліктер айтарлықтай емес және олар банк басшылығымен түзелуі
мүмкін;
- банктің қаржылық ... өз ... ... ... , ... ,
экономикалық конъюнктураның жағдайы мен банк ... ... ... ... ... ... банктің қадағалау департаментін мазасыздандыратын тексеру немесе ... ... ... ... ... банк ... міндетті
түрде шешілуі керек.
3-рейтинг немесе орташа рейтингісін алған банктерге тән жағдайлар:
- банк әлсіз , егер экономикада ... ... ... ... ... өзгерсе, онда банктің қаржылық жағдайы нашарлауы мүмкін;
- тез арада ... ... ... ... ... қолданбаса ,
банктік қаржылық жағдайы нешерлейды .
- банктік жағдайы банктік қадағалау депортаментін ... ... ... шекті рейтингісін алған банктерге мына жағдайлар тән:
-қаржы қызметінде айтарлықтай кемшіліктер болады ;
- жағдайының тұрақсыздық ... бар және ол ... ... ... егер ... түзету бойынша шаралар қолданбаса , жағдайдың асқынып кетуі
, банктік болашақта өмір ... ... ... ... ... ұшырау қаупі бар;
-банкті қадағалау департаменті жағына қатаң қадағалау мен бақылауды ... ... ... мен ... ... байланысты толық жоспардың
болуы талап етіледі .
5-рейтинг ... ... ... ... банктерге келесі
жағдайлар тән:
-жақын арада банкротқа ұшыраудың жоғары деңгейдегі мүмкіндігі бар;
-бірнеше ... ... бар, ... өте ... ... банктің
акционерлері тарапынан немесе басқа да қаржы көздерінен ... ... ... ... ... түзету бойынша жедел шараларды қолданбаса және ... ... , ... ... ... ... ... БАНКТЕРДІҢ ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІГІ МЕН ӨТІМДІЛІГІН ТАЛДАУ
2.1 Төлем қабілеттілігі мен өтімділігін ... ... ... ... –экономикалық жағдайын талдау, оның ең
бір өзекті мәселесі болып саналады. Өйткені тек сол ... , оның ... , ... ... ... және болашағын анықтайды. Қаржылық
жағдайы деп, банк өз қызметін өзі қаржыландыра алатын ... ... ... ... үшін ... ... қаржысы болмаса, онда
өндірістің тоқтаусыз жүруі, материалдық ... ... ... ... ... екі ... қоса ... қаржылық жағдайы ағымдағы және болашақтағы төлем
қабілеттігінің, айналымдылығының, заемдық және ... ... ... ... пайдалануымен сипатталады.
Төлем қабілеттілігі деп шаруашылық субъектінің өзінің ... ... дер ... ... ... ... ... айтқанда, субъектінің төлем қабілеті дегеніміз белгіленген мерзімде
төлемді және ... өз ... өтеу ... сөз. ... ... ағымдағы және болашақтағы төлем қабілеттілігі
зерттеледі. Төлем қабілеттігі жөнінде ... ... әр ... бар. ... ... ... ... көпшілігі төлем қаржысына: ақша
қаражаты, қысқа мерзімді бағалы қағаздары, дебиторлық қарыздары (бірақ оның
түсетіндігіне ... ... бар ... ғана) жатқызады. Ал шұғыл
міндеттемелердің қатарына : қысқа ... ... банк ... ... ... (өнімге), жұмысқа, қызметке төленетін ... ( ... ), ... ... және де ... да заңды және
жеке тұлғаларға жасалатын төлемдері жатады. Сонымен, ... ... ... асып ... ... төлем қабілеттігінің бар
екендігін көрсетеді.
Төлем қабілетсіздігі есеп айырысу шотында ақша ... ... өтеп ... ... бар ... ... ... және
тиімді баға саясатының жоқтығын, яғни төлем дәрменсіздігін аңғартады.
Есепті кезең ... ... ... ... төлемдік күнтізбе
көмегімен есептелуі мүмкін, оның негізінде ... ... ... ... анықталады, кредиторлармен, банкпен,
қаржылық және басқа ... өз ... есеп ... ... шаралар жасалады. Төлемдік күтізбе аналитикалық есептің мәліметтері,
банк көшірмесі, төлемнің мерзімдік ... ... ... ... ... ... 3-5 күнде бір рет және басқа уақыт аралықтарында
жүзеге асырылуы мүмкін. Есептеудің мерзімділігі банк төлем қабілеттілігіне
байланысты. Егер ... ... ... ... ал егер ... ... жиі
жүргізуге болады. Ағымдағы оперативтік анықтау үшін банктің төлем құралдары
және уақыты келген оның қарыздары туралы келесі ақпаратты ... ... ... талдау кезінде сандық көрсеткіштерден
басқа, сапалық сипаттамаларын білу ... ... ... алдын ала болжамаған жағдайларға байланысты
ақша қаражатының түсуі кезінде ... ... ... ... сипатталады. Бұл өзгермелі жағдайға төтеп беру үшін ... ... ... алу, ... капиталды көбейту, активтерді сату,
қайта орналастыру, банк қызметінің деңгейі мен сипаттын өзгерту ... ... ... алу ... әр түрлі себептерге байланысты
және тез ... ... Ол банк ... ... ... ... жағдаймен, капиталдың құрамы және
құрылымымен анықталады.
Көбіне ол несие нарығының өзгерту бағыттары мен ... ... ... ... Несие алу қабілеттілігі ақша қаражаты керек
жағдайда және кәсіпорынға қысқа мерзімді несиелерді ұзарту үшін қажет ... ... ала ... ... ... ашық ... линиялары –
потенциялды қаржыландыруға қарағанда, керек кезде алудың сенімді көздері.
Банктің ... ... ... ... оның ... және ... ... рейтингі, активті сатудың
шектілігі, шығынның кездейсоқ дәрежесі, ереуіл , ... ... ... ... ... сияқты , ... ... ... ... ... ... төлем қабілеті өте тар түсінік, себебі оны болашақта қолдану
мүмкін емес.
Банктің перспективті ... ... ... үшін ... ... ... пайдаланады. Динамикалық
көрсеткіштердің бірі өнімді өткізуден түскен ... ... ... ... ... ... Есептеу үшін алымында есепті
кезеңдегі есеп шоты ... ... ... , ал ... – осы ... ... ... қалдықтарын алуға болады. Бұл есепте
алымын ... ... ... емес ... бір ... үшін ... ... көрсетеді. Нарықтық экономика теориясы мен практикасында
перспективті төлем қабілеттілігін талдауды нақтыландыру және ... ... ... да көрсеткіштер белгілі . Олардың ішіндегі маңыздысы
табыс пен табыс табу ... , ... осы ... ... ... үшін ... болып табылады. Табыс табу
қабілеттілігі деп болашақта банктің негізгі ... ... ... ... ... Осы ... ... үшін ақша қаражатының
жеткіліктігі мен оның капиталға ... ... ... ... ... коэффициенті (К а.ж ) ... ... ... ... өсуі ... ... төлеуді
жабу үшін табыс табу қабілеттілігін көрсетеді.
Циклділікті және басқа кездейсоқтың әсерін жою ... ... ... ... бес жыл ... ... ... .
Есептеу келесі формула бойынша жүргізіледі:
Өнім өткізуден түскен табыс
К а.ж = ... ... ... + ... қаражатының
өсуі
1-ге тең ақша қаражатының ... ... ... ... ... қызмет істей алатынын ... Егер ... ... 1-ден ... ... онда банк өз ... есебінен дивиденд төлеуге және өндірістің қазіргі деңгейін
қолдауға қабілетті емес.
К а.ж ... ... ... ... ... ... ... тереңдету бағыттарын көрсететін ескеру керек.
Ақша қаражаты капиталға айналдыру коэффициенті ( К к.с) ... ... ... ... ... және келесі формула
бойынша есептеледі:
Өткізуден түскен табыс-төленген дивидендтер
К к.с = ... құны ... ... құралдар+инвестициялар +
Басқа активтер+меншікті айналым каиталы
Ақша қаражаты капиталға айналдыру деңгейі 8-10 пайыз ... ... ... перспективті төлем қабілеттілігін анықтау үшін банк
активіндегі ақша ... ... ... ... және ... ... статистикалық көрсеткіштері кеңінен пайдаланады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
1. абсолютті өтімділік коэффициенті;
2. аралық өтеу ( жабу) коэффициенті;
3. жалпы өтеу( ... ... ... ... ақша ... мен тез өткізілетін
бағалы қағаздардың мерзімді және қысқа мерзімді міндеттемелерге қатынасы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы
қарыздардың қандай бөлігі өтелетінін көрсетеді.
Осы көрсеткіштің дұрыс шектеуі келесі ... ... а.ө ... ... ... қандай бөлігі жедел өтелуі керек
екендігін көрсететін төлем ... ... ... . В.Н. ... ... мәні ... жоғары болуы керек деп санайды.
Аралық өтеу коэффициентің ... үшін ақша ... ... ... ... дебиторлық борыш және басқа да активтер
қосылады. Ол банктің ... өз ... есеп ... ... төлемдік мүмкіндігін көрсетеді, яғни ағымдағы міндеттемелердің
қандай бөлігі тек ақша қаражаты есебінен емес, ... ... ... үшін ... ... ... ... қаражатының өтімді бөлігінің ағымдағы міндеттемелерге қатынасын
ашып көрсететін бір көрсеткіштің есебі ... ... ... ... ... ... шығып отыр.
Аралық өтеу коэффициенттің қалыпты төменгі шегін бағалау былайша
өрнектеледі:
К ар.ө ≥ 1
В.Ф. ... «бұл ... ... ақталған бағалауы 0,7-0,8
аралығында жатыр» деп ... ... ... ... күтілетін төлем қабілеттілігін
дебиторлық борыштың бір ... ... ... тең ... да ... бар. ... бұл ... 0,5- тен кем болмауы
тиіс, себебі жедел және қысқа ... ... әр ... ... және ... ... 50 ... кем келмеуі тиіс.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті барлық ағымдағы активтердің жедел ... ... ... ... ... ... Ол ағымдағы
активтер мен міндеттемелердің қандай есесін өтейтінін ... ... және ... өз ... есеп ... және ... өнімді тиімді
өткізу жағдайларында ғана емес, ... ... ... айналым
құралдырының басқа элементтері қажет ... ... сату ... ... ... ... ... өтеу коэффициенті өтімді құралдар жедел және қысқа мерзімді
міндеттемелерінің сомасын өтейтінін белгілеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ғана ... банктің өзінің
қысқа мерзімді қарыздары бойынша тез ... алу ... ... ... ... бұл көрсеткішке банктің ағымдағы
өтімділігін бағалау кезінде ерекше мән беріледі. Оның кеңінен қолданылуының
негізгі себептері:
1. біріншіден , ... ... ... ... өтелу
дәрежесін көрсетеді. Бұл көрсеткіш қаншалықты ... ... ... ... ... ... екіншіден, ағымдағы активтердің ағымдағы пассивтерден асып кеттуі
ағымдағы активтерді сату немесе жою кезінде зияндардың пайда ... ... Бұл ... ... ... ... болуы ,
кредитор үшін соншалыұты тиімді . Бұл ... ... ... ... ... немесе қаржы –эксплуатациялық
қажеттілік деп атайды.
Жалпы өтеу коэффициенті өндіріс сипатына ... күрт ... Оның ... ... ... мен ... ... есеп
айырысу нысандары, өндіріс циклінің ұзақтығы, тауарлы-матерриалдық
құндылықтар қорларының ... және ... әсер ... ... үшін мына шектеу (2, 25, 29, 30) қалыпты мән ... ... ағ.ө ≥ ... ... ... ... ... тиімді қажеттілік деңгейі
ағымдағы міндеттемелерден 2 есе асуы қажет ... ... ... ... ... айналым қаражаттарының бір айналымның орташа
ұзақтығына тең кезеңдегі банктің күтілетін төлеу қабілеттілігін сипаттайды.
Осы көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... Ол 1 мен 3 ... шектерде болуы тиіс. Төменгі ... ... ... ... ... тиіс, жетпесе кәсіпорын
төлеуге қабілетсіз болуы мүмкін.
Ағымдағы активтердің ағымдағы міндеттемелерден екі есе ... ... ... ... ... бұл ... өз қаражаттарын рационалды
салмауы мен олардың тиімсіз пайдалануын ... ... ... 2-ге тең ... мәні ... есеп беру ... ... жағдайды ескермей, кәсіпорынның
банкроттығы туралы шешім қабылдау үшін қажет белгілердің бірі ... ... ... ... ... мәні барлық
кәсіпорындар үшін бірдей , яғни шаруашылық субъектінің ... түрі ... ... ... ... ... ... банкроттық анықтамаға жатқызуға
болады. Яғни, бұндай белгілермен анықтау ... ... ... ... ... ... банкроттық шаралар қаупі төнген кәсіпорындарды
бөліп көрсетпейді.
Егер ағымдағы активтер мен ... ... ... ара ...... ... онда банк өз шоттарын төлей алмайды деуге болады. 1:1
арақытанасы ағымдағы активтер мен ... ... ... ... ... өтімділігінің әр түрлі дәрежесін ескере отырып,
активтердің барлығы тез ... ... ... ... яғни бұл жағдайда да
банк қаржылық тұрақтылығына қауіп ... Егер де К ағ.ө мәні ... көп ... онда ... ... ... ... құралатын
бос ресурстарының едәуір көлемі бар екені туралы қорытынды жасауға болады.
Банк кредиторлары тұрғысынан, айналым құралдарын құрудың осы ... ... ... ... ... ... ... бойынша банкта
қорлардың өте көп жиналуы , ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Өтімділіктің әр түрлі көрсеткіштері тек өтімді қаржыларды есепке алудың
әр түрлі дәрежесінде банктің ... ... ... ... қана қоймай, сонымен бірге талдау хабарламаларының әр ... ... ... ... ... ... , ... пен материал
жеткізушілері үшін абсолютті өтімділік ... (К а.ө) ... ... несиелейтін банк өтімділіктің аралық коэффициенттеріне (К а.ө)
көп көңіл бөледі. Кәсіпорынның сатып алушылары ... ... ... ұстаушылары банктің қаржылық тұрақтылығын ағымдағы өтімділік
коэффициенті (К ағ.ө) бойынша бағалайды.
Көптеген банктер үшін аралық өтімділіктің ... ... ... ... коэффициентіне сай келетін екенін атап өтеу керек. Бұл
шығындардың негізделмеуі ақырында ақша қаражатының жетіспеуіне ... ... өтеу ... ... ... ... оны
құраушының, әсіресе баланстың үшінші тобына ... ... ... ... және ... ... керек.
Банкта аралық өтімділік коэффициентінің жоғары болуы ... ... ... көрсеткіштерінің нашарлауы осы банктің
төлемқабілетінің ... ... ... ... ... ... болған кезде, банктің төлем ... ... үшін ... ... ... ... ... ішкі төлем қабілеттілігі үшін алдымен ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің
жағдайы есеп айырысудың кезеңділігіне ... ... ... Егер
кәсіпорын тұрақты болса, онда ол төлемді сирек жасайды, ал ... ... ... онда ол ... өте жиі жасайды(16(.
Енді осы АЖТҚК анықтау үшін ... ... ... 4 - Ағымдағы қабілеттілігін анықтауға арналған мәліметтер
(мың манат)
|Қатар |Көрсеткіштер ... ... ... | ... ... |
|1 |2 |3 |4 ... ... ұсынған шоты |- |8037 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... қарызы |- |216 |
| ... | | ... ... айырысу шотында қалған |765 |- |
| ... | | ... ... мерзімді бағалы қағазды |900 |- |
| ... ... ... оның құны | | ... ... мерзімді банкі несиелерін |- |1125 |
| ... | | ... ... ... ... |8244 |- |
| ... | | ... ... ... ... ... |- |450 |
| ... | | ... ... ... ... сатқаннан|1980 |- |
| ... ... | | ... |Берілген вексельді төлеу |- |648 ... ... ... ... |- |2628 ... ... ... төлеу |- |3312 ... ... ... ... ... |- |432 |
| ... ... | | ... ... ... қалған |- |45 |
| ... ... | | ... |Басқа да ақшалай қаражаттардың |180 |- |
| ... | | ... ... ... |828 |- |
| ... түскен түсім | | ... ... ... қалдық |153 |- ... ... ... ... |756 |- ... ... ... өтіп кеткен |819 |- |
| ... ... ... | | |
| ... |14625 |16893 ... |Шұғыл міндеттемелердің төлем | | |
| ... асып ... ... | | |
| ... |2268 | ... ... |16893 |16893 ... ... ... ... барысында шаруашылықтың төлем қабілеті
бар екендігін көрсетті және оның деңгейі 86,6 %-ды құраған (14625:16893).
Бірақ қалған ... (13,4%) ... ... қосылып, ол айыппұлдың
деңгейін өсіруі мүмкін яғни шегетін зиянның деңгейін ұлғайтады. Аталған
жағдайдан шығу ... ... ... ... епті ... қарастырады.
Ондай қимылдың ісерін 5 –кестеден айқын көруге ... 5 - Таза ... ... ... ... талдау
|Қатар |Көрсеткіштер ... ... ... ... | | ... |
|1. |Ағымдағы активтер |2 400 000 |600 000 ... ... ... |2 000 000 |200 000 ... |Таза айналым капиталы ... ... |
| |(1-2) ... ... |
| | ... ... |
Келтірілген мәліметтерге ... ... таза ... ... екі жылда
да бірдей болғанын көреміз (400 000 мың ... ... 2014 ... артық қаражатын пайдаланған жағдайда , онымен көптеген епті
(маневралық) қимылдарды (әрекеттерді) жасауға ... ... ... 9 ... ... ... ептілігі 4 есе артқан ( 0,667:0,167).
Дегенмен де, таза ... ... ... ... ... ... шектеулерге тап болған. Мысалға, ағымдағы
активтердің ... ... ... біз ... ... ... 000 000) коэффициентіне 2014 жылы тең болса, ал ол 2013 ... ... ... тең ... ... 2014 жылы ... ... жабылу коэффициенті ... ал ... ... кәсіпорынның тартымдылығын ... ... ... кәсіпорының келешектегі қаражаттарының түсімін
емес , тек жүріп өткен жолдарын ғана ... яғни ол сату ... ... , ... ... етудің жағдайына әсер етпегенімен, епті
қимылдың тиімділігі бар екендігін ... ... осы ойды одан ... үшін , ең ... баланстың өтімділігін анықтау керек. Ол үшін
мынадай үлгіде ... ... ... жасайды (6-кесте) және алынған
мәліметті ... ... ... ... мен ... ... ра қатынасы сақталса,
онда балансты қтімді баланс деп санауға болады:
А1 ≥ П1; А2 ≥ П2; А3 ≥ П3 ; А4 ≤ ... ... екі ... , ... ағымдағы , үшіншісі –
болашақтағы өтімділігін көрсетсе , ал ең ... , яғни ... ... ... ... ... және сонымен бірге кәсіпорынның
минималды қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін ( немесе төлем қабілетсіздігін)
куәландырады.
Баланстың өтімділігін анықтауды одан әрі ... ... ... да ... сипаттағы әдістерін (λ) пайдаланады. Өйткені кез келген
айналымдағы активтерді ... ... ... ... ... ... ... үлестік салмағын табады. Ол үшін мына формуланы
пайдаланады:
α1А1 + α2А2 + α3А3
λ = —————————————
α1П1 + α2П2 + ... А1П1 ... - ... пен ... ... ... ... – эксперттік тұрғысынан белгіленген , үлес салмағының коэффициенті.
Бұл көрсеткіш баланстың өтімділігін ... ... ... және ... ... ... ... мүмкіндік береді. Сондықтан оны
баланстың негізгі өтімділік коэффициенттерімен қатар қолданады.
Негізгі өтімділік коэффициенттері ... ... есеп ... ... ... ... пайдаланады. Олардың ішіндегі
ең бастысы мыналар:
• жалпы (ағымдағы) өтімділік коэффициенті;
• қауырт (сындарлы) өтімділік коэффициенті;
• абсолюттік өтімділік ... таза ... ... , ... оны ... ... деп те атайды.
Енді осы келтірілген ... ... ... отырып,
кәсіпорынның төлем қабілеттілігін анықтайық (6- кесте).
Кесте 6 - Өтімділік коэффициентерін талдау
|Қатар |Көрсеткіштер |Жыл ... |Жыл ... ... | | ... |
| | | | |(5-3) |
| | ... ... ... ... тез) ... |
| ... |202 |
| ... (ҚӨК) | ... ... |1327:35202 |
| ... | |
| ... | ... ... | | | |
| ... ... |1521739 |3302909-|
| ... (ТАК) | | |1561482 |
| ... ... :| | | |
| ... |1521739 : |0,98 | |
| ... |1556941 | ... ... | | |3302909 |
| ... | | | |
| ... ... ... ... ... Банктің жиынтық активтерінің
құрылымында талданып отырған кезеңдердің барлығында клиенттерге берілген
несиелер басым үлеске ие болып ... Атап ... ... 2011 ... ... 1 617,1 млрд.манат), 2012 жылы 52,87% (немесе 1 040,8
млрд.манат) және 2013 жылы 42,54% ... 787,6 ... ... жылы ... кезеңмен салыстырғанда актив құрылымының барлық дерлік
көрсеткіштері бойынша төмендеу тенденциясы орын алған. Ақша қаражаттары мен
олардың эквиваленттері, ... ... сату үшін ... ... ... ... негізгі құралдар көлемі артқан. Жалпы
жиынтық активтер көлемі 2012 жылы ... ... ... ... ... ... ... 2011-2014 жылдың 3
тоқсаны аралығындағы динамикасы бейнеленген (4-сурет).
Сурет 4- ... ... ... динамикасы, млрд. манат
Ескерту - [20,21,22] мәліметтері негізінде автормен құрастырылған
4-суретте көрініс тауып отырғандай, Банктің міндеттемелерінің жиынтық
2011жылы 2 937,0 ... ... ... 2012 жылы өткен кезеңмен
салыстырғанда 721,5 млрд. манатқа ... 3 658,5 ... ... ... ... міндеттемелер көлемі өткен кезеңмен салыстырғанда 1 658,3 млрд.
манатқа ... 2 000,2 ... ... ... ... Ал ... 3 ... міндеттемелер көлемі 1 701,5 млрд манат болған(22(.
Келесі кестеде Банк ... ... ... ... ... ... ... 8 - «Туркменбаши» МКБ-ның міндеттемелер құрылымы
млрд. манат
|Атауы |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл ... | | | ... | | | |2 |
| | | | ... |
| ... ... ... ... капиталы бойынша қаржылық
нәтижелері берілген (5-сурет).
Сурет 5- ... ... ... көлемі бойынша динамикасы, млрд.
манат
Ескерту - [20,21,22] мәліметтері негізінде автормен құрастырылған
5-сурет мәліметтері негізінде ... ... ... ... жылдарда капитал тапшылығы болғанын көруге болады. Дәлірек айтсақ,
Банктің жиынтық капиталының ... 2011 жылы 742,8 ... ... ... ... 1 689,8 ... манат және 2013 жылы 104,5 көлемінде ... ... ... ... болады. Ал 2014 жылдың 3 тоқсаны бойынша капитал
тапшылығы ... 318,6 ... ... ... ... ... көрсеткіштерін талдау нәтижесінде, Банктің
қаржылық жағдайы жылдан-жылға нашарлап бара жатқандығын көреміз. Оған дәлел
ретінде 2013 жылы ... ... ... Банк активтері және
міндеттемелер көлемінің ... және ... ... болуын айтуға
болады.
Банк ресурсы банктің пассивтік операцияларды жүргізуіні нәтижесінде
пайда болады әрі банктегі баланстың пассивінде ... ... ... ... активтік операцияларды жүзеге асыру үшін ... ... алу ... ... ... ... және активтік операциялар бір-бірімен тығыз байланысты.
Мәселен, ... ... мен ... көп жағынан банктің ... ... ... ... ал ... ... банк
саясатының өзгеруі ресурстардың сипатына елеулі әсерін тигізеді.
Банк ресурстарын қалыптастырудың негізгі көздеріне банк клиенттерінің ... ... ... ... ... ... үшін банктердің меншікті
капиталы болуы керек. Бұл қиын сәттерде несие берушінің сенімді болуы ... ... ... ... жарғылық және резервтік қорлары, сондай-
ақ, банк ... ... ... өзге де ... сақтандыру резервтері
және жыл ішінде бөлінбеген пайда жатады. ... ... қоры ... ... ісін ... ... ... Оның формасына қарай жарғылық
капиталдың қалыптасуы
әр түрлі болады. Банктің ұйымдық-құқықтық ... ... ... қоры ... ... - заңды және жеке тұлғалардың салым
ақшаларының ... ... әрі ... міндеттемесін қамтамасыз
етеді.
Коммерциялық банктің резервтік қоры активтік ... ... ... ... ... банк облигациясы бойынша төлем көзі
ретінде әрі ... ... ... ... жағдайда артықшылықты акция
бойынша дивидендтердің төлем көзі ретінде ... ... ... ... ... жыл сайын аударылатын аударымдардың есебінен қалыптасады.
Оның шекті мөлшері банктің жарғысында ... қор ... ... ... Шекті мөлшерге жеткеннен кейін қалыптасқан резервтік
қор жарғылық қорға аударылады (ка
питалдандырылады) және оны есептеу ... ... ... резервтік қормен қатар пайдадан аударудың есебінен
арнайы қорлар (банктің өндірістік және әлеуметтік дамуына) құрады.
Коммерциялық банктердің ... ... ... ... және ... ерекшеліктеріне қарай ерекшеленеді.
Банк ресурстарының құрылымына мыналар жатады:
1. Банктің меншікті капиталы.
2. Банктің заемдық және ... ... ... ... МКБ ... ... ... жасаймыз (6-сурет).
Сурет 6- «Туркменбаши» МКБ меншікті капиталының динамикасы, млрд. ... - [23] ... ... ... құрастырылған
Сурет мәліметтеріне талдау жасайтын болсақ, 2012 жылы Банкте меншікті
капиталдың 1 737,4 млрд. манат көлемінде тапшылығы орын ... ... ... капиталдың көлеміне қатысты белгіленген нормативтерді орындамаған.
Жалпы пруденциалдық ... ... ... ... ең ... 1,5 ... манат болу қажет. Ал 2013 жылы мемлекет тарапынан
жүргізілген қайта құрылымдаудың сәтті аяқталуы ... ... ... 347,9 ... ... ... ... меншікті капитал көлемі
артқанымен, жалпы капитал көлемі бойынша 104,5 ... ... ... әлі ... бар. 2014 ... нәтижелері бойынша Банктің меншікті капиталының
көлемі 302,8 ... ... ... отыр.
Келесі суретте «Туркменбаши» МКБ бойынша меншікті капиталдың
жеткіліктілігі ... ... ... ... отыр ... ... ... меншікті капитал жеткіліктілігінің коэффициенті
k1>0,05 , ал k2>0,10 болу керек. ... ... ... ... талдау барысында Банктің меншікті капиталының жеткіліктілік
коэффициенті белгіленген нормативке сәйкес келеді.
Сурет 7- «Туркменбаши» МКБ меншікті капиталының жеткіліктілік
коэффициенттерінің ... - [23] ... ... ... ... ... ресурстық базасының құрамдас бөліктері болып табылатын
тартылған және займдық қаражаттарының динамикасына ... ... ... Банк ... ... ... отырған кезеңдерде
басым үлеске ие болған баптар ... ... ... ... МКБ -ның ТР ... мен ТР ... банкінен алынған
қаражаттарының динмикасы бейнеленген (8-сурет).
Сурет 8 - ... МКБ -ның ТР ... мен ТР ... ... қаражаттарының динамикасы, млрд. манат
Ескерту - [23] мәліметтері негізінде автормен құрастырылған
Суретте көріп отырғанымыздай, Банктің ТР Үкіметі мен ... ... ... ... ... ... ... едәуір көлемге ұлғайған.
Атап көрсетсек, 2011 жылы олардың көлемі небәрі 1,7 млрд. ... ... ... оның ... артып, 2013 жылы 450,0 млрд. манатты құраған. Ал
2014 ... 30 ... ... ... Банктің аталмыш қарыз көзінің
көлемі 384,4 млрд. манатты құрап отыр.
Банктің ТР Үкіметі мен Орталық банкі тарапынан алынған ... ... үлес ТР ... ... ... ... ... динамикасы 9-суретте көрініс тауып отыр.
Сурет 9- ТР Орталық банкімен ... ... ... ... - ... ... ... автормен құрастырылған
Келесі суретте «Туркменбаши» МКБ-ны несиелік мекемелер тарапынан
ұсынылған қаражаттарының жалпы көлемінің ... ... ... ... ... ... ... несиелік мекемелердерден
алынған қарыздарының көлемі соңғы жылдары күрт төмендеген. Атап ... жылы ... ... ... 803,4 ... ... ... 2013 жылы 155,6
млрд. манатқа дейін төмендеген, ал 2014 жылдың үш тоқсаны бойынша ... ... ... ... ... ... ... бойынша төмендеу
тенденциясын ең алдымен мемлекет тарапынан ұсынылған қарыздар көлемінің
артуымен, ... ... ... ... көлемінің
қысқаруымен түсіндіруге болады.
Келесі суретте тартылған қаражаттар көлемінде тұрақты түрде бысымдыққа
ие болып отырған ... ... ... ... динамикасына
талдау жасалған (11-сурет).
Сурет 10- «Туркменбаши» МКБ -на ... ... ... ... ... ... динамикасы, млрд. манат
Ескерту - [20,21,22] мәліметтері негізінде автормен ... 11- ... МКБ ... ... ... көлемінің
динамикасы, млрд. манат
Ескерту - [20,21,22] мәліметтері негізінде автормен құрастырылған
11-сурет мәліметтеріне ... ... ... ... ... ... ... динамикасына өзгермелі тенденция тән болған.
Яғни 2011 жылы ... ... ... ... 886,0 млрд. манат
болса, 2012 жылы оның көлемі 230,1 млрд. манатқа қысқарып,2012 жылы ... ... ... одан кейінгі жылдары аталмыш бап бойынша қаражаттары
көлемі өскен. ... 2014 ... 3 ... ... 805,6 млрд. манатты
құраған. Бұнда өзгермелі тенденция ... ... ... ... ... ... ... МКБ клиенттер қаражаттарының құрамы мен
құрылымын талдау берілген ... 9- ... МКБ ... ... ... ... талдау
млрд. манат
|Атауы |2011 жыл |2012 жыл |2013 жыл ... |
| ... ... ... ... болсақ, клиенттер қаражаттарының
құрамында мерзімді салымдар талданып отырған кезеңдерде басымдық танытқан.
Олардың үлес салмағы 2011 жылы 77,23% ... 684,3 ... ... ... жылы ... ... ... төмендеп, 373,8 млрд. манатты құраған. Ал
2013 жылы ... ... ... ... ... 552,2 млрд.манат)
жеткен. Келесі суретте «Туркменбаши» МКБ ... ... ... 30 ... ... ... құрамы көрініс тапқан (12-сурет).
12-суретте көрініс тауып отырғандай, аталмыш кезеңде Банктің клиенттер
қаражаттарының жиынтық көлемінде ... ... ... ... салымдары басым болған, олардың көлемі 659,2 млрд.
манатты құрап отыр. Ал ағымдағы шоттар көлемі 137,4 ... ... ... мен ... ... салымдар көлемі 8,9 млрд. манатты
құраған. Жалпы өткен кезеңдермен салыстырсақ, ... ... ... ... 2014 жылдың үш тоқсаны бойынша өсім
тенденциясы орын алған.
Сурет 12- ... МКБ ... ... 2014 ... 30
қыркүйегіндегі жағдайы бойынша құрамы, млрд. манат
Ескерту - [22] мәліметтері ... ... ... ... «Туркменбаши» МКБ -ның ... ... ... салымдарының құрылымының динамикасы берілген ... 13- ... ... мерзімді салымдарының құрылымының
динамикасы, млрд. манат
Ескерту - [22] мәліметтері негізінде автормен құрастырылған
Сурет мәліметтеріне сүйенетін болсақ, Банктің мерзімді ... ... ... кезеңдерде мемлекеттік ұйымдар мен жеке
тұлғалардың салымдары басымдылық танытқан. Олардың ... 2012 жылы ... ... ... ... жылдары өсімге ие ... ... ... ... ... ... ... көрініс тапқан (14-сурет).
Сурет 14- «Туркменбаши» МКБ -ның ағымдағы шоттарының ... ... ... - ... ... негізінде автормен құрастырылған
14-сурет мәліметтеріне талдау жасайтын болсақ, 2011 жылы ... ... ... қаражаттары 124,3 млрд. манат
көлемінде басымдылық танытқан ... 2012 жылы ... ... ... ... ... көлемінде мемлекеттік ұйымдар қаражаттарына тиесілі
болған. Ал 2013 жылы және 2014 ... 3 ... ... ... ... ... ... көрсеткішке ие болған, яғни
сәйкесінше 74,7 ... ... және 84,6 ... ... Бұл ... ... Банкке деген сенімділіктің соңғы ... ... ... ... ... ... ... банктің ресурстық
базасының ағымдағы жай-күйіне жүргізілген талдау ... ... ... ... Банктің меншікті капиталының көлемі 2011
жылғы 1 737,4 млрд. манат көлеміндегі тапшылық жағдайын жойып, 2014 ... ... ... ... оң ... ие ... 2014 жылы ... коэффициенті белгіленген нормативтерге сәйкес болған.
Сонымен қатар, Банктің клиенттер ... ... 2012 жылы ... салыстырғанда 26,0%-ға төмендеген болса, 2013 жылы өткен ... ... ... Бұл банк клиенттері тарапынан ... ... ... келе жатқандығын куәландырады (24(.
3 КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ ӨТІМДІЛІК ПЕН ТӨЛЕМ ҚАБІЛЕТТІЛІК МӘСЕЛЕЛЕРІ ЖӘНЕ
ОНЫ ... ... Банк ... ... пен төле ... ... және оны
шешу жолдары
Коммерциялық банктің өтімділігін басқару – банк қызметінің күрделі,
көпфакторлы процесі болып ... Ол ... ... шешімдерінің
ерекше бағдарын және негізділігін, даму тенденциясының жан – жақты ... ... ... бағалауды, нақты әдістер мен
математикалық тәсілдерді ... ... ... Банк ... ... ... – ақ ... мен пассивтерді басқару бойынша әрекеттер мен
әдістердің жиынтығы ретінде анықтауға болады.
Өтімділікті ... ... ... стратегиясымен, банк өзі таңдап
алған бағытының ... ... Бұл ... шешу үшін ... тәсілдер бар. Экономикалық әдебиеттерде өтімділікті басқарудың осы ... ...... ... деп атау ... ... екі бағытты бөліп қарастыруға болады, атап айтсақ:
- банк активтерін басқаруға екпін(акцнт) шегіндегі бағыт;
- ... ... ... ... мақсатымен пассивтерді
басқарумен байланысты бағыт.
Егер бірінші бағыт бойынша айтатын болсақ, онда ... үш ... ... ... ... теориясы;
- ауыспалық теориясы
- күтілетін табыстар теориясы.
Коммерциялық ссудалар теориясы ең ескі тәсіл болып ... оның ... банк ... ... ... ... айналым
капиталын толықтыруға қысқа мерзімді ссудалардың басым болуы, қозғалмайтын
мүлікке, құнды қағаздарға минималды ... және ... ... ... өсуі ... оың ... Бұл тәсіл ХІХ ғасырда кеңінен тараған болатын
және ХХ ... 30 ... ... ... ... ... ... ескірген, қолданылмайтын және ... ... ... ... банк ... тез өсуі кезеңінде дәл ос саясатты
қолданғандығын көрсетеді.
Өтімділікті ... ... ... ... ... ауыспалық теориясы
саналады, ол өтімділіктің активтердің ... ... ... ... Дж. ... қаржы активін сипаттай отырп, өтімділік
талаптарын және ауыспалық талаптарын ... ... ... ... дәл осы ... ... осы тәсілдің негізі болып
табылады. ... ... ... ... болып мемлекеттік құнды
қағаздар, банк ... ... ... ... ... ... ... Егер банк ісінің отандық тәжірибесіне оралсақ, онда
банктердіңдәл осы бағытты 1998 жылы дағдарыс ... екі жыл ... ... ... ... ... елдерінде 30 – 40 ... 50 – 80 жж оның ... ... ... ... ... Бұл ... басты идеясы – анктік ... ... ... ... шыға отырып банкттің де, оның клиенттерінің
де ақша ағымдарын нақты жоспарлау негізінде ... ... ... ұстау болып табылады. Осылайша, банк өтімділігінің көзі ретінде
берілген несиелерді қайтару, олар байынша проценттер, құнды қағаздарды ... ... ... ... ... ... 80 жалдарынан кейін пассивтерді басқару теориясы ... Оған ... ... ... ... ... қаражаттарды
жұмылдырумен байланысты, басқаша айтқанда өтімділік тұрақты өзара ... ... Егер ... өз өтімділігін басқару бойынша ... ... ... ... ... онда бұл тәуекелділіктің өсуінің
және несиенің банкаралқ ... және банк – ... ... ... ... ... Банк ... маңыздылығы, оны
басқаруда дұрыс таңдап алынған стратегияның күрделігі мен ... ... ... сөз ... классикалық мысал болып 1995 жылғы ресейлік
банкаралық ... ... ... табылады. Ол пассивтерді басқару
теориясын қолданудың айқын сипаты болды. Бұл жағдайда ірі мәскеулік банктер
қатарының осы нарықта орналастырылатын ... ... ... ... ... ... тыс белсенділігі танылып, дағдарысқа
әкелді.
Банк өтімділігін басқарудың тарихи тәсілдері активтерге де, пассивтерге
де бір ... ... бөлу ... көрсетеді, бұд кезде акценттердің
бір бағытта орнынан алу болмауы қажет. Қарастырылып өткен тәсілдерді ... ... ... ... салыстыруға болады. Банк портфелін
басқару (немесе банк активтерін және пассивтерін басқарудың тәсілі) ... және ... ... басқаруды пайдалылық, өтімділік және
төлем қабілеттіліктің оптималды арақатынасына жету мақсатын білдіреді. Бұл
бағыттағы ең ... ... ... ... қор әдісі;
- активтерді бөлістіру әдісі;
- математикалық модельдеу.
Қаражаттардың жалпы қоры ... ... ... ... жиынтық
ресурстық қорға бірігуін білдіреді, ол пайдалылық көз қарасымен ең ... банк ... ... ... ... бөлістіріледі. Ресурстық
қор талап етілгенге дейінгі шоттар, мерзімді салымдар, депозиттер ... ... ... ... ... ... ресурстарды
бөлістіру келесі бағыттар бойында жүргізіледі:
- бірінші резервтер;
- екінші резервтер;
- ссудалар;
- ... ... ... ... мен ... ... касса және оған теңестірілген қаражаттар, Ресей
Банкіндегі корреспонденттік щот, басқа банктердегі корреспонденттік ... ... ... бар ... ... ... тікелей
байланысты. Бірінші резервтер өзінің жоғарғы өтімділігіне қарамастан табыс
әкелмейді, сондықтан бұл активтердің жиынтық активтерге қатысты үлес
салмағы нормативтерді ... және ... - ... ... ... ... болуы қажет.
Екінші резервтерге мемлекеттік құнды қағаздар ... ... ... ... ... болу ... деңгейде шартты болып табылады.
Оларға бөлу приципі: бірінші резервтер - өтімділіктің ... ал ...... ... толықтыру көзі болып табылады.
Бұл тәсіл өзінің мәні ... ... ... ... ... бірақ активтердің бөлінген топтпрының қарыжаттар
көзімен байланысының болмауы оның ... ... ... Бұл ... ... атап айтсақ бірінші әдіске альтернативті болып табылатын
активтерді бөлістіру ... ... ... ... ... пассивтің жеке
баптарын активтің белгілі бір баптарына бекітуді көрсетеді. Құнның орталық
концепциясы осы ... ... ... кірістер мен шығыстардың ұқыпты
есебін жүзеге асырады, ... ... және ... ... банктің ішіндегі құрылымдарды(топтары немесе ... ... ... бөлістіруге негізделеді(26(.
Осы әдістің негңзгі жағдайларына сәйкес қаражаттары көздері ... ... және ... ... ... шыға отырып
бөлістіріледі және бірнееше «пайдалылық - ... ... ... Атап айтсақ, мұндай орталық болып табылатындар: талап етілгенге
дейінгі салымдар, мерзімді ... мен ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің ең жоғарғы деңгейін талап
ететін болғандақтан, оны орналастыру жолдары мынадай: ... ... ... ... ... ... ... – екінші резервтер, маңызды
емесбөлігі банктің қысқа мерзімді ... ... ... бірқатар факторларға байланысты дербес анықталады.
1.Жүгізілетін саясат: неғұрлым ... ... ... ... ... білдіреді, сәйкесінше бірінші резервтер минималды
болады.
2.Корреспонденттік шот, ... ... ... ... ... статистикалық мәліметтердің болуы талап етілгенге
дейінгі қаражаттардың ... ... ... ... ... мәні ... ... береді.
Бұл әдістің алғашқы әдіспен салыстарғанда жағымды қасиеті – активтердің
жалпы көлеміндегі жоғары өтімді активтер үлесін дәлме – дәл ... ... ... ... бұл ... ... салымдар жасау
мақсатымен босаған ресурстарды тиімдірек пайдалануғамүмкіндік береді.
Математикалық модельдеу – математикалық құралдарды қолдану ... ... ... бойынша әртүрлі әдістерді енгізеді.
Өтімділікті басқаруды стратегиялық және ағымдық жоспарларда көрсетуге
болады.
Стратегиялық басқаруда өтімділікті жеткілікті деңгеиде ... ... ... бағытын көсетеді, яғни әрбір нақты кезеңде банк ... ... ... тәсілдер таңдау.
Оперативті басқару дегеніміз белгілі бір қажетті деңгейде өтімділікті
күнделікті ұстауға ... ... ... ... ... ... оперативті (жедел) басқару» терминінің орнына
корреспонденттік шотты ... ... ... ... ... жиі ... ... оперативті басқару корреспонденттік
шотты талдаумен тікелей байланысты, өйткені банктің корреспонденттік
шоттарының ... - ... ... ... мазмұны). Банктің
корреспонденттік шоты – бұл банктің өз атынан және ... ... ... есеп – ... ... жүргізілетін төлемдері және қолма
– қолсыз есеп айрысулары, сондай – ақ ... есеп ... ... ... ... және ... тікелей табысты – ресурстақ
қаражаттардың түсуі көрініс табатын шот.
Осылайша, корреспонденттік шот арқылы банктің ... ...... ... ... Бұл ... Ресей Банкінің есеп айрысу
кассалық орталығында бір ғана корреспонденттік шоты ашылған коммерциалық
банк үшін ... ... ... ... – та ... ... Банкінде
және басқа банк ... ... ... шоттары
болады. Өтімділікті оперативті басқару кезінде барлық корреспонденттік
шоттар ... ... ... ... ... ... ... активтерін қарастыратын болсақ, онда
корреспонденттік шоттағы қаражаттардың бірі ... ... ... ... ... ... басқа активтер банктің
корреспонденттік шотына ... ... ... – қолсыз ақша қаражаттарына
тез ... ... ... ... ... егер келесі
жағдайды негізге алсақ, яғни ... ... ... ақша
ағымдарының барлық қозғалыстары жоспарланады, онда қалған жоғары ... ... ... ... ретінде ғана қарастырылуы
қажет(27(.
Банк өтімділігі - әртүрлі әсерлерге белсенді әсер ететін, оған тікелей
бағытталған ... онда ... ... ... Банк өтімділігін
басқарудың ойластырылған, өлшенген ... шешу банк ... әсер ... ... негізделеді.
Банк өтімділігіне әсер етуші сыртқы факторлар ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдай факторы,
банктік реттеу факторы, салықтық реттеу факторы.
Қарастырылып отырған мәселе көзқарасы бойынша саяси экономикалық жағдай
– бұл ... ... ... бар және ... ... орта. Бұл
орта барлық шаруашылық агенттеріне әсер ... және ... ... ... ... жағдайларды құрады. Тұрақты саяси –
эконоикалық жағдай кез – ... ... ... оның ... ... ... ... етуінің шарты болып табылады. Ұлттық
шеңбердегі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінде, оның ішінде банктің
өтімділігінде белгі бір дәрежеде көрініс табады.
Банктік қызмет басқа кәсіпкерлік қызмет түрлерімен ... ... ... ... ... бірі болып
табылады. Сондықтан комерциалық банк менеджменті Ресей Банкінің бекіткен
ережелері мен ... ... ... ... ... ... банк өтімділігіне тікелей әсер етпейді, бірақ, ол жалры
саяси – экономикалық жағдай факторы сияқты сол ... ... ... және ... ... өз ... жүзеге асыруында, өз саясатын
жүргізуде ... ... ... ... әсер ететін ішкі факторлар ішнен келесілерді атап өту
керек: менеджмент, тәуекелдіктерді басқару, капитарлды басқару, активтерді
және пассивтерді ... ... ... ... құрылымы,
құрылымдық бөлімшелер мен қызметкерлердің өтімділігі, банк қызметтері
нарығын, клиенттер мен ... ... ...... ... ... ... мазмұны бойынша ішікі ... ... ... табылады(28(.
Банктің менеджменті ең күрделі міндеттерінің бірі – тәуекелділіктерді
басқару. Банктік тәуекелділіктерді классификациялау ... ... ... ... ... ... ... көзқарасы бойынша келесілерді жатқызуға ... ... жаңа ... ... ... техникалық. Жанама
тәуекелділіктерге – ... ... ... ... Ең ... ... ... және депозиттік тәуекелділіктер жатады.
Несиелік тәуекелділік – бұл несиелік келісімнің шарттары мен ... ... ... несиені қайтармау тәуелділігі. Несиені қайтармаудың
бірінші зардабы банк өтімділігіне тиеді, оның ... ... ... Әрине, бұл жағдайды кризистік деуге болмайды, бәрі де ... ... ... ... ... ... ... әкелуі мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... көп ... ... тәуекелділік – бұл банктен салымдарды тез ... ... ... ... коммерциалық банктер үшін бұл өте ... ... РФГС (837 бап) ... банк жеке салымшылардың бірінші
талабы бойынша депозиттер беруге міндетті. ... ... ... ... ... бір сәтте алынуы мүмкін, бұл ... ... ... Бір ... бұл мәселесі жеке ... ... де ... ... ... ... қатар
қызметтері бір немесе бірнеше ірі клиенттермен байланысты банктер де
деопзиттік ... ... ... ... ... ... ... дифференциациаланған, өлшенген тәсіл –
банктік өтімділікті табысты басқару шарттарының бірі болып табылады.
Капиталды басқару банктік ... ... ... ... табылады.
Капиталды басқару мақсаты - өсім негізін қамтамасыз ету, ықтимал зияндарды
болдырмау (табыстар ағымды зияндарды ... ... ... ... ... болуы мүмкін, банктің жабылуы жағдайында салымшылар
мен ... ... Банк ... капиталдың әсері банктік
операцияларды шектеу ... ... ... ... ... ... неғұрлым күрделі, әртүрлі
болған сайын, соғұрлым банк ... ... ... ... ... ... ... банк қызметінің барлық бағыттары туралы ... ... ... әр уақыт мезгілінде не болып жатқанын және ... ... ... ... ... ... ескеру қажет.
Өтімділікті басқару кезінде ақпараттық – тахниаклық ... ... ... мезгілінде банк ққызметінің ... ... ... алуға мүмкіндік береді және ... ... ... ... ... ... бөлімшелері мен оның қызметкерлерінің
өтімділігін талдау мен бақылау банк үшін ... ... ... шешу ... ... мәнге ие болады. Оны шешу жолында негізгі
мәселелер банк ... ... ... ... ... және ... ... салыстырумен байланысты. Жеке
фактордың маңыздылығы күмәналог туғызбайды, әсірісе өтімділікті басқарумен
тікелей айналысатын құрылымдық бөлімшелер ... ... мен ... клиенттердің ағамды және болжамдық
сұраныстарын ... ... ... және ... ... топтарын бөлу бизнестің барлық саласында, оның
ішінде банктік істе де ... ... ... ... ... ... зерттеулер оны ... ... ... Бұл ... тижелері нарықтық жағдайы, болып жатқан
оқиғалар, туындаған ... ... ... ... береді.
Банк өтімділігіне әсер ететін барлық факторларды талдау ағымды жағдайды
көрсетуге және болашаққа оның жеке ... ... ... береді.
Үнемі нарық өзгерістерін бақылайтын, оған уақытылы әсер ететін банктік
портфельді тиімді басқару шегінде банк өтімділігін басқару бір ... ... ішкі және ... ... ... ... ал ... жағынан –
табыс тәекелділік тұрақты мәселесін шешумен байланысты. Бұған қарамастан
барлық ... ... ... ... ... ... әдіс,
тәсілді ұсыну мүмкін емес. Әрбір банк өтімділікті басқарудың жеке моделін
құруы қажет(29(.
Банктік тәжірибеде ... ... ... бойынша бар әдістерді
білу өтімділікті басқарудың ... ... ... оған ... ... ... мүмкіндік береді.
Бұл кезде, міндеттің күрделілігі мәселенің ашық шешілуін ... ... ... ... ... алуын және көрсетуін ескертеді.
Банктік өтімділікті басқарудың ең оптимальды жалпы моделін іс ... ... ... ... ... ... реттілігі
келесідегідей:
1. Банктің меншікті қаражаттарының жағдайын есепке ала ... және ... ... арақатынасын
қарастыру мақсатымен баланстық құрылымын талдау.
2. Активтер жиынтығына ... ... ... бөлу және ... ресурсын бағалау үшін оларды талдау.
3. Банктің барлық корреспонденттік шоттары арқылы өтетін, болжамдалған
кезеңде күтілетін корреспонденттік ... мен ақша ... ... және ... Корреспонденттік шоттың жағдайына маңызды әсерін тигізетін банктің
ең ірі клиеттерінің есеп айрысу шоттарындағы қалдықтарды талдау.
5. Ағымды жағдайларды ... ... үшін ... ... ... ... ... жалпы тенденциясын
анықтау үшін статистикалық мәліметтерді қолдану.
6. Жоғарыда аталған жғдайлар негізінде ағымды кезеңге және болашаққа
моделді ... ... ... ... ақша қаражаттарының
қозғалысының дұрыстығын бақылау, егер бос ресурстар болса, оларды
орналастыру, егер банк ... ... ... ... ресуртарды
жүмылдыру.
Коммерциалық банктер оптимельді вариантта өтімділікті басқаруды
жүзегеасыратын әмбебап ... жоқ. ... банк ... ... ... ... ... Бұл процесс алғашқы құжаттарды атап
айтқанда, несиелік келісімдерді, салыдар мен депозиттерге қаражаттарды сату
– сатып алу келісімдері, фокторинг, лизинг т.б. келісімдерін оқып ... ... ... мен пассивтерінің жағдайын талдауға негізделеді.
3.2 «Туркменбашы» мемлекеттік коммерциялық банктің қызметін ... ... ... ... ... шараның бірі – екінші
деңгейлі банктердегі халықтың салымдарының толық сақталуына ... ... Ол ...... ... ... жарлығымен
заңдастырылды. Мұндай өзгерістің мәнін түсіндіре келе Гурбангули
Бердимухаммедов ... ... ... 5 млн ... ... ақша ... ... ақшасының толық сақталатынына кепілдік берілетінін ... ... ... ... ... да күмәні болмауы керек.
Қазіргі кезде банк саласын және ... ... ... алып ... ... негізгі жолы – ақша капиталын ғылымға
және жаңа ... ... ... ... құю болып табылады.
Жаңа технологиялық құрылымның қалыптасуы нәтижесінде әлемдік экономиканың
қайта құруы басталады, ал бұл, өз ... ... ... мемлекеттердің,
ірі компаниялар мен ... және ... ... алып ... ... ... ... Республикасы
өзінің табиғи ресурстарға бай даласын негізгі өндіріс көзіне айналдырып,
осы салаға капитал ... ... ... ... ... лайық биік
орынды иемденуге әбден мүмкіндігі бар. Бұндай мүмкіндікті ... ... үшін ... саласының, бірінші кезекте банк жүйесінің қызметінің
бағыттарын тезірек нақты анықтап, жаңа ұзақ ... ... ... ... де ... ... соның ішінде ауыл-шаруашылық ұйымдары да,
өз қызметін қаржыландыру үшін шет ... ... ... іздейтін болса,
онда сыртқы экономикалық тәуекелдер сақталып қала бермек. Менің айтайын
дегенім, ... ... ... ... ... ... нақты ішкі ресурстар қажет. Шет елдік инвесторлар қиын-
қыстау кезеңде өз ... ... ... ... онда ... күрт көтеріліп кетеді. Сол себепті де, өзіміздің ... ... ... банк ... ... ең ... жолы – қолда бар
қаражттарды отандық өндірісті дамытуғ жұмсау. Дәл ... ... ... ... ... жеткен сияқты(30(.
Ең басты мәселе мынаған келіп тіреледі: банк жүйесіне ... ... ... ... құру ... ... ... табу мақсатында
қолданылмай, ізінше экономиканың нақты ... ... ... тиіс.
Қазіргі кезде банктер активтерін өз қолында ұстап ... жөн ... ... ... ... еткілері келмейді. Бұл үшін ақша ... ... ... ... ... мен ынталандыру шараларын
қолдануға ... ... ... және ... ... құру ... банктерді ғана емес, сонымен қатар басқа да қаржы ұйымдарын (зейнетақы
қорларын, қаржылық ... ... ... ... ... ... тарапынан болған коммерциялық
банктерге үлкен көлемде қаржылай көмек және ... беру өз ... ... ... ... ... ... қаржылық көмектердің бағытын,
солардың есебінен ... ... ... ... ... тіпті қиын. Бұл жағдайда ресурстар банктердің қолында қалып қоя
береді, ал бизнес ... ... ... қол ... алмай қала береді.
Бұдан банк жүйесіне де, экономикаға да ... ... ... ғана.
Ал енді экономиканы жандандыру үшін несиелеу механизмін құру және
жүзеге асыру үшін тағы да ... ... ... Бұл үшін банк ... табыс табу бағытынан инновациялық және ... ... ... бұру ... Бұл ... ... қажет етеді:
Орталық банк тарапынан ақша эмиссиясын тек ұлттық валюта бағамын реттеу
мақсатында ғана емес, сонымен ... ... ... мен ... ... сай ұсыну үшін жүзеге асыру. ... ... ... ... ... ... ... кепілдікке ала отырып, коммерциялық банктерді ... ... ... қатар вексельдерді кепілдік ретінде қолданып,
несие алған кәсіпорынға қатаң түрде қаржылық мониторинг ... ... ... ... компаниялардың акцияларымен жұмыс істеу
үшін банк жүйесінде де осындай инновациялық сегмент қалыптастыру.
Түрікменстанның банктік жүйесінің одан ары дамуының негізгі ... оның ... ... ақша ... ... бойынша
орындалатын функциялардың сапасын жоғарылату, банктің салымшылары мен ... ... ... ... ... ... банктерді сенімсіз коммерциялық тәжірибеде қолдануын тоқтату
табылады. Бұл ... ... даму ... ... ... істі ... мен банктік жүйені қалыптастыру бойынша берілген
міндеттерді шешуге Түрікменстанның Орталық ... және ... ... жету ... ... ықпал ету керек. Даму
стратегиясының жүзеге асырылуы мақсатында бірнеше іс- шаралар ... ... ... кешенін жүзеге асыру қажет болады. Стратегия
негізінен банктік жүйенің даму ... және ... шешу ... ... ... ... ... қызметтер кешенін ұсыну
бойынша әмбебап институт болып ... ... ... ... тек дәстүрлі несиелік ақшалай операцияларды ғана қамтымайды.
Сонымен бірге консалтинг, ... ... ... және ... ... ... ... қанағаттандыруды да қамтиды. Банктік
қызмет қазіргі ... ... ... ... ... және ... ... нәтижелерін оптимизациялауға арналған. ... ... ... ... ... құрылған кәсіби интеллектуалдық
өнім оның негізгі мақсаты-пайда алу. Банктік қызметтер-қызметті көрсетуде
күшті жеке персонификациялы ... ... ... ... ... тұрады. қызмет сапасының тұрақтылығының кепілдемесінің ... ... ... ... ... ... тәуекелді сферасы
деп саналады. Банктік қызметтердің тәуекелді екендігін растайтын және аса
бір ерекшелігі болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... Жаңа банктік қызметтерді көрсету
ең жоғары ... ... ... ... ... ... ... болып қызмет көрсетуге бейімделген индустрияға қызмет көрсету
саналады, себебі бұл ... ... ... ... басқа өндірістік салаларына қарағанда тез ұдайы өндіріледі.
Банктік ... ... және ... жеке ... фирмалардың бақылауынан
тыс жалпы факторлармен анықталады. Оларға банктік ... ... ... ... ... ... ... банктердің маркетингтік ортасы-бұл банктен тыс ... және ... ... ... ... ... қатынасты
қолдауға және белгілеу мүмкіндігіне әсер ... ... ... ... ... ... маркетингтік ортасын
зерттеуді келесі түрде жүргізуге болады: жалпы әлеуметтік ортаны ... ... ... ... даму жағдайын зерттеу; нарықтық
сұранысты зерттеу, анықтау; бәсекелестіктерді зерттеу; өткізу ортасын
талдау. ... банк ... ... ... бірі ... табылады
және көптеген банктер үшін әлі де болса пайда табудың ең негізгі көзі болып
отыр. Сөйте тұра, ... беру ... ... мен ... өте
үлкен қатер тудырады және қандай да бір ... ... ... ... ... секілді тәуекелге бара отырып, өз пайдасын
максималдандыруға тырысады. ... ... ... ... міндет
тәуекелді төмендету мен ссудалық операциялардың пайдалылығын ... ... ... ... ... ... ... портфелін құру(32(.
Банк үшін маңызды әрі барынша пайда алып келетін операциялары болып,
несие, ... ... ... ... банк үшін осы ... үнемі жетілдіріп, жаңартып тұрған маңызды. Себебі пайда банк үшін
де, клиент үшін де маңызды.
«Туркменбашы» мемлекеттік ... ... ... жылдарға
арналған даму жоспары келесідей болып табылады:
✓ Шағын және орта бизнесті қаржыландыру көлемін ... ... ... де, ... ... ... ... тарту арқылы да ұлғайту;
✓ Сауданы қаржыландыруды тарихи түрде ... ... ... ... Халыққа бөлшек бизнес қызметін ... ... ... ... Ең ... - ... жүйесін құру, оның арқасында Банктің
кеңінен таралған филиалдар желісінде тұрғындарға қаржылық ... ... ... Активтерді басқару рыногындағы өз айқындамасын күшейту ... ... оның ... зейнетақы қорын, өмірді сақтандыру
компаниясын, ... ... ... ... басқару
жөніндегі бөлімшелерді қоса алғанда);
✓ Шағын және орта кәсіпкерлерге несие беру нарығында жетекші банктің
бірі ... ... ... ... ең ... ... ... сатып
алу мұқтаждығын қамтамасыз ете алатын лизинг компаниясын құру;
✓ Қазақстан мен оған ... ... ... ... шеңберіндегі
құрылымдық өнімдер бойынша бизнес ашу;
✓ Қорландыру мерзімін ... ... қор ... ... ... ... ... жүйесін дамыту.
✓ Банктік, сақтандыру және басқа да қаржылық өнімдер мен қызметтер
түрлерін көбейту және одан әрі ... ... ... ... ... ... мақсатында жаңа технологияларды енгізу ... ... ... ... ... ... ... атымнан келесіні ұсынғымды келіп отыр:
✓ Банктің пассив бөлігінің көбін құрайтын депозиттік операцияларды
жетілдіру ... ... ... ... таратылу жолы нашар.
Демек, потенциалды салымшылар өз қаражаттарын ... ... оның ... ... ... маркетингтік қызметінің онша жақсы
дамымағандығынан. Қазіргі кезде жарнама тауар мен ... ... ... ... сондықтан да банк біріншіден өзі көрсететін қызмет
түрлерін БАҚ, газет, журнал, банерлер арқылы жүргізу қажет ... ... ... ... ... есептеу-
кассалық орталықтарын ашу. Бұл шарның ... ... ... көлемін ұлғайтып қана қоймай, сонымен қатар банк қызметінің
секторын кеңейтуге болады. Оның ... Банк таза ... тағы бір ... ие ... өте жақсы дамуы үшін мынадай бағыттарды қарастырады:
✓ Клиенттік базаның ... ... ... ... ... ... Клиенттерге қызмет көрсету технологиясын жүзеге асыру және жүйені
автоматизациялау;
✓ VIP ... ... ... ... кешенін ұсыну;
✓ Жаңа қызмет түрлерін енгізу (34(.
Қызмет көрсетудің сапасын ... ... ... ... ... банк ... ... ұсынады. Олар қаржылық консультация
береді, іскерлік әріптестіктер табуға жәрдемдеседі, кеңестер береді және әр
түрлі қаржылық құралдарды ... ... ... береді.
Осының салдарынан клиенттердің шоттарын ашу жөнінде қызмет көрсету
есебінен комиссиондық кірістер ұлғаяды.
Корпоративтік клиенттерге қызмет ... ... ... және ... ... ... нығайту қажет.
Мақсатты клиенттік база мыналар болуға ... аса ірі ... ... ... ... және
шетелдік жетекші банктердің ұсынатын қызметтерімен салыстыруға
келетін қызметтер түрін көрсететін жағдай жасау. Мұндай ... ... ... ... пен ... ... және ... ұсынылуға тиіс;
✓ сонымен қатар қазіргі уақытта кредитті ... ... ... ... ... жөн және оларға қаржы тобының банктік ... жоқ ... ... қажет;
✓ Қаржы секторындағы өтімділіктің артуы және жоғары класс пен ... ... ... өсуі бізде активтерді басқару қызметіне
сұраныс туғызады (asset ... және private ... Бұл ... ... ... алға ... еншілес зейнетақы қорының
жетекшілік рөлін барынша пайдалануға ұмтылған жөн ... ... ... қаржылық топ ұсынып отырған қолда бар ... ... ... бұл сондай-ақ жеке адам өмірін
сақтандыру компаниясын құруға мүмкіндік береді. Аталған компанияның
табысты қызмет ... ... ету үшін ... ... машықтану қажет. (35(.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, экономиканың басты қозғаушысы қаржы секторы болса, ... ... ... ... жүйе болып отыр. Сондықтан, экономиканы
реформалауда ең бірінші банктік жүйені ... ... ... ... ... саясаттар арқылы экономиканы одан әрі реформалап дамытуға
болады.
Сондықтан еліміздегі Орталық банк ... ... ... ... ал
коммерциялық банктер экономикалық салаларды дамытуда ... ... ... Олар ... ... қызмет атқарушы жеке және заңды тұлғаларға
несие беріліп, олар өндірісті алға ... ... ... ... ... ... ... көлемін азайтса, кейбірі керісінше мүмкіндігіне қарай өсіріп
келеді. Яғни,  дамудың ортақ тенденциясы жоқ. ... банк ... ... ... ... стратегия қабылдап, соны ұстануда. Көптеген банктер
өздерінің инвестициялық стратегиясын, бизнесті ... ... ... ... ... тап ... банктер үшін тығырықтан шығу
жолы мемлекеттен көмек алу ... ... Олар ... ... ... ... ... биржаларында Түрікменстандық құнды
қағаздарды сатып алу жөніндегі ұсынысты жүзеге асыруды алға тартады.
Корпаративті ... ... ... бәрі де ... ... ... ... республикаларда  белсенді экспансивті саясат ... ... ... ... ... алу үшін өздерінің шетелдегі
активтерін ... ... ... жолы да бар: ол – ... ... инвесторға сату. Алайда бұл арада жалпы дүние жүзілік жағдайға
қарау керек. Тіпті аса ірі ... ... де ... іздестіруде. Сонымен бірге Түрікменстандық банктердің
рейтигісінің төмендегенін де ... ... ... яғни ... құны әлдеқайда жоғары болады, бұл - тиімсіз.
Салымшылардың, инвесторлардың, ... ... ... байланысты
тағы бір проблема бар. АҚШ-та халықтың сатып алу ... күрт ... ... ... ... ... төмендеуі мүмкіндігіне 
байланысты, мұндай тенденция Түрікменстанда да ... ... ... ... ... көптеген батыстық талдаушылар Түрікменстандағы
жағдайға баға бере отырып, қазір Түрікменстандық ... үшін ... ... ... ... ... ... салу пайдасыз
әрі өте тәуекелді дегенді айтуда. Мамандар Түрікменстандық инвесторлар
жылжымайтын мүлік ... ... ... ... бүгінгі күні маңызды
болмай қалды, оларды әлдеқайда тұрақты, сапырылысы аз, осыған орай ... ... ... ... ... ... ... қызықтырып отыр
деп есептейді.
Қорыта айтқанда, сонау Америкада болып жатқан өтімділік дағдарысы
біз үшін соншалықты қорқынышты емес. Оны ... ... ... ... ... ... ... қаржы сарапшыларының есіне сала кеткім
келеді. Капиталдардың сыртқа кетуі туралы әңгіменің байыбына ... ... ... ... ... көп. Оның ... ... Биылғы жылдың
тамыз айының басында мүлікті заңдастыру ... ... ... ... осы ... ... ... тәжірибесі
көрсеткендей, заңсыз айналымдағы 40-45 пайыз қаражат кейіннен банктерден
алынатынын көрсетті. Бұл жолы да сол ... ... жөн дер ... құралдарға салынған резидент еместердің ақшасының рыноктан
кеткеніжақсыемеспе?!
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. ... ... ... ... / ... ... басқарған
Ғ.С.Сейтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001 ж. 466 бет.
2. «Ақша, ... ... ... / Ғ.С. ...... ... ж.
3. С.Т.Міржақопов «Банктегі бухгалтерлік есеп», Оқулық - Алматы:
Экономика, 2004 ж.
4. Б.А.Көшенов. ... ... ... ... қатынастары. Оқу құралы-
Алматы: Экономика, 2000 ж. – 328 ... ... А.Г, ... М.А. ... ... кредит, банки Москва
Финстатинформ 1993г
6. 2002 жылға 3-маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының №213 ... ... ... ... ... пруденциялық
нормативтер туралы” Ереже.
7. Ахметжанов Г, Маханов Н. Основные направления развития ... ... // Журн ... экономика”. 2002 ж.
8. “Несиелік серіктестік туралы” ТР Заңы. 2002 ж.
9. Яковец Ю.А. Экономика России: перемены и ... ... ... Н. ... ... кредитования производства //
АльПари. – 2006. - №6.
11. Эдвин Дж. Долан, Колин Д. Кэмпбелл, ... Дж. ... ... дело и денежно-кредитная политика. – Москва-Санкт-
Петербург, 1993.
12. Банковское ... ... ... / Под ... В., Хиггинса М. – Москва: Консалтбанкир, 2005.
13. Ширинская Е.Б. ... ... ... и ... ... ... ... и статистика, 2006.
14. Ұлттық банктің Жылдық есебі. – Алматы, 2006.
15. ЕДБ-де тәуекелдерді басқару және ішкі ... ... ... ... ... ... // ... Қазақстан. – 2004, 11-
ақпан.
16. Стратегия индустриаьно-инновационного развития Республики Казахстан:
проблемы и перспективы ее реализации: Материалы ... / ... ... Р.Е., Джумамбаева С.К. – Алматы: ... ... ... М. ... ... кредитного бюро в Казахстане. Расширение
доступа к кредитным ресурсам. ... ... ... // ... – 2003.- ... ... Н.Н, Банк ісі, ... Экономика,2006
19. Хамитова К.Н. Современные проблемы и перспективы краткосрочного
кредитования в Казахстане // ... ... – 2002. - ... ... МКБ -тың 2012 ... ... есебі
21. «Туркменбашы» МКБ -тың 2013 жылғы жылдық есебі
22. «Туркменбашы» МКБ -тың 2014 жылғы жылдық есебі
23. Нурсеит Н., ... Р. ... ... ... и ... ... // ... и статистика. – 2003 - №2.
24. Бобаканова Ж.О. Кредитные риски в ... ... и ... ... // ... ... – 2002.- ... Халитова М. Система кредитования в условиях реформирования ... // ... – 2003.- ... ... А.Ю. ... на возможные потери по ссудам: международный
опыт и некоторые вопросы методологии // Деньги и кредит. – 2004.- ... ... Г. ... ... к ... ... предоставления
банковского кредита // Қаржы-қаражат. – 2002.- ... ... У.Б., ... М.А. О ... базе и ... кредитования реального сектора экономики банками второго
уровня РК // Банки Казахстана. – 2002.- ... Мир ... ... 2008 ... Финансы и кредит №9 қыркүйек, 2008 ж
31. Мир финансов қыркүйек, 2008 ж.
32. Мир ... ... ... Мир финансов наурыз, 2014
34. Банки Казахстана №5 (107) 2008 ж.
35. «Нейтральный Туркменстан» мемлекеттік ТР-ның 2014, 3 ... ... ... теңгесіне келетін ағымдағы активтердің құны
Кәсіпорын өз қарыздарын, өзі өтейтін ... ... ... ... жыл
2014 жылдың 3
тоқсаны
1895,7
1701,5
3658,5
2937
2011жыл
2012жыл
2013жыл
2014жылдың 3
тоқсаны
-742,8
-1 389,80
-104,5
-318,6
-1400
-1200
-1000
-800
-600
-400
-200
0
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
2014 жылдың
3 тоқсаны
-1 737,40
347,9
302,8
2012
жыл
2013 жыл
2014 жыл
0,966
0,138
0,115
0,673
0,15
0,118
0,673
0,193
0,159
0
0,1
0,2
0,3
0,4
0,5
0,6
0,7
0,8
0,9
1
k1-1
k1-2
k2
2012 жыл
2013 жыл
2014 жыл
1,7
406,6
450
384,4
2011 жыл
2012 жыл
2013 ... ... ... ... ... ... жылдың 3
тоқсаны
836,4
95,2
155,6
803,4
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
2014 жылдың
3
тоқсаны
655,9
886
683,3
805,6
0
100
200
300
400
500
600
700
800
900
1000
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
2014 жылдың
3
тоқсаны
201,2
262,6
218,2
2,2
32
151,3
184,4
6
29,7
223,4
292,3
6,9
68,4
270,2
314
6,6
0
50
100
150
200
250
300
350
2011 жыл
2012 ... ... ... ... ... ... ... емес кәсіпорындар
124,3
33,9
20,4
1,1
66
29,3
173,1
1,7
74,7
32,5
14,3
2,7
84,6
34
17,1
1,6
0
20
40
60
80
100
120
140
160
180
2011 жыл
2012 жыл
2013 жыл
2014 жылдың 3
тоқсаны
Коммерциялық кәсіпорындар
Жеке тұлғалар
Мемлекеттік ұйымдар
Коммерциялық емес кәсіпорындар

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банкінің атқаратын функциясы және мәні33 бет
Банк тұрақтылығы негізіндегі банк өтімділігі34 бет
Банк өтiмдiлiгiн басқарудың теориялық негiздерi64 бет
Банк өтімділігі55 бет
Банк өтімділігі және оған ықпал етуші факторлар12 бет
Банк өтімділігін басқару негіздері81 бет
Коммерциалық банктердің сипаттаушы көрсеткіштері3 бет
Қазақстанн Республикасының коммерциялық банктерінің өтімділігі мен бәсекеге қабілеттілігін талдау мен бағалау43 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Фудмастер» өнімінің бәсекеге қабілеттілігін талдау47 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь