Қылмысты тергеу кезінде оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту

КІРІСПЕ 3
1 ОҚИҒА БОЛҒАН ЖЕРДІҢ ЖАЙ.ЖАПСАРЫ МЕН МӘН.
ЖАЙЛАРЫН ҚАЙТА ЖАҢҒЫРТУДЫҢ ТАНЫМДЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

10
1.1 Тергеу әрекеттерінде оқиға болған жердің жай.жапсары мен мән.
жайларын қайта жаңғыртуды тактикалық тәсіл ретінде пайдалану
мәселелері

10
1.2 Оқиға болған жердің жай.жапсары мен мән.жайларын қайта
жаңғыртудың ұғымы, маңызы және түрлері
21
2 ҚЫЛМЫСТЫ ТЕРГЕУ КЕЗІНДЕ ОҚИҒА БОЛҒАН ЖЕРДІҢ ЖАЙ. ЖАПСАРЫ МЕН МӘН.ЖАЙЛАРЫН ҚАЙТА ЖАҢҒЫРТУДЫҢ ТАКТИКАЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕРІ

47
2.1 Оқиға болған жердің жай.жапсары мен мән.жайларын қайта
жаңғыртудың процессуалдық негіздері мен оның қатысушылары
47
2.2 Іздестіру . тергеу әрекеттеріндегі қайта жаңғыртудың тактикалық негіздері
68
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Жұмыста тергеушінің қылмысты тергеу барысында жүзеге асыратын танымдық қызмет заңдылықтары қарастырылады.
Әдістанымдық, ғылыми танымдық тұрғыдан және қылмыстық іс жүргізу заңнамасында қарастырылған дәлелдеу құралдары арқылы танымдық әдістер мен тәсілдердің маңызы түсіндіріледі, қылмыстық әрекетті тану кезінде пайдаланылатын әдістер мен тәсілдер кешенді түрде зерттелінеді.
Дипломдық жұмыс тергеу барысының танымдық, гносеологиялық маңызын монографиялық тұрғыдан зерттеуді танытады, оның түпкілікті мақсаты тергеушінің болып өткен оқиғаның мән-жайлары мен жай-жапсарларын қайта жаңғырту болып табылады. Әрбір іс жүргізу әрекеттірінің – оқиға болған жерді тексеру, тергеу эксперименті, жауап алу және тағы басқаларына байланысты аралық, сондай-ақ тікелей таным тәсілдері ретінде қайта жаңғыртудың барлық аспектілері зерттелген.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі жағдайда сот-құқықтық реформасын іске асыруда құқықтық мемлекеттің негізгі қағидасын жүзеге асыруды қамтамасыз ету саласында қылмысты ашу мен тергеу процестерін жетілдіру мәселесі ерекше маңызға ие болып отыр. Құқықтық мемлекеттің негізгі қағидасына сәйкес адам, оның өмірі мен денсаулығы, ар-ожданы мен қадір-қасиеті, қол сұғылмаушылығы мен қауіпсіздігі Қазақстан Республикасында аса жоғары әлеуметтік құндылық, ал құқықтары мен бостандықтарын бекіту және қамтамасыз ету – мемлекеттің міндеті болып табылады.
Қылмыстарды ашу мен қылмыстық істерді тергеу – күрделі танымдық процесс, ол қылмыстық іс жүргізу заңында егжей-тегжейлі реттестірілген. Оның нұсқауынан тыс болатын кез келген теріс әрекеттерге жол беруге болмайды, мұның өзі заңның бұзылуы ретінде бағаланады. Алдын-ала тергеу жүргізу кезіндегі тергеушілер қызметінің іс жүргізу формасы ретінде тергеу әрекеттері танылады, олар сондай-ақ дәлелдеу тәсілі ретінде де анықталады.
Заң әдебиеті мен құқықты қолдану тәжірибесінде олардың танымдық мүмкіндіктерін кеңейтуге деген заңды қызығушылық пайда болады, іске асыру тактикасы әзірленеді әрі жетілдіріледі, тергеушінің танымдық қызметін жетілдіруді ұйымдастырудың жаңа формалары іздестіріледі.
Тергеу әрекеттерінің тізбесі қылмыстық іс жүргізу заңнамасында реттелген, ол кеңейтілуге жатпайды. Алайда, егер жауап алу, тану үшін көрсету сияқты мұндай әрекеттер жалпы танымалдыққа ие болса (теориялық әрі тәжірибелік тұрғыдан), онда ҚР ҚІЖК-нің 238-бабы және 239-баптары «айғақтарды оқиға болған жерде тексеру мен нақтылау», «тергеу экспериментінде» қарастырылған тергеу әрекеттерінде көзқарастар бірлігі болмайды.
1 Назарбаев Н.Ә. Қазақстан – 2030: Барлық Қазақстандықтардың өсіп – өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. – Алматы: Білім, 1997. – 176 б.
2 Алексеев П.В. Философия. – М.: Проспект, 1997. – 567 с.
3 Ленин В.И. Материализм и эмпириокитицизм: критические заметки об одной реакции философии // Полн.собр.соч. – М.: Политиздат, 1977. – 782 с.
4 Васильев А.Н. Следственная тактика. – М.: Юрид. лит., 1976. – 200 с.
5 Нургалиев Б.М. Организованная преступная деятельность (уголовно- правовые, процессуальные и криминалистические аспекты). – Караганда, 1997. – 139 с.
6 Драпкин Л.А. Проблемы расследования преступлений, совершаемых организованными сообществами. Криминалистика: Учеб. для вузов / под ред. И.Ф. Герасимова, Л.А. Драпкина. – М., 1994. – 324 с.
7 Искаков К.Е. Проблемы расследование преступлении: Автореф. канд. дис. юрид. наук. – Алматы, 2004. – 26 с.
8 Нургалиев Б.Б. Тактические основы изобличенмя лиц, противодействующих расследованию расследованию преступлений путем дачи ложных показаний: Автореф. канд. дис. юрид. наук. – Алматы, 2005. – 27с.
9 Предмет, система, задачи и методы советской криминалистики // Криминалистическая зкспертиза / под.ред. Р.С. Белкин. – М., 1966. – Вып. 1-2. – С.4-19.
10 Шейфер С.А. Следственные действия. Система и процессуальная форма. – М.: Юрид. лит., 1981. – 127 с.
11 Белкин Р.С. 36.ст. по новому уголовному и уголовно-процессуальному законодательству // Новый УПК РСФСР и некоторые вопросы науки советской криминалистики. – М.: ВШ МООП РСФСР, 1961. – С. 38.
12 Белкин Р.С. Курс криминалистики: в 3 т. – М.: Юрист, 1997. – Т.1: Общая теория криминалистики. – 408 с.
        
        Қылмысты тергеу кезінде оқиға болған жердің жай-жапсары мен
мән-жайларын қайта жаңғырту
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ |3 |
|1 ... ... ... ... МЕН МӘН- | |
| ... ... ... ... ЖӘНЕ ... АСПЕКТІЛЕРІ | |
| | |10 ... ... ... ... болған жердің жай-жапсары мен мән- | |
| ... ... ... ... ... ... ... | |
| |мәселелері |10 ... ... ... ... ... мен мән-жайларын қайта | |
| ... ... ... және түрлері |21 |
|2 ... ... ... ОҚИҒА БОЛҒАН ЖЕРДІҢ ЖАЙ- ЖАПСАРЫ МЕН | |
| ... ... ... ... ... | |
| | |47 ... ... болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта | |
| ... ... ... мен оның қатысушылары |47 |
|2.2 |Іздестіру – тергеу әрекеттеріндегі қайта ... ... | |
| ... |68 |
| ... | |
| ... ... ТІЗІМІ | |
| | | |
| | | ... ... ... Жұмыста тергеушінің қылмысты тергеу
барысында жүзеге асыратын ... ... ... қарастырылады.
Әдістанымдық, ғылыми танымдық тұрғыдан және қылмыстық іс жүргізу
заңнамасында қарастырылған дәлелдеу ... ... ... ... ... ... ... қылмыстық әрекетті тану кезінде
пайдаланылатын әдістер мен тәсілдер кешенді түрде зерттелінеді.
Дипломдық жұмыс ... ... ... ... ... ... зерттеуді танытады, оның түпкілікті ... ... ... ... ... мен жай-жапсарларын қайта
жаңғырту болып табылады. Әрбір іс жүргізу ...... ... ... ... эксперименті, жауап алу және тағы ... ... ... тікелей таным тәсілдері ретінде ... ... ... зерттелген.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазіргі жағдайда сот-құқықтық реформасын
іске асыруда құқықтық ... ... ... ... асыруды
қамтамасыз ету саласында қылмысты ашу мен ... ... ... ... ... ие ... ... Құқықтық мемлекеттің негізгі
қағидасына сәйкес адам, оның өмірі мен ... ... мен ... қол ... мен ... ... Республикасында аса
жоғары әлеуметтік құндылық, ал ... мен ... ... және
қамтамасыз ету – мемлекеттің міндеті болып табылады.
Қылмыстарды ашу мен қылмыстық істерді тергеу – күрделі танымдық процесс,
ол ... іс ... ... ... ... Оның
нұсқауынан тыс болатын кез келген теріс ... жол ... ... өзі ... ... ... бағаланады. Алдын-ала тергеу жүргізу
кезіндегі тергеушілер қызметінің іс ... ... ... ... ... олар сондай-ақ дәлелдеу тәсілі ретінде де анықталады.
Заң әдебиеті мен ... ... ... олардың танымдық
мүмкіндіктерін кеңейтуге деген заңды қызығушылық пайда болады, іске ... ... әрі ... ... ... ... ұйымдастырудың жаңа формалары іздестіріледі.
Тергеу әрекеттерінің тізбесі ... іс ... ... ол кеңейтілуге жатпайды. Алайда, егер жауап алу, тану ... ... ... ... ... ... ие ... (теориялық әрі
тәжірибелік тұрғыдан), онда ҚР ҚІЖК-нің ... және ... ... ... ... тексеру мен нақтылау», ... ... ... ... көзқарастар бірлігі
болмайды.
Дәстүрлі түрде бұл тергеу экспериментіне қатысты болып келеді, өйткені
мұнда ... ... ... ... ... ақпарат алу
тәсілдері толық шамада жүргізілмейді. Бірақ мынаны атап өтуге ... ... ... жай-жапсарларын қайта жаңғырту міндеті оқиға болған жерді
тексеру, ... алу, ... ... ... ... ... ... де тиісті шамада шешілмейді. Осыдан келіп оқиға болған жердің жай-
жапсарлары мен мән-жайларын қайта құрастыруды жүргізу, алынған ... ... ... және ... ... ... әрбір әдісінің
рөлін анықтау мәселері туындайды.
Қоғамдық қатынастарда, мемлекеттің қылмыстық саясатында болып жатқан
өзгерістерді ескере ... ... ... ... механизмі мен
құқықтарын, тергеу әрекеттерінің барлық қатысушыларының құқықтары мен
міндеттерін егжей-тегжейлі қарастыра отырып, ... ҚР ... ... ... іс ... ... ... сәйкестендіру қажет.
Келтірілген жай-жапсарлардың жиынтығы атап өтілген мәселелердің жаңа
ғылыми әзірлемелерін өзекті ... ... ... ... ... ... зерттеу тақырыбын таңдап алумен байланысты
болып ... ... ... Тергеушінің танымдық қызметі барлық уақытта
ғалымдардың назарын өзіне аударып келді. Қылмыс сияқты ... ... ... тану маңызы және қылмыстың мән-жайларын тану
барысында орын алатын проблемалар қайсыбір ... ... ... ... И.Е. ... ... ... А.Я. Гинзбург, Е.Г. Жакішев, А.В. Дулов,
С.Е. Еркенов, В.Ф. Ермолович, М.В. Ермолович, Ш.М. Мажитов, А.А. Исаев,
О.Д. Ким, ... ... ... ... ... ... Б.М. Нургалиев,
П.Д. Нестеренко, В.И. Попов, А.Р. Ратинов, ... ... ... ... ... ... және тағы басқа ғалымдардың жұмыстарында зерттелді.
Атап айтсақ, қылмыс әрекетін тану үшін үлгілеу, оқиға болған жердің мән-
жайлардың ... ... ... пайдалану А.Ф. Аубакиров,
В.В. Куванов, И.М. Лузгин, А.Р. ... К.Х. ... М.Н. ... ... ... зерттелініп өткен. Алайда, қылмыстың жай-жапсары
мен мән-жайларын қайта жаңғырту жолымен тану ... ... ... олар ... ... ... психофизиологиялық
негіздерін, болған оқиға фактілерін қайта қалпына келтіруді ... ... ... ... тәсілдерді қолданудың процессуалдық
негіздерін анықтау бойынша жекелеген ғылыми зерттеулерді қажет ... ... ... іс-тәжірибесі, қылмыстық істер мұрағатының
материалдары, прокуратура мен соттардың қадағалау нәтижелеріне шолу ... ... ... мен ... Зерттеудің негізгі міндеті мәселенің
жағдайын талдаудан, оқиға болған жердің жай-жапсарлары мен ... ... ... қолда бар дәлелдерді тексеру мен дәлелді ақпараттар
алу процесін жетілдірудің теориялық ережелерін және концептілік негіздерін
кешенді түрде әзірлеуден ... ... өзі ... ... қылмыстық
істердің тез, сапалы әрі тиімді зерттелуін қамтамасыз етуі тиіс.
Қойылған мақсатқа ... ... ... міндеттерді шешу
қарастырылған:
оқиға болған ... ... мен ... ... ... ұғымын
анықтау мен зерттеу, қылмысты тергеу кезіндегі танымдық әдіс ... ... ... ... негіздеу;
сот өндірісінде оқиға болған жердің жай-жапсары мен ... ... ... ... формаларын анықтау;
тергеушінің ойлау қызметі шеңберінде оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын
қайта жаңғыртуды пайдалану жөнінде ұсыныстар әзірлеу;
іздестіру тергеу ... ... ... ... ... жай-жапсары мен
мән-жайларын қайта жаңғыртуды қолданудың ... ... ... ... ... тексеру, мәйітті тексеру, куәландыру, заттарды тексеру,
тінту;
тергеу экспериментін жүргізу, оқиға болған жерде айғақтарды ... ... ... оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта
жаңғыртуды қолданудың тактикалық ... ... ... жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта ... ... ... ... іс ... және қылмыстық заңнаманы
жетілдіру жөнінде ұсыныстар әзірлеу.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... жұмыстың құрылымы
ғылыми зерттеудің негізгі мақсаты мен ... сай ... ... ... екі ... төрт ... ... әдебиеттерден тұрады.
1 ОҚИҒА БОЛҒАН ЖЕРДІҢ ЖАЙ-ЖАПСАРЫ МЕН МӘН-ЖАЙЛАРЫН ҚАЙТА ЖАҢҒЫРТУДЫҢ
ТАНЫМДЫҚ ЖӘНЕ ҚҰҚЫҚТЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Тергеу ... ... ... ... жай-жапсары мен мән-
жайларын қайта жаңғыртуды ... ... ... ... ... тергеу дегеніміз – болып өткен оқиғаны тану. Материалдық дүние
көрінісінің ... мен ... ... ... ... ... орай ... құбылыс, соның ішінде қылмыстық ... ... өтуі ... ... Ол ... ... ... қатысатын
обьектілерде, сондай-ақ осы қылмыс оқиғасының материалдық жағдайында қандай
да бір ... ... ... кезіндегі таным барлық кезде тікелей сипатқа ие болады.
Ол ... ... ... оқиғасын тікелей бақылау арқылы іске асырыла
алмайды, олай болған жағдайда танушы – ... куә ... ... ... ол
шындығында оқиғаның қандай көлемде болғандығын қайталай алмайды, бұл
жағдайда әрекеттері ... ... ... ... ... ... бойынша
тану обьектісі айқын болып тұрмайды. Оның негізін ... ... ... күннің жасырын және жасырылушы фактілері құрайды.
Жауапкершілік алдындағы ... ... ... білдірмеуге
мәжбүрлейді.
Қылмысты тергеу түрлі мазмұндағы фактілік деректерді жинау арқылы
жүргізіледі, осы ... ... ... ... ... ... абстрактылық ойлауға және одан тәжірибеге» [2, с.194-216; 2,
с.152-153], ... ... тану ... диалектикалық ереже қылмысты тергеу
кезінде әсер етеді [4, с.3-5]. ... ... ... ... ... ... ... формасында іске асырылады, соңынан ойлау арқылы
қылмыс оқиғасын және материалдық түрде тыйым салынбаған сипаттағы ... ... ... ... үшін ... ... жол беріледі.
Бүкіл таным процесі күрделі сипатқа ие. ... ... ... бүкіл механизімін тану үшін, оның ... ... ... ойлау арқылы қайта құрастыруға мәжбүр болады.
Қылмысты тергеу кезіндегі таным процесінің өзіндік ерекшеліктері барлық
көрнекті ғалым криминалистердің ... атап ... ... ... ... ... ... пікірге келеді: тану үшін мемлекеттік
өкілеттігі бар адамдар таным ... ... ... ... ... бір іс жүргізу формасында, ... ... ... ... ... қызмет заңда белгіленген мерзімдермен шектеледі [4, с.3-
10], ... өзі ... ... ... ... ... тергеушінің
танымдық қызметі қай жағдайда да ... ... ... күшті
қарсылық көрсетілу жағдайында өтеді, ол өте жасырын сипатта болады, кейде
ұйымдасқан үлгіде ... ... ... ... [5, с.5]. Соңғы жылдары
Қазақстандық криминалистикада қарсылық көрсету және ... ... ... ... ... ... зерттеулер пайда болды [7,
с.7].
Таным әдістері мен критерийлері туралы мәселелер қылмыстарды тергеу
кезінде ... ... ие [9, с.24]. ... ... қылмыстық іс
жүргізу құқығы және криминалистиканы ғылыми тұрғыдан зерттеу пәні бола
отырып, сонымен ... ... ... ... ... ... ... тексеру, жауап алу, тінту, тергеу эксперименті, оқиға
болған жерде ... ... және т.б. ... ... ... жинаудың көрсетілген құралдары алуан түрлі қызметке ие, ... ... ... ... өзі ... мен ... ... ақпарат
көздері және сондай-ақ дәлелдеудің іс жүргізушілік көздері ... ... ... ... ...... қылмыстық іс жүргізу кодекстерінде бекітіледі [11, с.21].
Ғылымтану адамның танымдық қызметінің амалдарын, тәсілдерін ... ... ... қолдану механизмдеріне, қолдану
субъектілеріне, зерттеу ... ... ... ... ... ретінде ғылымтанудағы танымал әдістер жиынтығын
шығармашылық тұрғыдан қайта жасады, оларды қылмысты ашу, тергеу ... ... ... ... бойынша жүйеледі: диалектикалық әдіс, жалпы
ғылыми әдіс, арнайы әдістер ... Осы ... ... ... ... ... жылдар бойында криминалистер арасында пікірталас ... ... ... ... ... басқаша бір жіктемесін
ұстанады. Ол әдістерді ... ... ... ... бірінші топ –
диалектикалық әдіс, екінші топ – жалпы әдіс және ... – жеке ... [14, ... М.И. Лузгин тану әдістеріне қарай барлық әдістерді
екі үлкен топқа бөлуді ұсынады: ойлау ... ... ... ... ... ... қолданумен байланысты әдістер. Алғашқы топқа
ол көптеген ғалым – ... ... ... әдістер ретінде
қарастыратын әдістерін ... [15, ... ... әдістерге олардың жан-жақтылығы тән. Жетекші теоретиктердің
бірі Р.С. Белкин жалпы ғылыми әдістер жүйесіне мыналарды ... ... ... ... ... ... зерттеудің
математикалық, кибернетикалық және эвристикалық әдістері [23, с.342-345].
Н.С. Полевой жалпы ... ... деп ... ... ... ... суреттеу, эксперимент, үлгілеу, ойлаудың
логикалық тәсілдері – талдау, өңдеу (синтез), индукция, дедукция, ... с.18]. ... ... ... келтіреді: үлгілеу, аналогия,
ұқсастыру, генетикалық талдау, болжаулар ... ... ... ... ... [17, ... ... танымның жалпы ғылыми
әдістерін келесі түрде атап ... ... ... ... ... ... ... (реконструкция ), талдау, өңдеу,
индукция, дедукция, аналогия, абстракциялау және формаландыру әдістері ... Тағы ... ... ... ... орай ... ... [18, с.21]. Көріп тұрғанымыздай, нақты жалпы ғылыми ... ... ... анықтауда өзіндік айырмашылықтар бар. Біздің
көзқарасымыз бойынша, Р.С. Белкин ұсынған жалпы ғылыми ... ... ... Әрине, бұл жүйенің кейбір ұстанымдары тартысқа толы, ол
толықтырулы және түзетілуі тиіс, ал ... ... өзі ... [12, ... әрекеттерінің маңызы жалпы ғылыми әдістер арқылы ашылады. Жалпы
ғылыми әдістер әрбір ... ... ... кезінде қолданылады, бірақ
олардың кейбірін жүргізу кезінде белгілі бір ... ... ... бүкіл жиынтығы қажет етіледі. Бәрінен бұрын барлық жалпы ғылыми
әдістерге деген қажеттілік оқиға болған жерде тексеру ... ... ... ... ғана қолданылады. Әрбір тергеу әрекетінің тану
мүмкіндіктерінің шегі ... ... ... әдіс арқылы анықталады және
ашылады. Сондықтан біз үшін әрбір ... ... ... ... білу аса маңызды. Ғылымның даму логикасы, ғылыми және
практикалық қызметтің ... ... ... алуан түрлі әдістерді
тудырады. Мұның өзі ... ... ... ... арналған жаңа
әдістердің пайда болуымен немесе ғалымдардың криминалистика теориясында
бейнеленген дәстүрлі тәсілдерін нақтылаумен байланысты келеді [13, ... рет ... ... ... ... ... туралы 50-
жылдардың басында жазыла бастады. Осы ... олар ... ... жоқ, ... ... ... ... тексеру немесе сол кездегі
тергеу әрекеті аясында тікелей оны жүргізу кезінде қолданылды, ... ... ... мүмкіндіктерін шектей түсті [55, с.18-80]. Негізінен
оларға бақылау, суреттеу, ... ... ... [20, с.187], ... с.127] сияқты мұндай әдістер 60-жылдардың басында ғана жалпы ғылыми
әдістер мәніне ие болды. Егер үлгілеу осы ... ... ... ... мәнге ие болса, бірақ оның барлық мүмкіндіктері танылмаған
болса, онда әдіс ретінде ... сол бір ... ... ... ... ғана зор ... ие болып кеткен жоқ. Ол оқиға болған
жерді тексеру, тінту сияқты дәлелдемелердің басқа да көздерімен бір қатарда
тұрды. ... осы ... ... әдіске қатысы тұрғысынан сол кезде және
қазіргі уақытта да қылмыстық іс жүргізушілерде де, ... де ... мен іс ... ... түсіндіруде бірыңғай әдіс жоқ. Оны тергеу
эксперименті немесе оқиға болған жерді ... мен ... ... ... ... жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту сияқты түрлі іс
жүргізу формаларында қарастырылып келген және қарастырылып жүр. ... ... ... ... де қарастырады, эксперименттік әдіс [22, с.18]
немесе қайта құрастыру әдісі [20, с.67], я ... ... ... жаңғырту әдісі деп те атайды [23, с.37].
С.П. Митричевтің атап өтуінше, тергеу эксперименті ... бар ... ... ... ... ... айғақтарын тексеру құралы
ғана болып табылады, сонымен бір уақытта ол жаңа дәлелдерді ... ... ... бола ... [22, ... ... мәселен, С.С. Степичев сол кездің өзінде «Оқиға болған
жерге баруды жеке тергеу әрекеті» ... ... ... ... оқиға
болған жерді тексеру, жауап алу және ... ... ... ... ол осы ... ... ... немесе
жатқызылуы мүмкін емес [3, с.23].
Кейіндеу А.И. Васильев пен ... ... ... ескере отырып, жеке тергеу әрекеті ретінде ... ... ... ... ... мен ... ... әзірлеу,
соның негізі ретінде оқиға болған жерде айғақтарды тексеруді алды [22,
с.85].
Тергеу экспериментінің табиғаты мен ... ... сол ... екі ... болды. Бірінші көзқарас өкілдерінің пікірінше, тергеу эксперименті
жеке тергеу әрекеті емес, тергеулік тексерудің бір түрі ... ... ... ... жүргізу кезінде дәлелдерді тексерудің тактикалық
тәсілі ... ... Бұл ... ... ... ... және т.б. ... ... ... ... ... заңды табиғаты бойынша өрлеу
сатысындағы тексерудің ерекше бір түрі болып табылатындығын атап өтеді ... ... ... эксперименті – куәлар немесе айыпталушылардың
айғақтары ... ... ... ... ... ... болған оқиғаны жасанды түрде қайта жаңғырту немесе фактілерді
бейнелеу болып ... деп атап ... [26, с.54]. ... ... ... егер ... ... қайсыбір күрделі емес
эксперименттерді жүргізу қажеттілігі туындаса, мәселен, ... ... ашу ... ... ... осы ... ... соң
хаттамада оқиға болған жердің тексерілуін бейнелеп көрсетуі тиіс ... ... ... бір ... та ... оны ... тергеу
экспериментін жеке тергеу әрекеті деп санады, мұның өзі оны ... ... мен ... ... ... арқылы ерекшеленді.
Мұндай көзқараста Н.И. Гуковская, В.П. Колмаков, ... ... ... Ш.М. Мажитов, А.Я. Гинзбург және т.б. жатады. Мәселен,
В.П. ... пен ... ... В.П. Колмаковтың өзі тергеу
экспериментін жеке тергеу әрекеті деп санады. Ол белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... алу мен тексеру үшін
жүргізілуі тиіс деп есептеді ... ... ... тергеу
эксперименттерінің түрлері мен оларды жүргізу тактикасын анықтап берді [30,
с.6]. Р.С. Белкиннің ... ... ... ... ... тергеу экспериментінің бір түрі деп санады» [20, с.30].
Тергеу эксперименті және айғақтарды тексеру мәселесіне арналған жоғарыда
келтірілген көзқарастар ... ... ... ... ... мүмкіндіктерін кеңейте түсті. Бірақ ... ... ... іс жүргізу формасымен шектелген еді.
1958-1960 жылдары жаңа қылмыстық іс жүргізу заңнамасының қабылдануы ... ... ... жаңа ... ... [32, с.23].
Одақтас республикалардың қылмыстық іс жүргізу заңнамасы арқылы тергеу
эксперименті, оқиға болған жерді ... тану ... ... ... ... ... Алайда, тану «Жалпы одақтық маңызға» ие болғанымен,
айғақтарды ... мен ... ... ... ... республикалардың
тергеу әрекеттері жүйесінде әртүрлі тұрғыдан қарастырылып келді.
Біздің республикамыздың қылмыстық іс ... ... екі ... қарастырылған – оқиға болған жерде айғақтарды тексеру (Қаз ССР ҚІЖК
130-1-бап.) және тергеу эксперименті ( Каз ССР ҚІЖК ... ... [33, ... ... ... қызметін заңнама былай түсіндіреді:
130-1-бап. Оқиға ... ... ... ... оған
қатысушылардың әрекеттеріне немесе іс үшін маңызы бар оның басқа да ... ... бар ... ... ... ... ... тексеру мен нақтылау қажет болған жағдайда, тергеуші немесе
анықтау ... ... адам ... ... және ... бірге ол көрсеткен жерге келіп, куәгерлердің қатысуымен тексерілуші
айғақтарды оқиға болған жердегі фактілік жай-жапсармен салыстыра алады.
131-бап. Тексеру кезінде ... ... ... ... ... ... ... тексеру мен нақтылау қажет болған
жағдайда, анықтауды жүргізуші адам немесе тергеуші іс үшін ... ... ... қайта жаңғырту жолымен тергеу экспериментін
жүргізеді.
132-бап. Тергеу эксперименті болған ... ... ... ... ... мотивациялық қойылым бойынша жүргізіледі. ... үшін ... ... ... ... ... ... да адамдар тартылуы мүмкін.
Басқа одақтас республикалардың қылмыстық іс ... ... ... ... ... эксперименті мен оқиға ... ... ... ... бір ... ... бекітілген. Дәл анықтама Тәжік
ССР ҚІЖК-нің 183-бабында келтіріліп, ол «тергеу эксперименті және ... ... ... ... деп аталды. Бұл бапта деректерді тексеру
мен нақтылау ... ... ... бір оқиғаның жай-жапсары арқылы
іс әрекеттерін қайта жаңғырту арқылы ... ... ... ... ... ... айыпталушы, куәлар қатыса алады деп атап
көрсетілді. Осы баптың басқа бір ... ... ... болған жердегі
мән-жайларға қарай айғақтарды салыстыру арқылы сезіктінің, айыпталушының,
жәбірленуші мен куәлардың қатысуында олардың айғақтарын ... ... ... ... [34, с.130].
РСФРО (183-бап) [35, с.116], Белорусь ССР ... ... ССР ... [37, с.129], Грузия ССР (183-бап.) [38, с.115],
Молдавия ССР (162-бап.) [39, с.105] ... іс ... ... ... жеке тергеу әрекеті ретінде қарастыра отырып, ол белгілі бір
оқиғаның жай-жапсарлары мен ... ... ... ... іс үшін маңызы бар деректерді, дәлелдерді тексеру мен ... ... деп атап ... ССР ... іс ... заңнамасында (172-бап., 173-бап.) [40,
с. 109-110] біздің республикадағыдай екі тергеу әрекеті қарастырылған –
оқиға болған жерде ... ... және ... ... ССР (185-бап.), Литва ССР ... ... ССР ... 42, с.128; 43, с.96] қылмыстық іс жүргізу кодекстерінде дербес
тергеу әрекеті ретінде оқиға ... ... ... ... бекітілді.
Латвия ССР-ның ҚІЖК-нің 185-бабында [41, с.117] және ... ... ... ... ... ... ... жерде жай-жапсарларға орай айғақтарды
салыстыру арқылы айыпталушының, сезіктінің, жәбірленушінің немесе куәлардың
қатысуында айғақтарды тексере ... деп атап ... [40, ... ССР ... [44, ... және ... ССР ... [45,
с.110] Қылмыстық іс жүргізу кодекстерінде «Оқиғаның жай-жапсары мен мән-
жайларын ... ... ... өз ... ... ... әрекеті
қарастырылды, яғни осы одақтас республикалардың ҚІЖК-де тергеу эксперименті
де, оқиға болған жерде айғақтарды тексеру де қарастырылған жоқ, ... ... ... ... ... ... ... және
Украина ҚІЖК-нің 194-бабындағы оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-
жайларының анықтамасын салыстыра ... осы ... ... ... ... бір ... бар ... көрсетуге болады. Атап
айтсақ, Қырғызстанның ҚІЖК-нің 174-бабында тану үшін көрсету, куәландыру,
тексеру ... ... ... ... мен нақтылау тергеу әрекетінің
мақсаты болып табылса [45, с.337], ал ... ... іс ... ... ... ... немесе басқа да тергеу әрекеттерін
жүргізу кезінде алынған ... ... ... ... ... ... алу ... тексеру мен нақтылау
қарастырылады [44, с.246].
Сонымен, ... іс ... ... ... ... ... тергеу әрекеттері мақсаттарының түрліше түсіндірілуі ... ... ... ... өзі олардың танымдық мүмкіндіктерін
шектейді. Негізінен олар айғақтарды тексеруге (Литва), басқа бір ...... ... тану үшін ... ... тексеру,
жауап алу (Қазақстан), іс үшін маңызды деректерді тексеру ... ... ССР, ... жүргізу барысында алынған деректерді тексеруге ... ... ... ... ... емес, мұнда қолда бар
дәлелдерді тексеру мақсат болып табылады (ҚІЖК-нің 208-бабы), мұның өзі осы
тергеу әрекетінің танымдық ... ... ... түсті.
Демек, одақтас республикалардың қылмыстық іс жүргізу заңнамасында
қарастырылушы тергеу әрекеттерінің ... ... мен ... ... ... ... жоқ. ... қатар осы тергеу әрекеттерінің
танымдық мүмкіндіктерін, оған ... ... ... ... ... мен пайдалану әдістемесін анықтауға арналған
ортақ тәсіл жасалған жоқ.
Егер тергеу әрекеттері жүргізілетін жер ...... ... жер және ... ... жерде айғақтарды тексеру туралы айтар
болсақ, мәселен Украина немесе Қырғызстан ҚІЖК-нің құрылымын алайық, онда
мұның ... де ... ... жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта
жаңғырту ... ... ... ... ... Мұның өзі өз бетінше іс жүргізу деңгейін төмендетіп,
белгілі бір тұрғыда ... алып ... ... Украина ССР ҚІЖК-нің 195-
бабы тексеру, сондай-ақ қайта жаңғырту хаттамаларын жасауға бірыңғай талап
қойды. Негізінде осы екі тергеу ... ... іс ... ... бойынша
әр түрлі сипатта келеді [45, с.124]. Сондай-ақ, тағы бір мысал ... ... ... ... арналған түсініктемесінің 3-
тармағында тергеу әрекеті өз ... жеке ... ... болуына, сондай-ақ
басқа да әрекеттердің бір бөлігі, мәселен ... ... ... ... ... жол ... [4, с.145].
Біздің республикамыздың қылмыстық іс жүргізу заңнамасында бұл ... ... әрі ... ... ... шешімін тапқан. Тергеу әрекеті жеке
тарау етіп берілді, мұнда ҚазССР ҚІЖК 131-бабы ... ... ... ... ... тексеру мен нақтылау қажет болған жағдайда»
оны жүргізуге арналған негіздемені қарастырады. Қаз СРО ... ... ... ... ... «тергеу әрекеті ... ... ... куәгерлердің қатысуымен мотивацияланған қаулы
бойынша жүргізіледі. Оған қатысу үшін ... ... ... мен ... тартылуы мүмкін». ҚазСРО ҚІЖК-нің 133-бабы тергеу
экспериментінің хаттамасында қойылатын талаптардан құралады [33, ... ... жеке ... ету мол ... тудырады, оның өз
бетінше жүргізілуіне әсер етті. Мұнда мына бір ... атап өту ... ... ... ... бұрынғы баптардың мазмұны бір
ғана 239-бапқа біріктірілген. Мұның өзі, ... ... ... ... танудағы осы бір маңызды әдістің рөлін төмендете
түседі.
Тергеу ... ... ... адамдарға қатысты мәселе
тергеушінің ... ... ... ... ... ... әзірлемеден өтуі
және егжей-тегжейлі реттелуі қажет. Кейде бұл ... ... ... іс ... кодекстерінде арналған түсініктемелерде атап өтіледі.
Мына бір жағдайға көңіл бөлу керек, яғни Қаз СРО ҚІЖК-де ілгері де ... ... ... ... ... да ... атап
өтілмейтін. Бірақ бұл эксперттің маманмен ... ... ... ... редакциясы [33, с.90]. Сондықтан Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... ... [46, 106б.].
Беларусь ССР ҚІЖК 182-бабына арналған түсініктемесінің 2-тармағында
тергеу ... ... ... ... ... сезіктілер,
айыпталушылар, жәбірленушілер, куәлар қатыса алады деп атап өтілген. Ал ... ... ... ... ... ... ... адамдардың қатысуы ұсынылады [34, с.112]. РСФРО ҚІЖК 183-бабына
арналған түсініктеменің 7-тармағында өз ... ... ... ... ... бірнеше айыпталушылармен тергеу экспериментін
жүргізуге жол беруге болмайтындығы атап ... [33, ... заң ... ... ... бас ... қатысты
түрде айыпталушының, сезіктінің немесе басқа да ... ... деп атап ... ... ... ... ... болу немесе болмау мүмкіндігі жағдайында, ... ... ... іс ... ... ... сезікті де, айыпталушы да
мәжбүрлі тәртіпте тергеу әрекеттерін ... ... ... және ... ... ... міндетті түрде қатысуын қайта
жаңғырту түріне қарай егжей-тегжейлі қарастыру керек.
Қылмыстық сот ... ... ... және ... ... ... іс жүргізу кодекстері қабылданған соң,
тергеу тәжірибесі тергеу әрекеттері деректерін жүргізудің ... ... ие ... Теориялық негіздеу қажеттілігі туындады.
Заң басылымдарының беттерінде тиісті тәжірибені жетілдіруге бағытталған
ғалымдардың еңбектері жариялана ... Р.С. ... ... ... ... кеңейтті, оны тергеу әрекеті ретінде ғана ... ... ... ... де қарастырды, тергеу экспериментін сараптау және сот
эксперименттерінен ажыратып көрсетті, олардың теориялық негіздерін терең
баяндады. Оның ... ... ... ... ... ... Яғни,
эксперимент белгілі бір оқиғаны немесе фактіні жай ғана қайта ... ... ... ... ... ... құрылған (қайта
жаңғыртылған ) жағдайларда әрекет жүргізуді ... ... ... ... ... ... ) жағдайлар қаншалықты шынайы болса, оның
нәтижесі де соншалықты дәлме-дәл ... [31, ... Р.С. ... ... ... ... кеңейтуді
ұсынды. Оның пікірінше, тергеу эксперименті арнайы тәжірибе (эксперимент)
болып табылады, оның мақсаты қолда бар және жаңа ... ... ... маңызды тиісті фактілердің болу немесе болмау мүмкіндіктеріне қатысты
тергеу болжауларын бағалау болып ... ... ... ... ... дәлелдеудің осы көздерін
танытты, олар тергеу эксперименті өз алдына дербес ... бола ... ... ... және бағалау үшін зор мәнге ие, оның ... іс ... ... ... ... ... үшін ... жүргізуден көрінеді» деп атап өтеді [48, с.88]. Ары қарай осы
тергеу әрекетінің маңызын аша отырып: Ол «осы ... ... ... ... жағдайда істі тергеу үшін маңызды мән-жайларды қайта жаңғырту
іске асыралатындығын» көрсетті [48, с.88].
А.Р. Ратинов эксперименттің ... ... ... ... ең ... оны ... ... және
субъективті шарттарын талдау мен өңдеуден құрылады [14, с.298].
М.Б. Хилобок тергеу экспериментін дәлелдерді ... мен ... ... анықтады, олардың мазмұны қылмыстық істер бойынша дәлелдеуші
ақпараттарды, болжауларды тексеру үшін ... ... ... отырып, тәжірибе жүргізу және жаңа дәлелдерді алу болып табылады
[49, с.271]
Көрсетілген тергеу әрекетіне қатысты ... да ... ... Ең ... М.С. ... ... қатысты болды, ол осы әрекетті тексерудің
(осмотр) ерекше бөлімі деп санады [50, с.131]. Бұл пікірді ... В.М. ... ... [51, ... ... эксперименті мәселелеріне В.М. Глызырин ... ден ... Бұл ... ... ... жеке ... зерттеу
кезеңі, сондай-ақ қылмыстық іс жүргізу заңнамасында ... өз ... ... ретінде пайдаланылған эксперименттік әдісті анықтады [48,
с.5]. Олар тергеу экспериментінің мақсаты, белгілі бір іс үшін ... ... ... ... ғана ... ... ... лайықталған деген
пікірге келді [52, с.16-17].
Эксперимент пен қатар айғақтарды тексеруге де назар аударылды. Л. Соя-
Серко ... ... өз ... ... ... ... ... ал мұның өзі өз кезегінде тергелуші оқиғамен байланысты орын
және объектілер туралы бұрын жауап ... адам өзі атап ... ... ... бейнелейді. Осы тергеу әрекеті кезінде осы орынның
фактілік жай-жапсары зерттеледі, қолда бар фактілерді тексеру және ... ... ... ... ... салыстырылады [53, с.12].
Сөйтіп, оқиға болған жерде айғақтарды тексерудің танымдық функциясы ... ...... түсіндіруі және оқиға болған жердегі фактілік
жай-жапсардың бірігуімен анықталады [54, с.116]. Қазақстандық ғалымдар Ш.М.
Мажитов пен А.Я. Гинзбург ... деп атап ... ... болған жерде
айғақтарды тексеру өз алдына дербес ... ... ... ... ал ... ... ... сезіктінің, айыпталушының айғақтарын-
дағы жиналған дәлелдердің тексеруінен, нақтылануынан ғана емес, сондай-ақ
жаңа дәлелдерді алуға болатындығынан да ... ... Олар ... ... ... бұрын болуы тиістігі, оны жүргізу кезінде қандай алдын-
ала дайындық жұмыстары іске асырылуы қажет ... ... осы ... ... көрсетіледі.
Тергеу әрекетінің маңызын аша отырып, авторлар ... ... ... ... ... ... отырып, қандай қиын ой
еңбегін атқаратындығын атап өтеді. Тергеуші орын алған жай-жапсар мен ... ... ... бұл жағдайда ... ... ... ... оларды жою туралы кенеттен ... ... ... ... ... ... ... болып
өткен оқиғаларды қайта жаңғыртудың толыққандылығы мен ... ... ... ... ... бұл үшін ... ... (реставрация) және
эксперимент жасау әдістеріне жүгінуге тура ... ... ... жай-
жапсардың қайта жаңғыртылуы, оқиға болған ... ... ... басқа адамдардың айғақтарымен сәйкес келуі оқиға болған жерде
айғақтардың тексерілу нәтижелеріне зор дәлелдеу ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Уақыт өте келе «Айғақтарды тексеру » атты ... ... ... оқиға болған жердегі жай-жапсармен салыстыру» деп өзгерту
туралы ... ... ... кейіннен В.М. Уваров атап ... ... осы ... ... ... ... бейнелей алмайды
[56, с.97]. Оның пікірінше, осы әрекеттің барынша дәл атауы – «Айғақтарды
тексеру». Ол өз алдына дербес ... ... ... ... ал атауы оның
мақсатын айқын көрсетіп, оны ... ... ... бөліп көрсетуге
мүмкіндік береді.
Айғақтарды тексеру арқылы ... ... ... ... ... жердегі жай-жапсар куәларының және бұрын өткізілген тексеру
нәтижелерінің сәйкестігі белгіленеді, мұның өзі ... ... ... ... қатысушының хабардар болуын немесе хабарсыз болуын көрсетеді
[56, с.13]. Р.С. Белкин де осылай деп тұжырымдайды [57, ... ... ... ... ... ... элементтері
де енеді деп атап өтеді. Бұл элементтер өзара байланысты келеді. Оның,
пікірінше бір әрекеттің ... бір ... сан ... ... ... ... сапасын өзгерте алмайды [58, с.47].
М.О. Селиванов оқиға болған жерде айғақтарды тексеру деп, тиісті ... ... ... ... ... ... айғақтарды қайта жаңғыртуынан
көрінетін тергеу әрекетін түсінеді. Кейбір жағдайда әрекеттерді бейнелеп
көрсетеді, бұл ... ... ... ... ... айғақтарды оқиға болған жердегі нақты жай-жапсармен салыстыру
арқылы атқарылады [59, с.104].
С.А. Шейфер айғақтарды тексеру деп жауап алу мен ... ... ... ... ... ... түсіну керек деп көрсетеді, мұнда
бақылау мен сұрақ алу біріге түсіп, бірін бірі ... [10, ... ... ... О.В. ... ... Ол ... барлық одақтас республикалардың ҚІЖК-де орнығуы тиіс деп санады.
О.В. Авсюк айғақтарды тексерудің күрделі ... ... ... ... ... ... алу мен бақылау құрайды, олар бір ғана ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Оқиға
болған жерде айғақтарды тексерудің басты танымдық мақсаты жеке ... мен ... ... ... ... ... сәйкестіктер
немесе алшақтықтарды айқындау болып табылады [60, с.10].
Қырғызстан (174-бап.) мен Украинаның (194-бап.) қылмыстық іс ... ... ... мен мән-жайларын қайта жаңғырту өз
танымдық мүмкіндіктері ... ... екі ... ... ... ... Атап айтсақ, Украинаның ҚІЖК-нің 194-бабына арналған
түсініктеменің ... бұл ... ... ... ... едәуір көлемді болып келеді, өйткені ол ... ... ... [44, с.123].
Оқиғаның жай-жапсарлары мен мән-жайларын ... ... ... ғалымдардың пікірлері бір-бірінен ... ... ... ... ... жай-жапсарлар мен мән-жайларды қайта
жаңғырту өз ... ... ... ... ... ол дәлелді тексеру мен
нақтылау, тергеу болжауларын бағалау және жаңа ... ... ... ... ... ... көрінеді деп есептейді. Оқиға
болған жерде айғақтарды тексеруге ... ... ... деп атап ... ... ... одақтас республикалардың қылмыстық іс жүргізу кодекстерінде
қарастырылмаған болса да жүргізіледі, өйткені ол ... ... ... іс ... ережесін бұзбайды, бірақ қандай іс
жүргізу формасында іске асырылу мүмкіндігін атап көрсетпейді [61, с.203].
М.В. Салтевский ... ... мен ... ... ... ... жерде алдын-ала жауап алынған ... ... ... ... мұнда адам белгілі бір орында өз ... ... өзі өз ... ... ... ... салыстыру
мүмкіндігін береді. Оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғыртудың
маңызы бір ... ... ... ... ... ... жол ... Сол себепті осы тергеу әрекетінің мазмұны тергеу
эксперименті мен оқиға болған жердегі ... ... ... Сөйтіп
екі жеке тергеу әрекеттерінің міндеттері бірігеді [62, ... ... ... ... пікір алшақтықтарына қарамай
криминалистика ғылымында қылмыстың мән-жайларын қайта жаңғырту арқылы таным
әдісі тергеу экспериментінің немесе айғақтардың ... ... ... я ... өз ... ... іс жүргізу формасын иелене алады
және бір уақыт ішінде эксперимент пен ... ... ... ... ... ... алады. Бұрынғы КСРО кеңістігінде
қылмыстың мән-жайларын қайта ... ... оның ... ... ... ... ... қазақстандық ғалымдар
В.И. Попов пен Қ.А. Бегалиев ... ... В.И. ... ... ... ... ... жүйесін оқиға болған жерді тексеру
шеңберінде бейнеледі [64, с.29]. Сол дәуірдегі басқа криминалистер кейіннен
тактикалық ... мен ... ... ... ... ... әзірлеу
кезінде, қылмыстың жай-жапсарларын қайта жаңғырту әдісін қолдану идеясына
бей-жай қарады. ... ... ... ... ... Е.Ф. Коновалов [67, с.77], Н.И. Порубов [68, с.115-126], О.Я. Баев
[69, ... В.А. ... және А.А. ... ... [70, с.117] ... жаңғырту әдісін тексеру ... ... ... ... ... таным әдістерін
әзірлеу мен қолдану ... де іске ... 70- ... ... ... Х. ... версияларды тексеру үшін эксперимент қолдануды
егжей-тегжейлеп, оны жалпы теория мен ... ... [72, ... бір ... ... ... ... үлгілер және
криминалистік тәжірибе» мақаласында оқиға болған жерді ... ... ... ... ... ... негізінде құрастырылған ойлау
модельдерін құрастыру туралы теорияны дамытты, соның нәтижесінде «қылмыстың
барысы ... ... бір ... ... бір ... туралы білім» алуға
болатындығын көрсетті [73, с.344].
Сонымен, криминалистиканың теориясы мен тәжірибесі оқиға болған жердің
жай-жапсарлары мен ... ... ... ұғымының маңызы туралы
бірыңғай көзқарас жасай алмады. Қазақстан Республикасының ... ... СРО ... және ... да мемлекеттердің заңнамаларына
жасалған талдау көрсеткендей, ... ... ... ... мен ... ... ... мәселесіне деген теориялық көзқараста өзіндік
бірлік жоқ. Пікір алшақтарының себебі мынадан көрінеді:
криминалистика теориясында ... емес ... ... жалпы ғылыми әдістің
танымдық маңызы ашылған, оқиғаның жай-жапсарлары мен ... ... ... ... ... бұрмаланады;
оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту, бірқатар тергеу
әрекеттерінде оқиға болған ... ... ... ... ... ... ... тексеру, тінту, жауап алу сияқты орын алады, олар ... ... ие, ... ... ... алайда бұл
аспектілер толық шамада зерттелмеген;
бұрынғы КСРО-ның кейбір республикаларында қылмыстың жай-жапсарлары мен ... ... ... өз алдына дербес іс жүргізу формасы берілген
болатын, мұның өзі ... ... ... өте ... ... ... Оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын ... ... ... және ... параграфта атап өтілгендей, «қайта ... ... ... танымның жалпы ғылыми ... ... ... ... ... сот ... және криминалистика
теориясында «оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту» ... ... ... танымның эксперименттік әдісінің элементі
ретінде, немесе оқиға болған жерде айғақтарды тексеру кезіндегі ... ... ... ... Криминалистиканың жетекші
теоретиктерінің бірі Р.С. Белкин жалпы ғылыми әдістер тізбесінде – ... ... ... ... ... ... әдісінің
математикалық, кибернетикалық және ... ... ... ... мен мән-жайларын қайта жаңғырту, қайта құрастыру
(реконструкция), қайта жаңалау ... ... ... ... ... оның ... ... әдістерін интерпретациялауда
қайта жаңғырту және қайта құрастыру элементтері құрайды. Мәселен, ол ... ... ... дегеніміз – бұл басқа элементтермен байланыстыра
отырып, берілген немесе өзгермелі жағдайларда құбылысты жасанды түрде қайта
жаңғырту» [12, с.349]. ... ... Р.С. ... ... деп атап ... ... ... үлгілеу әдісінің мәні ғылыми таным нысанын үлгіге
орналастыру және үлгіні зерттеу, оны ... ... ... ... ... Ары ... ол ... деп жазады: «үлгілеудің бір түрі
қайта құрастыру болып табылады, яғни ... ... ... ... ... ... ... құбылысты, оқиғаны, нысанды бастапқы
күйінде оймен емес, шынайы түрде қайта жаңғырту» [12, с.349].
Кейбір криминалистік ... ... ... ... ... ... ... құрастыру, айғақтарды тексеру ұғымдарымен мәндес етіп
қолданылады. Кейбір одақтас республикалардың заңнамаларында (Қырғыз ... [45, с.89], ... ССР ҚІЖК [44, с.91]) ... ... ... жай-
жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту» дегенді өз алдына дербес тергеу
әрекеті бекітілгеніне ... ... іс ... ... ... ... әдістер жүйесінде қарастырған жоқ.
Материалды дүние обьектілерін танудағы ойлау қызметінде адам ... ... ... әдістер (бақылау, суреттеу):
логикалық тәсілдер (талдау, ... ... ... ... ... ... жаңғырту, елестету, үлгілеу, интуиция);
математикалық әдістер (арифметикалық) және т.б. [74, ... ... ... ... ... ... ... «қайта
құрастыру», «қайта жаңалау», «үлгі», «үлгілеу», ... ... ие. Орыс ... ... ... ... ... синонимі «қайта жасау» [76, с.77]. Қайта жаңғырту, қайта жасау
сөздері ... ... зат ... Н.Ю. ... ... ... С.И. Ожеговтың түсіндірме сөздігінде «қайта жаңғырту»
етістігі бір ғана ... ие сөз, ол ... ...... ... ... ... жасау). Жадында қайталау, жаңарту өткен күннің
бейнесін қайта жаңғырту [77, с.78]. «Қайта жасау» синонимінің екі ... ... – бір ... ... ... ...... жаңғырту, қайта
жаңарту, көшірмесін қайталау. «Қайта құрастыру» сөзі де С.И. ... ... ... сәйкес қос мағынаға ие: алғашқысы – түбірлі қайта
орнату, бір нәрсені жаңа негізде ұйымдастыру; ...... ... ... бойынша қайта қалпына келтіру [77, с.438].
«Қайта жаңалау» сөзі С.И. Ожегов пен Н.Ю. ... ... ... екі ... ие: біріншісі – бұзылған, қираған ескі, өнер
ескерткішін бұрынғы ... ... ... ... ... екіншісі –
бұрынғы құлатылған саяси құрылысты қайта қалпына келтіру [77, с.469].
С.И. Ожегов пен ... ... ... ... сөзі бес ... бір ... үлгісі; кішірейтірілген көшірме немесе макет; ... ... ... ... ... қандай да бір құбылыс немесе физикалық
обьектінің схемасы; манекен қыз [77, с.228]. «Эксперимент» сөзі ... Н.Ю. ... ... ... тәжірибе ретінде түсіндірледі [77,
с.316-596].
Сонымен, өзінің семантикалық мағынасы ... ... ... ... ... ... ... «эксперимент» сөздері-ұқсас емес
сөздер, алайда осы сөздерінің семантикасында бір нәрсені жасауға байланысты
сәйкес элементтер ... ... ... және ... ... ... тұрғыдан барынша жақын келеді.
Мұның барлығы толық көлемде қайта жасауға болмайтын, болып өткен ... ... ... тергеушінің танымдық қызметінде қолданылады,
тікелей қатынасқа ие. Бұл сөздердің ... ... ... ... ... ... ие, тергеушінің танымдық қызметінің бір функциясын
атқарады. ... өзі ... ... ой ... ... ... ... ойлау қызметінің тәсілдерімен және материалды дүние
нысандарын тану тәсілдерімен бірге ... ... және ... ... ... ... бір ... оқиғасы қылмыстық іс жүргізуде таным обьектісі ретінде
функция атқарушы және өзара әрекеттесуші элементердің ... ... ... ... қажетті әрі жеткілікті белгілеріне ие
болады ... ... және сот ... ... фактілік деректерді
зертеу шамасына қарай тергеуші мен сот қылмыстың мән-жайлары туралы білімді
игереді. Психо-физиологиялық ... ... ... ... ... обьективті жүйенің бейнесі ретінде көрінеді. ... ... ... ... ... отырып, қылмыс туралы көріністер
жиынтығы жасалушы, екінші жүйе ... ... бұл жүйе ... ... ... тиіс [15, ... ... алуан түрлі құрылымдық байланыстары адам санасында
күрделі логикалық құрылымдар ретінде бейнеленеді. Әрине, обьективті жүйе
барлық ... ... ... ... келеді, бірақ бұл оймен бейнелену
обьективті жүйеге ... ... ... ... өзі ... ... заңдарының
бірі ұқсастық заңында айтылған. Әрбір шынайы зат немесе процес есепсіз мол
қасиеттерге, белгілерге ие. Бейнелеу шегі ... ... ... ... маңызы туралы субьективті түсініктермен, екіншіден
осы құбылыстардың бақылана ... ... [79, ... ақиқаттың негізгі мазмұны – қылмыс өткен күнге жатады, ол
қазіргі күнмен, ағымдағы танымдық қызметпен бақыланбайды. ... ... ... ... қол ... ... күн өткен күннің нәтижесін көрсетеді, осы
тұрғыдан алғанда әрбір обьект ... ізі» ... ... ... қалпына келтіру әдістері оларды тану үшін жетекші рөл атқарады.
Мәселен, жәбірленушінің мәйітін ... ... ... оның ... ... ... көреді, мұның өзі оның ... ... ... ... ... ... тартып жатқаны
туралы ойға әкеледі, немесе қылмыскердің пәтерге ... ... ... есік ... күш ... оның ... ... сызат
түскен жерлерін көре отырып, тергеушінің санасында қылмыскердің ломмен
есіктің қорабынан есікті ... ашып ... ... пайда болады.
Мынадай сұрақ туындайды: «тергеушінің ойлау қызметінде не нәрселер болып
жатады: үлгілеу ме әлде ... ... ма? ... қылмыс әрекетін
тану кезінде, тергеушінің ойлау процесі үлгілеу процесі ретінде қарастыру
қалыптасқан [81, с.147]. Біздің көзқарасымыз ... ... өзі ... ... қызметі күрделі құрылымға ие, ол танымдық зат ерекшеліктеріне,
тергеу ... ... ... ... мәліметтердің мазмұнына, таным
құралдары мен тәсілдеріне байланысты болады. Оймен елестету, оқиға ... ... ... ... ... ... туралы түсініктермен
тығыз байланысты, мұның өзі қылмыс ... ... және ... ... ... тәжірибелік қызмет тұрғысынан көрініс табады. ... ... ... ... мен қайта жаңғырту элементтері бар деп
атап өтуге ... ... ... ... ... ... кезінде сезімдік қабылдау
нәтижелері – мейлі, ол оқиға болған жерді тексеру немесе айғақтарды алу, я
болмаса тергеу эксперименті, немесе ... ... ... ... ...... ... жеке тәжірибесінен және жалпы криминалистика
ғылымынан алған бүкіл білім жиынтығы арқылы өзара белсенді әрекетке ... ... ... ... ... және ... өңдеу арқылы
тергеуші санасында өткен күнге қатысты нақты оқиға бейнесі пайда ... өзі ... ... ... ... бейнесі болуы қажет.
Қайта жаңғырту – қабылдауды, бақылау нәтижелерін және тергеуші ... ... ... ... ... өңдеудің ерекше түрі [82,
с.128].
Қайта жаңғырту – тергеушінің талдау және шығармашылық ... ... ... ... ... ... маңызы зор. Қылмыстың мән
жайларын тану – ... ... ... ... болып табылады, оны
шешудегі әрбір қадам елестетуді талап етеді. Нәтижесінде тергеуші ... өзі ... ... бір ... ... ... ... – көрнекілік бейнелер (көбіне құбылыстардың, заттардың,
процестердің, жағдайлардың, адамдардың көру және есту ... ... ... ... ... жай-жапсарлармен, түрлі заттармен, қылмыстың
ізі қалған заттарымен, куәлардың айғақтарымен, құжаттармен және т.б. пайда
болады. Тергеушінің оймен қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... ... [82, с.117].
Мәселен, оқиға болған жердегі жай-жапсарды ... ... ... ... фактілердің байланыстарын ойластырады, ... ... ... ... ... өз ... жүгінеді.
Бұл жағдайда сезімдік – көрнекілік бейнелер болжаулармен ұштасып кетеді, ал
соңғылары қабылдауға және ... ... әсер ... ... ... ... ұғымдармен жұмыс істеуге, оларды біріктіруге, фактілер
арасында байланыс орнатуға көмектеседі, тергеуші санасында оқиға көрінісін
қайта ... ... ... және ... ... тергеу
міндеттерін шешу үшін қолдануға көмектеседі. Сөйтіп, оймен қайта жаңғырту
сезімдік – көрнекі ... мен ... ... ... ... ... [82, с.127].
Адамның ойлау табиғатына үздіксіз даму, өзгеру, жаңару тән, ол тергеуші
санасында қалыптасатын ойлардың қасиетін де ... ... ... ... ... ... олар жаңа ... толыға түсіп
дамиды. Қылмысты тергеу кезіндегі тергеушінің ойының динамикалығы мен
ықтимал ... ... ... диалектикалық бірлігін
құрайды [82, с.91].
Бейнені қайта ... ... бір ... ... ... ... әсіресе, сезімдік бейнелер жүйесі оларды біршама тұрақты етеді.
Осыған байланысты оймен ... ... ... ... ... ... ... сақтайды. Оймен, үлгілеуге қайта жаңғыртуға
қарағанда, жылжымалылық қасиеті тән болып келеді.
Оймен қайта жаңғырту ... ... ... ... ... ... ... жолдарын және оны тану тәсілдерін ... ... Бұл ... ... ... яғни олар тергеушінің
ізденіс жұмысын бағыттап отырады.
Оймен үлгілеу арқылы болжамдық түрде фактілер мен ... ... ... оның ... ... арасындағы тікелей
қабылданбайтын байланыстар ... ... ... ... ... қайта жасау үшін алғы шарттар құрылады. Сондықтан, оймен үлгілеу –
болжауларды құру мен тексеруге арналған ... ... ал ... ...... ... ... табылады, соның көмегімен фактілер, олардың
арасындағы логикалық байланыс түпкілікті орнығады, ... соң ... ... ... ... ... ... тән ойлау қызметінің ерекшелігі мыналар ... ... ... ... ойлау бейнелерінің қалыптасуы; қылмыстық және
қылмыстық іс жүргізу ... ... ... мен ... ... ... мен пайдалануы. Белгілі бір құқықтық білімдер ... ... ... ... құқық нормалары өзіндік бір сүзгі
қызметін атқарады.
Осы арқылы ойлау бейнелерін қалыптастыру үшін ... ... ... ... ... ... бейнелерін қалыптастыру іс жүргізу
актілерінде (хаттама, схема, жоспар) таным нәтижелерін және іс ... ... ... бір ... жүргізіледі, мұның өзі үлгілеуде
атқарылуы мүмкін емес.
Оймен үлгілеу және ... ... ... ... ... шешілуші
міндеттерге байланысты. Оймен үлгілеу құрылымында қылмысты тергеу кезінде
екі негізгі бағытты бөліп көрсету керек [81, ... 83, с.18]. ... ... ... ... ... фактілеріне, ал екіншісі – ... ... ... ... күннің тәжірибелік қызметіне бағытталған
[81, с.74-87].
Тергеушінің ойлау қызметіндегі алғашқы бағыт – ... ...... бағыт. Мұнда үлгілеудің логикалық конструкциялары
ықтималды сипатқа ие болуы мүмкін, қайта жаңғырту ... олар осы ... ... ... ... ... тиіс. Қайта жаңғырту кезінде
екінші бағыттың ... ... ... ... ... нәрсені қайта
жаңғыртуға болмайды. Бірақ мұның өзі қайта жаңғыртудың эвристикалық рөлін
жоққа шығармайды.
Атап ... ... ... ... ... ... сәйкес
бағалауға, тактикалық операция, нақты ... ... ... ... үшін оңтайлы тактикалық шешім қабылдауына көмектеседі.
Сондай-ақ дәлелдеу ... ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік береді. Сонымен, егер ... және ... ... ... онда ... жаңғырту тек
қана ретроспективті бола алады.
М.И. Лузгиннің пікірінше, репроспективті ... ... ... ... ... бола ... ... да бір қылмыс белгісі
бойынша қылмыстық іс қозғауға арналған ... ... ... мен ... ... осы ... құрамын құрайтын элементтер
туралы түсінік; жеке ... ... ... жүйесі; жеке
дәлелдемелердің мазмұны; ... ... іс ... ... ... оқиғаның сипатын, оның жеке ... ... ... мен себептік ... ... ... жүйесі [81, с.74-87]. Біздің көзқарасымыз ... бұл ... ... ... ... тыс кең ... ... Үлгілеу
процесін бүкіл дәлелдеу процесі ... ... ... ... ... жеке элементтері мен орнатылуы тиіс мән-жайлардың жеке
элементтері арасындағы мүмкін болатын ... ... ... ... табылады.
Ретроспективті жоспарды қайта жаңғырту кезінде қылмыс жасалғанға дейінгі
қылмыскердің реттелген әрекеті, ... ... ... әрекеті,
қылмыс оқиғасын құрайтын әрекеттер, қылмыс жасалғаннан кейінгі әрекеттер,
немесе қылмыс механизмі ... ... ... табылады.
Перспективалық үлгілеу тергеу міндетіне қол жеткізу, оқиға жөнінде
сенімді ... алу ... ... тергеушінің ой түсінігінде көрініс
табады, тергеу жоспарында белгіленеді. Ол ... ... ... ... және ... ... анықталуы тиіс; қандай шынайы
болжауларды ұсынуға болады; қандай іс жүргізу әрекеттерімен және ... ... бұл ... ... мүмкін; қандай
ұйымдастыру және техникалық шаралар қажет.
Ретроспективті қайта жаңғырту ... осы ... ... ... ... ... ... арқылы тергеуші өз жұмысының мүмкін
болатын нәтижелерін болжайды.
Қайта жаңғырту логика ... өтуі ... ... ... ... ... ... отырады, тергеу барысында қылмыстың жай-жапсары мен мән-
жайларының жеке ... ғана ... ... ... іздің
жинақталуына қарай қылмыс оқиғасы туралы толық бейне құрылуы мүмкін.
Сонымен, қылмыс туралы бүкіл ... ... ... ... ... жүйесі ретінде, болған оқиғаның бейнесін жасау ... ... дами ... Оймен қайта жаңғырту маңызды танымдық функция
болып табылады, ол тергеу жағдайына ... жай және ... ... мүмкін.
Алайда, қайта жаңғыртуды ойлау қызметінің тәсілі ... ғана ... ... ... ... мен ... танудың
материалдық тұрғыдан іске асырылушы әдісі ретінде қарастыру керек. Ойлау
қызметінің тәсілі ... ... ... ... ... орын ... ол
танымның материалдық іске асырылушы әдісі ретінде ол ... ... ... ... жағдайларының маңызы туралы өте көп ... ... ... ... ... ... ... жай) және айқын емес
(күрделі) болып бөлінетінін атап өтеміз [84, с.174], осыған сәйкес айқын
емес ... ... ... жағдайда қайта жаңғырту оңай. Әсіресе,
қылмыскер ... ... ... ... ... жаңғырту қиын болады. Іс
жүзінде кейбір қылмыстардың ашылмау пайызы 40%--60% ... ... ... атап ... ... әдебиетте
тергеушінің танымдық қызметін талдау кезінде, үлгілеу ... ... оны ... ... ... шеңберінде және танымның
материалдық – іске асырылушы әдісі ... ... [78, с.81]. ... ... жаңғырту және оймен үлгілеудің қандай ... ... Енді ... – іске ... ... ... ... жердің
жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту әдісін талдап көрейік.
Қайта жаңғырту ойлау қызметінің тәсілі ретінде тәжірибелік ... ие ... ... ... ... ... ... емес. Р.С.
Белкин осы ерекшелікке назар аударды, ол әрекетшіл қайта ... ... ие емес деп атап өтті [31, ... ... ... таным тәсілі ретінде, мәселен, қылмыс оқиғасының
материалдық ... ... ... ... ... ... ... және үлгілеумен байланысты. Р.С. Белкиннің
«жай-жапсарды және қылмыс ... орын ... ... әрекеттерді қайта
жаңғыртуға болмайды» деген көзқарасы даусыз. Кері жағдайда жаңа ... ... [31, с.10]. ... атап ... ... өзі емес,
қылмыс жасалуы мүмкін жағдай мен жай-жапсарлар қайта жаңғыртылады» [29,
с.204].
Лингвистикалық ... ... ... ... ... ... ... қайта жаңғырту» деген терминдік сөз тіркесі «жай-жапсар»
компонентіне қатысты белгілі бір ескерту туындатады.
Криминалистік ... ... бір ... бар: «жай-жапсар және мән-
жайлар» терминдерінің орнына бір ғана ... ... ... ... ... «белгілі бір әрекет немесе құбылысқа қатысты барлық»
мағыналарды қамтиды. ... ... ... мен мән-жайлары»
терминдік бірігуі артық семантикалық жүктен арылтады (мұның өзі, ... заң ... ... ... тән), ... екі мақсатқа бөлу
туралы мүмкін болатын ... ... ... ... ... ... және ... терминінің болуы материалдық
қайта жаңғыртудың негізгі ... ... ... береді. Біздің
көзқарасымыз бойынша, бұл ұғымдарды ажыратып қарау керек. Кейде ... ... ... ... жаңғыртпай мүмкін болмайды, осыған
байланысты қос терминді де қолданған жөн деп санаймыз.
Қайта жаңғырту сөзінің семантикасына ... ... ... ... мен ... тану ... бұл сөз басқа ұғымдарға қарағанда
едәуір кең ... ие ... ... ... құрастыру, қайта жаңалау, үлгілеу,
эксперимент. ... ... ... тиіс ... мән-жайларды
қайта жаңғырту, қайта құрастыру, қайта жаңалау жүргізілгенде, үлгілер
жасалынғанда, ... ... ... ... мүмкін
болады. Қайта жаңғырту мен қайта құрастыру, қайта жаңалау, ... ... ара ... ... ... ... бүтін
мен бөлшектің арақатынасы ретінде қарастыруға болады. Келтірілген
ұғымдардың ... ... ... ... ... ... ескірген немесе өзгерген, я
болмаса обьектінің маңызы сақтала отырып, қандай да бір ... оның ... ... ... қалпына келтіру мақсатына ие. Тергеу
тәжірибесінде қайта жаңалау қолданылады: ... ... ... ... алған жағдайда, оның тұлғасын анықтау үшін қолданылады, мұнда
сот-медициналық сараптаушылар ол адамның тірі кезіндегі бет-бейнесін қайта
қалпына келтіреді, қайта ... ... ... ... ... ... (реконструкция)» [89, с.150], ал басқа дерек көздерде
«қайта ... ... ... ... ... көзқарасымыз бойынша «қайта ... ... ... жөн, ... ... атап айтқанда, осы қайта
жаңалаумен айналысады.
Лауазымдық ... ... ... ... ... ... дәлел ретінде қайсыбір жағдайларға орай ... ... ... ... ... ... немесе қағаздарды тауып
алуы мүмкін. Бұл жағдайда құжат ... ... оның ... оқу ... және ... ... ... қайта жаңаланады, жазуы
оқылмайтын құжаттарда бастапқы ... ... ... келтіріледі [90, с. 192-
197]. Оқиға болған жерді жол-көлік оқиғасында фар ... ... ... ... мүмкін. Осы бөліктерге қатысты ... ... ... нәрсені қайта жаңғырту, қайта жасау, сөйтіп соңынан бүтінді
бөлшек бойынша сәйкестендіру қажет ... ... ... ... криминалистер, мәселен, Г.А. Мозговых [91, с.128], В.С. Митричев
[92, с.37] әзірлеме жасады.
Қайта жаңалау кезінде осы жұмыс жүргізілетін түпнұсқа ... ... ... жаңалау нәтижелері соңынан дәлел алу үшін зерттелінеді: мәселен, бас
сүйегі ... ... ... ... тірі кезіндегі бет-бейнесін
портреттік сараптама арқылы сәйкестендіруге болады [89, с.151]. Бөлшектері
бойынша ... ... ... сараптамасы [90, с.217] немесе
құжаттарды техникалық сараптау арқылы [93, с.182] ... ... ... шыны ... ... ... ... сараптауынан
өткізіледі [93, с.96]. Өздігінше қайта жаңалау дәлел бола алмайды, дәлел
ретінде қайта жаңалау нәтижелерін бекіту үшін, тиісті іс ... ... ... ... біздің ойымызша, қайта жаңалауды қайта
құрастырудың құрамды бөлігі ретінде қарастыруға болады. Қылмыс ... ... ... қайта жаңаланған обьект кейіннен қайта ... ... және ... болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын
қайта жаңғырту үшін қолданылуы мүмкін.
Материалдық-іске асырылушы аспектінде қайта ... ... ... ... ... ... Олардың арақатынасын көрсету үшін
криминалистердің түсіндірмелерін ... ... ... ... өте көп ... ... ... өзі осы ұғымның
көп функциялылығымен, оның ... ... ... ... ... кезіндегі қайта құрастыру деп ... ... шешу ... ... ... жеке ... және ... белгілерінің бастапқы жағдайына қайтадан қалпына келтірілуі ұғынылады
[96, с.36]. Қайта құрастыру деп, ... ... мен ... жаңғыртудың тактикалық тәсілдерінің бірі ретінде айтуға болады. Қайта
құрастыру деп дәлелді факторларды анықтау және қолда бар ... ... ... ... ... бір ... қайта жаңғырту немесе
бейнелеуді, белгілі бір оқиғаны ... ... ... Р.С. ... ... ... қайта құрастыруды тергеу экспериментінің бір түрі ... [20, с.47]. ... Р.С. ... өз ... ... ол ... жеке ... әрекеті де, тергеу экспериментінің түрі де емес, бар
болғаны оның тактикалық тәсілі ғана деп ... [30, с.75]. В.В. ... ... ... ... қайта құрастыруды үлгілеу түріне
жатқызады [97, с.98]. ... ... ... ... ... ... ... әдісі ретінде [96, с.39], қайта құрастыруды үлгілеудің бір түрі
ретінде қарастырып, соңынан қайта құрастыруды өз бетінше дербес жалпы таным
әдісіне ... ... ... Ол ... деп атап өтеді, әрбір
тергеулік қайта ... үшін іс ... ... өз ... ... оны іске асырудың арнайы тәртібі, қатысушылар шеңбері, ... ... іс ... ... мен оның ... ... тән.
Бұдан оны өткізудің барлық төрт кезеңін айқындауға болады: дайындық кезеңі,
оған оны өткізу туралы шешім қабылдануы, ... ... ... ... ... құралдарды іріктеу, реттеу тәсілін анықтау; екінші
кезең – қамтамасыз етуші ... ... ... ... ... – танымдық кезең, ... ... ... ... ... – аяқтаушы кезең, мұнда қайта құрастыру барысы мен
нәтижелері реттеледі. Сондықтан ол ... ... өз ... ... іс ... ... иеленуі тиіс деп санайды, ... өзі ... ... ... мен ... ... ... дәлелді ақпараттың сенімділігін қамтамасыз етеді [81, с.38-39].
Бұл ... ... ... [83, с. 37].
А.А. Ратинов қайта жаңғырту, қайта құрастыру, эксперимент ... ... ... ... бойынша тәжірибелік тергеу
әрекеті – оқиғаның ... мен ... ... ... ... ... отырып белгілі бір жағдайды (оқиғаның мән-жайын)
қайта жаңғырту, ... өзін ... ... ... ... орай ... деп ... болады. Ол неден көрінеді – бұл тергеуші қоятын мақсат
пен фактінің сұрағы: айыпталушының қылмыс ... ... ... ... ... оқиға болған жерде өз әрекеттерін әңгімелеуі, оларды
бейнелеп көрсетуі [14, с.135].
Тәжірибелік әрекеттерді ... үшін ... ... ... ... ... ... құрастыру қажет. Бұл жұмыс фактілік деректер
негізінде ... олар өз ... ... ... ... тексеру
хаттамасында және жәбірленушілердің, куәлардың, сезіктілердің ... ... ... ... үшін ... ... ... мән-
жайлар шындығында орын алған жағдайларға сәйкес қайта жаңғыртылуы тиіс.
Қайта ... ... ... ... оқиға болған жерде немесе түпнұсқа
обьектілер, я болмаса олардың ... ... ... бір ... ... ... ... болған жерде жай-жапсарды қайта құрастыру кезінде,
осы ... ... ... қылмыстың жасалу сәтіндегі жай-жапсарды құрайтын
заттар немесе олардың орнын алмастырушы заттар, сондай-ақ макеттер әзірлеу,
жоғалған затқа ұқсас зат ... ... іске ... Ол ... болған
жерді тексерумен, тергеу экспериментімен, тінтумен, жауап алумен, тану үшін
және басқа тергеу әрекеттерін жасау үшін көрсетумен байланысты ... ... ... ... ... ... ақпарат жасаушы келесі
кезеңдерді ... ... ... жинау (оны талдау, пайдалану туралы шешім қабылдау);
2) жай-жапсарға әсер ету ... ... ... жасау);
3) әсер ету нәтижелерін зерттеу, жаңа ақпаратты бағалау.
Бірінші және үшінші кезеңдерді шартты түрде ... және ... ...... ... деп атауға болады. Бірінші кезеңде «кіру»
бірнеше ақпарат ағыны бірігуі мүмкін ... ... ... ... ... ... басты бір ағын-үлгіні зерттеу мен бағалау
нәтижесінде алынған және ... ... ... орын ... ... ... бөлінісі мен қайта құрастыру процесінің өзі операциялар
кешенін қарастырады.
«Кіру» және «шығудағы» ақпараттық ағын мақсатты қызметі және ... ... ... бар ақпараттан бөліне алмайды. Мәселен, тану үшін көрсету
кезінде куә түннің өзінде-ақ кейбір жеке белгілері ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл ақпарат танитын, бірақ өз ... ... ... ... ... ... келеді, солай бола тұрса да
қарапайым қайта құрастыру – ... ... ... үшін куә ... ... ... ... негіз болып табылады. «Кірудегі» ақпарат та өз
бетінше дербес ... ие ... ол ... ... ... ... туралы айғағымен толық сәйкес келеді. Бұл жағдайда қайта
құрастыру өткізу ... ... ... кешеніне деген қажеттілік
туындамайды.
Ақпарат «шығу» кезінде өзіндік дәлел мәніне ие болғанда, жағдай ... ... өзі ... төрт жағдайда болуы мүмкін:
айыпталушының (сезіктінің, жәбірленушінің) қатысуымен оқиға ... ... ... ... ... ... ... болғанда;
белгілі бір обьектілер, заттар қайта жаңғыртылғанда;
оқиға болған ... ... ... ... ... туындағанда,
бұл үшін белгілі бір обьектілерді таңдап алу, жасау, олардың белгілерін
және өзара орналасуын анықтау, басқа да ... шешу ... ... ... ... ... немесе суретші –
маман арқылы ... ... ... үлгілеу енгізілген жағдайда.
Оқиғаның жеке элементі кез келген нұсқада ... ... ... Мұндай қайта құрастыру басқа міндеттердің шешілуіне жол
береді, ... ... ... ... іздерді немесе басқа да заттай
дәлелдерді іздестіру, жәбірленушілер мен куәларды ... ... ... нақтылау – жалпы алғанда қайта жаңғырту жасалады. Бұл көзқарасты
нақты ... ... ... ... Ш. ... ... ... дала жолымен жүк
тасығыш тракторда келе жатып, кабинадағы Н-мен әңгімелесем деп, жолдан көз
үзіп алады, ... жол ... ... Г-ны ... өтеді. Бірнеше метр жүріп
өткен соң, Н. Ш-ға жолда бір адам ... оны ... ... кеткенін
айтады.
Тоқтай қалып, олар Г-ның қанды мәйітін көреді, оқиғаны ешкімге
хабарламай, ... ... ... ... көмеді. Қан іздері қалған жерді
жасыру үшін, үстінен трактормен жүріп өтеді.
Алайда, біршама уақыттан соң Ш. ұсталады, сөйтіп ол өзі ... ... ... ... ... ... қайта жаңғырту үшін, ол жолда
қалай ... келе ... ... ... ... ... басып өткенін,
мәйітке қалай жақындағанын, ол және Н. ... ... жүк ... ... ... қан іздерін қалай жасырғандығын бейнелеп көрсетті. Бұл
жағдайда қайта құрастыру үшін, нақнұсқа (муляж) жасалды, сол ... Ш. ... ... ... ... Ш. өзі ... ... айғақтарынан бас
тартып, басып өту алдында жәбірленуші қар ойығында жатқанын, сол себепті
көрмей қалу ... ... ... ... Сот ... бойынша қайта
құрастыру жүргізу кезінде түсірілген ... ... ... Сот ... ... ... терең арық болмағанына көз жеткізді. Ш. ... ... ... тиіс еді ... ... сот мұрағаты № 035115090014
қылмыстық іс, 2003 ж.).
Келтірілген жағдайға ббайланысты қайта құрастыру әдісімен бірнеше міндет
шешілді: ... ... ... ... ... ... де, берген
айғақтары нақтыланады, бірақ басты сәт ... ... және ... ... ... ... қайта жаңғырту болды.
Осы қайта жаңғырту (қайта құрастыру) ... ... ... ... Ш; ... өтілген жергілікті учаске; жүк
тиеуші трактор) және үлгілерді (жағдайдың өзін ... ... ... ... ... ... мұндай қайта құрастыру тергеуші тактикасының жеке тәсілі ретінде
қарастырылмайды. Мұнда дербес тергеу ...... ... ... бар, мұнда тактикалық тәсілдердің тұтас қатары болады,
оларды пайдалану ... ... ... ... ағыны қайта
құрастырудың фактілік ... ... ... ... ... ақпараттың дәлел ағынының сипаты басқа
да қайта жаңғырту түрлеріне ие, мәселен, жеке заттарды қайта ... ... өрт ... ... ... ... ... жанып
кетті. Өртті сөндіру кезінде контейнер бұзылады. Оқиға болған жерді тексеру
кезінде керосин төгілген дақтар ... Өрт ... ... ... ... ... болады. Осы болжауларды тексеру үшін, ... ... ... ... ... Осы мақсатта обьект аумағынан
барлық тақтайлар ... ... да, ... құжаттар зерттелінеді. Осы
деректер негізінде контейнер қайта құрастырылады. ... соң ... ... өрт ... ... ... болғандығы анықталды:
контейнердің ішкі тік қабырғаларының бірінде және түп жағында ... ... бұл ... ... ... ... ... контейнер
тақтайларының бірінде кішігірім саңылау табылды. Оның жанында ... ... ... контейнерге осы саңылау арқылы құйылғаны жоққа
шығарылмайды (Сайрам аудандық соты ... ... ... ... ж.).
Келтірілген мысалда «кірудегі» ақпарат бірнеше ағындардан ... ... ... анықталды: оқиға болған жерді тексеру хаттамасы,
жабдықты орау туралы құжаттама, тақталарды тексеру ... ... ... ... құрастыруға орай, ақпараттың айналуына қол
жеткізілді. ... ... ... ... жеткілікті ағын алынды.
Контейнерді тексерумен қайта құрастырудан соң, күйік іздерін айқындау – бұл
өзі басқа бір ... ... Егер ... қайта құрастыру ақпарат
көзін қайта құрастырса, ал тексеру арқылы жаңа ақпарат алу мен ... ... ... ... ... болды. Кейіннен қайта
құрастырылған контейнер өрт-техникалық сараптауға ... ... ... ... Сөйтіп, қайта құрастыру, тексеру және сарапшының
қорытындысы нәтижелерінің жиынтығы тергеушінің болған ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері қайта
құрастыру нәтижелеріне толық бағынышты, ол жеке тактикалық тәсіл ретінде
қарастырылмайды. Алғашқы заттық жай-жапсарды ... ... ... ... ерекше сипатқа ие бола алады, мұны тергеу тәжірибесі растайды,
біздер оны (қайта ... ... ... ... тексерудің дайындық
кезеңі ретінде қарастырамыз.
Түнде көлік колонналарының тұрағында өрт ... үш ... ... ... зақымданды. Өрт жойылған соң оқиға болған жер тексерілді, бірақ
өрттің ... ... ... маңызды деректер табылмады, өйткені
көліктің орналасу реті бұзылған ... ... ... орналасуын
қайта құрастыру үшін түрлі шешім қабылданды. Оның ... ... ... алынып, құжаттамамен танысылды. Жиналған деректер
негізінде өрт болғанға дейінгі жердің жағдайы қайта ... ... ... тексерілді. Өрт негізінен көліктің ішкі қатарында болғандығы
айқындалды. Жану белгілерін ... ... ... ... ... құрастырудан
өткізілді: оларды тексеру кезінде екі-үш көлік сайын ретімен оңға-солға
қарай бак қақпақтары айналдырылғаны айқындалды. ... ... ... ... ... ... көз жеткізе түсті ... ... ... ... ... іс, ... құрастырудың маңызы мен оның қызметі – обьектіні, жағдайды қайта
жаңғырту, осы ... ... ... жаңа ... ... ... зерттеу бұрын белгілі болған ақпарат пен ... ... ... ... ... ... тақталары
контейнердің өзі қайта құрастырылғанша, мұндай ақпаратқа ие емес еді, ... ... ... ... ... ... ақпаратқа
ие емес еді). Егер қайта құрастыру жаңа ақпаратпен толықтырылмаса, қайта
жаңғырту әдісі өз маңызын, өзінің танымдық ... ... алар ... ... ... ... ... қайта жаңғыртуды мақсат етеді,
мұның өзі басты міндет. Сот пен ... ... бұл ... қайдан
келгендігін, оның сенімді немесе сенімді еместігін, ... ... ... ... ... Дәлелденетін жаңа ақпарат көзін тану үшін
ұсынуға болады, оған ... ... ... алу, ... ... ... эксперимент қою, сараптау зерттеуін жүргізуге болады. Барлық бұл
әрекеттер жаңа ақпарат көзін ... ... ... ... ... ... жабық болады, одан ақпарат алу мүмкін болмайды.
Қайта құрастыру қажет, өйткені нәтиже керек ... ... ... жер мен оның қаруы ақпарат көзі бола тұра ... ... ... ... ... ... ... басқа әдістермен алуға болады.
Сонымен мынадай заңды сұрақ туындайды: қайта құрастыру тексерумен,
тергеу экспериментімен немесе басқа да ... ... ... ма? Бұл ... жеке ... та ... – жаңа ақпарат көзі пайда
болмаған кезде, қолда бар ақпараттың жекелей өзгеруі ... жаңа ... ... ... түрін өзгертпеген жағдайда қамтылады. Мәселен, заттың
графикалық ... ... түрі ... ... ретінде бола алмайды, бар
болғаны шынайы бейненің көрінісі болып келеді.
Егер қайта құрастырудың тәжірибелік мәніне көңіл аударатын ... ... ... ... ... жиі ... көреміз, солай
бола тұрса да бірақ оның процессуалдық ережесі ... ҚР ... ... ... ... жеке ... тергеу әрекеті бола
алмайды, сондықтан бұл жағдайда мазмұны әр түрлі ... ... ... орын ... ... Сонымен қатар қайта құрастыру әр
түрлі болуы ... ... атап өту ... Мұны ... ... ... ... қайта құрастыруды (тактикалық ... ... ... ... ... білу керек. Қарапайым, жай қайта құрастыруды
тергеуші оқиға болған жерді тексеру кезінде де ... ... ... ... ... мен әдістердің кешені ретінде анықталады, олар алуан
түрлі тәсілдер мен операциялардан құралады, мұның өзі ... ... ... ... іске ... ... ... жүргізу кезінде
дәл осындай формаға жүгінеді.
Егер ҚР ... ... ... ... ... ... мен мән-жайлардың қайта құрастырылуы келесі негіздемелер бойынша
жіктелінуі ... ... ... сипаты мен мақсатына қарай;
2) қайта құрастырудың құралдарына қарай.
Алғашқы жағдайда бірнеше түрлері орын алады:
- белгілі бір мән-жайлардың қабылдануы ... ... ... ... және есту ... ... құрастыру;
- белгілі бір әрекеттер жасалатын жағдайларды қайта құрастыру [46, 106
б.].
Ол жай-жапсарды толық немесе жеке қайта жаңғырту үшін ... ... да бір ... құрылуы немесе болуы мүмкін жағдайларды
қайта ... ... ... жағдайларын қайта құрастыру;
- дағдылардың болуын тексеруге мүмкін болатын ... ... ... П-ға дене жарақатын тигізу туралы істе куә К айыпталушы
О-ның қарауыл П-ны темір қоршау жанында тоқтатып алып, ... ... ... ... содан соң П-ның құлап түскенін көргендігі туралы айтып
берді. Алынған айғақтарын тексеру үшін төрт тергеу ... ... ... К. тұрған орында, ол бейнелеген жағдайда, қуаттылығы 50 Вт
шаммен жарықтандырылған қоршаудың қараңғы ... ... ... ... қол сілтеуі көрінбейтіндігін ... ... куә ... ... ... ... ... жақында ғана қою жасыл ... ... ... ... ... ақ ... ... айқындалды.
Тергеуші дереу қайта құрастыру өткізді: қылмыс жасалған жердің ... ... ... ... ... ... осы ... тұста адамдардың
барлық қозғалыстарын айқын көруге болатын еді ... ... ... ... қылмыстық іс 2004 ж.).
Екінші жағдайда қайта құрастыруды оның мынадай жасалу құралдарына қарай
жіктеген жөн:
а) қылмыс ... бері ... орны ... ... заттарды
пайдалана отырып, жай-жапсарларды қайта ... ... ... ... бойынша қайта құрастыру осындай болып келеді. Мұнда тергеу
экспериментін жүргізу үшін көзге ... ... ... көлік құралдарын
бір жерден басқа бір жерге көшіру және қайта құрастырылған жай-жапсарларды
көзге көріну жағдайы туралы айғақтарды тексере ... ... ... ... ... іріктеп алуға орай жасалатын қайта құрастыру;
- жай-жапсары өзгерген оқиға болған жерде қолда бар ... ... ... жаңғырту мүмкін емес, мысалы:
Жүргізуші Б-ның баланы басып кету туралы ісі бойынша, оқиға болып өткен
соң, бір ... ... ... ... ... үшін ... жүргізу қажет болды. Басып кету жағдайы орын алғаннан бері
оқиға болған жердегі ... ... ... ... түсті: бақытсыз
жағдайдан құтылу үшін, тас жолдың бұрылысы жанында көруге ... ... пен ... ... ... ... байланысты қайта құрастыру
жасалды, ол ... мен ... ... ... ... ... Сөйтіп, көріну жағдайын тексеріп, жүргізуші Б-ның. шындығында
бұталардың ар ... ... ... ... ... екендігін анықталды
(Сайрам аудан сотының мұрағаты №045115020208 қылмыстық іс, 2004ж.).
- оқиға ... ... ... жоқ ... қайта құрастыру. Ол
мұның зерттеу үшін қайда өткізіліп жатқандығы маңызды ... ... ... ... ... ... ... құрастыру. Әрекеттерді қайта
жаңғырту үшін, адамның белгілі бір ... ... ... ... қажет –
бөлмеде, дүкенде, көшеде және т.б. ... ... мен ... ... ... ... зерттеуге қатысушылар немесе зерттеу міндетін ... ... ... ... ... ... басқа адамдардың
қатысуымен жасалуы мүмкін.
в) түпнұсқа нысандардың жеке ... ... ... ... сот ... ... ... танытатын қайта
құрастырудың күрделі түрі қайта құрастыруға мынадай мысал келтірейік:
Лидия мен Валя С-тің өлімі туралы істе ... қаза ... ... ... ... тексерілді. Осыған байланысты өлім болған
кезден біршама уақыт өткеннен соң, қылмыс ... ... ... және ... ... ... қажеттілігі туындады. Қайта
құрастыру үшін жәбірленушілердің мәйіттері эксгумацияланды, ал бас ... ... ... ... ... ... ... Содан соң қылмыс жасалған бөлмедегі қағаз бетінде оқиға болған
жерді тексеру кезінде табылған қан ... ... ... ... мен Валя ... бас ... ... оларды жамылғымен жауып қойды.
Осылай қайта ... ... ... ... балтамен соққы
беруден болған дене жарақаттарының келтірілу механизімі тексерілді (ОҚО
сотының ... ... іс. ... ... жүргізілуі тиіс жай-жапсарды жеке үзінділерді ... ... ... құрастыру. Мұндай қайта құрастыру көбіне белгіленген
әрекеттердің жасалу мүмкіндігі туралы болжауларды ... үшін ... ... қабырға бойындағы тесіктен өте алу мүмкіндігін тексеру
үшін. Тиісті қорғаннан қабырғадағы (шатырдағы) тесікті ... ... өзі ... содан соң тәжірибе жүргізу қажет. Бұл жағдайда
саңылаудың мөлшерін, оның жер ... ... ... ... дәл ... керек;
д) тергеу эксперименті үшін маңызы бар метерологиялық факторларды қайта
құрастыру, ... ... ... қар, ... жауу ... ... Ол үшін арнайы техникалық құралдар қолданылады. Мәселен,
жаңбырды су бүркеу көлігімен бейнелейді;
е) ... ... ... көп ... жекелеген заттарды
(обьектілерді) үлгілеу қажет.
К-ның өлімі туралы істе ... ... 110см ... ... ... ... ... күш қолдану қажет деген мәселе
зерттелді. ... ... үшін ... ... ... ... ... күші жағдайы мен дене көлемін қайталайтын нақнұсқа ... ... және ... ... ... ... ... бес қабаттық үйдің балконынан муляж тасталды. 50 кг
салынған жағдайда муляж жәбірленушінің мәйіті ... ... ... ... ... ... (ОҚО сотының мұрағаты №0351150201084 қылмыстық
іс, 2003 ж.).
Криминалистердің пікірінше, нақнұсқа ... ... ... ... бірқатар шарттардың сақталуын талап етеді:
1) макетте сот пен ... ... ... тиіс ... және ... ... ... шешуге мүмкіндік беретін заттың
маңызды белгілерін қайта жаңғыртады;
2) макет белгілі көлемде өлшемдері дұрыс жасалған ... ... өзі ... ... ... ... ... орналасу
жағдайын дұрыс анықтауға мүмкіндік береді. Макеттің масштабы оның мөлшері
заттың маңызды белгілерін дұрыс қайта жаңғырта алатындай етіп ... ... ... ... ... жарық түсірілу жағдайы, іздің
пайда болу жағдайын көрсету үшін олардың фактуралары дұрыс ... ... іс ... ... үшін ... беріктігі мен сенімділігі
жеткілікті дәрежеде болуы керек;
5) макеттің жасалуы, содан соң ... ... ... ... ... және айыптау мен ақтау болжаулары ескеріле отырып жүргізіледі.
Макетті дайындау ... ... ... ... ... ... эксперимент, схемалар, сызбалар, құрылыс жоспарлары,
фотосуреттер және т.б материалдардың нәтижелері қолданылады;
6) күрделі макеттерді жасау үшін ... ... ... ... болады;
7) макеттер мен макеттік қайта құрастыруды ... ... ... ... ... әрекеті хаттамасында
бейнелеуін талап етеді;
8) қажет жағдайда ... зат ... ... ерекшелігі жарық
түсірілу жағдайы, іздің ... болу ... ... үшін ... ... ... тиіс [81, с.126].
Жоғарыда айтылғандар қайта құрастыру мен ... ... ... ... ... оңай ... жол ... бірақ әрбір жағдайда түпнұсқаның қандай белгілері үлгіде ... ... ... қажет екендігін, қайсысы қажет еместігін шешу керек
болады. Жол-көлік оқиғалары ... ... ... адам денесінің белгілерін
бейнелеу үшін үлгіде дененің өлшемін, киімнің сипатын қайта жаңғырту ... бұл ... ... ... ... жазылады, дерек
көздеріне сілтеме жасалады және нақнұсқада (муляжда) ... ... анық ... құрастыру мен үлгілеудің жоғарыда аталған түрлерін талдай отырып,
біздер олардың тергеу экспериментін жүргізуден ... ... ... ... ... ... ... үшін (осы жағдайда – тәжірибелік
әрекеттер көмегімен), түрлі сипаттағы белгілі бір ... ... іске ... ... ... дәл осы ... мыналарды шешеді:
қажетті жағдай жасалды ма (қайта жаңғыртудың бір түрін ... ... ... құрастыруда қай жерде жүргізу қажет; тергеуші қайта
құрастырудың дұрыстығын, қажеттілігін, ... ... ... ... Тергеуші оны іске асырудың дұрыстығы туралы мәселені ... ... ... шешеді. Бұл жағдайда қайта құрастыруды тергеу
экспериментінен бөлектеудің қажеті жоқ, оны осы ... ... ... ... ... ... шарттарын, қатысушыларын көрсету
қажет. Біздің көзқарасымыз бойынша, түрлі тергеу әрекеттерінің араласып
кетуіне жол ... ... да ... Егер жаңа ... ... бола
қалса, бұл туралы хаттамада тікелей көрсету ... яғни ... ... ... әрекеттерінің жасалуын бейнелеуден алдын көрсету қажет.
Қайта құрастырудың рөлін анықтап алған жөн болар еді: ҚР ҚІЖК-нің ... ... жаңа ... ... ... ... қай кезде қайта
құрастыру бірыңғай ... ... ... ... үшін, оны өткізу
негіздері көрсетіледі. Бұл ... ... түрі ... тұрғыдан
рәсімделмеуі тиіс, өйткені ол түрлі тергеу ... ... ...... ... ... формасында анықтау болып келеді.
Сонымен, біздің пікіріміз бойынша, ... ... ... ... эксперименті шегінде рәсімделуі тиіс (өйткені мұнда
«қайта құрастырушы элемент» ... ... ... ... ... қасиеттерін танымдық қызмет кезіндегі әдіс немесе тәсіл
ретінде ... ... оның ... ... ... ... ... қажет болады. Ғылыми танымда үлгілеу әдісіне
түсінік берілген. Үлгілеудің маңызы зерттелінуші обьектінің ... ... осы үлгі ... оны ... құралады [2, с.311]. Үлгі деп ... ... ... ... ... отырып, үлгінің зерттелуі
зерттелінуші обьект туралы жаңа ... бере ... ... ... ... ... елестетілетін және материалдық тұрғыда іске
асырылатын жүйе ұғынылады [2, с.311]. Үлгі ... өзін ... ... оны таным актілерінде ғана көрсетеді. Ол обьектінің көшірмесі
болып ... сол ... ... ... жаңа ақпарат алуға болады.
Материалдық үлгілер: ұқсау шарты сақтала отырып ... және ... ... үшін ... ... қорытындысына, тексеру
хаттамаларына, жауап алу және басқа да тергеу ... ... ... ... ... ... ... сараптау және тергеу эксперименттерін жасау үшін тәжірибеге
арнайы алынған көшірме заттар; сыртқы бейнесін ... ... [81, ... құрастырылған үлгі – обьектінің табиғи көшірмесі, бірақ үлгілеу
кезінде бұл нысандар ... ... ... ... ғана ... Үлгілеу толық, жуықтатылған, табиғи, физикалық, математикалық
тұрғыда болуы ... ... ... және ... ... бола ... көрінісі зерттеу мақсатына байланысты болады [99, с.34].
Материалдық іске ... ... ... ... мен ... қайта жаңғырту үшін, үлгілеу келесі ... ... ... ... ... барысында алынған фактілік деректерге байланысты, іске
асырылуы тиіс (кейде оқиғаның ... мен ... ... қайта
жаңғыртуға болады).
2) Үлгіленуші белгілердің сипаты қайта жаңғыртудың мақсатына байланысты
болады (мұнда да қайта ... ... ... байланысты ретте-қайта
құрастыруды қайта жаңғырту арқылы барынша тиімді ... ... ... ... ... ... дәлме-дәл және толық қайта жаңғыртылуы
тиіс. ... ... ... нәтижелері дәлелдеу мәніне ие болады.
3) Үлгілеу үшін арнайы білімдерді қажет ететін мәселелерді шешу кезінде,
тергеушінің кеңесшісі рөлін атқаратын мамандар ... ... ... өзі
ҚІЖК-нің 239-бабының 2-тармағында қарастырылған.
4) Үлгілеу барысы мен нәтижелері тергеу экспериментінің ... ... ... жеке ... суретке түсіріледі, схемалық
жоспары жасалады.
5) ... ... сай ... тергеуші үлгілеу үшін негіз болған
фактілік деректермен, істің басқа материалдарымен, ... ... ... ... мен мән-жайларына қатысушылардың ескертпелерін ескере
отырып, салыстыру арқылы бағалайды. Қажет жағдайда, үлгі бірнеше ... ... ... ... ... ... әрбір моделін
пайдалану арқылы іске асырылуы мүмкін, мұның өзі тергеу ... ... Оның ... ... ... ... отырып бағаланады.
6) Үлгінің түпнұсқаға сай болуын тексеру үшін, үлгілеуге негіз болған
фактілік деректермен, істің басқа ... ... ... ... ... ескере отырып, салыстыру арқылы
бағалайды. ... ... үлгі ... ... ... ... ... әрекеттер үлгінің әрбір моделін пайдалану арқылы іске ... ... өзі ... ... хаттамасында жазылады. Оның
нәтижелері тәжірибенің барлық нұсқаларын ескере отырып ... ... ... ... ... шарттарда қайта жаңғыртудың
үлгілеумен өзара тығыз байланысы байқалады. Тергеу ... ... ... ... ... ... шарттарды қайта жаңғыртуды
мақсат тұтады. Ол көбіне көшірме обьектілерді іріктеу, ... ... ... ... ... құрастыру түрінде енгізіледі.
Үлгілеудің мазмұны мен ... ... ... ... ... ерекшеліктерімен, оқиға болған жерде орын алған өзгерістер
сипатымен, тәжірибе үшін ... ... ... анықталады.
Эксперимент кең танымдық мүмкіндіктерге ие. С.А. Шейфер атап ... ... ... жаңа ... ... ... ... жаңа
танымдық тәсілдер қолданыла бастайды. Оларға тактикалық эксперимент пен
қайта құрастыру ... [10, с.35]. Оның ... ... эксперимент
жедел-іздестіру шаралары мен процессуалдық әрекеттерді біріктіреді. Алайда,
тактикалық ... жеке ... ... ... ... ... бір түрі ... қарастыру керек.
Криминалистік қызметте қайта құрастыру экспериментке қарағанда көбірек
қолданылғанымен, шындығында ... ... ... эксперимент жатады.
Оқиғаның бастапқы жағдайы немесе барысын жаңарту туралы ерекше немесе жиі
әңгімелеген кезде ғана, қайта құрастыру ... айту ... ... ... ... болып келеді, соған ... ... ... ... ... және ... ... алынған фактілік деректерге
қарағанда, мол болып келеді.
Мұны сенімді «кіру» ақпараты, сондай-ақ басқа бір ақпарат арқылы ғана
бағалауға ... Ол ... ... әрі ... кезінде алынуы тиіс.
Эксперименттегідей оқиға болып өткен ... ... ... ... ... егер ... дәл ... алғымыз келсе, осы
факторды жете бағаламауға ... ... ... ... ... Қайта
құрастырудың өзі қоршаған ортаға белсенді әсер етуімен ... ... ... ... ... және механизмдердің белгілі бір тәсілдерінің
заңдылықтарына эксперименттік тұрғыдан енуге орай ... ... ... ... ... жасайтын шарттар айқындалуы мүмкін: мұның ... ... ... ... ... ... ... [72, с.128].
Тергеу эксперименттерінің түрлеріне техникалық экспериментті қосуға
болады. Ол ... ... түрі ... мүмкін. Техникалық құралдарға
алғашқы кезекте полиграф (вариограф) түріндегі диагностикалық тұрғыдағы
техникалық құралдарды жатқызуға ... Бұл ... күн ... қойылған
болатын. Н.И. Порубов, В.А. Образцов полиграфты ... ... алу ... ... [100, ... балама болып компьютерлік жүйе танылады, оның әрекет ету
қағидасы дауыс әсерін талдауға негізделеді. Компьютер ... ... ... ... болады. Бұл бағдарлама эмоциялық деңгей
(эмоциялық жағдай мен ... ... ... ... ... ... когнитивтік (білдірілген ұсыныстарға келісу немесе
келіспеу деңгейін анықтайтын ... ... ... ... ... ... дене ... көрсетеді) деңгейін зерттейді.
Мұнда тілдің дауыс сегменттерін сымтетік арқылы ... ... ... жеке ... барысында жазып алуға болады.
Айғақтарды эксперименттік тұрғыдан тексеру қылмысты тез ашу жолымен
жүруге мүмкіндік ... ... осы ... пайдалану тактикасын
мұқият әзірлеген жөн.
Бұрын белгілі болмаған компьютерлік қылмыстар өзекті мәнге ие ... ... ... ДК ... Windows-пен жұмыс істегенде, өзінен
соң із қалдырады-желіде жұмыс істеу басында, қолданбалы бағдарламалармен
жұмыс ... ... ... я ... ... ... ... кезінде. Windows көптеген әрекеттерді жасырын қалдырады, файлда
немесе файл ... ... із ... Істе ... бола ... ... ... болады. Жасырын ақпаратты алу үшін белгілі бір ... ... ... оны ... эксперименті деп атаймыз. Яғни дәлелдеуші
ақпарат ... осы жолы ... ... ... ... ... пен ... өз жұмыстарында былай деп атап өтеді:
тергеу эксперименттері түрлерін егжей-тегжейлі әзірлеу әрбір атап ... ... ... ... мен ... ... ... [101, с. 200]. Авторлар психологиялық, тактикалық және
эмоциялық экспериментті пайдалануға ұсынады.
Тактикалық эксперимент сияқты мұндай түрі ... ... ... ... эксперименттер тергеу болжауларын барынша толық тексеру мен
бағалауға, жаңа ... ... ... ... ... қазіргі таңда, қылмыстық іс жүргізу заңнамасы
реформаланып жатқан шақта егжей-тегжейлі әзірлеуді ... ... ... ... ... ... ... мен табуды көрсетеді, ал
осы тергеу экспериментінің қажетті құрамдас бөлімі ретінде бақылау ... ... іске ... ... ... [101, ... айтқанда, (эксперименттің элементі болып табылатын) бақылау қылмыс
әрекеттері туралы ақпараттың келіп түсуін ... ... ... ... болып табылатын адамның хабардар болуынсыз іске ... ... ... оқиғалардың жай ғана өріс алуына жатқызуға болмайды, оны
техникалық құралдар арқылы ... ... ... Техникалық
эксперименттің нәтижесінде біздер жаңа ... ... ... Олар басқа
тергеу эксперименттеріне қарағанда, әрқашан ұсталған адамның жасалған
әрекеттерге қатыстылығын ... ... ... ... ... әдіс ... ... басқа тергеу
әрекеттерінің танымдық элементі – сараптау, оқиға болған жерді тексеру ... және ... ... ең ... ... ... ... шектелетін тергеу эксперименті ретінде болуы ... ... ... – бұл ... ... ... қызмет,
табиғи құбылыстарды, обьектілер мен қоғамдық қатынастарды болжауды тексеру
және мән-жайларды, обьектілерді және т.б. ... ... жаңа ... ... ... ... ... [102, с. 75].
Тергеу экспериментінің маңызы зерттелінуші ... ... ... ... құрастыру: арнайы тәжірибелер жасау болып табылады. Олар
арқылы тергеуші бақылауға алған жағдайларда құбылыстардың, мән-жайлар мен
фактілердің ретроспективті ... ... ... өзі ... ... ... мен қайта жаңғыртуға әкеледі.
Өзіміз атап өткендей, белгіленген әрекеттердің нәтиже беруі ... ... ... ... анықтаумен байланысты болады.
Н.И. Гуковская тергеу экспериментінің ... үш ... ... ... бар ... ... ... барысында тергеушіде пайда болған болжауларды тексеру;
3) жаңа дәлелдемелерді алу [30, с.4].
Соңынан Р.С. Белкин мұны толықтырып, төртінші-қылмыстың жасалуына ықпал
ететін себептер мен ... ... ... мүмкін екендігін атап
өтеді. Бұл ... ... ... ... ... осы ... жеке ... көрсету қажеттілігі жоқ деп есептейді. ... ... ... ... ... осы арқылы барлық тергеу
әрекеттерінің жалпы мақсаты болып табылады [31, с.19]. Р.С. Белкин ... ... ... ... ... ... өзгертеді, ол мұны
нақтылай түсіп, ... ... ... мүмкіндіктерінің бірі
болжауларды тексеру деп атап өтеді [31, с.50]. Яғни ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда эксперимент
тиісті болжауларды растауы немесе теріске шығаруы ... [72, ... ... ... үшін, болып өткен оқиғаның жай-жапсарлары
мен ... ... ... ... жаңғырту және заң ... ... ... ... ... ... бір жағынан алғанда, эксперимент – бұл түпнұсқа обьектілермен
(мәселен, заттық дәлелдемелермен) тәжірибе жасау, екінші ...... ... емтихан өткізу. Сондай-ақ ғылымда теориялық болжамдарды
тексеру үшін, эксперименттің маңызды екі ... ... ... (криминалистік қызметтің ажыралмас әдісі). Эксперименттің
бұл модификациясы процессуалдық кепілдіктерді емес, ... ... ... өзі ... ... ... ... да
эксперименттер болуы мүмкін;
- үлгілік эксперимент – бұл физикалық деректерді, өлшемдерді ескере
отырып, үлгі ... ... ... ... ... экспериментін жүргізу кезінде (бұрын атап
өткеніміздей), сондай-ақ сот сараптамасын ... де ... ... ... үлгілік эксперимент мақсатын белгілеп алған жөн (тергеу
экспериментін жасау шегінде).
Біздің көзқарасымыз бойынша, үлгілеу обьект үлгісін ... ғана ... оның ... ... ... де ... Мұның өзі
үлгі арқылы нысанның белгілі бір заңдылығымен танысып, зерттеуді мүмкін
етеді.
Егер ... ... ... айтатын болсақ, олар айғақтарды
тексеру үшін (мәселен, көрсетілген уақыт аралығында белгілі бір ... ... ... ... өрт пен ... ... болған
апаттарды үлгілеу үшін де табысты қолданыла алады. Бүгінгі таңда ... ... мен ... ... жүргізу кейде оқиғаны толық қайта
құрастырумен байланысты болады. ... ... ... ... Мәскеу қаласындағы Пушкинская метростанциясының жерасты өту
жолы ішіндегі жарылыстар, ... ... ... фактілері бойынша
тергеу эксперименттері мыналарды анықтау мақсатында жүргізілді:
- ... ... ... оның ... (эпицентрін);
- жарылу үшін қажетті жағдайларды;
- айналадағы жай-жапсарлардың бөлшектерін қайта жаңғыртуды;
- жарылыс қондырғысын қайта құрастыруды;
Осындай ... ... ... іздерін және жарылыс
қондырғысының қалдықтарын іздестіру нәтижелілігі арта ... ... ... жаңғырту кезінде алынған ақпарат сараптама жүргізу
барысында нақтыланады. Жарылысты үлгілеу деп жарылысқа дейін, ... және одан ... ... үдерістерді зерттеу мақсатында, сызба,
заттық, математикалық үлгілерді жасауды ұғыну ... [78, ... ... алғанда, эксперименттер материалдық тұрғыдағы обьектілер мен
(мәселен, заттық дәлелдемелермен), екінші жағынан бұл зерттеу ... ... ... ... бұл ... ... деректердің дәл болуы
даусыз, өйткені тәжірибені бірнеше рет қайталауға, жағдайын өзгертуге
болады. ... ... әрі ... үнем ... ... экспериментінің танымдық мүмкіндіктері компьютерлік
техниканы пайдаланғанда, едәуір ұлғаюы мүмкін екендігін ... ... ... ... ... пен құбылыс үлгілері жасалғанда,
тергеу экспериментін жүргізуге болады.
Жол-көлік оқиғасы, ұшақ апаттары және темір жол ... ... ... оқиғалар туралы істерді тергейтін ... ... (бұл атау ... болуы мүмкін) пайдаланғаны дұрыс. Мұндай
бағдарламалардың басты ...... ... ... ... мен бағыты, қақтығысу орны және т.б.) немесе басқа да апаттар
фактілер бойынша ... ... ... ... өзі ... ... ... құқық бұзушылықты қарастыру кезінде үлгімен эксперимент
жүргізу үшін, бағдарламаны пайдалануға ... ... ... жоспар
құрастыруды емес, суретке түсіруді пайдалануға болады. Алынған бейне
көшіріліп, компьютерлік үлгілеу ... ... ... ... Сондай-
ақ техниканы пайдалану ... ... ... жаңғырту кезінде
субьективтіліктің алдын алады.
Соңғы жылдары тергеу барысы мен нәтижесіне әсер ететін бейпроцессуалдық
сипаттағы ... ... ... ерекше қызығушылық тудыруда.
Бүгінгі күнде бұл эксперименттер психология, визуалды ... ... ... негізделуді қарастырады (айталық, тергеушілер тобын немесе
жедел тергеу ... ... ... ... шешу ... ... қажет болады).
Бұл бағытта тәжірибе де жинақталған, бірақ олар криминалистика ... бұл жеке ... ... көп ... зерттеу
әдістемесі, ол адамның қауіпті жағдайлардағы әрекет ... ... ... оның ... ... ... ... яғни бұл
үлгілеу кеңістіктік ... ... ... ... ... ... ... болжауға; олардың өту барысын үйлестіруге
мүмкіндік ... ... ... ... ... қатысты жұмыс бағыты өте кең,
ол көп назар аударуды қажет етеді. ... ... ... ... тәжірибелік жұмыстардың қажеттіліктерімен алдын ала анықталады.
Сөйтіп, көріп тұрғанымыздай қайта жаңалау, қайта құрастыру, эксперимент,
үлгілеу сияқты тәсіл немесе әдістердің әрқайсысы ... ... ... ... ... ... оның ... қылмыс оқиғасын дәл әрі
толық қайта жаңғыртуға ... ... ... ... жаңғыртуды құрайды.
Егер қайта жаңалау, қайта құрастыру ... ... ... ... обьектілер кешені, жеке обьектілер немесе ... ... ... түрінде зерттеуде қолдануға жараса, онда
оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту екі аспектіде – ойлау
арқылы және ... іске ... ... ... ... ... ... анықтау үшін кезеңдік жоспардың танымдық
сипатын иеленеді. Ал ойлау арқылы оқиға ... ... ... ... қайта жаңғырту тергеушінің айыптауды жүргізуді немесе осы
айыптауды болдырмауға іштей сенімді болуы үшін ... ... ... ... мен ... ... ... мүмкіндіктеріне арналған жоғарыда келтірілген көзқарастар ... ... ... ... Криминалистік талдау көрсеткендей, кез-
келген тергеу экспериментін жүргізу ... ... ... ... ... ... және компьютерлік техниканы қолдану
арқылы танымдық міндеттерді шешуді ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-
жайларын қайта ... ... ... үшін ... ... ... ... жаңғырту кезінде қайта құрастыру мен үлгілеу және эксперимент
құрамдас ... ... ... Тергеуші тергелуші істің жағдайларын,
құбылыстарын, мән-жайларын анықтау және тексеру мақсатында ... ... ... ... ... ... ... отырып, қылмыс
оқиғасының белгілі бір ... ... ... ... әрекеттері құқықтық форманы көрсетеді, соның шеңберінде тергеуші
қылмысты алдын-ала тергеу сатысында қылмыстық ... ... ... және ... ... ... ... мақсатқа қарай,
бұл әрекеттер дәлелдеме жинау немесе тексеруге бағытталуы ... ... бір ғана ... ... алынған дәлелдемелерді тексеруге, сондай-ақ
жаңасын алуға (мұның өзі істің мән-жайына және ... ... ... тергеу әрекетінің маңызын тануға бағытталуы мүмкін.
Әрбір тергеу әрекетінің танымдық табиғаты оның ішкі құрлымын ... ... ... ... немесе ақпарат алу, тергеу әрекетін өткізу
барысындағы жалпы ғылыми әдісін кеңінен пайдалану ... ... ... Мәселен, оқиға болған жерді тексерудің танымдық маңызы – бұл
бір ... ... ... ... мен ... ... Ол ... жай-жапсарынан, өтініш берушінің вербалды ақпаратынан және
қылмыс механизмін қайта жаңғырту жағдайына орай ... ... ... ... тексерудің танымдық маңызы-бұл бір уақыт ... ... мен ... ... Ол қайта жаңғыртылған бейнелерді
салыстыру ... ... ... ... (оқиға болған жерді тексеру
материалдарынан, жауап алу хаттамасынан, оқиға болған ... ... жай ғана ... көрсету нәтижелерінен) алынады. Тергеу
экспериментінің танымдық маңызы қылмыс ... ... мен ... ... ... бір ... болып табылатын белгілі бір
фактілерді, құбылыстарды, заттар немесе салдарлар ... ... ... ... ... ... қайта жаңғырту мазмұны бойынша бірде-бір тергеу әрекетінің (екі
тергеу әрекеті – оқиға болған жерде айғақтарды тексеру мен ... ... ... ... ... ... ... барлығы
басты негізде жай ғана «оқиға болған жерді тексеру, мәйітті тексеру,
құжаттарды тексеру, ... ... ... ... ... ... жай ғана ... жатады, мұның өзінде осы тергеу әрекеттерінің
мүмкіндіктері толық шамада пайдаланылмауда. ... ... ... ... қайта жаңғыртумен тікелей байланыста ... ... ... ... ... ... етпейді.
Мұны тәжірибемен танысу нәтижелері дәлелдейді (қосымшаны 2 ... ... 83%-ы ... ... ... ... ... «адамның бұрын берген айғақтарын бекіту үшін» ғана қажет
деп ... 17% ғана осы ... ... жаңа дәлелдемелер ... ... үшін ... ... экспериментін уақыт тапшылығына
байланысты өткізбеуге талпынады.
Әрине, тергеу әрекеттерінің мақсатын ықшамдау олардың ... ... ... ... ... ... отырып, мынадай
қорытынды жасауға болады:
- «оқиға ... ... ... мен мән-жайларын қайта жаңғырту»
ұғымын әдіс, тәсіл ретінде қарастыра аламыз, ол ... алу, ... мен ... сондай-ақ жаңа деректер алу үшін жүргізіледі;
- қайта жаңғырту – әдісі, танымдық тәсіл ретінде ойлау ... ... ... іске ... ... Ойлау арқылы қайта жаңғыртуды
бүкіл тергеу барысының мақсаты ретінде және ... ... ... ... мен ... ... жаңғыртудан ажырата білу керек;
- қайта жаңғырту кезінде логика заңдары, соның ішінде ұқсастық ... ... ... жаңғыртылған обьект (жалпы оқиға, жалпы қылмыс, оның
механизмі, жасалу орны, жай-жапсары, ... және т.б.) ... ... ... ... ... тергеу жағдайына қарай қайта жаңғыртудың құрылымы жай және ... ... ... ... одан қайта жаңалау, қайта құрастыру,
үлгілеу және эксперимент бұрын жасалады;
- оқиға болған ... ... мен ... ... жаңғырту
кезінде қайта жаңалаудың, қайта құрастырудың және үлгілеудің рөлін атап өте
отырып, біздің көзқарасымыз бойынша, жаңа ақпарат көздерін құру ... ... ... ... ҚР ... 239-бабы 4-тармақшасына
мыналарды енгізген жөн: «жүргізілуші ... ... ... ... обьектілер қайта жаңалануы, жай-жапсар элементтері ... ... мен ... ... ... қайта құрастыру деп, дәлелдеуші фактілерді ... ... ... мақсатында жаңарту, я болмаса белгілі бір жағдайды
бейнелеп көрсету, я болмаса белгілі бір ... ... ... ... (реставрация) деп, қылмыс оқиғасымен белгілі бір байланыста тұрған
обьектінің бұрынғы бастапқы жағдайын қайта қалпына келтіруді ... ... ... және ... құрастыру арасында айырмашылықтар бар, сондай-
ақ олар сәйкестік және алмасулармен сипатталады. Бір жағынан алғанда, ... және ... ... ... ... ... ... көбіне эксперимент жүргізудің алдыңғы шарты болып табылады, басқа
жағынан алғанда, эксперименттің өзі белгілі бір жағдайды немесе ... ... және ... ... ... ... ... және эксперимент арасындағы байланыс мынадан көрінеді:
қайта құрастыру арқылы өлшемдері ... ... ... ... ... ... сәйкестігіне қол жеткізуге болады;
- экспериментті позитивті ретте өткізу кезінде оқиғаның өзін немесе оның
бір бөлігін қайта ... ... бола ... ... ... ... ... сипаты тән емес, қайта құрастыру кезінде жағдайды
өзгертуге болмайды. Қайта құрастыру мен экспериментті өз ... ... ... таным әдістері ретінде қарастырған дұрыс, мұның өзі ақиқатты
орнатуға әкеледі.
Әдістердің маңызы мен оларды қолдану ... ... ... ... ... – эксперименттің, қайта құрастырудың, үлгілеудің іс
жүзіндегі ерекше маңызын көрсетеді.
2 ҚЫЛМЫСТЫ ... ... ... ... ... ЖАЙ-ЖАПСАРЫ МЕН МӘН-ЖАЙЛАРЫН
ҚАЙТА ЖАҢҒЫРТУДЫҢ ТАКТИКАЛЫҚ ЕРЕЖЕЛЕРІ
2.1 Оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта ... ... мен оның ... ...... ... ... алуан түрлі әдістер
қолданылады, бірақ тергеудің өзіндік ерекшелігі осы әдістердің белгілі ... ... іске ... тиіс екендігінен көрінеді. Қылмыспен
күресудің көп ғасырлық тәжірибесі болып өткен қылмыс оқиғасы туралы ... ... ... ... ... ... өзі Қазақстан
Республикасының қылмыстық іс жүргізу ... ... ... [46, 57-
59бб.].
ҚР ҚІЖК-нің тиісті баптары әрбір тергеу әрекетін іске асырудың құқықтық
негізі болып ... ... ... ... шарттары жалпы формада
берілген. Мұның өзі тергеушінің тергеуді өз ... ... ... ... ... ... ... әрекеттері шеңберінде тергеуші қайта жаңғырту әдісіне
жүгінеді. Қайта жаңғырту-жан-жақты әдіс; ... ... ... ... ... ... әрбір тергеу әрекетінің мақсаты болып өткен оқиғаны
қайта қалпына келтіру болып табылады деп тұжырымдауға бола ма ? ... ... ... ... ... тұрғандығын ескеру қажет; алдыңғы
бөлімде біздің тарапымыздан қайта жаңғырту ойлау арқылы және материалдық
тұрғыдан іске ... ... бола ... көрсетілді.
Ойлау арқылы қайта жаңғырту – тергеушінің болған ... ... ... және ... ретте өз санасында бейнелеуі. Осы бір ойлау процесі өз
табиғатына орай, әлдебір процессуалдық формаға ие бола ... Ол ... ... ... ... ... ... түпкі жайларының
қалыптасу барысында, олардың арасындағы бейнелі түсінік пен ішкі байланыс
процессуалдық және тергеу ... ... ... ... Кез ... ... ... – іс бойынша ... қол ... және ... іске ... үшін ... ... қол ... үшін, болған оқиға туралы толық әрі сәйкес түсінік қажет.
Сөйтіп, ҚР ҚІЖК-де қарастырылған барлық ... ... мен ... ... ... болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын ойлау арқылы
қайта жаңғыртуға ықпал етеді.
Материалдық іске асырылушы жаңғырту мәселесі бойынша ... ... оның ... ... ... ... емес ... жай-жапсарларын, соңынан бұл әрекеттердің қауіпті деп танылуын және
басқа да ... ... ... ... ... ... туралы айтуға
болады. Бірінші бөлімде қайта жаңғыртудың қайнар көздері мен процессуалдық
табиғатын талдау кезінде, көптеген ... ... ... ... ... ... жаңғырту материалдық
іске асырылу тұрғысынан алғанда, басқа әдістемелермен ... ... ... де ... орынды иеленеді; тергеу экспериментінде және
оқиға болған жерде айғақтарды тексеруде [23, с.105].
Барлық тергеу әрекеттері ... ... ... ... ие, өз ... ... ... әдістерін біріктіреді. Алайда, әрбір
тергеу әрекетінің ерекшелігі танымдық тәсілдердің бүкіл кешенін қолдану
қажеттілігінен ... бір ... ... ... ... ... ... с.14]. Ойлау арқылы қайта жаңғырту туралы айтар болсақ, ... ... – өз ... ... салыстыруды, талдауды, өңдеуді, индукция
мен басқа да ... ... ... ... ... Оқиға
болған жерді тергеушінің тексеруі кезінде, ... ... ... ... ... ... Егер ... жаңғыртуды материалдық-іске
асырылушы тұрғыдан алатын болсақ, тергеу жағдайы басты орынды иеленеді [13,
с.83-101]. Күрделі жағдайларда оқиғаның ... ... ... ... ... кейбір заттай дәлелдемелерді қайта жаңалауды,
жай-жапсар элементтерін қайта ... үлгі ... ... ... эксперимент жүргізуді талап етеді. Ал мұның өзі тергеу эксперименті
шеңберінде ғана мүмкін болады, яғни бұл тергеу ... ... ... ... ... ... формасы болып
табылады.
Көрсетілген екі тергеу ... ... ... ... жай-жапсары мен
мән-жайларын қайта жаңғырту әдісі басым келеді және олардың әрқайсысының
шеңберінде әдіс ... іске ... ... сипатталады деп пікір
білдірген криминалистердің ойларын дұрыс деп санаймыз.
ҚР ҚІЖК-нің 238-бабында ... ... ... ... және оны іске ... жолы ... көрсетілген. Ол таным әдісі
ретінде қайта жаңғыртудың болуын ... яғни ... ... деп
көрсетіледі, «бұрын жауап алынған адам ... ... ... ... ... жаңғыртады», олай болса болған оқиғаның жай-жапсары
мен мән-жайларын тәжірибелік әрекеттер жасамай-ақ, қайта жаңғыртуға болады.
Айғақтарды тексеру ... ... ... ... тергеу
экспериментімен және ҚІЖК-нің 239-бабының редакциясымен ... ... ... ... мазмұнына қарай анықталады:
- айғақтарды тексеру барысында осы тексерілу жүргізіліп отырған ... ... ... ... ... ... қажетті. Тергеу эксперименті
кезінде мұның онша қажеті жоқ;
- тергеу экспериментін жүргізу барысында тергеуші ... ... ... ... оны ... рет ... ... Айғақтарды тексеру кезінде қылмысты жасау ... ... жай ғана ... көрсетуге болады;
- тергеу экспериментерін өткізу жағдайлары оның нәтижесіне маңызды түрде
әсер ... ал ... ... үшін олар ... маңызға ие болмайды:
- қылмыс жасалған орын айғақтарға тексеру жүргізу орны ... ... ... эксперименті тәжірибелік әрекеттердің мақсаты мен мазмұнына қарай
кез-келген орында өткізіле береді;
- айғақтарды тексеру бір ғана адаммен ( ... ... ... ... ал ... эксперименті оның түрі
мен қойған мақсатына қарай басқа да адамдардың қатысуымен жүргізіле береді
[107, с.101].
Айғақтарды тексерудің мақсаты ҚР ... ... ... ... ... ... ол ... негізделген (тәжірибелік
әрекеттерден айырмашылығы) және ... ... ... ... ... ... мен айғақтарды тексеру мақсатын салыстыратын
болсақ, олардың өзара сәйкес ... көре ... ... ... мақсат – іс үшін маңызы бар деректерді тексеру ... жаңа ... ... ... ... ... ... экспериментін тәжірибелік әрекеттерге, ал
айғақтарды тексеруді бұрын алынған ... ... ... ... ... қайталауға жатқызуға болмайды деген мәселе туындайды. Тергеу әрекеті
жай-жапсарды, ... ... ... ... ... ... тиіс ... Мұнда танымдық қызмет тәсілдерін біріктіру, оларды өз
уақытында әрі кәсіби тұрғыдан ... ... ... мәселе заңды түрде
пайда болады. Әрине «қайта жаңғырту» ұғымы «айғақтарды тексеру», «тергеу
эксперименті» ... ... ... келеді. Біздің пікіріміз
бойынша, ол таным әдісіне жата отырып, айғақтарды тексеру мен ... ... ... деректерді тексерудің маңызын толық бейнелейді.
М.В. Салтевский мен В.Г. Лукашевич ... ... ... ... ... олар ... ... жердің жай-жапсары мен мән-
жайларын қайта жаңғырту ... ... ... ... алу жағдайында
ғана мүмкін болатындығын көрсетеді. Олар ары қарай, ... ... көзі ... ... және ... көріністердің жиынтығы деп ... ... ... ... ... бір ... ... көрініс қабылданған қылмыс оқиғасының салдары болып табылады.
Осыдан оларды ... ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде қайта жаңғыртуды бейнелеуге әкеліп жатқызады
[106, с.29].
Бұл анықтама дұрыс ... ... ал ... ... жердің мән-жайларын
қайта жаңғырту ... ... мен ... ... ... сипатқа ие болатындығын тағы да бір атап көрсетеді.
Тергеу әрекеттерінің ұғымы мен маңызын жеке-жеке ... ... ... анықтап алу үшін, тергеу әрекеттерінің мақсатын, міндеттері мен
маңызын түсіне білу қажет.
Айғақтарды тексерудің маңызы – деп атап ... ...... ... ... ... субъективті түрін ашып ... Адам ... мен ... ... жаңғырту арқылы бұрын өзі
болған мән-жайларды көрсетеді, ал тергеуші мен куәгерлер мұны бұрын ... ... ... ... ... ... ... алуына
көздерін жеткізеді, өз айғақтарын растайды [109, с.104].
Бұл пікірді А.Г. Филиппов пен Ю.Г. Корухов та қолдайды. Олар бұл ... ... ... ... ... айғақтарды тексеру –
тергеу әрекеті, ал алдын-ала ... ... ... ... ... ... және ... көрсетуін, сонымен бір уақытта айғақтар
беруін қарастырады [110, с.367]. Бұл ... ... ... ... ұқсас қасиеттерге ие болуы мүмкін, бірақ оларды қандай ... ... ... ... ... тексеру өзінің негізгі
тактикалық ерекшелігі ... тану ... ... ажыратылады. Атап
айтсақ: тану тергеу әрекетін жүргізу ... ... ... таңдап алу
мүмкіндігі беріледі, айғақтарды тексеру кезінде адам белсенді әрекеттерді
атқара отырып, обьектіні көрсетеді, я ... өз ... ... ... ... көрсете отырып растайды. Осы тергеу әрекетінің
тергеу экспериментінен ерекшелігі мынада: тергеу ... ... ... – бұл жағдайда әрекеттерді жай ғана бейнелеп көрсетуге рұқсат
етіледі.
Негізінде, М.В. Салтевскийдің ұсынысымен келісу ... ол ... ... айғақтарды тексеру» атауын «оқиға болған жердің мән-жайларын қайта
жаңғырту» етіп өзгертуді ұсынады ... Оның ... ... ... жай ғана ... ... оларды бейнелеп көрсетуге
мүмкіндік береді (бұл жағдайда қайта құрастыруды іске асырады, ... ... ... ... танымдық мүмкіндіктерін едәуір кеңейте түседі), айғақ
және дәлелдеу үшін маңызды басқа да ... ... ... ... өзі осы тергеу әрекетін басқаларынан барынша айқын ажыратып көрсетуге
ықпал етеді, (әсіресе, ... ... ... ... ... Біздің ойымызша,
мәселенің осылай қойылуы, керісінше қайта жаңғырту шеңберінде басқа тергеу
әрекеттерінің мүмкіндіктерін шектей түседі.
Оқиға болған ... ... мен ... ... ... түрлері
барлық криминалистік дерек көздерінде айғақтарды тексеру мен ... ... ... ... ... ... тергеу
әрекетін жүргізу барысында олардың түрлері анықталды.
М.О. Селиванов, В.И. Теребилов тергеу экспериментін ... ... ... ... ... ... бір жағдайда немесе белгілі бір
түрде, тергеу және қылмыстың алдын-алу мақсатында, әлдебір әрекеттің іске
асуы мүмкін бе ... ... көру ... ... ... ... с.99].
Басқа да анықтамалар бар, мәселен мынадай: тергеу эксперименті – бұл
жаңа дәлелдемелер алу немесе бар ... ... ... ... ... бір фактілердің туындау ... ... ... ... ... ... тәжірибелер жүргізуді қарастырады
[100, с.257].
Осы тергеу әрекетінің мақсаты мен мазмұнына ... ... ... ... ... ... ... қызметі,
оның негізін арнайы құрылған жағдайларда танылушы құбылыстарды, ... ... ... қайта құрастыру құрайды. Тергеу эксперименті
– бұл арнайы тәжірибе жүргізу ... жеке ... ... ... ... ... ... әсер ету арқылы тексеру мен
дәлелдеме алу үшін орындалатын тергеу әрекеті» [109, ... ... ... эмпирикалық және логикалық бірліктен
шығару қажет. Эмпирикалық ... ... ... әсер ... өзгертуді
және ықпалдастырылған бақылауды; логикалық аспект – мақсаттың ... ... және ... ... ... оларды бағалаумен ары
қарай пайдаланылуын қарастырады. Логикалық аспект себеп пен ... ... ... ... мүмкүндік береді.
Бақылау, салыстыру әдістері қолданылатын ... ... ... ... ... ... тәжірибені
қайталай аламыз, жағдайды өзгерте білеміз. Мұның өзі құбылысты, ... ... ... ... мен ... ... береді.
Сөйтіп, эксперимент деп, объективті шындық процестеріне саналы, жүйелі
әсер ету және осы әсер етуді іске асыру шарттарын ... ... ... ... ... ... арқылы жаңа білім алуға болатындығы
ұғынылады.
Криминалистикада эксперимент ретінде бақылау нысанына ... ... ... қажет: болжауларды тексеру үшін, жаңа дәлемелерді зерттеу және
жаңа дәлелдеуші ақпарат алу үшін.
Осыған байланысты тергеу эксперименті тергеу әрекеті ... ... ... ... ... ... ... куәлардың
айғақтарын ғана емес, сондай-ақ қылмыстың жасалу механизмі, зерттелінуші
құбылыстар мен ... ... ... тергеу болжауларын тексеру болып
табылады.
«Тергеу эксперименті» ұғымын басқа тергеу әрекеттерінен айқын ажырата
білу қажет.
Кейбір ... ... ... ... олар ... танымдық
әдістерге бірігеді. Тексеру заттардың қасиеттерін ... ... ... ... ... мүмкін. Олар бақылауды маңызды
түрде толықтырып, зерттелінуші обьектілермен ... ... ... ... ... қайта құрастыруға мүмкіндік ... ... ... оқиғаның мән-жайларын және жағдайларын жасанды
материалдық тұрғыдан қайта жаңғыртумен байланысты емес. Егер ... ... мен ... жасанды материалдық тұрғыдан қайта
жаңғырту қажет болса, онда тексеру кешенді сипатта болады және ... ...... экспериментін жүргізу қажеттілігі туындайды.
Тергеу эксперименті сараптама өткізу ... ... ... ... ... олардың арасында тікелей бақылау және тәжірибе жүргізу
барысында өзара тығыз байланыс болады (бұл тек сыртқы ... ... ... ... ... ... ... экспериментінің нәтижелері істегі дәлелдеме болып табылады, ал
тергеу эксперименті сенімді деректер алу кезінде жай ғана ... ... Осы ... ол және оның нәтижелері дәлел бола алмайды;
- ... ... ... ... адам ... ... ... басқалар (ҚР ҚІЖК-нің 193-баптың, 3-тармақшасы) жүргізе
алады, ал сараптамалық тәжірибені тергеушінің қаулысымен арнайы білімі ... ғана ... ... (ҚР ... ... тергеу эксперименті дегеніміз-бұл өз алдына жеке ... ол ... ... ... мен ... қайта
құрастыруды және арнайы тәжірибелер өткізуді қарастырады. Ол ... ... және ... ... ... істі ... ... маңызы бар құбылыстарды, мән-жайлар мен фактілер ретроспективті ... ... [110, ... ... ... көптеген авторлар ұсынады. Біздің
көзқарасымыз ... олар ... ... және ... ... ... ... баяндалған [68, с.189]:
- жекелеген мән-жайларды нақтылау (қайда, ... және кім ... ... кім келді, не және қайда орналасты );
- болуы тиіс, бірақ табыла қоймаған оқиға іздерін іздестіру;
- «хабардар болуын ... яғни ... ... ... ... ... екі ... одан да көп адамдардан жауап алу кезінде туындаған шынайы
қайшылықтарды тексеру;
- бұрын ... ... ... ... ... [68, с.163]. ... түрлері де әр түрлі қарастырылып келеді.
Н.И. Гуковская оларды нені анықтауға болатындығына ... ... ... таңдау мүмкіндігі;
- көру мүмкіндігі;
- әлдебір әрекеттерді жасау мүмкіндігі;
- белгілі бір уақыт аралығында әлдебір әрекеттерді жасау мүмкіндігі;
- ... және ... ... ... мен ... ... немесе жеке мән-жайларының қалай болғандығы [30, с.50].
Мұндай жіктеме Қазақстандық процессуалистер және ... ... СРО ... ... ... Р.С. ... ... түрлерді бір топқа біріктіріп, басқаша
жіктеме ұсынды, өйткені, мәселен, ... ... ... жеке түрі етіп ... қажеті жоқ. Соған орай автор мынадай
түрлерді ұсынады:
- белгілі бір әрекеттердің жасалу мүмкіндігін анықтау бойынша;
- әлдебір әрекеттердің болу ... ... ... оқиғаның жекелеген бөлшектерін анықтау жағдайында;
- тергеу барысында алынған оқиға іздерінің жасалу барысын ... [31, ... ... негізгі түрде былай деп атап өтеді: тергеу экспериментін
пайдаланудың ... ... ... болмайды; ол тіпті ... емес ... ... ... ... бөлу қажет, оны әдістемелік мақсат
талап етеді деп атап ... [30, ... ... ... бөлуді ұсынады. Оның пікірі бойынша,
тергеу экспериментін үш түрге бөлуге болады:
1) кез ... ... ... ... яғни ... ... ... тексеруге бағытталған фактіні ... ... ... ... ... бір адамның белгілі бір әрекеттерді орындай алуын анықтауға
мүмкіндік беретін тергеу эксперименті;
3) белгілі бір ... ... оның ... болуы механизмінің болу
мүмкіндігін анықтайтын тергеу эксперименті [62, с.274].
Біздің ойымызша, кез келген жіктеме шартты түрде болып келеді, ... ... ... олар ... түседі, өзгерістер мен ... ... пен ... ... ... екі ... ... фактілер анықталатын, мән-жайлар, себептік байланыстар тексерілетін
тергеу эксперименті, олар жалпы ... ... ... ... ... тану үшін арнайы білімнің керегі жоқ;
2) белгілі бір ғылым саласына қатысты фактілер анықталатын, мән-жайлар,
себептік ... ... ... ... [102, ... ... жіктеме тағы да көлемді әрі ... емес ... ... ... кез ... түрін жүргізу кезінде, нақты ғылымдардың
сенімді білімдеріне сүйену ... ... ... ... ... тергеу
әрекетінің дәлелдеуші маңызы мен оны жүргізудің шынайылығы осыған
байланысты ... ... ... оқиға іздерін алу фактісін тексеру үшін,
арнайы білімдерді қолдану қажет болса, онда сараптама жүргізу ... ... бар ... ... ... өзі ... ... барынша толық
әрі мазмұнды жауап береді).
Бұл мәселе белгілі бір проблемалар тудырып, пікір сайысына ... ... ... және 239-баптарында бұл тергеу әрекеттері қолда бар
дәлелдерді тексеруге арналады деп атап өтілген. ... бұл ... ... ... осы ... ... шеңберінде қайта жаңғыртуды қолдану
арқылы танымдық мүмкіндіктерді кеңейте отырып, жаңа дәлелдемелер алуға,
қылмыс жасалуына ықпал еткен ... мен ... ... ... [81, ... ... қайта жаңғырту дәлелдемелерді тексерудің танымдық
мүмкіндіктеріне енбейтіндіктен, жауап алу ... ... ... ... бекітуге жататындықтан, осы тергеу әрекетінің ... ... ... ... ... ... көрсетеді (2- қосымшасын қараңыз):
сұралған ... 83%-ы ... ... ... ... ... бұрын берген айғақтарын бекіту» ғана екендігін,
17%-ы ғана осы тергеу ... жаңа ... алу ... ... үшін ... көрсетеді.
Әрине, айғақтарды тексеру мақсатын тарылту тергеу әрекетінің танымдық
мүмкіндіктерін шектейді. Айғақтарды тексеру мақсатын анықтап алу үшін, ... ... ... ... болған жерде айғақтарды ... ... ... ... ақпараттың аралас формаларын зерттеуден басталады; тіпті
қарапайым формасы – айғақтарды ... ... ... ... яғни айғағы куәгерлердің қатысуымен тексеріліп жатқан адам
қайда, не және қалай болғандығын ... ... ... өзі ... ие. ... ... айғақтарды тексеру кешенді сипатқа ие екендігі
егжей-тегжейленіп көрсетіледі, оның қосымша мақсаты белгілі бір ... ... ... бола алады [111, с.626]. ... ... ала ... оны ... ... ... айғақтарымен салыстырады.
Жауап алу кезінде алынған деректер ... ... ... ... жай-жапсарға
сәйкес келетіндігі тексеріледі.
Атап өтілген әрекеттің ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, ол түрлі дерек
көздерінен алынады.
Мұны В.Г. Лукашевич былай атап ... ... ... ... ... ... жадында сақталатын үлгілерді оқиға болған
жердегі шынайы жағдаймен салыстыру арқылы анықтаймыз, бірақ мұнда тексеру
хаттамасы мен ... ... ... үшін ... ... да ... тағы да бір ... көзі бола алады деп атап өтеді [112,
с.79].
Мұндай салыстыру нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... және осы шынайы жай-жапсар деректерінің жауап
алынған адамның айғақтарымен сәйкес келуін тексеру;
2) жауап ... ... ... ... және егжей-тегжейлеу;
3) жаңа дәлелдемелер алу;
4) тергеу болжауларын тексеру:
Сезіктінің, ... ... мен ... ... ... жердегі мән-жайларды қайта жаңғырту үшін тексеру барысында, тұлғаның
оқиға болған жерге бару және ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге қатысты хабардар болуын
тексеру мүмкіндігі пайда болады. Егер белгіленген мән-жайлар айғақтарға ... ... өзі ... ... айғақтарды бекіте түседі. Кейде айғақтарға
тексеру жүргізгенде, адам оқиға болған ... тап бола ... ... ... ... да ... айыпты өз мойнына алуын мойындайды,
өйткені ол ... ... мен ... ... ... ал оның
түсініктері қисынсыз әрі ретсіз болып келеді.
Айғақтарды толықтыру мен егжей-тегжейлеуге келсек, тексеруді ... ... ... ... немесе шатаса беретін адамдармен жүргізу қажет.
Айғақтарды тексерудің басқа тергеу ... ... ... бар. ... адам ... болған жерге тап болғанда, оның жады
жедел әрекет етіп, есте сақтауды белсендіретін ассоциациялық ... ... Бұл ... ... ... оқиға қабылдаудың латенттік
формасынан маңызды формаға ... адам ... ... ... ... ... әзір болады.
Әрине, жауап алу кезінде мынадай тактикалық тәсілдер де ... ... ... ... жерде тікелей жауап алынады, немесе жауап алу кезінде
ассоциациялық байланыстар қолданылады.
Айғақтарды тексеруді жауап алумен шатастыруға болмайды, олар ең ... ... ... ... ... алу негізін сұрастыру әдісі
құрайды. Сол арқылы тергеуші ... ... ...... ... оны ... санасында бекітіліп, сұрастыру әсері арқылы
жазбаша үлгіде тергеушіге өткізіледі. Айғақтарды тексеру кезінде ... ... атты екі әдіс ... олар ... зерттеуге
(вербалды және дене белгілерімен берілген) бағытталады. Егер ... ... ... ... онда осы жерде айғақтарды тексеру туралы сөз ... ... ... ... ... жаңа ... ... мәні, ең
алдымен, осы тергеу әрекетін жүргізу тәртібімен анықталады. Айғақтарды
тексеру адамнан жауап алынған және ... ... ... бір ... ... ... ... хаттамасы) болған жағдайда ғана жүргізіледі (ҚР
ҚІЖК-нің ... ... ... ... ... ақпарат алу көзіне қатысты күдікті
сейілту үшін іске асырылуы ... ... ... ... барысында сотталушы
адам айғақтарды тексеру кезінде өз ... ... ... ... ... ... жай-жапсарды көрсеткендігін, өйткені, ақпаратты
үшінші бір адамнан алғандығын жиі көрсетеді.
Бұл ақпаратты басқалардан алу ... ... ... онда осы ... ... бөлу ... Бұл жағдайда одан барынша егжей-тегжейлі жауап алу
қажет. Мысалы, егер адам қылмыс қаруы ... ... ... ... жерді ғана емес, сондай-ақ заттың неге ... ... ... көму ... кім куә ... бұл ... оның
басқа біреуге айтқан немесе айтпағандығын айқындау қажет.
Айғақтарды тексеру барысында заттай дәлелдемелерді ... ... ... ... ... ... мұның өзі іске дәлел болып келеді.
Тіпті айғақтарды тексеру барысында қылмыстың материалдық іздері табылмаса
да, осы тергеу ... ... ... аз ... ... адам ... ... және оның жай-жапсарында бағыт-бағдар ала білсе), ал ... ... ... деректермен сәйкес келетін болса, мұның өзі ... ... [113, ... ...... ... Осы іске асыру барысында
әрекеттердің динамикалық көрінісін жүргізуге болады ... адам ... ... тап ... ... ... ... жеке орындар,
іздер мен заттай дәлелдемелер іздестіріледі. Осы ... орай ... ... ... да ...... тергеу әрекеттерінің
тактикалық элементтері кіреді (тану, эксперимент, жауап алу, ... ... ... бұл ретте бірнеше тергеу әрекеттерін араластырып алуға
болмайды, ... олар ... іс ... ... криминалистік
тұрғыдан да ерекшеленіп тұрады [114, с.78].
Жауап алу айғақтарды тексеруден ең ... ... ... ... ... ал ... оқиға болған жерде ғана өткізіледі)
ерекшеленеді, соған сәйкес өткізу ... ... ... ... кейбір тактикалық элементтері ұқсас келеді. Оқиға болған ... тану ... да ... айтуға болады [58, с.113].
Сонымен, нәтижені тану ... ... және ... құрылған
міндеттермен байланысты болады. Егер мақсат айқын құрылса, онда ... ... ... ... ... ... мынадай мүмкіндіктер
туындайды;
- оқиға болған жерде болуы тиіс, бірақ әлі табылмаған іздерді іздестіру
және олардың оқиға мен ... ... ... жағдайдың егжей-тегжейлі жайттары туралы адамның хабардар ... ... өзі оның ... ... не ... растайды;
- екі немесе одан да көп адамдардың бұрын ... ... ... айғақты тексеру сәтіне қарай сақталып қалмаған, бірақ іс материалында
белгіленген жай-жапсарлардың бөлшектерін анықтау, ... ... ... тексеру немесе жауап алу хаттамасы;
- адам белгілі бір фактілердің, құбылыстардың болу ... ... ... ... ... алады, мұның өзі тексеру кезінде
жай-жапсарды зерттеуге әсер етеді.
Қылмыс ... ... әрі ... қайта құрастыру үшін, тергеу
әрекетін жүргізуге қатысушылар туралы, олардың міндеттері мен ... ... ... ... ... ... осы тергеу әрекетіне
қатысушылармен байланысты кемшіліктерді де ... ... ... ... ала
тергеу әрекетінің деректерін жариялау және ... ... ... ... ... бұзылуы жатады.
Бүгінгі таңда осы факторларды ескеру нәтижелері былай ... ... ... ... сезіктілерге, айыптаушыларға
(1995ж-89,1%, 2000ж-86,3%, 2005ж-82%), айыптаушылардың, сезіктілердің
туыстарына қатысты ретте (1995ж. - 62,9%, 2000ж. - 59.3%, 2005ж. - ... ... ... ... куәлерге, жәбірленушілерге, маманға,
ІІБ қызметкерлеріне қатысты ... ... ... Осы фактіні жоғарыда
аталған кемшіліктерді туындататын себептермен түсіндіруге болады:
- ... ала ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершілікке
тартылу туралы тергеушілер қатысушыларға ескертпейді. Егер ескертілсе де
жазбаша үлгіде - 33,7% , ... - 57,9% ... мен ... саны ... ... ІІБ ... ... қатысушыларға
деректерді жарияламау туралы ескертілмейді.
Нәтижеде, сот талқылауы барысында әрбір үшінші сотталушы өз айғақтарын
өзгертеді (жәбірленушілер ... ... ... адам өз ... өз айғақтарын сотта өзгерткен істерге талдау ... ... ... ... ... ... жүргізілген істерде
сотталушылардың 58,9% өздері бұрын ... ... мен ... әрекеті
нәтижелерінен бас тартады екен.
Осы кемшіліктің себептері мынадай ... ... ... ... экспериментінің жүргізілу мақсатын түсінбеу;
- тергеу әрекетінің барысы мен ... ... емес ... ... тактикасын білмеу;
- психология білімін пайдаланбау;
- ғылыми ұсыныстардың ... ... ... ... ... ... белгілі бір лауазым иелері мен азаматтар
қатысуы тиіс. Олар – тергеуші, сезікті, айыпталушы, жәбірленуші, олардың
өкілдері, ... ... ... ... аудармашы, куәгерлер.
Алайда, «әрбір қатысушы немесе ... ... ... оның ... ... ... көзқарасы бойынша, рбір қатысушыға
мыналарды ескере отырып, толық сипаттама беруге болады
1) дәлелдеудегі қатысушының ... ... ... ... алу ... іске ... тергеу әрекетін жүргізуге тартудың міндеттілігі мен міндетті еместігі
[10, с.58].
Жоғарыда келтірілген ережелерді ескере ... ... ... ... ... орны ... ... субьектілері, олар дәлел жинау міндетін атқарады: тергеуші
анықтаушы, тергеу бөлімінің бастығы, анықтау ... ... ... жеке ... немесе өздері танытатын адамның мүдделерін қорғайтын
субьектілер – күдікті, айыпталушы, жәбірленуші, олардың өкілдері, қорғаушы;
б) ... да ... ... ... ... ... – бұл ... нұсқауы мен тәжірибелік әрекеттер жүргізетін
немесе соған байланысты белгілі бір әрекеттер жүргізетін ... ... ... жасау кезінде жәбірленушінің қайда тұрғанын көрсетуі).
Қатысушылардың қызметі бойынша:
а) белгілі бір ... ... ие ... ... ... ... арнайы білімі бар және дәлелдеуші ақпарат алуға, бағалауға және
бекітуге көмек бере ... ... ... маман, аудармашы);
б) тергеу әрекетінің жүргізілуінің барысын, толықтығын және ... ... ... ... ... ... өкілдері,
куәгерлер);
в) көмекші қатысушылар – тергеушінің нұсқауы мен ... ... ... ... жүргізуге көмектесетін адамдар.
Міндеттілігі бойынша;
а) міндетті (тергеуші, куәгерлер, қоғаушы ... ... ... ... кезіндегі аралық үшінші бір адамдар);
ә) міндетті емес (маман, сарапшы және ... ... ... ... ... ... ... тінту жүргізілетін адамдардың
болуы міндетті саналады.
Келтірілген жіктеме, біздің ... ... ... ... ... дерек береді, оларды тиісінше топтастыруды мүмкін ... ... атап ... және ... ... ... ... алдына жеке субьект ретінде бөліп көрсету мүмкіндігін береді.
Құқықтық мәртебелерін егжей-тегжейлей отырып, әрбір қатысушыға жеке-жеке
тоқталып өтейік. Мұнда тергеуші (анықтауды жүргізуші ... ... ҚР ... ... ... ... тергеуші тарапынан жеке тапсырма
берілген адам тергеу әрекетінің басты адамы ... ... Бұл ... ... ... ... және ... Ең бастысы
тергеушінің мақсаты, осындай тергеу әрекетін ... ... ... ... ... ... ... міндеттер қояды.
Өзі тікелей тергеу әрекетін ... ... және ... ... қатар тергеуші басқа қатысушылармен құқықтық қатынас
жасай отырып, олардың құқықтарының ... және ... ... ... тергеу әрекетін өз уақтында жүргізу мен заңдылыққа жауап
береді.
Әрбір ... ... ... шешім қабылдайды: қашан (тергеудің қай
кезеңінде) тергеу әрекетін жүргізу қажет. Біздің көзқарасымыз ... ... ... ... ... ... ... айғақтарды тексеру қиын
іс. Егер басқа бір тергеу әрекеттерін жүргізу арқылы дәлелдемелерді тексеру
мүмкін болса, онда ... ... ... соң ... ... ... ... Өйткені зерттелінуші оқиғалар туралы ақпараттар
көздері қаншалықты көп болса, дәл әрі ... ... ... үшін ... ... шынайы жүргізу үшін соншалықты мүмкіндіктер мол болады.
Тергеу әрекетін жүргізуге арналған ... де ... үшін ... ... ... пен заңнамада тексеру мен тергеу әрекетін ... ... онша ... ... ... ... тергеуші оны
жүргізу қажеттілігі мен мүмкіндіктерін қарастыратын міндеттемелерді ескеруі
керек.
Қажеттілік тергеушінің бойында ... ... ... ... ... ... жалғандығы және кәсіби қабілеттеріне
қатысты ретте. ... ... ... ... ... ... мен ... пайда болуы мүмкіндігін (мысалы, жаңбырлы күн,
туман т.б.), сондай-ақ белгілі бір ... ... ... ... ... барысындағы әрекет сезікті үшін қауіпті болды делік)
растайтын мән-жайлармен байланысты болуы мүмкін.
Мысалы, сезікті Г. жоғары қысым астында түсті металдан ... 250 ... ... ... ... бұл ... тергеуші, айыпталушының ұқсас
әрекеттер жасайтынын жүргізе алмайды, осы оқиғаны жекелей ... ... ал ... ... ... ... мүмкін емес. (Сайрам аудандық сот
мұрағаты №035115020013 қылмыстық іс, 2003 ж.).
Тергеуші кез келген тергеу әрекеті барысында ... және ... жеке ... ... ... ... куәгерлерді
қатысуға тартады, қатысушылар шеңберін анықтайды. Кейде тергеуші уақытқа,
қатысушылар санына, әрекеттердің кезектілігіне орай ... ... ... оны ... ... шыға алады.
Тергеуші қатысушылардың қай санаты қандай шекте ... ... ... тиіс ... ... ... Мынаны байқап өту
керек, тергеу әрекеті барысында ... ... ... ... жаңа қосымша ақпарат ала алады, жаңа алынған ... ... ... өзгерте алады. Барлық қатысушы өздерінің қатысуы неге байланысты
екендігін ұғынуы тиіс екендігіне күдік ... ... ... ... барынша толық ақпаратты куәгерлер мен
маман меңгеруі ... ... ... ... ... ... тексеру
жүргізілетін адамдарды) тергеуші психологиялық факторға әсер етпейтін
көлемде таныстыру тиіс.
Оқиға ... ... ... ... ... ... ... кезінде ол міндетті түрде қатысушы болуы тиіс, өйткені ақпарат алу
үшін мынадай ... ... ... ... ... қайта
жаңғырту, ым-қимыл. Салыстыру, үлгілеу, бақылау, барысында субьектінің
қатысуы міндетті емес.
Соған байланысты ... ... адам оның өз ... ... ... белсенді рөл ойнайды. ҚР ҚІЖК-нің 238-бабында
қарастырылған тергеу әрекеті ұғымының ... ... ... ... алынған адамның айғақтарын тексеруге міндетті түрде қатысады ... ... ... ... Бірқатар авторлардың пікірінше,
осындай тексеру тұлғаның келісім берген кезінде және өзі ... ... ... ... оқиғасын бақылау бұл жағдайда нағыз көрініске ие ... ... ... ... ... бейнелеп көрсету туралы болып ... ... «а» ... ... алу кезінде алынған ақпарат, ол соңынан
әңгімелесу және оқиға болған жерде бейнелеп көрсетумен салыстырылады. ... ... ... оны ... адам ... бір ... тәжірибесін қайталап отырып бейнені үлгілейді. Осындай ретте «ойлау
арқылы бейне жасау» мүмкіндігі мен мүмкін ... ... ... ... ... ... ... ақпарат жаңа ақпарат ... Ол ... ... ... істе ... ... бұл жүйеде идеялық бейнелердің тасымалдаушысы, қабылданған оқиға
негізінде туындайтын кәдімгі «жады іздерінің» ... ... ... ... кезінде қылмыс оқиғасының нағыз көрінісі
жүргізіледі. Бірақ тасымалдаушының ақпараты осылай алу ... ... ... ... ... жай ғана пайдалана білетін, оны үлгілей
алатын бөгде адам да ... ... алу көзі бола ... ... ... жағдайда ғана жай-жапсарды қайта жаңғыртуға болады
деген авторлардың пікірімен салыстыратын болсақ, онда ... ... ... ... ... заңнама жағдайында табысқа жету үшін,
тергеуші тәжірибе нәтижелері байланысты болатын адамды ... ... ... ... Әсіресе, егер әлдебір фактілерді немесе
оқиғаларды қабылдауға арналған тәжірибе жүргізілетін болса, тергеуші әрбір
жағдайда ... ... ... ... ... қатысушылардың жүріс –
тұрысына қаншалықты әсер ететіндігін ескеруі қажет.
Егер көп эпизодты немесе күрделі іс тіркеліп жатса (яғни ... ... бар ... онда ... ... жеке өзі бұл әрекетті өзінің құзыреті
шегінде өткізеді, немесе әрекет тергеу тобының басшысы арқылы ... ... Н.И. ... ... ... ... кезінде екінші
бір тергеушіні немесе жай ғана полиция қызметкерін ... ... ... ... әрекетін жүргізу барысында тергеуші маманның қатысуы туралы
мәселені шешеді. Кейде тергеу әрекетін ... ... ... ... ол тек ... ғана ... қоймай, сондай-ақ өзі тергеуді жүргізуге
құқылы. Сондай-ақ бір тергеушіні басқасымен ауыстыра алады (әсіресе, ... ... ... ... ... өзі де ... әрекетін
жүргізу барысында бұл процеске, әсіресе, тәжірибелік әрекеттегі тергеу
эксперименті жүргізілген жағдайда, ... ... соң, ... ескерту берілуі немесе тергеу экспериментінің заңсыз, я болмаса
толық емес деп танылуы мүмкін.
Өзінің құрылымдық – логикалық ... ... ... ... ... ... ... айыпталушының, куәнің, жәбірленушінің
қатысуы оның түріне ... ... Яғни ... ... ... ... жай ғана айғақтарды тексеру немесе барынша күрделі
әрекеттер жасау. Мұнда «нағыз көрініс» ... ...... ... емес те ... мүмкін. Мәселен, белгілі бір маршруттың өту
уақытын анықтау кезінде, сезікті қатысуына да болады.
Айыпталушы немесе сезіктінің қатысуы. ... (ҚР ... ... (ҚР ... ... ... ... қалай шешу керек. Егер
жоғарыда атап өткендей, айғақтарға тексеру жүргізілсе, олар ... ... ... ... бірақ қатысу жағдайы еркін ... ... осы ... ... ... ... айғақ беруі үшін, немесе
тергеу барысының басында және өтуі кезінде айғақтар беруден бас ... ... ... Тергеуші қатысушылардың осы санатын әлдебір әрекеттер
жасауға мәжбүрлей алмайды. Егер ... ... бола ... бас ... ... ... Алайда, сезікті немесе айыпталушы өз ... ... бар. ... орай, ҚР ҚІЖК-нің 68-бабы және 69-
баптарында мұндай құқық қарастырылмаған. ... ... ... ... ... ... жақсы, өйткені ол әлдебір әрекеттерді
барынша ... ... ... ... шын айғақтар табыс етеді немесе
алынған нәтижелер оның айғақтарына қайшы келу жағдайы анықталады. ... ... ... ... ... ... әрқашан тергеуші
шешуі тиіс. Өйткені, егер ... ... ... бір ... ... ... бұл ... айыпталушының айғақ беруімен байланысты
емес болса, бұл жағдайда соңғысы эксперимент жүргізуге қатысатын ... ол ... ... ... ... және өз ... арқылы «қарсы
шараларды» қолдана алады.
Куәлар мен жәбірленушілердің қатысуы. ҚР ҚІЖК-нің 239-бабында айғағы
тексерілетін адамның ... ... ... Заң бар болғаны осы
санаттағы адамдардың қатысуын ғана ... ... ... ... шыға алады, айғақ берушінің қатысуымен, қажет жағдайда маманның,
куәнің, жәбірленушінің және ... ... ... ... ... қайта жаңғырта алады». Мұндай түсініктеме тәжірибе ... ... ... ... жауап береді, айғақтарды тексеру
негізін құрамайды. Жоғарыда, айыпталушы немесе сезіктіге ... ... олар өз ... тексерілу барысында белсенді рөл
атқарады. Тәжірибелік ... ... ... ... ... ... ... кезде міндетті емес, бірақ сонда да болса
оларды қатыстырған жөн, кейде олар тергеу ... ... ... ... ... ... ... немесе жәбірленушіні
қатыстыру және қатыстырмау мәселесін шешеді. Егер айғақтарға ... онда ... ... ... ... міндетті болғаны. Бірақ
заң осы санаттағы адамдардың ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлі қатысу туралы айта ... өзі осы ... ... ... ... ... жауап алу түріне жатқызуға
мүмкіндік береді, ал бұл өз кезегінде ... ... деп ... ... ... мен ... айғақтарға тексеру жүргізуге қатысудан
бас тартпайды. Бұрын жалған айғақ берген куәлар мен ... ... ... ... бас ... ... емес, өйткені
негізсіз бас тарту тергеушінің бойында бұрын алынған айғақтардың ... ... ... [56, с.50]. ... ... ... ... өз еркімен келісуі тиіс, өйткені, ... өзі ... ... ... ... ... саналады [115, с.278].
Бұл өзі даулы мәселе, бірақ біздер ... ... өз ... ... ... деп санасақ, мұның өзі нәтиже алуға ешбір әсер ... – осы ... ... өз ... жеке болуын көрсетеді, оның
маңызын танытады, куәларды ... ... ... ... ... де бұл мәселе сыннан өтілген.
Жоғарыда келтірілгендерді ескере отырып, өз айғақтарын тексеруге
қатысуға жәбірленуші ... ... ... ... ... ... қатысудан бас тартқандығы үшін қылмыстық жауапкершілікке тартуға
барлық негіз бар. Бірақ мұның өзі тергеушінің ... ... ... ... ... өтінуіне кедергі болмайды. Бұл туралы белгілі
айғақтарды тексеруден бұрын жүргізілетін жауап алу хаттамасында ... ... ... ... ... тергеуші куәларға немесе
жәбірленушіге олардың құқықтары мен ... ... ... ... тәртібін ұғындыруы, содан соң қылмыстық жауапкершілік
туралы ескертуі және ол туралы хаттамаға ... ... ... мен ... ... ... ... тексеру жүргізуде, тергеу
эксперименті мен ... ... ... ... ие. Олар ... ... маңызды рөл атқарады, тергеу эксперименті үшін ... ... ... және ... ... ... тексеру кезінде ерекше
мәнге ие болады. Ақпарат көзін құра отырып, олар тергеушіге қылмыс жасалған
сәтте болған ... ... ... үшін ... ... ... байланысты түсінік береді, белгілі бір әрекеттерді – өзінің немесе
оқиғаға қатысушы ... ... ... ... ... ... Алайда,
тергеуші жәбірленуші немесе куәнің белсенді әрекеттер жүргізуге, әсіресе,
бұл әрекеттер денсаулық пен ... ... ... ... ... ... ... немесе ар-намысы мен қадір-қасиетіне қол
сұғатын болса, тергеуге қатысуға қатаң ... ... ете ... мен ... ... тергеу жүргізілетін тілді меңгермеген болса немесе толық ... ... ... ... ... әрекеттері барысында өз құқықтары мен міндеттерін түсіндіруді
талап етуге;
- тергеу әрекетінің хаттамасымен танысуға және өз қолымен куәландыруға;
- ... мен ... ... олар ... ... шешімімен бірден тексеріледі;
- тергеу әрекетінің барысына және бағалануына ... әсер ... мен ... да заттай дәлелдемелерді беруге;
- егер куә мен жәбірленуші – ... ... ... ол ... ие ... осы ... ... жүргізу кезінде үшінші бір аралық
адамдардың (ата-анасы, қорғаушы) қатысуы міндетті болып саналады, тергеу
әрекетін жүргізу ... ... ... ... бұл санаты
психологиялық тұрғыдан ұзақ жұмысқа даяр ... ... ... ... ... болған жерді тексеру
барысында қатысқан куәгерлер де куә бола алады. ... ... ... ... ... ... ... оқиға болған жердегі жай-
жапсарға барынша ұқсастырылған жағдайда куә рөлінде тартылады [31, с.67].
Сонымен ... мен ... ... және материалдық, физикалық
белгілермен берілген ақпаратты ... ... ... ... ... бола ... олар айғақтарды тексеру кезінде сөзбе-
сөз үлгіде ... ... ... ақпарат береді, тергеуші оның талабы бойынша
немесе өз бастамасымен құжаттар ұсынады, ... ... ... ... ... ... ... өз әрекеттерін бейнелеп көрсетеді.
Тергеу әрекеттері тактикасын талдау ... ... ... ... ... көре ... Іс ... заңнамасында куәгердің
қатысуынсыз жауап алу ісі ғана жүргізіледі (үлгілерді алу да ... ... ... ... ... дәлелдемелерді іздестіру немесе
тексеруге бағытталған әрекеттерін растау үшін ... Осы ... ... ... ... мазмұны мен нәтижелерін растаушы міндеттері
анықталады, бұл әрекеттерді жай қайталау мүмкін емес.
Куәгерлер – іске ... емес ... олар ... ... ... шақыруымен ҚІЖК-де қарастырылған тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде
қатысады, өз қолымен орындалған ... ... ... ... (ҚР ... 86-бап.).
Сонымен, куәгерлер тергеу әрекетін жүргізуде тікелей белсенді түрде
қатыспайды, ақиқатты анықтау кепілі болып қана табылады. Қажет ... ... ... ... ... органының әрекетінің заңдылығын
тексеруді қамтамасыз етеді (қажет жағдайда куәгердің айғақтары ... ... ... фактілер туралы ақпарат көзі бола алады).
Тәжірибе әрекеттерін жүргізу кезінде куәгердің саны қанша болу керек
екендігі заңда ... ... ... ... ... ... саны осы әрекетті жүргізудің сипаты мен орнына қарай анықталады.
Мысалы, В-ның мәйіті ... басы ... ... пәтерде
табылды. Ешбір көршінің мылтық дауысын естімегендігі анықталды. Алайда, бір
қабат жоғарыда, қайтыс болған адамның пәтерінің үстінде тұратын көршісі ... ... ... ... дауысын және кейбір әңгіме үзінділерін
естіген сияқты. Мұның өзі тергеу барысын маңызды түрде өзгертті, ... ... ... ... ... ... күдік пайда
болды. Оларды тексеру қажеттілігі туындады. Мұндай эксперимент түрін
жүргізу ... ... төрт ... ... ... ... ... жерде, ал
екеуі-эксперимент жүргізілетін көршінің бөлмесінде (ОҚО сот ... ... іс, 2004 ... ... ... кезең-кезеңмен әрі ұзақ уақыт бойына
жүргізілетіндіктен, куәгерлер басқа адамдармен ауыстырылмауы керек. ... ... ... ... ... ... операциялар бірнеше
кезеңде өткізілетін болады: етті ... ... оны ... ... бір тәуліктен соң тоңазытылған, соңынан ерітілген ... ... ... ... Яғни ... ... белгілі бір уақыт аралығын
иеленеді.
Бұл жағдайда куәгерлер тұрақты ... ... ... ... ... Егер ... бірі объективті себептерге байланысты тоңазытудың
екінші күнінде қатыса ... ... ... ... бастау керек
болады. Кейде бір қылмысты бірнеше қылмыскер (мысалы, бесеу ... ... ... ... ... ... әрқайсысымен шындықты және қылмыс
жасау кезіндегі олардың әрқайсысының рөлін ... ... ... ... жай ғана танымдық процес жүргізу қажет.
Әрбір жеке жағдайда әр ... ... ... ... Өйкені әрбір
қатысушының айғақтарын тексеру бір күнде және бір жерде болса, ... ... ... ... бір ... ... дұрыс
қабылдай және бағалай алмайды (ал егер ... ... ... бір қатысушының
жүріс-тұрысы, әрекеті туралы сұрайтын болса, және ол белгілі бір ... соң ... ... олар мұны есіне түсіруі қиын болады. Бір ғана
істе ... ... ... жаңа ... шақыру қажет.
Маман. Заң тергеу әрекеті ... ... ... ... (ҚР ... 222-бап, 238-бап, 239-бап т.б.), ал оның құқықтық
жағдайымен танымдық рөлі ҚР ҚІЖК-нің 84-бабында айқын анықталған. Мұның ... ... ... ... рөлі ... арта түскенін көрсетеді. Ол
әлдебір мәселелер бойынша кеңесші ... ... ... ... хаттамаға түсіру міндетті емес, оның дәлелдемелік маңызы
да болмайды.
Сонымен, тергеуші тергеу әрекетін жақсы ұйымдастыруы мен жүргізуі ... ... Яғни ... ... тергеу әрекеті тікелей жүргізілгенге
дейін қатысатын болады. Дайындық кезеңінде маман жоспар құра ... ... ... ... ... ... жай-жапсарларын қайта
құрастыру тәртібі мен мазмұнына қатысты өз орнын анықтайды. ... ... ... ... жүргізу кезінде маманға мынандай міндеттер
жүктеледі: өз білімін пайдалана отырып, тергеушіге ... ... ... ... ... ... үшін ... техникалық және
тактикалық тұрғыдан дұрыс пайдалана білуге жәрдемдесу [116, с.167].
Маманның танымдық қызметі оның әдіс-тәсілдерді ... ... ... қарастырады. Бұл тәсілдер басқа да қатысушылар үшін де ... ... ... осы ... алынған нәтижелерді бағалауға болады.
Әрине, кейде маманның қатысуы ... беру ... ... және ... қолдану үшін ғана пайдаланылады, яғни ... ... ... Әрбір техникалық тараптардың жұмысына түсініктеме
беріледі, олардың атаулары көрсетіледі.
Маманға мынандай талаптар қойылады: ... – ол ... ... ... ...... нәтижесіне мүдделі болмауы
керек; үшіншіден тергеушіге көмек беру кезінде ... үшін ... ... ... жеткілікті болуы қажет.
Кейде маман жұмыстан қол тимеуіне, үй ... ... айта ... ... ... ... ... аулақ салуы мүмкін. Егер маман
әдейі бірге ... ... бас ... ... ... онда ол ҚР ҚІЖК-
нің 84-баптың 4-тармағына ... ... ... тартылады.
Міндеттеріне қарай маман құқықтарға да ие: мысалы, хаттамамен танысу
құқығы, мазмұнына қатысты ескерту айту құқығы. ... ... есте ... ... ... – тек қана кеңес беру. Ол егер өзі ... ... ... ... болса, өз міндетін орындағаны үшін
сыйақы ала алады (ҚР ... ... ... ... ... ... тергеу әрекетін жүргізу уақытында еңбек ақысы сақталады. Маманның
сотқа шақырылуы, сот тергеуіне ... ... ... ... жағдайы айқын реттелмеген (ҚР ҚІЖК-нің 342-бап.).
ҚР ҚІЖК-нің осы бабы маманға сот ... оның ... ... ҚР ҚІЖК-нің 84-баптың ережелеріне сәйкес түсіндіруі ... Бұл ... ... ... ... ... маңызды
әсер етпейді. Өйткені маманды тергеушінің өзі ... бұл ... ... ... ... бергендігі үшін жауапкершілікке тартылуы туралы
ескертілмейді, сондықтан бұл адамға сенім артылады.
Маманның мәлімдемелері мен түсініктемелері дәлелдеме бола ... ... ... ... ... ... ... оқиғаны жай ғана түсіндіреді,
әлдебір мән-жайларға назар аудартады, өз құзіреті ... ... ... ... баға беру мен зерттеу үшін әлдебір әрекеттерді
кейде бейнелеп көрсетеді.
Тергеу әрекетіне қорғаушы да қатыса алады. Оның ... мен ... ... ... ... ... Қорғаушының тергеу әрекеттеріне
қатысуы қорғау құралдарының бірі болып ... ... ол ... ... ... олармен бірге қатысады. Қорғаушы тергеу
органдары алдында әлдебір тергеу әрекетін жүргізу ... ... ... Процессуалдық заңнамаға сәйкес қорғаушы адамға айып тағылған немесе
сезікті деп танылған сәттен бастап, іске ... ... ... ... ... ... жіберіледі. Бірақ кейде ерекше жағдайлар да
болады, мұнда қорғаушы ҚР ... ... ... тергеуге қатысуға
міндетті түрде жіберіледі.
Аудармашыда маңызды ... Заң оның ... ... ... ... ... ... (ҚР ҚІЖК-нің 85-бап.).
Аудармашының қызметі – тергеу әрекетінің барысы мен ... ... ... ... екі ... болады; тергеу әрекеті жүргізілетін адамнан
алынатын ақпарат, және керісінше – ... бәрі ... ... ... орай ... қызметі кеңес беру көмегін ... ... өте ... Ол да ... ... ... ... алуға және
бекітуге көмектеседі.
Алайда, біздер заңның осы екі ... ... ... ... ... ... ... аудармашының қызметі маманның
қызметінен ауқымды; аудармашының қызметі сот ... ... ... ... іске ... айыпталушының қорғану құқығына
маңызды кепіл болудан құралады, жауап алушының ... ... ... ... ... атқарады [117, с.76].
Сондықтан тергеу әрекеті барысында аудармашыны қатыстыруда абай ... ... ... ... ... еркін меңгеруі, тиісті
диалектілерді түсіне ... тиіс ... ... ұлты ... ... ... кезінде тілдік қиын жағдайлар туындайды).
Аудармашы тергеу әрекетінің басталуы алдында аудармадан бас тарту және
әдейі жалған аударма ... ... ... ... ... ... тиіс, мұның өзі тергеу ... ... ... ... ... ... ... бейнелеп алу тәсілі – хаттамамен
қатар – осы әрекеттің барысы магнитті таспаға жазылады ... ... ... ... ... қатысушылармен бірге тергеу әрекетінің
барысы және нәтижелерін жария етпеу жөнінде ескертілуі тиіс. ... ... бір істі ... ... ... бар ... тергеу
әрекетін жүргізу кезінде, бір ғана сол ... ... ... да ... ... аудармашының да өз құқықтары бар. Олар
заңда көрсетілген; ҚР ... ... ... оның ... ... өтеу ... тәуліктік, пәтер ақы) және аударма үшін сыйақы алу
қарастырылады. ... ... ... ... (ҚР ... 85-баптың,
3-тармағы және Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт ... ... ... ... ... нақтылау мақсатында аудармашы
сотқа шақырылуы мүмкін. Сотта ол аудармаға байланысты сұрақтарға жауап
беруге ... ... ... ... ... ... ... беріле отырып, айыпталушының қағазға жазған есептеулерімен
байланысты зерттеулер туралы.
Қатысушылардың соңғы санатының бүгінгі күнге ... өз ... ... оны ... ... ... адамдар» деп атайды, «көмекші»
деген терминде кездеседі. Тергеу әрекетіне қатысатын, кейде жай ғана рөл
ойнайтын (мәселен, ... ... ... ... деп ... – сезіктілердің, айыпталушының, жәбірленушінің, куәнің
әрекеттерін атқара отырып немесе осы ... іс ... ... ... ... ... адамдар. Статистерді тергеуші өзі таңдай
алады, ... бір дене ... бар ... өзі ... ... ... барысында өзгеруі мүмкін. Әрине, айғақтарды жай
ғана тексеру үшін статисті мұқият таңдамаса да болады. Ал енді ... ... ... осы ... ... бір ... ... (бойы, дене бітімі, жасы, көру ерекшеліктері, есту ерекшеліктері және
т.б міндетті түрде ескеру, және әрбір адам жеке дене ... ... есте ... қажет).
Мынандай жағдайлар да кездеседі, бастапқы тергеу ... ... ... бір болжаулары туралы, әсіресе, тергеу
эксперименті барысында олардың ... ... ... жөн. ... ... ... жүргізіледі. Әрине, мұндай тәжірибелер
тікелей дәлелдемелер бермейді, бірақ істің басқа ... ... бір ... және ... ... ... болады. Бұл
санаттағы қатысушылардан белгілі бір әрекеттерді орындау, бақылау жасау
талап ... Бұл ... заң ... және ... ... ... ... жазылады (оған тәжірибе жүргізуде өзінің
қатысқанын ... ... ... ... ... қол ... (міндетті емес) қатысушылар арасында техникалық
көмекшілерді атап көрсету қажет. Олардың рөлі ... ... ... ... ... жұмыстары, су астында белгілі бір заттарды
іздестіру және т.б. Бұл ... ... ... орындауға қабілетті
және белгілі бір жабдықтары бар адамдар ішінен таңдап алынады.
Сонымен ... ... ... ... де ... ... ... алады. Бірінші қызметі – айыпталушыны, ... ... ...... ... ... ... қорғау, үшіншісі –
тергеу әрекетін жүргізу кезінде тергеушіге тікелей ... ... ... бір ... ... ... итімен бірге кинологты да тартуға
болады.
Жоғарыда келтірілген дәлелдерді ескере отырып, мыналарды атап өту қажет:
- ҚР ҚІЖК-нің ... ... ... пен түсініктеме беруге»
сөздерінен соң, «оларды тексеруге қатысу» сөзін қосу;
- ҚР ҚІЖК-нің 69-баптың 2-тармағындағы ... ... айып ... мен айғақ беруге» сөздерінен соң «өзіне тағылған айып бойынша
өз айғақтарының тексерілуіне қатысу» сөзін қосу;
- ҚР ... ... ... ... ... ... ... ҚР ҚІЖК-нің 75-баптың 8-тармағында «іс бойынша белгілі
барлық мән-жайларды шын хабарлауға және ... ... ... беруге»
сөздерінен соң, мынаны қосса дұрыс болар еді: «қажет болған жағдайда оларды
тексеруге қатысу»;
- ҚР ҚІЖК-нің 82-бабына сәйкес куәні ... ... ... ... ҚР ... ... 4-тармағында «іс бойынша барлық өзіне белгілі
жайларды шын ... және ... ... ... ... ... ... қосса дұрыс болар еді: «қажет болған жағдайда оларды тексеруге
қатысу»;
- жәбірленуші мен куәге қатысты ретте ҚР ҚІЖК ... ... ... ... ... беруден бас тартқандығы үшін» сөздеріне
соң, «сондай-ақ оларды тексеруге қатысудан бас тартқандығы үшін» сөздерін
қосу керек.
Жоғарыда ... ... ... ҚР ... ... де
өзгертулер енгізу қажеттілігі туындайды. ҚР ҚІЖК 353-бабында өзі берген
айғақтарды тексеруге қатысудан бас ... үшін куә мен ... ... ... ...... әрекеттеріндегі қайта жаңғыртудың тактикалық
негіздері
Кез келген тергеу әрекетін ... ... ... ... ... ... бір ұйымдастыру, ұйымдастыру – әдістемелік, танымдық – әдістемелік,
танымдық-сенімділік және ұйымдастыру – ... ... ... ... ... бойынша бұл жіктеме біздің тарапымыздан қолдау
тауып отыр) шешумен байланысты, тергеушінің кәсіби қызметі осыларды шешуге
бағытталады [112, с. ... ... ... бұл ... ... әрекетінің
түрлі сатылары мен кезеңдерінде біртіндеп шешіліп келеді.
Негізінде, ұйымдастыру міндеттерін шешу тергеу әрекетін жүргізуге алдын-
ала ... ... ... ... ... жедел тергеу тобы
құрылады; ... ... ... ... ... процессуалдық талаптар орындалады (мәселен, белгілі ... ... ... ... ... ... шығарылады; тиісті санкция
алынады).
Тікелей тергеу әрекеттерін жүргізу орнында бірқатар ... ... ...... әрекетін жүргізу орны күзетпен
қамтылады; ол жерден ... ... ... заңда қарастырылған
процессуалдық талаптар орындалады, (мысалы, куәгерлер шақырылады).
Тергеу әрекетін жүзеге асырудың жұмыстық сатысында бірқатар танымдық ... және ...... ... ... ... ... жүргізілетін орынның жалпы жағдайымен танысу ... ... ... ... жүргізу шекарасы мен бірізділігін
анықтау;
- қатысушылар ... ... бөлу және ... әрекеттерін
нақтылау;
- жаңа дәлелдемелік ақпараттар алу мен оларды белгілеу.
Тергеу әрекетін жүргізудің ... ... ... ... жүзеге асырылады;
- тергеу әрекетінің хаттамасы жасалады;
- жоспарлар мен схемалар құрылады;
- заттық дәлел алынады және орап салынады;
- тиісті ... ... ... ... шешу ... ... ... ұйымдастыру және
тактикалық іс-шаралар жүзеге асырылады, ... ... ... мен ... ... ... ... талаптар
жүргізіледі.
Әдеби дерек көздерін зерттеу мен тергеу тәжірибесіне ... ... ... ... ... ... ... кезеңдерін көрсетуге
мүмкіндік береді.
І. Тергеу әрекетін жүргізудің мүмкіндігі, қажеттілігі және дұрыстылығына
қатысты шешім қабылдау.
ІІ. Оның мақсаттары мен ... ... ... ... ... жағдайларын құрастыру.
ІV. Тергеу әрекетін тікелей жүргізу.
V. Алынған ... ... үш ... осы ... ... дайындықты құрайды. Дайындық
барысында пайдаланылатын барлық ... ... ... және
психологиялық шарттарды ескеру қажет [118, ... ... ... ... ... ... ұсыныстық сипатқа
ие. Қандай нәтижелерді тиісті дәрежеде алуға болатындығын қарастыру және
болжау керек, оларды соңынан ... және ... білу ... ... ... ... ... шешім қабылдау кезінде,
тергеуші оны жүргізу қажеттілігін, мүмкіндігін және ... ... бір ... ... ... ... ... әрекетін жүзеге асыру қажеттілігі істегі дәлелдемелерге
байланысты болады, ол мүмкіндік заңдылықтың қадағалауын, ... ... ... ... А.С. Шейфердің пікірімен келісуге болады, ол былай деп ... ... ... көздеріне қатысты талаптардың, тергеу әрекетіне
қол жеткізу ... ... ... ... қажет мақсаттардың жиынтығы-
бұл тергеу әрекетін жүргізуге қатысты шешім ... ... ... тәжірибесіне жасалған талдау бұл міндеттің ... ... ... көз ... ... көздері жеткілікті болғанда, олардың әрқайсысы дәлелдеме
ақпаратынан құралғанда;
- тергеу әрекеті жаңа ақпарат алуға мүмкіндік бергенде.
Егер осы ... бірі ... ... әрекетін жүргізу нәтиже
бермейді (мәселен, оқиғаны бақылаушы адам ... ... ... осы ақпаратты бағалай немесе түсіндіре алмайды).
Бірақ осы тергеу әрекетін жүргізу туралы шешім ... ... ... жеткілікті жағдайлармен шектелмейді; тергеуші осы тергеу әрекетін
жүргізу кезінде оқиға болған жердің ... мен ... ... ... алуы ... ... ... негізгі міндеті қылмыстың ... ... ... және ... заттарды алумен байланысты болып ... ... тобы ... ... ... ... түрлі
кезеңдік жағдайда болуы, түрлі шығу көздерін иеленуі ... ... ... ... ... оларға сипаттама
беріледі. Криминалистикада қылмыс іздері туралы көп жазылған, лайықты
зерттеулердің бірі ... ... И.Ф. ... еңбектері болып саналады
[119, с.89].
Қылмыс іздері қылмыскердің дайындық барысында, ... ... ... ... жасалған соң, қылмыскердің қылмыс іздерін ... ... ... да мән-жайларда жасалуы мүмкін. Мысалы, іздер куәлардың,
жәбірленушілердің ... ... ... ... түрлі негіздемелер бойынша тергеу әрекеттеріне
жіктеме беріледі, бірақ ешбір ... ... ... ... ... ... пайымдауы бойынша, «тергеушінің
атқаратын ... ... ... біріктіретін» тергеу әрекеттері де
бар [14, с.278]. Е.И. Быховский [118, с.67], С.А. Шейфер [10, с.35] ... осы ... ... Оған тексерудің барлық түрлерін куәландыруды,
тінтуді жатқызады.
Іздестіру – тергеу әрекеттерінің теориясы оқиға ... ... орын ... ... ... ... ... оқиғалардың маңызын тануға апаратын
неғұрлым ықтимал жолдарды көрсетуге арналған. Іздестіру – тергеу әрекеттері
– тексеру, куәландыру, тінтудің – ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып, логикалық, ... ... ... ... формалары бір уақытта қосымша
орын алады [120, с.57].
Оқиға ... ... ... өзі ... ақпарат көзі екендігі
соншалық, көптеген қылмыс түрлерін тергеу осы тергеу әрекетін ... ... ... ... ... ... ... И.Х. Мақсутов [66, с.37], В.П. ... с.34], ... [67, с.247], И.Е. ... [122, с.51], В.И. ... [64, с.83],
және т.б. оқиға болған жерді тексеру мақсаттары мен ... ... ... ... қажет деп санады.
Алайда, В.И. Поповтың еңбегінен басқа, бұл жұмыстарды тексеру ... шешу ... ... ... жердегі жай-жапсар мен мән-жайларды
қайта жаңғырту бойынша тәсілдерді ... ... ... ешнәрсе
айтылмаған.
Қылмыс оқиғасы ізсіз болмайды, ол материалдық жай-жапсарда ... ... ... ... ... адамдардың
хабарларымен қатар мол ақпарат көзі болып табылады, олар ... ... сот ... бола алады.
Қылмыстың мән-жайларын материалдық іздер ... ... ... ... ... ... мән-жайлардың өзгеріске ұшырауын
зерттеу негізінде қол жеткізіледі. ... ... тану ... ең ... болғанға дейін оның қалай болғандығын анықтау қажет, ал мұның өзі
оқиға болған жерді тікелей ... ... ... ... ... ... жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту жүйесі
басты ... ... ... ... ... ... В.И. Попов атап өткендей, «егер тексеру кезінде іздерді іздестіру
фактілік материалдарды жинақтауда тергеушіге жол ашатын болса, онда екінші
орын ... ... ... және ... ... ... ... жүйесі
тергеушіге тиімді тану мүмкіндіктерін ашады, дұрыс ойлау, ... ... ... ... қылмыс оқиғасы болған жердегі басты және ... ... ... арқылы қайта қалпына келтіру жолдарын көрсетеді »
[64, с.29-30]. И.В. Поповтың пікірі бойынша, қылмыс ... ... ... ... ... қажет етеді:
- қылмыс болған жерге келумен байланысты қылмыскердің әрекеті;
- кедергілерді жоюға қылмыскердің (қылмыскерлердің ) ... ... ... ... куә болған адамдардың көзін жою немесе олардың
тарапынан болған қарсылықтарды ... ... ... ... ... ... және қылмыс мақсатымен байланысты басқа да ... алу ... ... ... ... қылмыс оқиғасы болған жердегі жәбірленушінің мәйітін немесе басқа да
обьектілерді ... ... ... ... ... бойынша қылмыскердің
(қылмыскерлердің) әрекеті;
- өз іздерін жасыру, жалған іздер түсіру, ... ... ... қылмыскердің (қылмыскерлердің ) әрекеті;
- өздері пайдаланатын киімінде, қаруында, ... ... ... ... ... ... байланысты қылмыскердің
(қылмыскерлердің) әрекеті;
- оқиға болған жерде түрлі зақымдану мен бұзылу жағдайлары орын ... ... ... ... қылмыстық құқықтағы эксцесс деп аталушы қылмыскердің әрекеті;
- қылмыскер санын, қылмыстың жасалу ... ... ... ... анықтауға болатын қылмыскердің (қылмыскерлердің) әрекеті;
- қылмыстық қол ... ... ... ... ... ... әрекеті;
- метеорологиялық жағдайларды анықтауға мүмкіндік беретін қылмыскердің
(қылмыскерлердің) немесе жәбірленушінің, я болмаса куәнің әрекеті;
- өзін-өзі қорғау, өз мүлкін қорғау ... ... ... қылмыстың бұл жерде емес, басқа жерде болғандығын дәлелдейтін
қылмыскердің (қылмыскерлердің) ... [64, ... ... ... мен ... ... ... жан-жақты толық
әңгімелеуіміздің себебі мынада. Тергеуші қылмыс ... ... ... қылмыстың әлдебір түрінің механизмі қалай
көрінетіндігін ... ... ... осы ... ... ... ... да элементтері туралы түсінікке ие болуы қажет. Оларды
білу арқылы тергеуші оқиға ... ... ... мен ... да ... маңызын терең түсіне біледі.
Қылмыс оқиғасының материалдық ... ... ... ... ... ... жеке ... іздердің үйлесуі мен
жүйесін, зақымдануларды, жай-жапсардың бұзылуын, ... ... ... ... ... ... болған оқиғаның маңызына
үңіледі.
Ойлау арқылы болған оқиғаны қайта ... ... ... ... ... тәжірибесі, криминалистиканы, сот
сараптамасын, сот медицинасын, сот психиатриясын, заң ... ... да ... оқу кезінде алған, бұрынғы тексеру жүргізілулерден алған
тәжірибесі, көптеген тергеушілердің криминалистік әдебиеттен, ведомство-
аралық актілерден, ... ... ... алған ұжымдық
тәжірибелері нәтижесінде тергеушінің жадына сақталған ... ... ... ... мен ... оның толыққандылығын,
шынайылығын, жан-жақтылығын қайта жаңғырту, қабылдау мен тергеуші жадындағы
көріністерге, сондай-ақ тергеушінің оқиға ... ... ... ... ... байланысты болады.
Бұрын болған оқиғаны терең және толық бейнелеу «жай ғана бақылаушы
көріністі қабылдауды» ғана ... ... ... ... мен теориялық
ойлаудың іске асырылуын талап етеді. «Жай» қабылдау деп, біздер ... ... ... ... төмен қабылдау деп ойламаймыз.
Оқиға болған ... ... ... ... зерттелініп, талдау жасалады.
Бірақ мұның өзі – жай қабылдау, өйткені ... ... ... ... және ... пайдаланбайды.
Трасологияда, баллистикада, құжаттарды зерттеуде, одорологияда, сот
медицинасы мен криминалистиканың басқа да ... ... ... ... ... тергеушінің қабылдауын күрделі қабылдауға
жатқызамыз. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерін қайта жаңғырту үшін, ... ... ... бұзу және ашу ... табу үшін ... ... қабылдауды іске асырады, содан соң дактилоскопиялық ұнтақпен ... қол ... ... ... есіктерді зерттейді.
Бірінші бөлімде атап өткеніміздей, тергеушінің ақыл-ойы қызметінде ойлау
операциясының қатысуымен теориялық, абстрактылық ... ... ... ... ... ... елестету, пайымдау, ой қорыту, ұғыну.
Мұның барлығы оқиға болған жерде орын ... ... ... ... ... іздерін айқындау келесі ойлау ... ... ... пәтер иесінің саусақтарындағы өрнектерді
үйдегі басқа ... ... ... нәтижесінде есіктегі саусақ
өрнектерінің іздері ерекшеленетіндігі айқындалады: содан соң осы нәтижелер
талданады және ... ... ... ... ... нәтижелері
салыстырылады; пәтер иесінің әйелінен сұрау жүргізу нәтижелері талданады.
Мұның өзі киім-кешек жабдығы күнделікті сүртілетіндігін және онда бағалы
заттардың бар ... ... ... мүшелер ұзақ уақыт ... ... ... ... Осы ... мен ой ... арқылы тергеуші қылмыскердің әрекеті туралы
оқиға үзінділерін ... ... ... ... ... есігін
қалай ашып жатқандығын елестетеді.
Келтірілген мысалда қайта жаңғырту механизмі онша қиын емес, бірақ сонда
да ... ... ... және ... қолдану қажет болады;
дактилоскопиялық ұнтақпен өңдеу, ... ... ... ... ... т.б. Алайда мұнда ұрының әрекетін бейнелеу онша ... ... ... ... ... ... ... қылмыс оқиғасын
немесе үзінділерін қайта жаңғырту үшін күрделі ... ... ... ... және ... шараларын өткізуіне тура келеді.
Тергеуші тексеру кезінде айқындалған іздерді және осы іздердің үйлесуін,
әр іздің ... ... ... және ... алу нәтижелерін,
сараптамалық зерттеу ... ... ... жерде табылған іздерді
талдауы тиіс; алынған нәтижелерді ... ... ... ... және ... ... жіберіп алған тұстардың орын толтыруы,
логикалық қорытындылар мен ішкі түйсік болжауларын ... ... ... қызметі түпкі есепте оқиға болған жерді тексеруден соң, оқиғаның
жай-жапсары мен мән-жайларын ... ... ... ... ... ... – күрделі әрекет, атап айтқанда оған оқиғаның
мән-жайларын қабылдаудан қорытынды жасауға, болжаулар ... ... ... ... ... көп ... таным процесі тән.
А.Р. Ратинов іс ... ... ... ... ... нәтижелеріне
елеулі әсер ететін қателіктер жіберілетіндігін атап өтеді. ... ... ... ... ... ... ... бақылау, назар аудару және басқада процестердің
қиындықтарын жиі сезіне бермейді [14, с.294].
Әрі қарай А.Р. ... ... ... ... ... ... мән-жайларын қабылдауда басшылық жасау керектігін ... ... – бұл ... ... ... ... болған жерде
табылған заттардың барлығы осы оқиғамен ... бола ... ... ... затпен оқиға арасындағы байланыстың болуын егжей-
тегжейлі анықтау ... ... ... ... ... шеше ... өзіне белгілі нақты мән-
жайларға байланысты, осы факт әлдебір ... ... ... көз алдына
келтіре білуі тиіс. Осы заттың болған оқиғамен байланысы туралы болжауды
құру мүмкін болмаса, ... өзі ... ... тыс ... зат ретінде
көрсетеді. Тергеуші алдында тұрған міндеттерді дұрыс шешу үшін, ... ... ... ... ... өз болжамдарын алға тартуы қажет.
Әрине, мұнда тергеушінің ішкі түйсігі, көз алдына елестете білуі ерекше ... көз ... ... мен ... бір уақыт ішінде өзара бірін-
бірі жоққа шығаратын болжамдарды алға тарту керек. Осы болжаулардың барлығы
шынайы жағдаймен, ... ... және ... ... басқада обьектілермен қатысты ретте салыстырылады. Көз ... ... ... ... ... қылмыс көрінісін қандайда бір
жағдайларында жіберіп алған кемшілік тұстарын көре білуге ... ... ... туындаған қайшылықтар мен жетіспейтін қосымша
іздерді іздестіру мүмкіндіктерін атап өтеді, ... өзі оның ... ... ... ... ... Көз ... елестете отырып,
тергеуші оқиғаны қайта жаңғыртқанда, жәбірленуші мен қылмыскердің ... ... ... ... ... ... оқиғасының көрінісін барынша
толық көре білуге ұмтылуы тиіс.
Оқиғаға қатысты ... ... ... ... ... мен ... ... себепті байланысты анықтау болып саналады. Соңғысы
болжанушы оқиғаның ... ... оның ... ... да ... Себеп –
салдарлық байланыстар оқиға болған жерге, оның уақытына байланысты келуі,
сондай-ақ оларды ... ... де орын алуы ... ... арасындағы себеп – салдарлық байланысты анықтауға талпынудың өзі
кейде тергеушіні бір-біріне қайшы келетін мән-жайларды айқындауға әкеледі.
Соңғысына ... ... ... ... ... бақыланушы жайтты
түсіндіру үшін жаңа фактілер мен іздерді іздестіруі тиіс.
Тергеуші үшін өзекті жайт ... ... ... ... ... ... осы ... соңынан қажетті ақпаратты
тасымалдаушыларды көре білуі ... ... ... ... және ... ... ... тексеру
кезіндегі үлгілеудің маңызы туралы зерттеулерін атап ... ... ... былай деп жазды: «Оқиға болған ... ... ... ... ... ... оқиғасының ақпараттық үлгілерін
және жекелеген мән-жайлардың ықтимал үлгілерін, сондай-ақ алда тұрған жедел-
іздестіру және тергеу ... ...... ... ... ал ... тексеру кезінде оны тиісті дәрежеде
жүргізуді қамтамасыз ететін қажетті ... ... [78, ... жинау тәртібі, оның көлемі мен сол негізде үлгіні қалыптастыру
оқиға ... ... ... бас ... ... жағдайға байланысты
болады. Жағдайдың өзі өте көп кездесуі мүмкін. М.Н. ... ... ... ... үш ... атап ... ... болған жерде оған қатысты барлық адамдар болады – жәбірленуші,
сезікті, куәлар түрлі іздер мен басқа да фактілік ... ... ... ... және ... түсіндірмелері;
2) оқиға болған жерде оқиғаға қатысы бар жеке адамдар ... және осы ... ... ... ... бере алатын
кейбір заттар мен іздер болуы мүмкін;
3) оқиға болған жерде ... ... ... бар ... да бір ... (немесе мәйіт болуы мүмкін ), бірақ оқиға болған жердің жай-жапсары
мұнда не ... ... ... ... ... көрсете алады
(мәйіттегі зорлау әрекеттері бар) [78, ... ... ... бірі – ... ... ... ... мен мән-жайларын қайта жаңғырту үшін, оқиға ... ... және ... ... ... ақпарат болуы керек:
- белгілі бір аумақтағы белгілі бағдарларға қатысты осы ... ... оның ... ... оған ... ... сипаты, ондағы
заттардың орналасуы, олардың суреттелуі;
- ол жерде болған адамдардың саны, олардың әрқайсысының дене және ... ... осы ... және оның ... ... ... ... бағыты, олардың
қозғалысы мен әрекетінің сипаты (алысу, шабуылдау, қорғану және т.б.);
- олардың кету кезіндегі қозғалыс бағыты мен ... ... ... ... ... ... сүйретіп және т.б.);
- қабырғада, еденде, баспалдақта, есікте, ... ... ... ... заттарында қалдырылған іздері, осы іздердің
ерекшеліктері, олардың өзара орналасуы;
- осы ... ... ... ... осы заттардағы іздердің
басқа заттардағы іздермен байланысты болуы;
- оқиғаға қатысушы адамдардың осы жерге әкелген іздері;
- осы заттарды ... ... және ... ... ... ... кезінде оқиғаның мән-жайларын қайта жаңғырту,
әдетте, қылмыскердің оқиға болған жерге кіру және одан кету мүмкіндіктерін
үлгілеуден басталады. Шолу ... ... осы ... ... бір
орындардан кіру мүмкіндігінің ... ... ... ... болады.
Мұнда, егер оқиға болған жерге жақындаған жолда іздер және ... ... ... ... ... ... іздер айқындалатын болса, мұның өзі осы
жердегі қозғалысты және одан кету жолдары ... ... ... Бұл ... алған соң, тергеуші оқиға болған жердің оқиғаға дейінгі жай-жапсар
жағдайын ... яғни ... ... ... және оның ... ... ... дейінгі жердің жай-жапсарын айқындау үшін, қандай обьектілер
оған қатысты екендігін ... ... ... оған ... ... ... ... пайда болған обьектілерді анықтайды. Олардың болу ұзақтығын
бет қабаттарын білдіреді. ... ... ... ... ... ... тор ... және т.б. Содан соң оқиғаға байланысты ... ... ... және одан соң пайда болған заттар айқындалады. Мұндай заттар
өздерінің жалпы жай-жапсарға сәйкес келмеуінен назар аудартады. Олардың ... ... ... ... ... ... ... бұл заттар туралы
түсінік әр адамның бойында оның өмірлік тәжірибесі ... ... ... ... жүру жолында көзілдірік ... ... оны өтіп бара ... ... бір адам ала ... ... ... жерде ұзақ жата бермейді. Егер жатқан болса, онда олардың пайда болуына
дейін мардымсыз уақыт өткен болғаны, және бұл ... ... ... ... ... жай-жапсар обьектінің бет қабатында жаңа түскен сызат
іздерінің, ойықтың, иілу іздерінің ... ... ... ... ... бір ... бет қабатына жабысуы, ластануы (май, қан,
балшық дақтары, ... шаш) ... ... ... бір ... ... ... шынайы жақтарын қайта жаңғырту үшін ақпарат жинауды
оқиға болған жердегі іздермен мұқият танысудан ... ... ... ... ... ... бастаған жөн. Әдетте, тергеуші мұндай
тактиканы оқиға ... ... ... ... ... кезде пайдаланады.
Тергеуші оқиға болған жердің жай-жапсарын ... ... ... бұл ... жай-жапсар қылмыс жасалғанға дейінгі күйінде қайта
жаңғыртылуы мүмкін. ... өзі ... ... ... адамның оқиға
болғаннан кейін, оқиға болған жердегі іздердің әлдебір себептермен өзгеруі
туралы хабарлаған ... ... ... ... ... ... ... куә оқиға болған жерге келіп, бәрін қалай болған күйінде ... ... ... бой ... қылмыскердің үлгісін құрастыру
мүмкіндіктері тергеу тәжірибесінде бұрыннан ... ... ... ... де ... кездеседі. Оқиға болған жерді тексеру
нәтижесінде қылмыскердің құрастырылған үлгісі оның ... ... ... ... және дене ... ... көрсете алады. Оқиға болған жердегі қалдырылған аяқ киім ... ... ... қадамының ені, әр қадамының ұзындығы бойынша,
жынысы мен ... және дене ... ... ... ... ... ... арқылы кедергілердің бұзылуы бойынша кәсіби дағдылардың
болуын біле ... ... ... ... қайта жаңғырту қылмыстың түріне, нақты
қылмыстың мән-жайларына, тергеу ... мен ... ... байланысты болады. Ойлау ... ... ... ... және ... ... тексеру кезінде
әзірленген тактикалық ұсыныстарды қайшылықты дәл ұстанғанына ... ... ... ... ... ... жерді тексеру тактикасын криминалистер мұқият ... ... ... ... ... ... болған жерді тексеру ісі
тергеушінің дайындық әрекеттерінен басталады.
Оқиға болған жерді тексерудің ... ... екі ... ... ... ... ... дейінгі және оқиға болған жерге келген кезден бастап.
Оқиға болған жерге шыққанға дейін – оқиға туралы ... ... ... не ... бұл ... ... ... екендігін, қай жерде
болғанын, қалай бару керектігін, оқиға ... ... ... ... ... ... болған жерді күзету шаралары қолданылғанын, зардап
шеккендерге медициналық көмек көрсету ... ... жаңа ... ... ... ... ... қандай шара атқарылып
жатқандығын барынша айқындауы тиіс.Тергеушіге оқиғаның мән-жайларын толық
айқындау оның ары ... ... ... ... тексеруге
қатысушыларды және қажетті техникалық құралдарды анықтауы үшін ... егер шара ... ... онда ... органдарды оқиға болған
жерді күзетуге және ... ... ... ... келгенге дейін сол
жерде болуды міндеттеу қажет. Бұл ... ... ... жай-жапсарын сақтап қалу және тергеушіні мақсатты бағыттағы
қарауға қажетті бастапқы ақпаратты алу мүмкіндігін ... ... ... ... тобының оқиға болған жерге шығуын ... ... ... ... ... айтқан болатынбыз). Жедел тергеу
тобының құрамы жағдайға байланысты болады. Барлық жағдайда олардың стандарт
құрамы мынандай болып ... ... ... криминалист маман,
жедел қызметкер (оперативник) – криминалдық полиция қызметкері. Мәйіттің
қандай ... ... ... ... ... да ... сондай-ақ
маман ретінде сот-медициналық сарапшы немесе жедел көмек көрсету дәрігері,
я болмаса басқа да бір ... ... ... ... ... да ... ... Мысалы, 1999 жылы «Ай» мейрамханасында таңғы
уақытта жарылыс болған кезде, тергеуші ... ... ... топ ... оның ... инженер де шақырылды. Тексеру барысында топ ішінде
инженердің ... ... ... ... және ... да ... ... механизімін түсінуге және кейінгі тергеу әрекеттерін белгілеуге ... ... ... ... ... Әдетте ғылыми-
техникалық құралдарды (тергеу ... гипс және т.б.) ... ... ... қажетті жабдықтардың болуын бақылауға алу;
5) басқа да дайындық ... ... ... ... өзі ... ... болған жерге келісімен тергеушінің дайындық әрекеттері ... ... ... ... ... ... ... олар қашан келіп жетті, қандай күзет қойылды, мәлімдеуші нені
хабарлады, ол ... ... ... және ... ... көрсетілді, полиция
қызметкерлері қандай жай-жапсарды тапты, бұл ... не ... ... неге ... ... ... шаралар қолданылмаған болса, тергеуші келе ... ... ... ... Қандай шара қолданатындығы жағдайға
байланысты болады. Алғашқы кезекте ол жәбірленушіге көңіл бөледі, егер ... ... ... ... тез арада көрсетілуі тиіс.
Бұл адамдарға тез сұрау жүргізілуі керек. Егер де оларда маңызды ақпарат
бар ... ... ... ... ... полиция қызметкеріне
толық сұрау жүргізу тапсырылады. Егер бұл мүмкін болмаса, онда куә ... ... ... ... олардың жеке куәліктегі деректері
(тегі, аты, әкесінің аты, мекен-жайы, сымтетігі) алынуы ... ... ... бір ... жауап алуға келуі міндеттеледі.
Куәгерлерге, олардың тұлғасы анықталған соң, ... ... ... түсіндіреді. Егер тексеруге мамандар ... ... ... да ... мен міндеттері түсіндіріледі. Тексерудің жұмыстық
кезеңіне кірісуден бұрын, топ ... ... ... бөлу ... ... болжанушы тексеру аумағына шолу жасайды. Мұның өзі
тексерудің шамамен алғандағы шекарасын ... ... ... ... ... білу, қай жерден бастау қажеттілігін, тексеру қандай ... ... ... тиіс ... ... үшін ... [123, с.187].
Криминалистика тактикасының теориясы мен ... ... мен ... бастапқы жағдай және қылмыс түрімен анықталатындығы
белгілі. Мысалы, пәтер тоналған орынды тексеру кезінде, осы қылмыс түрінің
криминалистік ... ... ... кіру орны, ұрланған бағалы
заттардың сақталу орны, қылмыскердің ... ... ... ... ақпараттық
желілер болып саналады. Сондықтан осы аталған орындар ... ... ... табылады. Ашық жерде мәйіттің табылуымен байланысты оқиға
болған жерді тексеру кезінде, мәйіттің өзі ... ... ... ... ... ... тәсілдері мынадай болып ... ... ... ... ), ... ... [64, с.79].
Концентрлік тәсілде тексеру ...... ... ... қарай жылжуы арқылы іске асырылады.
Эксцентірлік тәсілде жылжу орталықтан (тораптық нүктеден) периферияға –
оқиға ... ... ... қарай қозғалу арқылы жүзеге асырылады.
Оқиға болған жерді тексерудің жұмыстық кезеңі. Ол ... ... ... ... тергеушінің белгілі-бір мамандарды шақыру,
полиция қызметкерлерін қосымша алдыру, қажетті ... ... алу ... ... ... тоқтата тұруына да тура келеді. ... ... өте ... ... ... ... жұмыстық кезең екі сатыға бөлінуі тиіс:
статикалық және динамикалық. Алайда, ... ... ... ... ... бөледі: шолу, статикалық, динамикалық [69,с.49]. Н.И. Порубов та
осындай әдісті қолданады. Бірақ оның көзқарасы бойынша, шолу ...... ... ал ... ... ... және ... болып
бөлінеді [68, с.119].
С.Е. Еркенов С.И. және Султанов бұл сатыларды жалпы тексеру және егжей-
тегжейлі тексеру деп атайды [124, ... ... ... жерді тексеру
бойынша тергеушіге арналған анықтамалық ... да ... ... ... ... ... ... деген ұғымдарды ұстанады [123, с.157]. В.И.
Попов «оқиға болған жерді тексеру» монографиясында ... ... ... және ... деп қарастырады [125, ... ... ... ... ... басқа бір монографиясына жалпы ... ... ... ... тактикалық схема ретінде
қарастырады.
Мұнда ол тексерудің осындай сатысы іздердің азды және көп ... ... ... ... ... өзін ... деп ... Кейде бұл
схемаға жүгіну мүмкін болмайтын жағдай да кездеседі. Ол ... ... ... ... бір ... қолданады. Ары қарай ол тексерудің ... ... ... тараптары бойынша тексеру; сатыларды сақтамай-ақ
алаңды біртіндеп зерттеу; сызықтық схема бойынша тексеру; бір ... ... ... және ... басқа да обьектілерді тексеру [64,
с.66-76].
Бұл схемалардың ... ... ... ... ... ... бойынша, көрсетілген схемалардың ... ... және ... ... ... тиіс. Обьектінің сыртқы құрылысын,
оның бет қабатын алдымен оқиға болған жерде орналасу ... ... ... ... ... жұмыстық кезеңіндегі стастикалық сатысының маңызы ... ... яғни ... ... болған жердің жай-жапсарын оның
жекелеген нысандарын және ... ... ... тексеру
сәтіндегі қалпында қарастырады және ... Осы ... ... ... олардың арасындағы қашықтықты өлшейді,
суретке түсіреді, бағдарлап, шолып, түйінді және детальды. Осы сатыда ... ... ... ... ... ... ... қалауымен
хаттаманың бастапқы (черновой) нұсқасы құрылады. Бұл сатының маңызы мынада,
тергеуші ойлау арқылы бұрынғы жай-жапсарды және онда ... ... ... ... ... болған жер жай-жапсарының барлық обьектілерін
мұқият әрі егжей-тегжейлі түрлі жарықтандыру жағдайында көру арқылы, ... ... ... және ... да ... құралдар көмегі арқылы
қарап өтеді. Дактилоскопиялық ұнтақтары, ингидрин және ... ... қол ... ... ... бет ... зақымдану,
қабатталу өзгеріс іздері зерттеледі. Алайда, бұл іздерді оқиға ... ... ... ... ... емес. Егер осы іздерді тасымалдауы мүмкін
обьект көлемі шағын болса, ол ... ... ... үшін ... ... бет ... қан дағы іздестіріліп жатса, бұл бет
қабаты ... ... шолу ... ... лупа ... ... ... химиялық реактивтермен өңделініп, ультра күлгін сәуледе зерттелінеді.
Дәл осы сатыда ... ... ... соң, ... ... ... ол ... түсіріледі, хаттамада айқындалған қол
іздерінің ... ... ... ... ... ... ... бөлшектерін қиып және аралап алынуы
жазылады [126, с.232-239]. Барлық ... ... ... ... ... ... ... фактілер хаттамаға
бейнеленеді, бұрынғы бар жазбалар түзетіледі, толықтырылады.
Оқиға болған жерді тексеру ... ... ... ... ... ... ... динамикасы, заттар, іздер мен құбылыстардың
өзара байланысы ... ... ... жай-жапсарына кіретін
обьектілердің жиынтығын бейнелейді» деп ... ... [78 ... ... ... ... түсініктеме онша әділетті ... ... ... ... өзі ... ... туралы
әлдебір болжауларын бейнелеуге, оған ... ... ... олардың маңызын анықтауға тиіс емес. Алайда, хаттама материалдық
тұрғыдан белгіленген, материалдық жай-жапсарды қабылдау мен бақылау және ... ... ... ... пайда болған бейне нәтижесінде, тергеушінің
ойлау қызметі арқылы шынайы түрде қабылданған көрініс болып ... атап ... ... ... ... ... ... хаттамалар да жиі кездеседі [14, с. 295]. Мұндай түгі ... ... ... ... ... мынадай баяндау үлгісін табуы
қажет, яғни онда оқиға болған жердегі ... ... ... ... ... ... әрқайсысының жекелеген қасиеттері көрсетілуі тиіс,
сонымен қатар олардың арасындағы белгілі-бір өзара байланыс тез табылуы
қажет; ... ... ... бойынша болған оқиғаның жай-жапсары мен кейбір
мән-жайларын ойлау арқылы қайта ... ... ең ... ... ... ... елестете алуға және болжау ұсынуға болатындай етіп
құру қажет.
Егер оқиға болған жерді ... ... мен ... ... үшін маңызды болса, онда ҚР ҚІЖК-де қарастырылған мәйітті тексеру,
затты тексеру және куәландыру сияқты тексеру ... ... ... ие бола ... ... ... басқаша рөл ойнайды. Қарастырылушы
обьектілердің сипаты қылмыс механизмінің тек бір ... ... ... мен ... мән-жайларының жекелеген элементтерін ғана ... ... сөз ... ... ... ... көрсетілген тексеру түрлерін ескермеуге
болмайды. Мысалы, мәйітті тексеру кейде тергеушінің болған ... ... ... ... ... ... тексеру қылмыскердің сыртқы
түрі туралы ... ... ... ... ... тексеру
негізінде тергеушінің қылмыскер әрекетін анықтау жағдайлары да көптеп
кездеседі.
Өз алдына жеке тергеу ... ... ... ... ... ... ... соң және сот медициналық сараптау тағайындау алдында;
2) жәбірленуші оқиға болған ... ... ... ... ... бара жатқанда немесе ауруханада жатқанда қайтыс болғанда ... ... жеке ... әрекеті ретінде мәйітті тексеру тактикасы және
оқиға болған жерді ... ... ... ... ... ... бір
айырмашылықтарға ие емес.
Оқиға болған жерде тергеуші адамның қайтыс ... көз ... ... ... тексеруді бастай алады. Сот медицинасында қайтыс болғанын
растайтын сыртқы белгілер ... ... ... ... ... көз қарашығының жарық түскенін және көз ... қол ... дене ... пассив жағдайда болуы, тері сезімталдығын
жоғалтуы. Мәйітті тергеушінің өзі ... ... ... ... ... ... ... дәрігер қайтыс болғанын диагностикалауға
және мәйіт құбылыстарын бейнелеуге ықпал етеді. Осы оқиғаға байланысты
іздерді ...... өз ... ... мәйітті ашу кезінде
тергеуші міндетті түрде қатысуы тиіс. Мәйітті ... ... ... ... ... ... оларды іске асыру тәртібі ... ... ... іздер жоғалуы немесе жойылуы мүмкін, кейде іздер
танып болмайтын дәрежеде өзгеріп, пайдалануға жарамай қалады [68, ... ... оның ... ... ... қоршаған орта
температурасы мен мәйіт денесіндегі температураны анықтаудан басталады:
мәйіттің орналасу ... мен ... аяқ қол ... ... жағдайда
жатқаны, айналадағы стационарлық обьектілерден қандай қашықтықта ... бұл үшін бас ... ... орналасқан екі стационарлық бағдарға
дейін, содан соң табандарының бірінен жақын орналасқан екі стационарлық
бағдарға ... ... соң ... ... ... орналасқан екі
стационарлық бағдарға дейін өлшенеді. Бұл деректер хаттамаға енгізіледі.
Алайда, мұндай өлшеу ... ... ... ... ... емес. Бірақ кейбір
жағдайларда дәл қашықтықты анықтау өте маңызды. ... ... ... ... оқ ату ... ... міндетті түрде ұңғыма кесіндісінен және
қарудың тұтқасынан мәйіттің қол алақандарына дейінгі қашықтықты ... ... ... жай-жапсарға қатысына қарай мәйіттің орналасуы
мен оқ ату қаруының орналасу жағдайларын бағдарлау қажет:
сондай-ақ мәйіттің орналасу ... мен ... ... ... ол ... ... ... және детальды түрде ... ... ... ... орналасу жағдайының конфигурациясы
сызылады. Содан соң дененің ашық ... ... ... ... ... нәрселер, былғануы зерттеледі. Қол жағдайына назар
аударылады, мәйіт ... ... ... бар ... ... тырнақ астына жиналған нәрселер зерттеледі. Шашы, құлақтары
қаралады, аузынан қандай иіс шығатындығы анықталады. ... ... ... жағылған заттар, былғанған ...... ... ... ... ... Егер ... өлшемдері мүмкіндік
берсе, онда егжей-тегжейлі суретке түсіріліп, соңынан қорапталады;
киімнің, аяқ ... ... ... ... ... ... нәрсенің бар-жоғы анықталады. Қалталары, бүрмелері, ... ... ... түрде тексерілуі тиіс. Киімде немесе аяқ киімдегі
әлдебір былғанған тұстары (керісінше, олардың болмауы), қоршаған айнала
орта ... ... ... ... ... ... ... міндетті. Киімді, аяқ киімді ... ... ... ... ... ... ... немесе орайтын қағаз төсеу керек, киім мен
аяқ-киім және басқа да ... ... ... алынып, бірден жеке
пакеттерге оралуы тиіс;
содан соң денесінің жабық беттері ... Тері ... ... ... ... немесе болмауына назар аударылады. Егер олар бар
болса, киімдегі зақымданулармен ... ... ... ... ... мөлшері, саны, олардың табылған жері
тіркеліп, хаттамаға жазылады, егжей-тегжейлі ... ... ... мәйіт құбылыстары олардың түрлері – ... ... ... оның ... аяқ ... тексеріп, жақын жатқан заттарды
тіркеген соң, мәйіт орны ... Ол үшін ... ... ... ... ... ... сүйреуге болмайды, өйткені ... ... ... ... ... ... ... орнын зерттей
отырып, кез-келген обьектілерге және оның орналасуына назар ... олар ... ... бола алады; мәйіт орнындағы іздердің сызбаларына
және олардың мәйіт позасына сәйкес келуіне көңіл бөлінеді. ... ... ... мәйіт анықталмаса, бұл жағдайда ол доктилоскопиялануы және беймәлім
мәйіттерді криминалистік есепке қою үшін ... ... ... ... түсірілуі тиіс. Егер дактилоскопиялау жұмсақ жасушалардың ... ... ... ... онда ... сот- ... ... сызықтарды қалпына келтіру туралы тапсырма беруге және соңынан
жәбірленушінің дактилокартасын алуға құқылы [128, с.51].
ҚР ҚІЖК-нің ... ... ... тергеу әрекетінің бір түрі
болып саналады. Бұл тергеу әрекеті адам өлімін, дене жарақатын ... адам ... ... ... ... және басқа да тыйым
салынған обьектілерді, өртеуді, ... ... ... ... ... қылмыстарды тергеу кезінде маңызды орынға ие.
Криминалистік әдебиетте мынадай анықтама беріледі – куәландыру өткізу
сезіктінің, жәбірленушінің, айыпталушының, куәнің ... ... ... ... ... ... бағытталған тергеушінің қаулысына сәйкес және
сол негізде ... өз ... жеке ... ... [129, ... ... өткізуді басқа тергеу әрекетінен ажырату қажет деп
санайды. Қосымша ... ... ... куәландыру өндірісі туралы
міндетті түрде қаулы шығаруы; тергеушіге егер куәландырушы адам ... ... әрі ... ... әрі ... қатысуына тыйым салу;
куәландырушы адамның қадір-қасиетіне қол тигізетін ... оның ... ... ... жол ... көрсету; куәландыру өткізу
үшін жәбірленушінің, куәнің келісімін алу қажеттілігі.
Барлық осы айтылғандар осы тергеу әрекетіне тән ... мен ... ... ... түрлерінен айырмашылықтары бар ... жеке ... ... көп ... бар. ... ... бөлек жеке тергеу әрекеттері. Жеке ... ... ... қылмыскердің киімге, аяқ киімге, аузына, шашына және басқа да
жерлеріне жасырып қоюы ... ... ... ... ... атап ... жәбірленуші немесе сезіктінің, айыпталушының
денесінде ерекше белгілер немесе ... ... ... ... ... ... тінтілуші адам киімінде, аяқ киімінде жасырып қою белгісі
болса, онда ... ... адам өз ... ... ... ... де мүмкін. Процессуалдық тұрғыдан алғанда да, ... ... тіну мына ... ... және ... ... ұстау немесе қамауға алу кезінде, тінту жүргізу кезінде.
Қылмыстың мән-жайларын қайта жаңғырту барысында ... ... ... ... ол ең ... ... жеке тұлғасымен
байланысты мән-жайларда болады [129, с.57].
Алғашқы міндет куәландырушы ... ... ... ... ... ... белгілер туа біткен болуы немесе абайсыз сыртқы
әсерлерден пайда болуы мүмкін. Туа ... ... ... ... ... ерін, туа біткен қал, тістерінің қос ... ... ... ... ... Кәсіби белгілерге жұмысына байланысты адам
денесінде сыртқы өзгерістердің болуы жатады. Мәселен, шахтерлердің ... ... ... сіңіп қалады; шыны үрлеушілердің алақандарында –
мүйізгектер пайда болады, химиялық кәсіпорындарда жұмыс істеушілерде тырнақ
аурулары ... ... киім ... қол ... ... ... ... беруші адамның ауруына байланысты тыртық, жырық,
ойықтардың болуы да кәсіби белгілерге ... ... ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін. Мысалы, татуировканың, пластикалық
оперция іздерінің болуы. Ерекше белгілер ... ... ... атап
өткен жөн. Қылмыскерді немесе хабарсыз жоғалған адамды іздестіруде ... үшін ... ... белгілеріне көп көңіл бөлінеді.
Куәландырудың екінші міндеті куәландырылушы адамның ... ... ... ... және ... құралады. Олардың тізбесі едәуір кең
[129, с.61]. Оларға қылмыс ... ... ... дене ... ... Бұл іздер жәбірленушінің сондай-ақ қылмыскердің де денесінде болуы
мүмкін – тістің, тырнақтың, пышақтың, ... ... және ... ... ... ... жатады: қылмыс оқиғасының материалдық жай-
жапсарынан болған іздер (топырақ, бояу, шыны, өсімдіктер, ұн, ... және т.б.), ... ... ... іздер (сілекей, ұрық, қан, тері
және т.б.), қылмыс жасау үшін пайдаланылған қару мен ... ... ... ... жанар-жағар май, шыны бөлшектері) және т.б.
Куәландырудың міндеттеріне сондай-ақ «химиялық қақпандар» деп аталушы
іздерді айқындау да жатады.
Куәландыруды ... ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеттерін анық түсіну;
2) куәландыруды өз уақытында және кейінге қалдырмау жүргізуді ұғыну;
3) ғылыми-техникалық құралдарды пайдалану және криминалистік ... ... ... ... ... түрде сақтау;
4) куәландыруды кезең-кезеңмен, жоспарлы түрде жүргізуді сақтау.
Материал ...... ... жерді тексеруді, жәбірленушіні, куәні,
сарапшы қорытындыларын – мұқият зерттеу негізінде тергеуші айғақ ... ... ... ... іздеу керек екендігін және бұл ... ... ... ... айқын түсінуі тиіс.
Ерекше белгілерден басқа денедегі іздер жоғалуы мүмкін. Сондықтан
куәландыру ... ... бола ... ... оны ... қалдырмай
жүргізу қажет. Мысалы, Шымкент – Ақтөбе ... ... бара ... ... ... ... кезінде, есірткі салынған сөмке алынды. Жас жігіттер
полиция қызметкерлерін бұл сөмкеге өздерінің ешбір ... жоқ ... ... ... ... ... адамдар Ақтөбе қаласына ала
кетуді, ол жерде өздеріне жолығатын адамдарға беруін ... ... ... ... ... ... олардың алақандарын тексеріп,
тырнақтарын алады. Соңынан әрбір ұсталған адамның тырнақ астын тексеру
кезінде, осы ... ... ... (Абай аудандық сот мұрағаты
№045115020283 қылмыстық іс, 2004 ж.).
Өз алдына жеке ... ... ... заттарды тексеру мына жағдайларда
жүргізіледі:
1) ұстау, жеке тінту, тінту, алу, ... ... ... ... ... ... орнында қолайсыз жағдайлар болғанда және осы заттарды
тексеру үшін көп уақыт қажет болғанда;
2) бұл ... ... ... ... ... ... ... тексеру» ұғымына түрлі ... ... ... жәбірленушінің қолындағы сөмкесі, портфелі, қылмыскердің
киімі, аяқ-киімі және т.б. [127, ... жас ... ... ... ... оның дене ... сөмкеде,
қолдорбада және чемоданда табылды. Оқиға болған жерді тексеру ... ... үшін ... ... ... Осыған байланысты тергеуші
кейіннен екі куәгерлердің қатысуымен оларды кабинетте тексеруден өткізді.
Нәтижесінде чемодан ішінен мөр мен ... ... ... ... ... ... ... жол көрсетті. (Абай аудандық сот мұрағаты
№035125030281 қылмыстық іс, 2003 ж.).
Заттарды тексеру ... ... іс үшін ... бар ... ... ... алады; мысалы:
- қылмыскерді, жәбірленушіні іздестіруге көмектесу;
- осы заттардың қылмыскерге немесе жәбірленушіге қатыстылығын анықтау;
- қылмысқа дайындалу, оны ... ... ... қылмысқа бірге қатысушыларды анықтау;
- олардың пайда болу көздерін анықтау;
- осы заттардан қол іздерін немесе басқа да маңызды ... ... ... ... ... ... және ... заттарды тексеру мәнін асыра бағалау қиын деп атап өтуге
болады. Оларды бұрмалау ... емес ... ... ... ... ... 12 жасар баланың мәйітін табу факті бойынша тергеуші ... мән бере ... ... ... киім ... ... ... соң жоғалып кетті. Мәйітті ашу барысында сот- медициналық сарапшы
баланың тыныс алу жолдарынан бөгде бір қабатталуды ... ... ... ... ... ... ... затқа логикалық тұрғыдан
талдау жасасақ, оның жасалған қылмысқа қатысын білдіреді. Оның пайда болуы
қылмыскерге байланысты болуы ... ... ... ... ... ... я ... қылмыстың жай-жапсарынан да болуы мүмкін. Тергеуші
бұл ұнтақтарды химик-сарапшыларға жібереді, қаулыда мынадай ... ... ... ... ... ? ... ... ұнтақтар құрылыста
пайдаланылатын тас ұнтақтары екендігін анықтады. Осы сұрақтардың ... бір апта ... ... ... осы ... ішінде басқа бір бала
зорланып, өлтірілді. Бұл жағдайда тергеуші ... ... ... ... ... ... ... киіміне назар аударды. Екінші
құрбан болған баланың киімін мұқият тексеру кезінде, алғашқы жағдайдағыдай
сол ... ... мол ... ... ... емес еді. (ОҚО сот
мұрағаты ... ... іс, 2003 ... заттарды тексеру алдындағы дайындық әрекеттері мыналардан
көрінеді:
- тексеруді қайда және ... ... ... ... ... ... қатысады және оларды кім хабардар етеді;
- қандай техникалық ... ... ... ... үшін маман-
криминалистке тапсыру;
Әңгіме күрделі приборларды, жабдықтарды тексеру, ... ... ... анықтамалық әдебиетпен танысу, я болмаса оларды тексеруге
қатысуға шақыру туралы болып отыр.
Тексеру осы ... ... ... ... ... не ... ... ережесімен танысудан басталады. Содан соң
обьектінің жеке ... ... ... және т.б. ... Егер ... бет ... әлдебір іздерді іздеу міндеті
қойылған болса, онда ... ... ... ... ... ... алу, осы іздерді алу тәсілдері қолданылады [127, с.38-183].
Келесі ... ... ... – бұл тінту. Тінту оқиға болған жердің
мән- жайлары мен жай-жапсарын қайта жаңғырту үшін маңызы бар. Тінтуге ... ... ... ... ... ... болмауынан пайда
болады, тергеуші олардың қылмыскердің үйінде, офисінде тұр деп ... осы ... ... ... ... онда олар ... ... дейін жіберіп алған кемшіліктерінің орнын толтырады. ... ... ... ... ... ... іздестіру, тергеушінің
ойы мен елесіндегі кемшіліктердің орнын толтыру қажеттілігін білдіреді.
Кейде ... ... ... жүргізу кезінде материалдық ... ... ... ... ... үшін қажет.
Тергеу тәжірибесі тінту барысында тергеушінің қандай нақты бір заттай
дәлелдемелерді таба ... ... ... ... ... ... ... қылмыс қаруын; жәбірленушінің киімін, аяқ киімін;
ұрланған заттарды, нәрселерді; қылмыс құралдарын; ... ... ... ... тізбе үлгілері; ұрланған заттар ... ... ... ... ... т.б.); ... іздері бар мән- жайлардың
заттарын; азаматтық айналымнан алынған обьектілерді ... ... ... ... ... улы ... оқ ату құралдары,
оқ-дәрілер, суық қару, жарылғыш қондырғылар, жарылғыш заттар және т.б.),
құнды заттарды, валютаны, ... ... ... және ... ... ... ізделінушілер шеңбері алуан түрлі әрі өте
кең. Осы ... ... ... ... оны ... ... қылмыс мотивімен анықталады [130, с.59].
Ең алдымен тінту жүргізу үшін (ҚР ҚІЖК-нің 230-бабының 1-тармағы. 232-
бап) ... ... ... фактілік және процесуалдық. Белгілі бір жерде
белгілі бір адамда заттай дәлелдемелер болуы мүмкін деп ... не ... ? ... мен ... ... ... ... негіздемелерге
мыналар жатады: оқиға болған жерді тексеру нәтижелері; заттарды, құжаттарды
тексеру; айыпталушының, сезіктінің, жәбірленушінің, ... ... ... ... куәнің, сезіктінің айғақтары;
ресми адамдардың мәлімдемелері; жедел-іздестіру шараларының деректері.
Сөйтіп, тінту жүргізу үшін іс материалдарында белгілі бір орында ... ... ... осы тергеу әрекетін жүргізу қажеттілігін
білдіретін қатаң негіздемелер болуы тиіс.
Алғашқы сатыда дайындық ... ... ... ... ... іс ... зерттеу;
- тінтілушінің тұлғасын зерттеу;
- ізделінуші обьектілерді үлгілеу;
- тінту жүргізу орнын зерттеу;
- тінту жүргізілген ... ... ... психологиялық бейнесін,
өмір сүру салтын зерттеу;
- тінту жүргізілген жердің маңайындағы мән-жайларды зерттеу.
Іс материалдарын зерттеу. Атап айтқанда іс ... ... ... ... ... береді. Оқиға болған жерді тексеру хаттамасы,
жәбірленушіден, куәдан, ... ... алу ... немесе сарапшының
қорытындысы, оперативті өкілетті тұлғалардың рапорттары, баяндау хаттары,
түсініктемелері, сезіктіні ұстау хаттамасы және ... да ... ... ... ... ... ... қол тигізу
заттары, қылмыскер қолданған ... ... ... ... және ... тасымалдаушылар, олардың мүмкін болған жасалу, сақталу орындары
туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді.
Тінтілушінің тұлғасын ... ... ... ... ... сәйкес ізделінуші обьектілер болуы мүмкін кез келген ... бола ... ... осы ... ... осы ... ... толық қалыптастыру деректерін жинауға міндетті, атап айтсақ: оның
психологиялық портретін, мінез-құлық қасиеттерін, агрессивтілік ... ... және ... дәрежесін, қаруы болуын, қарсылық
көрсету ... қару ... ... ... ... ... өз өмірін қию
немесе қашуын, өмір сүру салтын, күн тәртібін, денсаулық жағдайын, көлігі,
иті, байланыстары ... ... ... ... ... қажет.
Ізделінуші обьектілерді үлгілеу. Нені іздеу керек ... білу ... ... ... ... үшін негіз болып табылатын бұл ақпаратты тергеу
іс материалдарынан алады. Алайда, ... ... ... тергеушінің
ізделінуші обьектілер туралы білімдері нақты ... ... ... ... тонау, қарақшылық шабуыл туралы істер бойынша, ... кісі ... ... ... ... оқиға болған жерді тексеру нәтижелері,
сарапшы ... ... ... ... ... ... ... белгілері туралы нақты және сенімді ... ... ... ... ... неғұрлым көп болса, тергеу барысын
оңайлатуға да соғұрлым ... ... ... ... зерттеу. Тінтуді дұрыс ұйымдастыру үшін, тінту
болатын жердің ... ... дәл білу ... ... ... өзі де
жеткіліксіз. Оның қандай екендігін білген жөн, егер ол пәтер болса қай ... қай ... неше шығу ... бар, ... ... ... бар ... бөлмеден құралады, орналасуы ... ... ... ... кіру ... бақылау көзі орнатылғандығын білу керек.
Мұндай деректерді тінту орны ... ... ... ... ... ... Тінтілуге жататын жергілікті учаске туралы келесі ақпаратты ...... ... неге ... учаске алаңының нақты шекарасы,
салынған құрылыс жайларының сипаты, өсімдіктері, құм ... ... ... болуы, осы учаскеге апаратын ... ... т.б. ... осы деректерді тергеуші айғақтардан, ... ... ... ... ... ... қызметінің
материалдарынан, жоспарлардан, схемалардан, сондай-ақ тінту жүргізілетін
жер немесе алаңмен жеке түрде танысу, я болмаса ұқсас ... ... ала ... ... ... танысу тінту жүргізудегі міндетті шарт және
табыс ... ... ... ... ... білу ... ары қарай
болжауларының жұмыс көлемін, іздеу жұмысының бағытын көре білуіне, ... ... ... ... мен ... ... жоспарын кұруға
мүмкіндік береді.
Тінту жүргізілетін орында тұратын немесе сол жерде аялдаған адамдарды
зерттеу. Тінту болған жерде ... ... ... ... жинау да алдыңғы
шарттар сияқты маңызды болып келеді. Қанша адам, олар кімдер, ... ... жас ... өмір сүру салты, күн тәртібі, ... ісі, ... ... ... әрбір тұрғынның
психологиялық портреті, олардың ... қозу ... ... ... және ... да ... ... мүмкіндігі.
Тінту жүргізілетін жердің маңайындағы мән-жайларды зерттеу. Бұл ұғымға
тікелей тінту жүргізілетін жердің айналасындағы материалдық орта ... ... ... жүргізілетін жеке үй маңайында ағаштардың болуы, сондай-
ақ жанындағы ... ... ... ... қарым-қатынас жасайтын
достары, туыстары да енеді. Мұның өзі ... ие ... ... ... ете ... Егер ... жүргізу болжанған үй жанына келуші адамдар көп
болса, онда тергеуші оларды қалай тексеру ... ... ... ... ортаның сипаты қай жерде, қайда тінту жүргізу ... ... саны ... ... және қандай сыртқы күзет қою ... үшін ... ... ... ... білу тінту орнына апаратын
жолдарды ойластыруға мүмкіндік береді.
Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... ... қарастырылған тергеу әрекеттерінің көмегімен, түрлі ұйымдарға,
мекемелерге сұраныс жасау және ҚР ҚІЖК-нің 193-бабының ... ... ... ... ... ... түрлі
инспекцияларға тапсырма беру арқылы жинайды. Барлық осы жұмыс аз мерзімде,
барынша жедел іске асырылуы тиіс.
Тактикалық ... ... ... үшін ең алдымен оның кенеттен болуы
өте маңызды. Тінту ... үшін ол ... ... ... болуы
тиіс. Қасақана қылмыс жасауда, әрине, қылмыскер алдын-ала қылмыс іздерін
жабу шараларын ... ... ... ... ол қылмыс іздерін ... ... ... ... ... ... екінші бухгалтерияның іздерін
жою үшін, көлік құралындағы зақымдану орнын қалпына келтіру ... ... ... ... жедел әрекеттерге көшуі тиіс.
Тінту жүргізу, психологиялық тұрғыдан алғанда, өте ... ... ... ... келесі бағыттарға бөлуге болады: біріншіден,
қылмыскердің ізделінуші обьектілерді жасыру психологиясын ... ...... жұмыстарының психологиялық аспектілері
[131, с.179-202]. Тінту ... ... ... ... оқиға болған жерді тексерудің психологиялық негіздерімен көп
жағынан ортақ болып келеді. ... қос ... де ... ... ... ... ... бағытталған назарға, кәсіби
байқампаздыққа басты рөл беріледі. Алайда осы жерден ... ... ... ... ... ... ... келесі
схемаға ие: қылмыс оқиғасының материалдық ... ... ... ... келе ... ... арқылы қылмыскердің бейнесін қайта
жаңғыртуға, оның ... ... ... үлгілеуге талпынады. Тінту
кезінде болса, сезіктіден жауап ала отырып, бұл ... оның ... ... ... оны білетін куәлардан жауап ала келе, тергеуші тінтілуші
адамның ... ... ... оның жеке ... ... бейімділіктерін, кәсібін ескереді, тінтілуші
адамның қайда және қалай заттай дәлелдемелерді жасыра алатындығын анықтауға
ұмтылады.
Тінтудің психологиялық негіздері туралы ... ... ... с.131] ... айтуға болады:
- әлдебір затты, бағалы затты сенімді жасыруға ұмтыла отырып, ... ... ... тергеуші іздестіру құралдарының көмегімен жүргізеді
деп жиі болжаулайды;
- сақтау орны мен тәсілін таңдау зат ... мен ... ғана ... осы жердің ерекшелігін ескеру ... да ... ... ... адам мұнда ізделінуші обьект бар екендігін болжай алмай
қалуы керек;
- қылмыскер ... ... ... ... ... ... сай ... деп ойлайтын жерді таңдайды, яғни құпия орын ... әдет ... ... ... ... ... конструктивтік және сапалы қатынастар жағынан алғанда, жасыру орны
жасырушының кәсіби дағдыларына сәйкестікте құрылады;
- қылмыскерге ... тән ... онда ол ... ... ... ... орындар жасап, тінту жүргізушілерді әбігерге түсіргісі келеді;
- қылмыскерлер қазіргі заманғы ... ... біле ... ... ... ... болды;
- жасанды есірткі құралдарын сақтау және тасымалдау үшін, құпия орын
ретінде ... ... ... денесін кең қолдана бастады.
Іздестіру психологиясында, криминалистер. А.Р. Ратинов, Д.Л. ... [14, с.131], ... ... ... ... тиіс.
1) тергеушінің тінтілуші адамның және басқа да қатысты адамдардың (бірге
қатысушылардың, туған-туыстарының ) бейнесін ... білу ... ... тінту барысында қалыптасқан жағдайға талдау жасаумен
біріктіре алуы;
3) тінтілуші адам мен оның ... ... ... ... ... ... түрде қабылдай білу;
4) ізделінуші обьектілер мен тінту жүргізілетін жер туралы ақпаратқа ие
болу.
Тінтудің психологиялық ... ... ... ... ... ... тұлғалық жеке қасиеттерін атап өту қажет: өз бетінше
ұйымдастыра білуі, мақсатқа ұмтылуы, ... ... ... ... ... бір ... жинай білуі, жиіркенбеуі, дұрыс
ойлай білуі, ішкі сезімі. Сонымен ... оған ... ... адамға және оның отбасы мүшелеріне жол таба білу қасиеттері де
көп көмек ... ... ... даму ... ...... ... жасау негізінде тергеу әрекетіне қортынды жасай отырып,
және оның негізгі нәтижелерін қорытындылап ... ... ... криминалистика теориясы мен тәжірибесі жалпы ... ... ... маңызы туралы бірыңғай көзқарасқа келген жоқ. ... ... ... Қаз КСР және ... ... ... ... заңнамасына жасалған ... ... ... зерттеулері көрсеткендей, оқиға болған жердің жай-жапсары мен
мән-жайларын қайта жаңғырту мәселесіндегі теориялық көзқарастарда бірыңғай
әдіс жоқ. ... ... ... ... криминалистика теориясында әрбір жалпы ғылыми әдістің танымдық маңызы
толық көлемде ашылмаған, ... ... ... мен ... жаңғыртуы сияқты осындай танымдық әдіс, тәсіл толық бұрмаланып
келеді;
- түрлі танымдық ... ие ... ... ... ... тінту,
жауап алу сияқты, тергеу эксперименті, оқиға ... ... ... ... ... ... әрекеттерінде орын алуына қарамай, оқиғаның
жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту өз ... ... ... ... бұл ... толық шамада
зерттелмеген;
- тарихи тұрғыдан алғанда, бұрынғы КСРО-ның кейбір Республикаларында
қылмыстың ... мен ... ... ... ... бір жеке
процессуалдық форма берілген. Мұның өзі, біздің ойымызша, едәуір даулы
мәселе.
Жүргізілген ... және осы ... ... оның ... сүйене
отырып, қолданыстағы қылмыстық іс жүргізу заңнамасын ... ... ... ... ... ... ... теориялық және тәжірибелік маңызы бар нақты ұсыныстарды қысқаша
келтіреміз:
1). ... ... – бұл ... ... ... Оның мақсаты –
тергеушінің қазіргі күнде тапқан іздері ... ... ... қылмыс
оқиғасын қайта жаңғырту болып ... ... ... ... ... жақтарын қайта жаңғырту құқықтық реттеу арқылы жүзеге
асырылады. Қайта ...... ... ... ... ... арқылы және
материалдық тұрғыдан жүзеге асырылады. Елестету арқылы қайта жаңғырту бүкіл
тергеу барысының мақсаты және ... ... ... ... мен ... ... ... ажырата білу керек;
- ойлау арқылы қайта жаңғыртуда логика заңы, соның ішінде ұқсастық заңы
сақталуы тиіс: ... ... ... ... ... ... ... оның
механизімі, орны, жай-жапсары, қылмыс және т.б.). Зерттелінуші ... жуық ... ... ... – іске ... ... алғанда, құрылымы бойынша қайта
жаңғырту тергеу жағдайына байланысты жай және күрделі ... ... ... ... ... ... құрастыру, үлгілеу және эксперимент одан
бұрын келеді;
- оқиғаның жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту кезінде ... ... ... және ... ... атап өте ... көзқарасымыз бойынша, жаңа ақпарат көздерін ... ... ... ... рәсімдеу керек, оған ҚР ҚІЖК-нің 239-бабының 4-
тармағына «жүргізілуші тәжірибелердің ... ... ... ... қайта жаңалау, мән-жайлардың элементтерін қайта ... ... ... ... ... ... ... қосу қажет.
2). ҚР ҚІЖК-нің 75-баптың 8-тармағына және 10-тармағына; ... және ... ... ... ... 7-тармағы
және ҚР ҚК-нің 353-бабында ... ...... ... және ... ... ... мен
міндеттерін нақтылау қажет; тергеу әрекетін жүзеге ... ... ... ... ... қызметінің алгоритмдері негізінде тергеу
әрекеттерін дайындаудың ... және ... ... мен ... тактикасын әзірлеу керек.
Сондай-ақ қолданыстағы қылмыстық іс ... ... ... қосу ... ҚР ... ... ... «...айғақ пен түсініктеме беруге»
сөзінен соң, «...оларды тексеруге қатысу» ... ... ҚР ... ... ... «...түсініктеме мен айғақ беруге»
сөзінен соң «..өзіне тағылған айыптау бойынша айғақтарын тексеруге ... ... ҚР ... ... және ... куә мен жәбірленушінің
міндеті түрде қатысуын қарастыру қажет; ҚР ҚІЖК-нің 75-бабының 8-тармағына
және ... ... «іс ... ... ... мән-жайларды шын
хабарлауға және қойылған сұрақтарға жауап беруге» сөздерінен соң «... ... ... ... тексеруге қатысу» сөзін қосу.
- жәбірленуші мен куәге қатысты ретте ҚР ҚІЖК-нің 75-бабының 10-тармағы
және 82-баптың 6-тармағына «айғақ беруден бас ... ... ... ... ... ... ... қатысудан бас тартқандығы үшін» сөзін қосу:
Жоғарыда келтірілген өзгертулерге сәйкес ҚР-ның Қылмыстық ... ... ... туындайды. ҚР ҚК-нің 353-бабында берген
айғақтарын ... ... бас ... ... куә немесе
жәбірленушінің жауапкершілігін белгілеу қажет.
3). ... ... ... ... ұйымдастыруға, дайындауға және
тактикасына қатысты ұсыныстар негізделді, атап ... ... ... ... ... бойынша критерийлер
әзірленді; тергеу әрекетін іске ... ... және ... емес
қатысушыларды тартудың негіздемесі анықталды:
- тергеу әрекетін іске асыру кезінде ... ... ... ... жұмысының өзгешіліктері анықталады;
- оқиға болған жерді тексеру, мәйітті тексеру, заттарды тексеру, тінту,
тергеу эксперименті және оқиға болған ... ... ... ... мүмкіндіктерді пайдаланудың тиімді жолдары ұсынылды;
- дәлелдеу барысында ... ... ... мен ... ... ... ... Ашық және жабық сипаттағы қақтығыс жағдайлары болған кезде, тергеу
әрекеті нәтижелерін бағалаудың типтік схемаларын әзірлеу кезінде, ... іске ... ... ... жұмыстарының психологиялық
ерекшеліктерін есепке алуға қатысты ұсыныстар құрылды:
- тергеу әрекетін сәтті ... ... ... ол ... ... мен
мән-жайларын қайта жаңғырта алады, тергеуші бұған ... ... яғни ... ... тергеу әрекеттерін жүргізу кезінде-ақ
дайындалуы тиіс. Мұның маңызы мынада, оқиға болған жерді тексеру, жауап ... ол ... ... бір ақпаратты алады. Бұл ақпарат заң
талаптарының ... ... ... ... ... ... жаңғырту
мүмкіндігін береді:
- тергеушінің жеке өзіне тән қасиеттері де зор рөл ойнайды – ... ... ... құру және ... ... құру ... тәжірибесі, криминалистік білімі;
- оқиға болған жердің жай-жапсары мен мән-жайларын қайта жаңғырту үшін,
тергеу ... ... ... ... әр ... ... ақпараттық қасиеттерін, оның интеллектуалдық дамуын ... де ... ... дүние заттары мен құбылыстарын түсінікті ... ... ... ... осы ... ол оқиғаның жай-жапсары мен
мән-жайларын қайта жаңғыртудың маңызды бөлігі болып табылады;
- коммуникативті қызмет ... ... ... ... ... ... Тергеуші әдеттен тыс коммуникативті қабілеттерге ... ... ... екі ... да ... ... жағдайларда өтеді, осыған
орай тергеуші адаммен шебер байланыс жасауы, ... сол ... ... әр бір ... алынушы адамға жеке әдіс таба білуі, өз әрекетін
мақсатқа сай ... ... ... ... ... мен ... ... жаңғырту үшін, әрбір
тергеу әрекетін дұрыс таңдай білу табысқа жетудің ... ... ... ... ... негізінде осы тергеу әрекеті жүргізілетін адам
туралы, тексерілуші мән-жайлар мен фактілер туралы ... ... ... ... тергеу әрекетін жүргізу кезінде өз эмоцияларын, сондай-ақ
басқа ... ... ... ... алынған ақпарат айқын түрде бейнеленіп алынуы қажет. Әдетте, бейнелеп
алудың негізгі тәсілі хаттама ... ... ... ... дұрыс,
бұрмаламай жазып алу үшін, тергеуші жазба ... ... ... ... ... ... кезінде, ол ой образдарын тілдің жазбаша
үлгісіне тез ауыстыра білуі қажет;
- белгілі бір адамдардың ... мен ... ... ... ... ... ... айғақтарды тексеру кезінде, ... ... Ол осы ... тез ... ... әрқайсының орнын,
міндеттерін, құқықтарын анықтауы керек. Яғни, бірыңғай ұжым құрып, оны өз
еркіне ... ... ... ... ... ... ... өткен оқиғаның қалған іздері
бойынша, қайта құрастыру қызметі тергеушінің бойында белгілі бір қасиеттер
болуын талап ететіндігіне ... бір рет ... ... ... ... ... ... өз бетінше ой қорытуды, интеллектуалды
дамуды, тамаша жадыны, ақыл-ой мен тұжырым жасауды атауға болады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... Н.Ә. ... – 2030: ... ... өсіп ... қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің Қазақстан
халқына Жолдауы. – ... ... 1997. – 176 ... П.В. ... – М.: ... 1997. – 567 с.
Ленин В.И. Материализм и эмпириокитицизм: критические ... об ... ... // ... – М.: Политиздат, 1977. – 782 с.
Васильев А.Н. Следственная ... – М.: ... лит., 1976. – 200 ... Б.М. ... ... ... ... правовые,
процессуальные и криминалистические аспекты). – Караганда, 1997. – 139 с.
Драпкин Л.А. ... ... ... ... ... Криминалистика: Учеб. для вузов / под ... ... Л.А. ... – М., 1994. – 324 ... К.Е. Проблемы расследование преступлении: Автореф. канд. дис. ...... 2004. – 26 ... Б.Б. ... ... ... лиц, ... расследованию преступлений путем дачи ложных показаний:
Автореф. канд. дис. ... ...... 2005. – ... ... ... и ... советской криминалистики ... ... / ... Р.С. ... – М., 1966. – Вып. ... – С.4-19.
Шейфер С.А. Следственные действия. Система и процессуальная форма. – М.:
Юрид. лит., 1981. – 127 ... Р.С. 36.ст. по ... ... и ... // ... УПК ... и ... вопросы науки советской
криминалистики. – М.: ВШ МООП РСФСР, 1961. – С. 38.
Белкин Р.С. Курс криминалистики: в 3 т. – М.: ... 1997. – Т.1: ... ... – 408 ... В.И. ... проблемы следственной тактики. – Саратов,
1987. – 156 с.
Ратинов А.Р. Судебная психология для следователей. – М.: ... 2001. ... ... И.М. ... ... ... – М., 1973. – 215 ... / под ред. В.Я. Колдина и др. – М.: Изд-во МГУ, 1990. – 463
с.
Дулов А.В. Тактические ... при ... ...... БГУ, 1979. – 128 ... В.Ф. ... и проверка версий. – Минск: Амалфея, 2000. – 167
с.
Винберг А.И. Криминалистика. – М.: ... лит., 1950. – 272 ... Р.С. ... и ... ... ... – М., 1959. ... И.М. Расследование как процесс познания. М.: ... шк. МВД ... – 177 ... С.П. К ... о ... основах советской криминалистики ... ... на ... следствия. – 1956. – Вьп. 7. – С. 27.
Васильев А.Н. Воспроизведение показаний на ... при ... – М.: ... 1959. – 48 ... С.С. ... показаний на месте. – М., 1962. – 121 с.
Строгович М.С. Курс советского уголовного процесса. – М., 1968. – ... И.Н. ... ... Дис. д-ра ... ... – М., 1946. – 157 ... П.И. ... следствие: пособие для следователей.
– Баку: Азернешр, 1948. – 212 с.
Колмаков В.П. Следственный эксперимент на ... ... ... 1949. – 39 с.
Колмаков В.П. Тактика производства ... ... и ...... 1956. – 48 ... Н.И. ... ... – М.: Госюриздат, 1958. – 77 с.
Белкин Р.С. Эксперимент в следственной, ... и ... ... ... 1964 – 91 ... об ... ... Союза ССР и союзных
республик. – М., 1963. – Т. 1. – 357 ... ... ... ССР. – ... ... ... 277 с.
Уголовно-процессуальный кодекс Таджикской ССР. – Душанбе: «ИРФОН», 1971. ... ... к ... ... РСФСР / Науч.ред.заслуж.
деятель науки России В.Т. Томин. – М., 1996. – 367 ... к ... ... ... ССР / под ... А.А. ...... 1973. – 272 с.
Уголовно-процессуальный кодекс Азербайджанской ССР. – Баку, 1971. – 387 с.
Уголовно-процессуальный кодекс Грузинской ССР. – Тбилиси, 1971. – 295 ... ... ... ССР. – ... 1974. – 618 ... кодекс Туркменской ССР. – Ашхабад, 1968. – 262 ... ... ... ССР. – ... ... 1985. ... с.
Уголовно-процессуальный кодекс Литовской ССР. – Вильнюс, 1972. – 561 с.
Уголовно-процессуальный кодекс Узбекской ССР. – Ташкент, 1959. – 175 ... ... ... ССР. – ... 1972. – 337 ... ... Киргизской ССР. – Фрунзе, 1986. – 189 с.
ҚР ... іс ... ...... Жеті-жарғы, 2000. – 607 б.
Белкин Р.С. Следственный эксперимент и проверка показаний на ... ... - М., 1966. – С. ... А. Я. ... ... ... ... – Алма- Ата,
1974. – Вып. 1: Тактические основы следственных действий. – 101 ... М.П. ... ... // ... – М., 1976. – ... М.С. Курс ... ... процесса. – М., 1970. – Т.2. –
420 с.
Селиванов Н.А. Первоначальные следственые действия. – М., 1969. – 296 ... Ф.В. ... ...... 1981. – 267 ... Л.А. Проверка показаний на месте: Методическое пособие. М., ... 67 ... С.А. О ... ... и пределах применения проверки
показаний на месте // Вопросы борьбы с преступностью. – М., 1978. – ... – С. 116 – ... А. Я. ... ... на ... учебное пособие. – Алма- Ата,
1977. – Вып. 2: Тактические основы следственных ... – 101 ... В.Н. ... ... на ... ... пособие. – М., 1982. – 61
с.
Белкин Р.С. Проверка и уточнение ... на ... Курс ... –М.: ... ... 1961.– 117 ... М.Н. ... показаний на месте. – Саратов, 1971. – 120 с.
Селиванов Н.А. Советская криминалистика: система понятий. – М.: Юрид. ... – 150 ... А.В. ... и ... особенности проверки показаний на
месте. – Минск, 1990. – 127 с.
Колмаков В.П. Следственный осмотр. – М., 1969. – 196 ... курс ... / под ред. М.В. ... – Киев,
1978. – 383 с.
Попов В.И., Бегалиев К.А. Теоретические вопросы осмотра места ... ... 1983. – ... ... ... с ... – 60 с.
Попов В.И. Осмотр места происшествия: Учебное пособие. – ... 1974. ... ... ... ... ... – 101с.
Максутов И.Х. Осмотр места происшествия. – Л., 1965. – 40 с.
Васильев А.Н. Тактика отдельных следственных действий. – М.: ... ... – 112 ... Е.Ф. ... ... ... – Минск, 1987. – 162 с.
Андреев И.С. Криминалистика. – Минск: Высшая школа, 1997. – 344 ... О.Я. ... ... ... – Воронеж, 1995. – 219 с.
Следственные действия / под ред. В.А. ... – М.: ... 1999. – ... Р.С. ... криминалистической тактики. – Волгоград, 1993. – 200 с.
Криминалистика социалистических стран / под ред. В.Я. ... – М.: ... 1986. – 196 ... Г.В., Колмаков В.П. Развитие криминалистики в ГДР за 20 лет ... и ... ...... 1970. – С. ... В.Ф. ... относительной самостоятельности логического познания //
Методологические проблемы научного познания. – Горький, 1970. – С. 41.
Далин В.Н. Принципы материалистической ... в ... ...... – 247 ... З.Е. ... синонимов русского языка / под ред. Л.А. Чешко. –
М.: Русский язык, 1986.– 600 с.
Ожегов С.И. ... ... ... / под ред. Н.Ю. ... – М., ... 748 ... М.Н. Криминалистическая информация и ... ... ...... 1982. – 159 ... А.М. ... чувственного отражения в научном познании //
Марксистско-ленинская диалектика процесса ... – М., 1985. – С. ... И.С. К ... от ... ... внешних объектов в ощущениях //
Проблемы логики и теории познания. – М., 1968. – С. ... И.М. ... при ... ... – М., 1981. – ... В.И. ... ... ощущения и восприятия //
Современные проблемы теории познания диалектического материализма. – ...... И.В. ... при ... ... ... ... юрид. наук. – Караганда, 2000. – 30 ... Л.Я. ... и ... ... ... // ... и раскрытие преступлений: ... ... ... юрид.
института. – Свердловск, 1975. – ... – С. ... И.Ф. ... проблемы раскрытия преступлений. – ... – 184 ... И.А. ... характеристики преступлений и следственные
ситуации в системе частных ... ... – М., 1985. – 247 ... ... / под ред. В.В. ...... – 69 ... / Высш. школа МООП РСФСР. – М., 1963. – 194 с.
Криминалистическая экспертиза / Высш. школа МООП ... – М., 1967. – ... – 180 ... ... ... ... ... криминалистической
экспертизы / под ред. В.С. Митричева. – М., 1993. – 251 с.
Мозговых Г.А. ... ... ... ... ...... КазНИИСЭ, 1967. – С. 23.
Митричев В.С. Теория и практика идентификации целого по частям // Сб.науч.
тр. – М., 1976. – С. ... и ... ... ... / под ред. ... – М.: ... ... 1976. – 295 с.
Назначение и производство судебных экспертиз / под ред. В.С. ... ... ... литература, 1988. – 320 с.
Орлов Ю.К. Структура судебного ... и ... ... – М.: ... 1987. – 67 с.
Лузгин И.М. Реконструкция в расследовании преступлений. – Волгоград, 1981.
– 59 с.
Куванов В.В. ... при ... ...... – 64 ... Е.В. ... и сущность криминалистической реконструкции как
разновидности метода ... и ее ... в ... // ... как ... Социально- экономические проблемы на
истоке третьего тысячелетия: сб.науч. тр. – ... ......... В.А. ... и философия. – М., 1966. – 248 с.
Порубов Н.И. Криминалистическая ... и ее роль в ... ... ...... 1983. – 57 ... А.В. Тактика следственных действий. – Минск, 1971. – 272 с.
Белкин Р.С. Эксперимент в ... ... – М., 1997. – 197 ... В.Е. ... в ... ...... Вища
шк., 1978. – 143 с.
Экспериментальная и прикладная психология / под ред. В.Е. Коноваловой. ... 1982. – 198 ... ... / ред.: П. ... и др.; пер. с фр. – ... 1975. – Вып. 5. – 282 ... М.В. Проблемы классификации источников информации и следственных
действий в ... ... // ... и ... – М., 1984. – Вып. 29. – С. ... В.Д. ... следственного эксперимента и проверки ... ... ... / Под ред. А.Н. ... – М.: ... МВД СССР,
1980. – Т. 2. – С. 36.
Максутов И.Х. Тактика следственного эксперимента и ... ... ... // ... – М., 1976 – С. ... М.В. ... Уч.пособие. – Киев, 1996. – 127 с.
Криминалистика: Учебник / Под ред. А.Г. Филиппова, А.Ф. Вольшского. – ... 1998. – 543 ... / под ред. Р.С. ... – М.: ... 1999. – 240 ... В.Г. ... общения следователя с участниками ...... 1989. – 88 ... ... ...... Каз.ун-т, 1998. – 90 б.
Быховский И.Е., Корниенко Н.А. Проверка ... на ... ... – Л., 1968. – 124 ... Селиванов, В.Г. Танасеевич, А.А. Эйсман, Н.А. ... ... ... ... – М.: Юридическая литература, 1978.
– 192 с.
Исаев А.А. Применение специальных познаний для квалификации преступлений. –
Алматы: Жеті ... 1999. – 238 ... С.А. ... ... в советском уголовном процессе.
Методические и ... ...... ... Саратовского ун-та,
1986. – 157 с.
Быховский И.Е. ... и ... ... ... ... ... пособие. – Волгоград, 1977. – 96 с.
Крылов И.Ф. Следы на месте преступления. – Л.: Изд-во ЛГУ, 1961. – 132 ... Б.Ф. ... ... ... ... ... ...
Омск, 1979. – 87 с.
Якимов И.Н. Осмотр. – М., 1935. – 127 ... И.Е. ... ... ... – М., 1979. – 283 с.
Осмотр места проишествия. Справочник следователя. – М., 1979. – 222 ... С.Е., ... И.С. ... ... ... ... 2002 – 228 б.
Попов В.И. Осмотр места происшествия. – М.: Гос. изд. юрид. лит-ры, 1959. ... ... ... ... / под ред. А.Ф. ... ... Аркаим, 2002. – 730 с.
Жәкішев Е.Ғ. ... Ә.А. ... Р.Б. ... Г.Х. ... ...... Жеті ... 2006. –517 б.
Грамович Г.И. Особенности осмотра неопознанных трупов. – Минск, 1993. – ... Л.В. ... на ... ...
Смоленск: Изд-во СГУ, 1997. – 76 с.
Попов В.И. Обыск: Учебное пособие. – ... 1974. – Вып. 1: ... ... ... – 101 ... А.Р. Некоторые вопросы производства обыска. – М., 1961. – 167 с.
Васильев В.Л. ... ... – М.: ... ... 1991. – ... для ... / под ред. Н.В. Жогина. – М.: Юридическая
литература, 1971. – 752 ... С.И. ... ... ... в ... борьбы с преступностью
// Проблемы уголовного процесса и криминалистики. – 1976. – № 11. – С. ... А.Н. ... ... приема при расследовании преступлений. –
Свердловск, 1973. – 168 с.
Турчин Д.А. Некоторые вопросы использования показаний на ... ... ... ... места происшествия // Ученые записи ДВГУ. –
Владивосток, 1967. – Вып. 19. – С. ... ... ... ... и ... ... под ред. В.П. Колмыкова. – Киев, 1973. – 147 ... / под ред. И.Ф. ... – Л., 1976. – 591 ... / под ред. А.Н. ... – М., 1971 – 564 ... Г.Г. ... допроса на предварительном следствии. – М., 1976.
– 79 с.
Лукашевич В.Г. ... ... ... постановка проблемы,
методика исследования, перспективы использования. – Киев, 1993. – 194 ... Л.Р. ... ...... Изд. ... ... – 574 с.
Хван В.А. Планирование расследования преступлений. – Алма-Ата: КазГосИздат,
1956. – 44 с.
Любичев С.Г. Этические основы ... ... – М.: ... – 95 с.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 96 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1986 ж. желтоқсан оқиғасы10 бет
1986 жылы 16 желтоқсан оқиғасы7 бет
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы17 бет
1986 жылғы Желтоқсан оқиғасы жайлы12 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасына қазақ жастарының қатысуы және оның тарихи маңызы25 бет
1986 жылғы желтоқсан оқиғасының қозғаушы күштері мен барысы13 бет
1986ж. Қарағандыдағьі желтоқсан оқиғасы және оның облыстың қоғамдық өміріне әсері8 бет
50-70 жылдардағы Ирандағы саяси оқиғалар9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь