Аймақтық қауіпсіздік және орталық азия мемлекеттері халықаралық қатынастар жүйесінде

Қысқартылған сөздер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4

I. ТАРАУ. Аймақтық қауіпсіздік: түсінігі және
теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7

1.1. Аймақтық қауіпсіздік түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
1.2. Аймақтық қауіпсіздіктің теориялық негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ..9


IІ. ТАРАУ. Орталық Азия мемлекеттері Халықаралық
қатынастар жүйесінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13

2.1. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі Орталық Азия аймағындағы
геосаяси ахуал және аймақ мемлекеттерінің сыртқы саяси
ұстанымдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
2.2. Орталық Азия аймағында сыртқы саяси күштердің бәсекелестігі
факторы және оның аймақтағы халықаралық саясатқа әсері ... ..17
2.3. Орталық Азияға қауіп төндіретін негізгі қатерлер және олардың
алдын алу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22

IIІ. ТАРАУ. Орталық Азия мемлекеттерінің қауіпсіздік саласындағы
ынтымақтастығы . аймақтағы тұрақтылық кепілі ... ... ... ... ..30

3.1. Ұжымдық Қауіпсіздік Шарты Ұйымы (ҰҚШҰ) және Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы (ШЫҰ) аясында Орталық Азияда қауіпсіздікті сақтау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
3.2. Орталық Азиядағы аймақтық қауіпсіздік проблемалары аясындағы Қазақстан.АҚШ ықпалдастығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..42
3.3 Орталық Азия мемлекеттері үшін аймақтық интеграцияның рөлі және оның тимді бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Пайдаланған әдибиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .55
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін әлемде күштер тепе-теңдігі және геосаяси әсерлердің ауысуына әсер еткен үрдістер жүрді. ХХ-ғасырдың 90-шы жылдарының басына дейін өмір сүрген биполярлы халықаралық қатынастар жүйесі жойылып, оның орнына келген жаңа әлемдік құрылым барлық мемлекеттерді өздерінің сыртқы саяси қайта қарастыруына алып келді. Бұрынғы посткеңестік кеңістікте геосаяси және геостратегиялық маңыздылығы жағынан алып қарағанда, 5 республиканы (Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Түркіменстан және Тәжікстан) ішіне алатын Орталық Азия аймағының әлемдік саясатта алатын орны орасан зор. Тарихтан белгілі, бұл аймақ әрдайым ұлы державалардың мүдделері тоғысқан бір аймақ болып табылады. 20-ғасырдың басында Ұлыбритания мен Ресей империялары аталған аймақты өзінің үстемдік ету аумағына айналдыру үшін «Үлкен ойын» саясатын жүргізгендігі мәлім. Қазіргі таңда көптеген саясаттанушылар мен халықаралық қатынастар, сыртқы саясаты саласы мамандары осы саясаттың 21-ғасырда жаңадан бастау алды деген пікірде. Мұны зерттеушілер Кеңестер Одағының ыдырауымен биполярлық жүйенің жойылуы нәтижесінде аймақта әлемдік күштердің геосаяси бәсекелестігінің артуымен байланыстырады.
Орталық Азияда АҚШ, Қытай, Ресей және ЕО мемлекеттері сияқты алпауыт мемлекеттердің саяси мүдделерінің артуы нәтижесінде аймақ мемлекеттері үшін ең маңыздысы – аймақта сыртқы күштердің бәсекелестігі артқан жағдайда қарым-қатынастарда балансты сақтай отырып, ұлттық мүдделерімізге нұқсан келмейтіндей бағытта даму болды. Сонымен қатар, Орталық Азия мемлекеттері үшін Кеңестер Одағы ыдырағаннан кейінгі өтпелі кезеңде шет мемлекеттердің посткеңестік аумақта артқан мүдделері тоғысында сыртқы инвестицияларды кең көлемде ұлттық экономикаларына тарта отырып мығым нарықтық экономиканың іргетасын қалау кезек күттірмес мәселе болып табылды. Бұл жағдайда, сыртқы инвесторлар үшін ең тартымды сала - Орталық Азия мемлекеттерінің экономикасында мұнай-газ секторы болғандығы баршамызға мәлім. Осыдан келіп 20-ғасырдың соңы мен жаңа мыңжылдықтың басында Орталық Азияның әлемдік державалардың геосаяси бәсекелестігі аймағына айналуы оның бай энергоресурстарына тікелей байланысты болды.
1. Н. Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. Алматы Атамұра 2003.
2. Н. Назарбаев. Бейбітшілік кіндігі. Алматы Атамұра 2003.
3. Послание Президента Республики Казахстан Н.Назарбаева народу Казахстана. Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. http://www.akorda.kz.
4. Н. Назарбаев. Сындарлы он жыл. Алматы Атамұра 2003
5. Назарбаев Н. А. Казахстанский путь, – Караганда, 2006 – 372 стр
6. Послание Президента Республики Казахстан — Лидера нации Н.А. Назарбаева народу Казахстана «Стратегия “Казахстан-2050”: новый политический курс состоявшегося государства» (Астана, 14 декабря 2012 г.): Материалы мероприятий, посвященных обсуждению Послания Главы государства / Отв. ред. Б.К. Султанов. — Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан, 2013.
7. Послание Президента РК Н.А. Назарбаева народу Казахстана «Социально-экономическая модернизация — главный вектор развития Казахстана». Материалы круглого стола (г. Алматы, 31 января 2012 г.) / Отв. ред. С.Т. Сейдуманов, Б.К. Султанов. — Алматы: КИСИ при Президенте РК, 2012.
8. Внешнеполитическая деятельность Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева в 2011 году / Под ред. Б.К. Султанова.— Алматы: Казахстанский институт стратегических исследований при Президенте Республики Казахстан, 2012
9. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан. – 2010. – 30 қаңтар, 1-2 б.
        
        Мазмұны
Қысқартылған сөздер
тізімі......................................................................
..............3
Кіріспе……………………………………………………………...……...................4
I. ТАРАУ. Аймақтық қауіпсіздік: түсінігі және
теориялық ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. Орталық Азия мемлекеттері Халықаралық
қатынастар жүйесінде
.......................................................................13
2.1. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі Орталық Азия
аймағындағы
геосаяси ахуал және ... ... ... Орталық Азия аймағында сыртқы саяси күштердің
бәсекелестігі
факторы және оның аймақтағы халықаралық саясатқа әсері
......17
2.3. Орталық Азияға ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. Орталық Азия мемлекеттерінің қауіпсіздік саласындағы
ынтымақтастығы – аймақтағы тұрақтылық ... ... ... ... ... (ҰҚШҰ) және Шанхай
Ынтымақтастық Ұйымы (ШЫҰ) аясында Орталық Азияда ... ... ... ... ... проблемалары аясындағы
Қазақстан-АҚШ
ықпалдастығы..........................................42
3.3 Орталық Азия мемлекеттері үшін аймақтық интеграцияның рөлі
және оның тимді
бағыттары......................................................
.......46
Қорытынды…………………………………………………………......................53
Пайдаланған әдибиеттер тізімі……………………………….............................55
Қысқартылған сөздер тізімі
КСРО – ... ... ... ... - ... Құрама Штаттары
БҰҰ - Біріккен Ұлттар Ұйымы
ЕҚЫҰ - Еуропадағы Қауіпсіздік пен Ынтымақтастық Ұйымы
ЕурАзЭЫ - Еуразиялық Экономикалық Ынтымақтастық
ЕЭҚ - Еуропалық Экономикалық Қауымдастық
ОАЫ - ... ... ... - Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
ШЫҮ - Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы
ҰҚШҰ- Ұжымдық Қауіпсіздік Шарты Ұйымы
АСЕАН - Оңтүстік - ... Азия ... ... Одағы ыдырағаннан кейін әлемде күштер тепе-теңдігі және ... ... әсер ... ... ... ... 90-шы жылдарының
басына дейін өмір сүрген биполярлы ... ... ... ... ... ... жаңа ... құрылым барлық мемлекеттерді өздерінің
сыртқы саяси ... ... алып ... ... ... кеңістікте
геосаяси және геостратегиялық маңыздылығы жағынан алып қарағанда, ... ... ... ... ... ... ... алатын Орталық Азия аймағының әлемдік саясатта алатын орны
орасан зор. Тарихтан ... бұл ... ... ұлы державалардың мүдделері
тоғысқан бір аймақ болып табылады. 20-ғасырдың басында Ұлыбритания мен
Ресей ... ... ... өзінің үстемдік ету аумағына айналдыру
үшін «Үлкен ойын» саясатын жүргізгендігі мәлім. Қазіргі ... ... мен ... ... ... ... саласы мамандары
осы саясаттың 21-ғасырда жаңадан бастау алды деген ... ... ... ... ... ... ... жойылуы
нәтижесінде аймақта әлемдік күштердің геосаяси бәсекелестігінің артуымен
байланыстырады.
Орталық Азияда АҚШ, ... ... және ЕО ... ... ... ... ... артуы нәтижесінде аймақ мемлекеттері үшін
ең маңыздысы – аймақта сыртқы күштердің ... ... ... ... ... ... ... мүдделерімізге нұқсан
келмейтіндей бағытта даму болды. Сонымен қатар, Орталық Азия мемлекеттері
үшін Кеңестер Одағы ыдырағаннан ... ... ... шет ... аумақта артқан мүдделері тоғысында сыртқы инвестицияларды кең
көлемде ұлттық экономикаларына тарта отырып ... ... ... ... кезек күттірмес мәселе болып табылды. Бұл жағдайда, сыртқы
инвесторлар үшін ең ... сала - ... Азия ... мұнай-газ секторы болғандығы баршамызға мәлім. Осыдан келіп
20-ғасырдың соңы мен жаңа ... ... ... ... әлемдік
державалардың геосаяси бәсекелестігі ... ... оның ... тікелей байланысты болды.
Қазіргі кезеңде Орталық Азиядағы мемлекеттерінің сыртқы саяатында
басымды міндет ... ... ... емес ... ... ... ... отыр. Аталған аймақтағы тұрақсыздықтың белең алуы көбінесе,
Орта Азия ... ... ... толық аяқталмауы мен курмеуі
көп әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың әсерініен болып отыр. Сондай-ақ,
Орталық Азияның саяси тұрақсыз ... ... ... Орта ... ... ... ... жағынан көршілес орналасуы оның жаңа қауіп-
қатерлердің басқа елдерге таралуына транзиттік ... ... ... ... Азия ... ... тарихи, діни, мәдени
ерекшеліктері жағынан ұқсас мемлекеттердің басын құраған ауқымды біртұтас
аймақ болып табылатындықтан, ... ... пен ... ... үшін ... ... болып табылады.
Орталық Азияда тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтаудағы ең басты
деңгейі – аймақта орналасқан ... ... ... ... ... ... саясат қалыптастыру, уақыт талаптарына сай реформалар
жасау және қоғамдық бірлік, ұлтаралық және діни ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Бұл деңгейде әрбір Орталық Азия
Республикаларының өзіндік ... жолы бар. ... ... ... ... біздің бағытымыздың негізінде: президенттік басқару
формасының сақталуы, ... ... ... ... ... ... және ... саяси күштердің бірлігі
жатыр.
Бүкіл аймақтағы қауіпсіздік және тұрақтылықты ... ... ... ... ... ... ... ешбір мемлекет экономикалық, саяси,
әлеуметтік, экологиялық қауіпсіздікті ... ету үшін ... ... ... ие ... ... ... дәстүрлі және дәстүрлі емес қауіп
қатерлерге жалғыз қарсы тұра ... ... ... ... ... және ... дамуының әркелкілілігін
есепке ала отырып, аймақ мемлекеттерінің интеграциясы бастамаларының орны
ерекше. Бұл бастамалардың жүзеге асуына ... ... ... ... ... - ... Республикасы және ҚР Президенті Н.Назарбаевты
ерекше атап өту қажет. 90 жылдардың басынан бастап Орталық Азия мемлекетері
мен ... ... ... әртүрлі деңгейде интеграциялық
бірлестіктер құрылды. ... ... ... Азия ... ... қауіпсіздікті сақтауда маңызды роль атқаратын ... ... ... ... астам мемлекеті мүше болып табылатын және ... ... ... ... беделді халықаралық ұйымдар да
қатысатын АӨСШК (Азиядағы Өзара Сенім және Ықпалдастық ... ... ... ... ... 1992 ж. 15 мамырда құрылған құрылған
ҰҚШҰ (Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы) және негізі 1996 жылы ... ... ... ШЫҰ ... ... ... ... ерекше атап өтуге
болады.
Диплом жұмыс тақырыбының өзектілігі – ... ... ... әлем ... сыртқы саяси ұстанымдары мен стратегиялары
көбінесе олардың экономикалық мүдделерімен және ... ... ... ... ... Осы ... алып қарағанда,
Орталық Азия аймағы әрқашан сыртқы күштердің ... ... ... ... ... ... мемлекеттері үшін қалыптасқан
геосаяси шарттар ішінде өз егемендіктері мен қауіпсіздіктерін қамтамасыз
ету, тұрақтылықты сақтау - ең ... ... ... ... Ал ... түбегейлі зерттеп, талдау жасау және аймақтағы ... ... ... ... мен оларды жүзеге асыру механизмдері осы
мемлкеттердегі халықаралық қатынастар саласы мамандары үшін аса ... ... ... ... және ... ... жұмысының мақсаты –
Орталық Азиядағы саяси үдерістердің дамуын талдай отырып, ... пен ... ... негізгі алғышарттары мен
механизмдерін анықтау болып табылады Осы ... ... ... ... ... қойды:
- Кеңестер Одағы ыдырағаннан кейінгі уақытта Орталық Азияда
қалыптасқан геосаяси ахуалға ... ... және оған әсер ... ... ... ... Орталық Азиядағы сыртқы саяси
стратегияларын талдау;
- Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... аймақ мемлкеттерінің
қауіпсіздікті сақтаудағы талпыныстарын сараптау.
Жұмыстың құрылымы мен ... ... ... алдына қойған
мақсаттарға байланысты кіріспеден, 3 тараудан, ... ... ... тұрады.
І-ТАРАУ. АЙМАҚТЫҚ ҚАУІПСІЗДІК: ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1. Аймақтық қауіпсіздік түсінігі
Үшінші мыңжылдықтың басында, ақпараттық қоғам құру ... ... ... ... ... қатарға шығып отыр. Сондықтан біртұтас
мемлекеттік ... ... ... оны дамыту ... ... ... Осыған байланысты мақаланың мақсаты қауіпсіздікті
қамтамасыз ... ... ... ... және ... ... мен принциптерін ашып ... ... ... 1997 ... 10 ... ... - 2030.
Барлық қазақстандықтардың өсiп-өркендеуi, ... және ... атты ... ... ... ұзақ ... басымдық ретінде
ұлттық қауiпсiздiк айқындалды, ал ... ... ... бірі ақпараттық қауiпсiздiк болып табылады. Президент бұдан
кейінгі жол-дауларында, сонымен бірге Қауіпсіздік кеңесінің ... ... ... ... ... ... ... шаралар
жүйесін жетілдірудің қажеттігін атап өтті[1].
Қауіпсіздік, салыстырмалы ... ... ХХ ... ... ... пайда
болған жаңа ұғым. Жалпы ақпарат теориясы, ақпаратты қорғау түсініктері
өткен ... ... ... ... ... ... тез дамуы, соған сәйкес дамыған елдер ... ... ... ... процесіне даму жолына енді ... тез ... ... ... ... ... мемлекеттің ақпараттық саясатына қатысты бірнеше ... ... ... ... саясаттанушы ғалым Ғ.Ж. Ибраева Қазақстанда демократиялық қоғам
құру жағдайында бұқаралық ақпарат ... ролі мен ... ... ... ... ... кеңістігіне ену жағдайында
мемлекеттің тұтастығын сақтап қалу, ... ... ... ... сақтау, сонымен бірге бұқаралық ақпарат құралдарының қауіпсіздікке
әсерін зерттеп, ғылымын негіздеді.
Алияров Е.К. ... ... ... ... ... ... саясатын қалыптастырудың методологиялық
мәселелерімен бірге мемлекеттің ... ... ... және
нормативтік-құқықтық аспектілеріне көңіл бөлген. Е.К. Алияровтың кейбір
ұсыныстары Қазақстан Республикасының ... ... ... деп, жалпы айтқанда, адамзаттың тіршілігін, оның ... ... ... ... дамыған гуманистік ақпараттық өркениетке
айналуын қамтамасыз ететін, ақпараттанудың ... ... ... ... ... ... ... процесінің және қоғамның
барлық тіршілік әрекетінің қасиетін ... ... тек ... ... ... ғана ... ақпараттандыру процесі даму ресурсы
ретінде, ақпаратты ... ... ... адамзат тіршілігін
интеллектуалды-гуманистік сипатқа айналдыра алады[3].
Қауіпсіздік кез-келген мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігінің ... бірі ... ... ... ... Республикасының
Ұлттық қауіпсіздігі туралы» заңында: «ақпараттық қауiпсiздiк - ... ... ... ... ... жеке ... ... қоғам мүдделерiнің қорғалуының жай-күйi» деп берілген.
Қауіпсіздікті камтамасыз ету мәселесі бүгінгі таңда тек біздің елдегі
ғана емес, ... ... ... дамыған елдерге тән өткір мәселенің бірі
болып отыр. Тіршіліктің ... ... ... ... ... ... тәжірибесі материалдық және басқа да ... ... ... ... ... ... бар ... отыр. Сонымен қатар ақпараттың толық қауіпсіздігіне қол жеткізу
өте күрделі мәселе.
Маңызды мәселелер ... ... ... ... ... ... ... уақытылы ақпаратпен қамтамасыз етілмесе, онда нақты, негізді
шешімдер қабылдау қиынға түсетіні белгілі. Кезінде АҚШ Президенті Р.Никсон
«жалған ... ... ... 1 ... қару-жарақ өндірісіне
жұмсалатын 10 доллардан маңыздырақ» деп ... ... ... ... жаһандық деңгейге жетті. Қазіргі таңда адамзат қоғамында,
сонымен қатар мәліметтерді өңдеу ... ... ... ... ... ... мәселесінің мән-мағынасына әсер етіп ... ... ... ... ... ... ... ақпаратты жинау, өңдеу, пайдалану саласындағы қызмет түрі ... ... ... 46%-на ... ал ... еңбекақы сомасының 53%-н
құраған[4]. «Электрондық» ақшалардың (кредиттік карточкалар) ... ... ... ақшаларды ұрлауға себеп туғызды. Баспасөзде, түрлі әдебиеттерде
автоматтандырылған мәліметтерді өңдеу жүйелерінен ақпарат ұрлау фактілеріне
байланысты көптеген ... ... ... яғни ... ... ... ... отыр.
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету оның құралдары мен субъектілерінің және
қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... жиынтығынан
тұрады. Ал қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі шаралар жүйесі ... ... ... ... іске ... ... және әдістері арқылы
сипатталады[5].
Қауіпсіздікті қамтамасыз ету механизмінің ең маңыздысы заңнамалық деңгей
болып табылады. Бұл деңгейге қауіпсіздіктің ... және ... ... ... ... ... ... шаралар
кешенін жатқызуға болады. Бұл ... ең ...... прогресімен ілесе алатын заң шығару механизмін жасау ... ... ... алдын-ала болжау, соған лайықты заң шығару мүмкін емес.
Дегенмен заң шығару процесі ... ... даму ... ... ... ... Өйткені бұл қауіпсіздіктің төмендеуіне әкеліп соғуы
мүмкін. ... ... ... бірі – ақпараттық технологиялар,
қауіпсіздікке қатысты кезкелген мемлекеттің стандарттарын халықаралық
стандарттармен ... ... ... ... негіздері
Тәуелсіздік алған уақыттан бері елімізде ақпараттық қатынастарға,
қауіпсіздікке, оның ішінде ақпаратты ... ... ... арналған біршама заңдар мен Президент жарлықтары, Үкімет қаулылары
жарық көрді. Қазақстан Республикасы ақпараттық қауіпсіздігінің мемлекеттік
саясатының негізі ... ... ... алып, «Ұлттық қауіпсіздік
туралы», «Мемлекеттік құпиялар туралы», «Ақпараттандыру ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламалармен және мемлекетаралық құжаттармен реттеледі. «Қазақстан
Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» ... ... ... ... ... 22-ші бап ... Ал 2004 жылғы 7 мамырда аталмыш
заң қосымша 22-1 ... ... ... ... ... ... құпиялар туралы» заң Қазақстан Республикасының ... ... ету ... ... құпияларды қорғаудың
құқықтық негіздері мен бірыңғай ... ... ... ... ... ... құпияландыруға, оларға билік
етуге, оларды қорғау мен құпиясыздандыруға байланысты туындайтын қоғамдық
қатынастарды реттейді. Заңда ... ... ... құпия»,
«қызметтік құпия», «құпиялылық белгісі», ... ... ... мәліметтер көздері», «мемлекеттік құпияларды қорғау жүйесі» деген
түсініктерге анықтамалар берілген.
Осы Заң арқылы әртүрлі саладағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... әскери саладағы, 12-бапта экономика,
ғылым және техника саласындағы, 13-бапта сыртқы ... және ... ... ... ... қарсы барлау, жедел іздестіру
қызметі мен өзге де ... ... ... ... ... ... мәліметтер түрлері келтірілген. Сондай-
ақ Заңда мәлiметтердi мемлекеттiк құпияларға жатқызу, мемлекеттiк құпиялар
болып ... ... мен ... көздерiн құпияландыру тәртіптері,
мәлiметтер мен ... ... ... ... ... ... мен ... көздерiнiң құпиялылық белгiлерi,
мәлiметтер мен олардың көздерiн құпиясыздандыру, бiрлескен және басқа ... ... ... ... құпиялар болып табылатын
мәлiметтердi беру, мемлекеттiк құпиялар болып табылатын мәлiметтердi ... ... ... ... ... адамдарына,
азаматтарына және шетелдiктерге ... ... ... ... ... ... ... мәлiметтердi қорғау құралдарын
сертификаттау тәртіптері көрсетілген.
Қауіпсіздік саясаты ұйымның ... ... ... ... ... негізінде құрылады. Болуы мүмкін қатерлер талданып,
қорғау стратегиясы анықталған соң, ... ... ... ... Осы ... ... ... бөлініп, жауапты
адамдар тағайындалады, бағдарламаның ... ... ... тәртібі
анықталады.
А. Сәрсенбаевтың «Өтпелі кезеңдегі Қазақстан Республикасы ... ... ... атты докторлық диссертациясында
қауіпсіздік ... ... және ішкі ... ... ... ... ... ішкі саяси тұрақтылығына,
әлеуметтік және ... ... ... сана ... кері әсерін
тигізетін бұрмаланған, жалған, агрессивтік және басқа да сыртқы ақпараттан
сақтануды ұйымдастыру қажеттілігін ... ... ... ... - ... мен ... мүдделеріне сәйкес мемлекет
өзінің ішкі ұлттық ақпараттық кеңістігін сыртқы ... ... ... ... ішкі ... ... кеңістікті ұлттық қауіпсіздікке,
мемлекеттің территориялық бүтіндігіне, егемендігіне, ел азаматтарының
мүддесіне қайшы келетін ішкі ақпараттан ... ... ... ... ... ... жүйелерімен бәсекеге қабілетті ұлттық ақпараттық
жүйе қалыптастыру, ақпараттық арналарды сыртқы ... ... да ішкі ... ... ... уақытта әлем жұртшылығын толғандырып отырған жаһандану процесi
туралы бұхаралық ақпарат құралдарының қай түрiнде болмасын, ... ... ... ... мен конференцияларда аз айтылып жатқан жоқ.
Жаһандану бүкiл әлемдi ең жаңа озық технологиялар мен ақпараттық ... ... ... және ... ... ... ... бiлдiредi. Бұл обьективтi процесс, оның ... ... ... ... ... ... ... халықаралық
қатынастардың дәстүрлі ойыншылары – мемлекеттермен ... ... ... ... ... ... жасап отыр. Қазіргі заман қоғамының
тіршілік ету салаларының ішінде жаңа сала – ... сала ... ... Ақпараттық сала жаңа ресурс ретінде ... және ... ... ... ... жаңа ... ерекшеленеді.
Осыған байланысты қауіпсіздікке қатысты жаңа қауіп-қатерлер туындайды.
Бұндай жағдайда мемлекеттің аса ... ... ... ... ... ... көзқарас қалыптасады. Жаһандану жағдайында
«әскери күш» түсінігі де өзгеріске ұшырап, бұрынғы дәстүрлі әскери қарудан
ақпараттық ... ... арта ... ... ... ... рөлінің артуы көптеген батыс елдерін, әсіресе ... ... ... жаңа ... ... сияқты тұжырымдамаларды белсенді
түрде енгізуіне ... ... ... ... ... ... ... аспектiлерiне байланысты келтiрiлген мысалдардың бiрi ғана.
Ал, ендi ... ... ... ... ... ... ақпараттандыру, әлемдiк ақпараттық кеңiстiкке шығу
процесi дамыған сайын, оның пайдасымен бiрге, келеңсiз ... да ... ... ... ... ... ... ұлттық мәдениеттi кейiнгi
ысыруы әбден мүмкiн. ... ... ... ... қай ... ... ... қазіргі таңда бұқаралық ақпарат құралдарына
теңестірілген Интернет желiсiнде де ... ... ... тәлiм-
тәрбиемiзге жат материалдарды көптеп кездестiруге болады. Газет-журналдарда
жазылып, теледидардан көрсетiлетiн зорлық-зомбылық, соғысты, порнографияны
насихаттайтын хабарлар мен ... ... ... мен ... керi ... ... айдан анық. Бұны кейбiр ғалымдар
“мылтықсыз майдан” десе, ... ... ... ... ... атап жүр. ... мамандар ақпараттық қарсы күрестің (ақпараттық
соғыстың, ақпараттық қарудың) келесі ... атап ... ... ... ... ақпараттық-барлау операциялары;
− электрондық күрес;
− хакерлік күрес (ақпараттық қылмыс);
− ақпараттық-психологиялық күрес;
− кибернетикалық күрес;
− желілік күрес (оның ... ... ... ... ... ... ... кезде кез-келген мемлекет үшін қауіпті ... ... ... мақсаты – белгілі бір ... ... ... ... басымдыққа ие болып, соның арқасында өздерінің
қарсыластарына ашық немесе жасырын түрде қолда бар ақпараттық ... ... ету, ... ... ... ... ... жағдайда
жеңілген жақтың жағдайын түзеу орасан көп материалдық және интеллектуалдық
шығындарды, ұзақ уақытты талап етеді.
Ақпараттық ... тек ... ... ... және ол тек әскери
объектілерге ғана бағытталмайды. Басқа да үкіметтік ... мен ... және ... құрылымдар ақпараттық соғысқа қатысып, орын
алған қақтығыстардың шешілуіне ықпал ететін өз ... ... ... Сондықтан ақпараттық соғыс деп мемлекеттің ұлттық
қауіпсіздігі мүддесіне сәйкес, қарсыластармен ... ... ие ... ... етуге бағытталған, қорғаныс күштері мен
өзге де ұйымдар жүргізетін шаралар мен ... ... деп ... ... ... ... ... көрi, ақпараттық бизнестiң қарқыны
да, капиталы да тезiрек өсуде. Уақытында үлгерiп, ... ... ... ... ... ... ... бiр ақпаратты әр түрлi формада, әр
түрлi мазмұнымен берiп, соңында қайсысы дұрыс, қайсысы бұрыс екенi белгiсiз
болып ... Ал ... ... оның ... ... ... келе бермейтiнi рас. Осыдан барып, жеке адамның ақиқат ақпарат алу
құқығы, ақпарат иелерiнiң ... ... ... ... Бұл ... ... ... желiсi ерекше орын алады, ол өзiнiң ашықтығы
мен қол жетiмдiлiгiне байланысты халықаралық терроризм мүдделерiнде ... ... ... араздыққа, дiни экстремизмге шақыратын
терiс ақпаратпен ықпал ету құралы ретiнде пайдаланылуы мүмкiн. Рухани өмiр
саласында ... ... ... ... алу ... ең ... ... басым бөлiгi үшiн қолайлы әрi елдi
мекен ететiн ... ... ... ... және тарихи
дәстүрлерiн ескерiп әзiрленген ... ... ... ... ... ... ақпараттық қауiпсiздiкке қатерлердi бағалаудың нақты
өлшемдерi, осы ... ... ... мен ... ... ... ... Азия аймағындағы қауіпсіздік қоғамның барлық салаларында өзекті
болып табылады. Жаһандану процесiнiң дамуы ... ... ... ... ... ... ақпараттық кеңiстiкке ену жағдайларына
тiкелей қатысты екені мәлім. Сондықтан ұлттық рухты, ... ... ... ... ... оған ... – мемлекеттік құрылымдардың, бұқаралық ақпарат құралдарының,
қоғамдық ұйымдардың, жекелеген азаматтардың рөлі ... ... ... ... АЗИЯ ... ... ЖҮЙЕСІНДЕ
1. Кеңес Одағы ыдырағаннан кейінгі Орталық Азия аймағындағы
геосаяси ахуал және ... ... ... ... ... ... өз тәуелсіздіктеріне ие алған Орталық Азия
мемлекеттері өз даму ... ... ... ... ... жеке ... айналды. Олар халықаралық аренада
өздерінің ... ... ... және ... ... ... ... көрші елдермен
арақатынастарын дамытуымен және олардың аймақтық және ғаламдық ұйымдарға
қатысуымен халықаралық аренада жаңа ... ие бола ... ... ... ... жүзі ... экономикалық және саяси
мүдделерінің бір-бірімен астасып жатуы осы заманғы қауіпсіздік жүйесінің
сақталуына дәнекер болады деп ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдде болмаса, оның мықты қауқары болмасы
анық. Біз ... ... ... ... ... дағдарысты,
ұлтаралық шиеленістерді басты қауіп-қатер деп санаймыз. Бұл ... ... Азия ... ресурстарға өте бай аймақ. Қазақстан бұрынғы КСРО-
да қола, қорғасын және мырыш т.б. ... ... ... ... ... ... ... монополисі болды, ... ... ... ... ал ... ... ... және “сары алтынның” (алтын) ірі тасымалдаушысы ... ... ... ... ... үшін ... зор ... сақтап,
бүгінде әлемнің басқа елдерінің де назарын өзіне аудартуда. Тек табиғи
ресурстарға ... ... мен ... ғана ... ... жағдайы жақсы
Қытай мен Үндістанның және дамыған – Еуропа, АҚШ, Жапония және ... ... де ... ... құрамында болған бұрынғы Азия елдерінде көптеген ... қару және атом ... ... ... ... – уран рудасы
өндіріледі. Орталық Азия ... уран ... ... ... ... ие. ... ... уран запасының, мамандар мен технологияның болуы
аймақтық ядролық қаруды таратпау мәселесін шешуде үлкен рольге ин екендігін
көрсетеді. Аймақтың ... мәні оның ... ... бар ... ... - Қытай және Ресеймен шектесіп, Иран мен Ауғанстан ... ... мен Үнді ... ... ... бар. ... Азия
мемлекеттері еуропалық ұйымдардың (ЕҚЫҰ-ның ... ... ... ... ету ... ... ... ынтымақтастық
кеңесінің (САЫК), Еуропалық даму және қайта құру банкінің) және ... ... ... - ЭЫҰ), ... ... ұйымы, Азия
даму банкі, Ислам даму ... ... ... ... мен ... болып табылады
Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін әлемде күштер тепе-теңдігі және геосаяси
әсерлердің ауысуына әсер еткен үрдістер жүрді. ХХ-ғасырдың 90-шы ... ... өмір ... ... ... қатынастар жүйесі жойылып,
оның орнына келген жаңа әлемдік құрылым барлық мемлекеттерді өздерінің
сыртқы ... ... ... алып ... ... ... ... артуы нәтижесінде аймақ мемлекеттері үшін ең ... ... ... ... ... ... жағдайда қарым-қатынастарда
балансты сақтай отырып, ұлттық мүдделерімізге нұқсан келмейтіндей бағытта
даму болды.
Орталық Азия ... ... ... ... ... емес ... таралуына жол бермеуге бағытталып отыр. Аталған
аймақтағы тұрақсыздықтың белең алуы көбінесе, Орта Азия ... ... ... ... мен курмеуі көп әлеуметтік-экономикалық
жағдайлардың әсерінен болып отыр. Сондай-ақ, Орталық Азияның саяси ... ... ... Орта және Таяу Шығыс елдері) географиялық
жағынан көршілес орналасуы оның жаңа ... ... ... транзиттік аймаққа айналуына әкеліп соқтырды. Орталық Азия
экономикалық, ... ... ... мәдени ерекшеліктері жағынан
ұқсас мемлекеттердің басын құраған ауқымды ... ... ... ... Азияда тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтаудағы ең ...... ... ... ... ... ... экономика,
белсенді әлеуметтік саясат қалыптастыру, уақыт талаптарына сай ... және ... ... ... және діни ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Бұл деңгейде әрбір Орталық Азия
Республикаларының өзіндік таңдаған жолы бар. ... ... ... ... ... ... ... президенттік басқару
формасының сақталуы, реформалардың кезектілігі, ... ... ... диалог және ... ... ... ... ... және ... ... мәселесіне келер
болсақ, қазіргі таңда Орталық Азияда ешбір ... ... ... ... ... ... ету үшін жеткілікті күшке
және құралдарға ие емес. Сонымен қатар, дәстүрлі және ... емес ... ... ... тұра алмайды. Сондықтан, Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ала отырып, аймақ мемлекеттерінің интеграциясы бастамасын көтерді.
90 жылдардың басынан бастап Орталық Азия ... ... ... ... ... ... ... ішінде Орталық Азия
аймағындағы тұрақтылық пен қауіпсіздікті сақтауда маңызды роль атқаратын
ұйымдардың ... ... ... 15-тен астам мемлекеті мүше болып
табылатын және 10-жуық мемлекет бақылаушы ... ... ... ... да ... ... ... Бұл ұйым Еуразия аймағында
және әлемдегі ... пен ... ... ролі зор ... ... 2000 ж. Қазақстанның бастамасымен Ресей, Беларусь және
Орталық Азия мемлекеттері ... ... ... және ... ... құруға ЕурAзЭҚ ұйымы құрылды. Аталған ұйым ... ... ... ... ... интеграцияның озық үлгісі болып
табылады.[9]
Қазақстан үшін ұлттық қауіпсіздігін қаматамасыз ету ... ... ... әскери-саяси ынтымақтастық маңызды рол атқарады.
Бұл салада Орталық Азия ... ... 1992 ж. 15 ... ... ҰҚШҰ ... қауіпсіздік шарты ұйымы) және негізі 1996
жылы қаланып, 2001 ж ... ШЫҰ ... ... ... ... атап көрсетуге болады. ҚР Президенті Н. Ә. Назарбаев атап
көрсеткендей, ҰҚШҰ ... ... ... түріне, әскери-экстремистік,
саяси экстремистік және ақпараттық ... ... ... әрекет ететін
одақтастардың басын құрайтын ұйым болып табылады. ... ... ... ... және ... ... ... ШЫҰ
жетекші роль атқарып келеді. Қазіргі таңда Орталық Азия аумағында әлемдік
күштердің ... ... ... ... ... қайта
оралған Ресей мен аймақтық көшбасшыдан әлемдік акторға айнала ... және ... Азия ... ... ... ұйым
болып табылады. Жаңа геосаяси жағдайда Орталық Азиядағы ... ... ... ... бұл ұйым ... ... ... Қазақстан үшін де өте маңызды болып табылады. Алайда, ШЫҰ
белгілі бір мемлекеттерге немесе ... ... ... ... ... ... басты мақсаты ұйым аумағында қауіпсіздік, ... ... ... ... қаруды таратпау, лаңкестік және халықаралық
қылмыспен күрес шараларында ... ... ... ШЫҰ ... ... бағыттарының бірі энергетикалық ... ... ... ҚР ... Н. Ә. ... 2007 жылы 16
тамызда Бішкекте өткен ШЫҰ-ның кезекті ... ұйым ... ... ... мүше мемлекеттер арасында Энергетикалық
Агенттік құру жоспарын ... Бұл ... ... ШЫҰ ... ... ... операцияларын ретті түрде жүргізуге мүмкіндік
беретіндігі туралы пікірін білдірді[10].
Орталық Азия мемлекеттері үшін жаңа ... ... ... ... бір ...... ... болып табылады. Оның ішінде
экономикалық ынтымақтастық маңызды компоненттердің бірі болып ... ... ... ... ... ... ... интеграциялық
үрдістер жеткілікті деңгейде дамымауда. Қазақстан бұл ... Орта Азия ... ... ... ... күш ... бұл әрекеттер көбінесе аяқсыз қалып, аталған ұйым да ... ... ... ролін атқара алмады. Себебі, ... ... ... келтіретін көптеген ішкі және ... бар. ... ... ... ... ... ... үлгілері мен қарқындылығының әркелкі болуы, елдердегі ұлттық
заңнамалардағы ерекшеліктер, ... ... ... ... ... сыртқы саясаттағы әртүрлі басымдықтары, сыртқы әсер ету факторы
және мемлекетаралық қарым қатынастардың жүйесінің ... ... ... ... ... ... айтылып өтілген кері әсер ететін
факторларға қарамастан, Орталық Азия ... ... бола ... ... да жок емес. Олар ең алдымен, аймақ мемлекеттерінің
стратегиялық мақсаттарының (нарықтық экономика, ... ... ... ... ... ... ... потенциальды дивиденттердің болуы, аймақтың энергоресурстар және
пайдалы қазбаларға бай болуы, тиімді геосаяси жағдай, ортақ қауп-қатерлер.
Осылайша, Орта Азия ... үшін ... ... ең ... ... бірі ... табылады және оның ыңғайлы үлгізін түзу ... ... ... ... міндеттердің бірі болып табылады.
Сондықтан аймақ ... ... ... ... ... сауда-
экономикалық сала мен қауіпсіздікті сақтаудағы мәселелерді жеке ... ғана ... асуы ... жылы ... Астанада өткен ... ... ... басшыларының саммитінде аймақтағы интеграциялық
процестерді реттеуге ... ... ... ... Атап ... ... ең ... мәселелер болып табылатын су және ... ... ету ... ... Оның ... ... ... келтіру және Орталық Азия елдерінің ... құру ... ... ... ... ... Азия елдерінің
аймақтық проблемаларды шешуде бірлесе әрекет ету қажеттілігі 2007-2008 ... ... ... тұтыну тауарларының бағасының күрт өсуі, өте суық қыс
мезгілі, жауын шашынның ... тыс көп ... мен су ... орын ... жағдайлар климаттың глобальды өзгеруі, жер шары халқының өсуі,
техногендік ... ұлы ... мен ... корпорациялардың
аймақтағы экономика, қаржы және сауда саласында шектен тыс ... ... ... ... Азия ... сыртқы саяси күштердің бәсекелестігі
факторы және оның аймақтағы халықаралық саясатқа әсері
КСРО ыдырағаннан кейін Орта Азия мемлекеттері ... ... Осы ... ... ... халықаралық қатынастардың дербес
субъектісіне айналғандықтан, аймақтық аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... Орта Азия ... ... ... ... саласындағы ынтымақтастықты дамытуға
белсене кірісті.
Қазақстан-Өзбекстан арасындағы ... ... ... ... ... өңірлік қауіпсіздік мәселелерінде ықпалдасады олар
халықаралық ұйымдар мен форумдар ... ШЫҰ, ТМД, ... ... ... ... ... қатынастары шарт-құқықтық базасын
ынтымақтастықтың барлық саласын ... ... ... ... ... ... ҚР
Президентінің 1998 жылғы 30 қазандағы Өзбекстанға ресми сапары кезінде ... ... ... ... ... ... туралы шартқа қол
қойылды. 2006 ж. 11 қаңтарда Өзбекстан Президенті И. ... ... ... ... ... ... ... салтанатты рәсіміне
қатысты. 2006 жылғы 19-20 наурызда ҚР Президенті Н.Назарбаевтың ... ... ... екі ел ... ... ... үйлестіру Кеңесін (МҮК) құру туралы шешім қабылданды. Ол екі
жақты ынтымақтастықтың басым мәселелерін тиімді шешуге қызмет ... ... ... ... ... Екінші Саммитіне (2006 жылғы 17 маусым) және
Астанадағы ... Азия ... ... ресми емес кездесуіне (2006
жылғы 1-2 қыркүйек) ... 2006 ... 4 ... ӨР ... Қазақстанға мемлекеттік сапары болды, оның ... ... ... ережесі бекітілді. Сонымен бірге 2006-
2010 жылдарға арналған ... ... және ... ... ... ынтымақтастық бағдарламаларына қол
қойылды.
МҮК отырысы кезінде Қазақстан мен Өзбекстан ... ... ... ... ынтымақтастықтың стратегиясына қол қойылды
және оны іске асыру үшін жұмыс тобы құрылды. 2008 ... 22-23 ... ... ... Қазақстанға ресми сапары орын алды, оның
барысында тараптар саяси, сауда-экономикалық және ... ... ... мен Өзбекстан арасында еркін ... ... ... және ... өкілеттіктерін ашу, мұнай
саласында ... ... және т.б. ... ... ... ... ... келді[12].
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев Түрікменстанда ресми
сапармен 1993 жылғы 19 мамырда, 1999 ... 8-9 ... ... ... ... 23-24 ... ... қаласында өткен Каспий жағалауы
мемлекеттері Басшыларының Бірінші ... ... ... ... С.Ниязов Қазақстанда ресми сапармен 1997 жылғы
27 ақпанда, 2001 жылғы 5-6 шілдеде ... ... 2002 ... 28 ақпан – 1
наурыз аралығында Алматы ... ... ТМД ... ... ... ... 2001 ... 5 шілдеде Астана қаласында мемлекет
басшылары Қазақстан-түрікмен мемлекеттік ... ... ... процесі туралы шартқа қол қойды. 2005 ... ... ... мемлекеттердің мемлекеттік шекарасында алғашқы шекара бағаналарының
орнатылу рәсімі салтанатты түрде өткізілді. ... ... ... ... мемлекеттік шекараны ... ... жылы ... ... ... ... ... елдеріміз Каспий
теңізінің құқықтық мәртебесін ... ... ... процесіне
қатысуда. Бұл мәселеде Қазақстан мен ... ... ... ... жатыр. Сонымен қатар, қазіргі уақытта
Қазақстан мен Түрікменстан ... ... ... ... ... ... ... даярлауға байланысты келіссөз процесі жалғасу
үстінде. Сондай-ақ Арал ... ... су ... ... ... ... су қорларын пайдалану мәселелері қарастырылатын
Аралды сақтап қалу ... қоры ... ... мен ... ... ... тұрғыдан жақындығы, тарихи тұрғыдан
терең тамырластығы, тілдің, мәдениеттің, салт – ... ... ... ... жаңа ... ... негізі болып табылады. Екі жақты қарым-қатынас 1993 жылы ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес
құрылады. Шартта тараптардың әрқайсысы өз аумағында тұрып жатқан екінші
тараптың ... ... ... ... ... ... және мәдени құқықтар мен еркіндіктерге кепілдік береді.
Құжатта сауда-экономикалық, ... ... және ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етуге айрықша
маңыз беріледі. Тараптар қоршаған ортаның ластануын болдырмау, табиғатты
пайдаланудың, әсіресе экологиялық ... ... ... ... ... ... ... ету үшін қажетті шаралар қабылдау туралы
өздеріне ... ... ... ... ... ... ... ірі эколгиялық тұрғыдан қолайсыз аудандарда ... ... ... ... ету үшін ... ... қабылдау туралы
өздеріне мндеттеме алды. Мемлекеттер сейсмология апаттардың салдарын жоюда
жәрдем көрсетуге, сондай-ақ халықтың тыныс тіршілігі үшін қауіп ... және ... ... ... төтенше жағдайлар туындаған
кезде өзара көмек көрсетуге уағдаласты.
Екі жақты қатынастардың ... 90-ға жуық ... қол ... ... ... ынтымақтастық принциптері туралы, Еркін
сауда-саттық туралы, ... мен ... ... мен ұлттық
банктері арасында есеп айырысуларды ұйымдастыру туралы келісімдер маңызды
болып табылады. Жерді ... ... ... ... ураны бар шикізатты өндіру және ұқсату саласындағы ... ... ... және ... да ... ... ... Тараптардың
өзара қарым-қатысындағы негізгі арқау – сауда-экономикалық ынтымақтастықты
жан-жақты тереңдету.
Қырғыстанның Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы Біртұтас ... құру ... ... ... осы ... үш ... ... сипатын
беру шын мәнінде Орталық Азия республикаларының арасындағы ынтымақтастықтың
жаңа кезеңі басталғандығын куәландырады, олар ... ... ... ... ... ... деген ұмтылыстарын анық
білдірді. Екі ... ... ... үшін ... А. ... ... 8 ... Қазақстанға ресми сапарының зор маңызы ... ... ... ... ... туралы шартқа қол қойды. Бұл құжат
Қазақстан мен ... ... ... тұрлаулы болашағын
белгілеп берді. Екі елдің Президенттері екі ... ... ... құқықтық тұрғыда ресімдеудің орындылығы туралы пікір білдірді. ... ... үшін ... ... ... мен Қырғыз
Республикасы арасындағы шекараны делимитациялауға кірісті. Н. ... ... ... ... ... ... екі мемлекет басшылары осы
жұмысты тиісті ... қол қою үшін ... ... ... ... ниеті туралы
мәлімдеді.
Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы 2001 жылы «Шанхай бестігінен» (Қазақстан,
Ресей, Кытай, Қырғызстан және Тәжікістан) құрылған. ... ...... ... ... ... нығайту туралы Шанхай келісімі (1996
жылы) және Шекара аумағында ... ... ... ... ... ... (1997 жылы) болып табылады. Аталған екі тарихи келісімнің
біріншісіне қол қою үшін 1996 жылы Шанхай қаласында бес ... ... ол ... ... деген атауға негіз болды. Шанхайдағы, ... бір ... ... Мәскеуде өткен саммиттер алты жылдан соң көп ... ... ... ... ... ... Қазақстан,
Шанхай ынтымақтастық ұйымымен ықпалдасуды ... ... ... ... бірі ... ... отырып, аталған Ұйымға ерекше ... ШЫҰ осы ... ... ... және сенім шараларын
нығайту мәселелерін бірлесіп шешу ұмтылысының ... ... ... ... саяси, экономикалық және мәдени–гуманитарлық салаларға
таралды[13].
Терроризм, ... және тағы ... ... ... аймақтағы
мемлекеттерді  ШЫҰ-ның құрамында бірігуге итермелейді. ШЫҰ – ... ... ... ... ... одақ немесе тұйық қоғамдастық емес. Ол –
халықаралық ынтымақтастыққа ұмтылған ашық ұйым. ШЫҰ-ның қазіргі жағдайдағы
мән беретін ...... ... ... ... ... әсіресе, сауда–экономикалық ынтымақтастықтың дамуы.
«Шанхай үдерісінің» ең ... ...... ... ... ... және ... сарапшылардан тұратын
Бірлескен Бақылау Тобы шекара бойындағы 100  шақырымдық ... ... ... ... 2001 ... Шанхай Саммитінде
терроризм, сепаратизм және экстремизмге қарсы күрес ... ... ӨТҚҚ ... ... ... Комитеті 2004 жылдан бері
Ташкентте жұмыс істейді. 2002 ... 7 ... ... ... мемлекеттер басшыларының екінші кездесуінде үш маңызды құжат жасалды:
ШЫҰ-ның ... ӨТҚҚ ... ... және ... мүше ... ... 2003 ... 29 мамырда Мәскеу қаласында ШЫҰ-ға
мүше мемлекеттер басшыларының кездесуінде Ұйымның бюджетін ... ... ... ... ... қол ... 2003 жылы ... Пекинде Үкімет басшылары Кеңесінде сауда–экономикалық, көлік,
энергетика салаларындағы қарым–қатынасты одан әрі ... ... ... Көп жақты сауда–экономикалық ынтымақтастықтың Бағдарламасы, ШЫҰ-
ның 2004 жылғы бюджеті және тағы басқа қаржы құжаттары қабылданды. ... 15 ... бері ... ... ... жұмыс істейді. 2004 жылы
17 маусымда Ташкентте ШЫҰ-ға  мүше ... ... ... ... ... жасады және көптеген құжаттарға қол қойылды. Соның
ішінде ШЫҰ ӨТҚҚ ... ... ... қорғау, есірткіге қарсы күрес
туралы келісімдерді атап өтуге болады. 2005 жылы 5 ... ... ... ... ... кезекті саммитінде Астана мәлімдемесі
жасалды. Антитеррорлық сипаттағы ... ... ... ... ... қарсы күресуде ШЫҰ-ға мүше мемлекеттердің ынтымақтастық
тұжырымдамасы, ШЫҰ ӨТҚҚ ... ... мүше ... ... ... ... және ШЫҰ ӨТҚҚ ... баяндамасы бекітілді.
Сонымен қатар Пәкістан, Иран және Үндістан мемлекеттеріне ШЫҰ-ның жанындағы
бақылаушы мәртебесін беру туралы шешім қабылданды. 2005 жылы 26 ... ... мүше ... ... ... Кеңесінің мәжілісінде
Банкаралық әрекеттесу және Төтенше жағдайды жоюға жәрдем ... ... ... ... келісімдер қабылданды. 2006 жылғы 15 маусымда ... ... ... ... ұйымына мүше мемлекеттердің
аумақтарында терроризмге қарсы ... ... ... ... тәртібі туралы, Ұйымға мүше мемлекеттердің аумағына террористік,
сепаратистік және экстремистік іс-әрекетке ... бар ... ... ... және ... кесу ... ... туралы және
2007–2009 жылдарға арналған ШЫҰ-ның мүше ... ... және ... ... ... ... қабылданды[14].
Қауіпсіздік Кеңесінің хатшылары және бас прокурорлар жылына бір рет
жүйелі түрде кездеседі. Ү.ж. 30 ... ... ... ... ... ... төрағаларының кездесуі өтті, Жоғарғы ... ... ү.ж. ... айына жоспарланған. 2006 жылы ШЫҰ-да
жаңа ... ...... ... және ... Кеңес
құрылды. 2006 жылдың мамыр ... ...... ... ... ... бастады. Соңғы кездерде ШЫҰ-ның халықаралық ... ... ... ... ... ... ТМД және Еуроодақтың мемлекеттері,
БҰҰ-ның Даму Бағдарламасы, ҰҚШҰ, ЭЫҰ, ... ... мен ... ... зор ... ... отыр.  2004 жылы ШЫҰ БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясында ... ... ... ... ал 2005 ... көктемінде
ОШАМҚ және ТМД ... ... ... ... меморандумы
қабылданды. ШЫҰ шеңберінде гуманитарлық салаларда, яғни білім, мәдениет,
туризм және спорт алаңдарында өзара ... ... ... ... ... ... бастап, ШЫҰ-ның Бас хатшысы –  Қазақстанның өкілі
Б.Қ. Нұрғалиев, ӨТҚҚ ... ... ... –  ... ... М.У. ... ... шарты ұйымы қазіргі кезеңде қауіпсіздік пен
тұрақтылықты қамтамасыз ету тек ... Азия ... үшін ғана ... ... ... үшін де ең ... ... ... ... ... және өңірдегі қауіпсіздік ... ... ... жаңа ... ... құқық
арқылы күресуге, төнер қауіпті болдырмау және алдын ала ... ... ... ... ... ... себептерді жоюға
қолайлы жағдайларды туғызу үшін дәйекті түрде қолдау жасайды. ... ... ... ... шарт ... (ҰҚШҰ) өңірдегі тұрақтылық ... ... ету ... ... іс-қимыл мен үйлестіру
жұмыстарының құралдарының бірі болып табылады. ҰҚШҰ – халықаралық ... оның ... ... ... ... ... Ресей,
Тәжікстан мен Өзбекстан кіреді.
2.3. Орталық Азияға қауіп төндіретін негізгі қатерлер және олардың
алдын алу мәселелері
 Орталық Азия аймағы көптеген ... ... ... ... ... байлықтары, посткеңестік мемлекет ретінде, әлем
державаларының және ... ... ... ... Орта ... ... ... ерекше назар шектен тыс
әсерленгендіктен, соның нәтижесінде төнетін қауіп-қатерлер  деңгейі жоғары
емес. ... ... бұл тек ... тыс ... ... ғана ... қатар аймақтағы көршілес елдердің арасында қарым-қатынастар пікір
алмасатындай деңгейде емес, оған қоса ... ішкі ... ... түйіткүл проблемалары аса көп, шетелдік мемлекеттердің мүддесі
тоғысқан аймақты көре аламыз. Берілген ... Орта Азия ... ... ... және ... анықтау, шешу жолдары
қарастырылады.
Орта Азия мәселесін зерттеу көптеген еуропалық, америкалық, ресейлік,
жапон, үнді, ... ... ... ... Олар Орта ... түрлі көзқарас тұрғысынан зерттеген. Мәселен ресейлік зерттеушілер ... Н. ... И. Д. ... ... т.б. ... негізінен екі жақты қарым-қатынас тұрғысынан, сонымен қатар
Қытайдың Орта Азиядағы әсер ету дәрежесін төмендету мен ... ... ... ... ... келетіндігі сипатталады. Алайда
бұған ақпараттық, қаржылай ресурстардың жетіспеушілігі байқалады.
Шынайысы Орта Азиядағы ... ... ... ... ... алмайды дейді Халықаралық Дағдарыстар Орталығының Орталық
Азия бойынша ... ... ... Д. ... ... ... ... басқаруды көрсетеді. Қазақстан секілді ... ... ... ... тұрмыс жағдайынсыз өмір сүреді, толықтай саяси
регресс. Қырғызстанда саяси жемқорлық, экономикалық дағдарыс, ұлтшылдықтың
өсуі, ... ... ... Тәжікстанда ... ... ... ... өткір болып тұр;
Түркменстан мен Өзбекстан авторитарлық ... ... ... ... ұзақ ... бойы ... басшылықтың ауысуына байланысты
мирасқорлық жоқ. Шетелдік коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... келгенде, Орта Азиядағы ішкі жағдай тербеліс жағдайында,
ішкі ... ... ... ... ... және ... ... кері әсерін тигізе алады.
Орта Азиядағы мәселелерді ішкі және сыртқы аймақтық деп бөлуге болады.
Ішкі ... ... ... ... ... су ... шекара, діни экстремизм және терроризм, есірткі тасымалы, ... ... ... проблемалар күн тәртібінде тұр. Сыртқы аймақтық
мәселелер басқа ... не ... ... ... түйісуі
нәтижесінен туындаған, сонымен қатар, діни экстремизм және терроризм,
есірткі тасымалы да сыртқыға жатады. ... ... ... ... және ... ... институтының басшысы, профессор Ф.Старрдың
ұсынған «Үлкен Орталық ... ... ... ... одан ... ... ... Пәкістан да қарастырылған. Бұл
«Үлкен Таяу Шығыс» идеясының жаңа тұрпаты екені анық. Бұл тарапта ... Азия ... АҚШ ... ... ... ... көздейді.
АҚШ-тың Орталық Азияны өзінің қарамағында ұстап тұрудың ең тиімді ... ... ... ... бұл ... тек қана ... ғана емес,
сонымен қатар Таяу Шығысқа да ыңғайлы ... ... ... ... АҚШ ... ... 2014ж. ... аяқталғанмен АҚШ
әскері ол жерде тек қана бейбіт, ... ... ... ... ... ... мемлекеті мойынсұндыра алмаған жалғыз
мемлекет. 1842ж. Ұлыбритания әскері, 1989ж. Кеңес Одағы әскері елден кетуге
мәжбүр болды. Нәтижесінде 2014ж. НАТО ... де ... ... ... Азия мемлекетерінің барлығына да ортақ мәселе болып табылатын
маңызды мәселенің бірі 2014ж. (ISAF) ... ... ... кейін жағдай қалай өрбиді. Әр түрлі деректер ... ... бар, ... ... АҚШ ... барлық әскердің
70 пайызын құрайды. Сонымен қатар АҚШ мәлімдемесі бойынша, бұл тек қана
құрама әскерлер, ал АҚШ ... ... ... бір уақыт шеңберінде
шығарылады. Әскердің шығарылуы бір жақтан ... ... ... ... ... нәтижесінде жағдай одан әрі ... ... ... кезінде келесі мемлекет басшысы ... оның ... ішкі ... ... ... ... қатысы бар. Ауғаныстандағы жағдайдың ушығуына мемлекеттің ішкі
топтары арасындағы қарама-қайшылықтан ... және ... одан әрі ... ... ... мен Тәжікстан арқылы басқа
мемлекеттерге таралуы қауіпі айтарлықтай жоғары.
2014-2020ж. ... ... ... шығарылуы кезеңінен кейін
Ресейдегі экономикалық даму ... ... ... ... ... Қытайдың экономикалық интеграциясын артуына байланысты
аймақтағы негізгі басым күшке Қытайдың айнала алуы анық ... ... ... ... Орта ... 2012ж. ... ... 250 млрд
долларды құрайды, уақыт өте келе ол ... ... ... ... ... Орта ... инвестициясы әлі де болса артпақ және оның өсімі Қытайды
аймақтағы жетекші елге айналдыруы мүмкін. Бұл ... ... үшін ... ... мүддесінің өсуі жаңа қарама-қайшылықтардың ... алып ... ... және Қырғызстан секілді мемлекетерімен реинтеграция
нәтижесінен Ресей беделі мен әсер ету аймағы әлісіремек.
2014ж. ... ... ... ... Орта Азияның кейбір
мемлекетеріне материалдық-экономикалық ... ... ... транзиттік мемлекет ретінде пайдаланған үшін 700 мың доллар
көлемінде техника мен қосалқы ... ... өтем ... ... қатар
Тәжікстан мемлекетімен екі арадағы транзитке байланысты ... ... ISAF ... ... ... да осы секілді
жолдарды пайдалануы мүмкін. Алматыда Иранның ядролық мәселесіне байланысты
өткен алтылық кездесуі бекер емес, бұл ... ... ... қадам еді, мюнхендік конференцияда АҚШ вице-президенті Джо
Байден Египет, ... ... ... ... ... ... ЕО
сыртқы саясат ведомство басшысы Кэтрин Эштон Қазақстан ... ... ... шығарылуы тек Пәкістан арқылы ғана емес сонымен
қатар Орта Азия мемлекеттерін де пайдаланады. ... да ЕО ... ... ... ... жөні бар. Өз ... ... ішінен Ресей Ауғаныстаннан әскердің шығарылуы үлкен қатер
төндіреді деп зар ... ... ... А. ... айтуынша,
Ауғаныстаннан әскердің шығарылуы коалициялық мемлекеттермен байланыста
болған ... ... ... тарап кетуінен дейді. ISAF
Ауғаныстандағы бас қолбасшыларының бірі ... ... ... ... ... және қатерлі фазаға» өтетінін және халықаралық
терроризмнің қайта жанданатынын атайды. Ресей өзінің территориясындағы
есірткі ... мен ... ... ... Орталық Азия
қауіпсіздігінде Ауғаныстандағы әскердің шығарылу мәселесі шектен тыс
әсерленген, бұл Орта ... ... ... ... екіншіден
төнетін қатерді нақты ... ... ... ... етеді.
Ауғаныстандағы жағдайдың дамуына байланысты екі ... ... ... ... Х. ... ... әскерлерінің шығарылуы елдегі
жағдайдың ... мен ... ... екі ... ... ... ... екіншіден Ауғаныстаннан әскердің шығарылу мемлекеттің
барлық ішкі мәселелерінің бөлісу ... ... ... ... ... мен ... таралуы - бұлардың барлығы осы мемлекетер негізінен
тарап, ары қарай барлық Орта Азия мемлекеттерін шарпу тәуекелі бар. ... ... ... мен ... ... ... ... себебі
Қазақстан мен Қырғызстан, Тәжікстан өзін Ресейге беті бұрғанын байқатып
келеді. Бұл ... екі ... ... ... ... одан әрі
біршама уақытқа ысырады. Алайда АҚШ-тың Ауғаныстаннан ... ... ... ... ... ... деп ... Егер де
АҚШ Орта Азияны өзінің мүддесіне қажетті аймақ ретінде санаса, Өзбекстанмен
қарым-қатынасын жаңа ... ... Бұл ... ... ... ... ... көзін жұмып қарағанынан байқалады. Себебі АҚШ-
тың әсер ету аймағы ретінде Таяу Шығыс, Араб түбегі бар ... ... ... ... да ... ... ... соның ішінде АҚШ Орта Азияны
«терра инкогнита» деп біледі, мәселелері сан алуан, қиындығы көп, осындай
аймақ ... АҚШ ... ... кейін түбегейлі өзгеруі мүмкін.
Ауғаныстаннан әскердің шығарылуына Қытай өзінің ... Орта ... ... ... аймақтағы инвестицияларын қорғау
мақсатында саяси және экономикалық қорғанысын күшейтпек. Қытайдың Шыңжаң
Ұйғыр автономиясы үшін ... ... ... ... ... ... шығармайды. Қытайдың Орта Азиядағы басты ... ... Орта ... ... және Түркменстан секілді мемлекеттерге
олардың бай табиғи ресурстарын игеруде артықшылықтарға ие болуды ... ... Н. ... 2013ж. 6 ... ... Қытайға жасаған
ресми сапары барысында China Daily-ға берген сұхбатында ... ... ... ... ... ... басты басымдығы»- деді.
Қазақстанның Қытаймен қарым-қатынасының күшейтуді қалауы бұл ... ... ... арадағы қатынастар еліміздің мүддесіне
қайшы не келісімге келе ... ... ... ... ... НАТО ... шығарылуы, әрине, Орта ... ... ... ... ... ... балансы өзгереді. Бұл АҚШ-тың
Ауғаныстандағы өзінің «басты ... ... ... ... ... ... осы ... алаңдаушылығын білдіруі жақында Өзбекстан
президенті И.Каримовпен кездесуінде ... ... ... кейін
көмек көрсету туралы айтқаны Ресейдің Орта Азия арқылы терроризмнің таралып
кетпеуіне мүдделі екендігін байқауға болады. Осы негізде ... Орта ... ... Барлық жағдай Ауғаныстандағы ішкі саясаттың
қалай орнығатынына тікелей байланысты болып ... ең ... ... ... ... сайлана алмауы дегенмен де, ол келесі
президенттік ... ... ... ... ... ... АҚШ-та осындай жағдай Б. ... ... ... ... ... ... өрби ... бірақ та АҚШ-тың сыртқы
саясатының өзгеріске ұшырамай жалғаса беретіндігін атасақ, мәселе ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайды
қарастыра отырсақ түрлі өзгерістерге алып келеді, соның нәтижесінде біршама
қатер төнгендігін жоққа ... ... ... ... БАҚ ... кең ... ... және үш ірі державаның АҚШ, Ресей, Қытай сонымен
бірге Үндістан мен ... ... ... бұл ... көптеген
эксперттер мен мамандар тарапынан кең талқылау мен жағдайдың әр ... ... ... Орта Азия ... ... ... ... шекара қызметінің күшейту мен ... ... ... ... алдын-алуға бағытталған іс-шаралар
жиынтығынан тұрады. Осы іс-шаралар нақты және ... ... ... ... жол ... Атап ... Ауғаныстаннан әскердің шығарылуы
Орта Азия мемлекеттерінің осы ... ... ... ... және ... ... ... күресудің қажеттілігі туады.
Бұл жерде бастысы осы әріптестікке шетелдік ... ... ... немесе жеке мемлекеттік мүдде есебінен ойлау қажет.
Сондықтан да аталып отырған мәселе көптеген ... ... ... әрі өршітпек.
Қазіргі кездегі халықаралық қатынастардағы ... ... ... бірі - ... ... ... басқа мемлекетке оның
аймаққа, аймақтың жаһандық қауіпке айналу ... ... ... мемлекеттік емес акторлардың рөлі халықаралық қатынастарда
өсуде, бұл терроризмді Орталық ... ... ... мәселе ретінде
көрсетеді. Орта Азияның барлық мемлекеттері дерлік ұлттық қауіпсіздігін
күшейту және тұрақтандыру ... ... ... ... діни
экстремизм, ұлттық бірегейлік, сепаратизм секілді ... ... оның орны ... ... Яғни ... ... ... проблемалармен күресу заңды, бірақ та
сарапшылар тарапынан Орталық Азияның жергілікті мамандары ... ... ... ... да, еңбектер әлі де аз. ... ... ... ... ... ... беру, маргинализация және т.б. себептері бар, бұл мәселені кешенді
түрде қарастыру қажет сол ... ... ... ... ... ... орын алған террористік актілердің өзін алатын
болсақ 2000ж. дейін бұл шетелдік азаматтар тарапынан ... ... ... тарапынан болса, содан кейінгі кезде Қазақстанның азаматтары болды,
осыдан терроризмнің дендеп бара жатқандығын ... ... Бұл ... ... ... туады. Орталық Азияда кең тараған
террористік ұйымдарға назар ... ... ... ... Ислам Қозғалысы», «Хизб ут-Тахрир аль- Ислами» («Исламды
азат ету қозғалысы»), «Ағайынды ... бұл ... ... бар және кең ... ... ... ... ал «Әлеуметтік
реформалар қоғамы - Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... ... мұсылман комитеті», «Акрамиттер», «Адолат уюшмаси»,
«Шығыс Түркістан Ұйымы» және т.б. ... ... ... ... тиым ... ... атын ... немесе басқа заңы әлсіз
мемлекеттерде өзінің жұмысын барынша тез ... ... ... ... бұл ұйымдардың пайда болуы тәуелсіздік жылдарынан кейінгі Орта
Азия ... ... ... ... тырысқан
мемлекеттердің қауіпсіздік, бірегейлік, дін секілді маңызды шарттар екінші
орынға ... ... оның ... анық ... ... Азиядағы терроризм мәселесіне келген ... оның ... ... ... Пәкістан арқылы Тәжікстан, Өзбекстанға таралып басқа
аймақтық мемлекеттерге ... ... ... ... исламдық
фундаментализм негізінде таралуы орын ... ... ... саяси апатия, ескермеушілік т.б. кешенді мәселелерден
туындайтын түп ... ... ... және ... күресудің өзі қиын,
себебі нақты түрде оның белгілерінің өзі айқындалмаған.
Ал терроризм, экстремизм, заңсыз есірткі айналымымен күресетін қаншама
ұйымдар ... ішкі ... ... ... ... ... ШЫҰ, ТМД қатысушыларының антитерористік ұйымы, БҰҰ есірткі және
қылмысты басқаруы ұйымы (UNODC), бұл ... ... ... ... ... ... ... күрес жүргізеді,  дегенмен де
олардың барлығы да бұл ... ... қоя ... ... Басты себеп
мемлекеттердің өздерінің осыған орай мүддесін білдірмеуі және ... ... ... ал іс жүзінде ... ету ... ... одан әрі
жеделдетуші еді. Мемлекеттердің арасындағы институттардың ... ... ... бұл ... ... ... ... таппай
отыр.
АҚШ Мемлекетік департаментінің 2011ж. баяндамасына назар аударсақ,
Орта Азияның барлық мемлекеттерінде террористік ... орын ... ... ... төменгісі - Түркменстанда болған. ... өсуі ... ... ... ... көп шоғырланған жерде
орын алуының жиілеуі бір ғана ... 2011ж. 5 ... ... қоғамдық жарылыс болып саналады. ... ... ... ... ... ... ешқандай күштер бұған толықтай даяр
еместігін көрсетті. Ал Қырғызстанда террористік ... орын алуы да ... емес ... де ... бар ... байқалады. Ол мемлекеттің жалпы
тұрақсыздығы мен соңғы болып ... ... ... ... даму ... тығыз байланысты. ... және ... ... ... мемлекет тарапынан қатаң
бақылауда ұстанады, тіптен 2011ж. Қазақстан азаматын тиым салынған ... ... және ... қауіпсіздікке зияны бар деген айыппен
13 жылға бас ... ... ... ... күшейтілген бақылау
орнағандығын байқатады. Тәжікстан мен Түркменстанда бұл ... ... ... ... акторлардың араласуы бойынша АҚШ Мемлекеттік
демпартаменті қауіпсіздік саласына бөлетін қаржының көлемін 40 ... 2012ж. ... ... ... ... қаржы 21 млн. АҚШ
долларын ... ... ... салыстырғанда 60 млн-ға өсті делінген
хабарландыруда. Ол ... ... ... ... қатерлермен
күресудегі, оның ішіне терроризм және ... ... да ... ... ... ... арттыруға» бөлінеді. АҚШ-тың аймақтағы
мүддесінің ... жолы мен ... ... мән бергендігін байқауға
болады. Сонымен қатар аймақтағы төрт мемлекетпен «Терроризммен күрестегі
әріптестік бағдарламасы (Antiterrorism ... program - ATA) ... оның ... ... қосу ... ... асырылып жатыр.
Ендігі кезекте Орта Азияның бес мемлекеті өзінің ішкі аймақтық мәселелерін
шешудегі қауқарсыздығын ... ... ... АҚШ ... күштерді бақылауды арттырмақ, әрине бұндағы терррористік күштерді
жоюға емес, керісінше ... ... ... ... ... ... құрылуда, ең алдымен, мемлекетте іріткі салу мен жеке мемлекеттің
мүддесіне сәйкес құрылғандығын білеміз.
Қазақстан, Қырғызстан, ... ... ... ... немесе контртерроризм әр түрлі деңгейде орындалып отыр.
Бастысы заңнама бойынша арнайы заңдар қабылданған және тиісті ... ... та бұл ... ... ... ... ... шараларды қабылдау нәтижесінде көлемін ... ... ... ... ... басты маңызды жолы ретінде идеологиялық және
адамдардың санасына әсер ететіндей жұмыстары ... ... ... ... көзқарас пен мемлекеттің өмір сүру ... мен ... ... ... байланысты болып
табылады[18].
З. Бжезинскийдің айтуынша, Ауғаныстан мен Пәкістан ... ... ... соғысқа араластыру болды және соның
нәтижесінде 1980ж. ... ... ... ... ... ... және
Орталық Азияның маңызды бөлігі мен Кавказ аймағындағы ... ... НАТО ... ... және ... табады,
түпкі мақсаты аймақты тұрақсыздандыру және өзінің геосаяси қарсыластары
Ресей мен Қытайға өзінің әсерін тигізу. АҚШ ФБР (FBI) ... ... ... ... Яғни терроризм секілді құбылыстың ... ... ... ... ... ... ену ... білімнің
жетіспеушілігі мен құндылықты өлшемдегі мәселелердің әркелкілігі себебінен
болуы ықтимал. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ісін де ... болады. Соған сәйкес біз, бұл ... ... ... ... соғатынын байқай аламыз. Қоғам әркелкі
болғандықтан осындай көзқарастары бар немесе оған жақын ... табу ... ... көре ... ... ... ... қоғамдағы жағдай түрлі
өзгеріске ұшыраған, сондықтан да күресудің жолдарын табу қиындыққа соғады.
Орта Азия аймағы сырттай қарағанда шекаралас ... ... аса көп ... шын мәніндегі іштен назар ... ... мен ... аса көп. ... қарағанда ішкі және сыртқы
ұқсастықтар бір-бірінен бөлек болып табылады және ... ... ... мәселелері де аса көп, ... ... ... ... ... ... ... жатқан оқиғалар әлемдегі ресурстардың таусылуы,
батыстың алпауыт елдерінің пайдалы қазбаларға бай Орта ... көз ... Ал ... өзара қарым-қатынасы бір-бірінен алшақ
болғанымен де, кейбір мүдделік маңызы бар жағдайларда ... ... ... ... ... та ... мақсат сол күйде қалуда.
Бұл аймақтағы мемлекеттердің интеграциялық ... бір ... ... етеді. Өкінішке орай оның қызмет атқаруы қазіргі таңда
аса төменгі деңгейде. Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... құрылымды жандандыру мен
мемлекеттер арасындағы амбициялық жарыстарды екінші орынға ысыру орынды.
Қорытынды ... Орта ... ... ... ... және табиғи ресурстарына байланысты державалардың назарын өзіне
аудартады, бұл назар сарапшылар тарапынан ... тыс ... ... Бұл жағдайды шешудің ең оңтайлы жолы ретінде қатерлердің
өскен деңгейде ... ... ... мен ... алып ... ... ... мемлекеттеріне ортақ жауды ойлап табу
жағдайға жаңа сипат ... ... ... ... АЗИЯ ... ... ... – АЙМАҚТАҒЫ ТҰРАҚТЫЛЫҚ КЕПІЛІ
3.1 Ұжымдық Қауіпсіздік Шарты Ұйымы (ҰҚШҰ) және ... ... (ШЫҰ) ... Орталық Азияда қауіпсіздікті сақтау мәселелері
Орталық Азия өңіріндегі жағдай ... ... қиын ... ішкі және ... ... ... аумақтық
қарсы тұрушылықпен тығыз байланысты. ... ... ... ... ... мен ... ... іс-әрекеті одан әрі
қиындата түсуде. Тұрақтылық болмаған елде әлеуметтік-экономикалық мәселелер
шешілмейтіндігі, экономика өсіп-өркендемейтіндігі белгілі. Жалпы, ... ... ... пен діни ... таралу қаупі ұзақ мерзімдік
сипат алып барады. Өйткені, Ауғанстандағы ... ... ... және ... ... қызмет ет осы. Мәселеге осы
тұрғыдан ... діни ... ... ... ... ... қаупі бар екендігін жоққа шығаруға ... Мұны ... ... елімізде сот тәртібімен 13 халықаралық лаңкестік құрылым мен ... ұйым – ... ... ... ... ... Азия өңіріндегі жағдайға Таяу Шығыстағы, ... ... ... бара ... ... да кері әсер етуі мүмкін. Иран мен
оның ядролық бағдарламасына байланысты қалыптасқан геосаяси ... ... ... ... Азиядағы қауіпсіздік мәселесіне кері ... ... бірі – ... ... ... уақыт өткен сайын өсіп бара
жатқандығы. Өйткені, бүгінде Орталық Азия ... ... ... ... Азия ... ... ... көші-қонды жеткізуші
транзиттік база ретінде пайдаланылуда. Сонымен қатар, ... ... ... жыл ... ... арта ... өңірдегі қауіпсіздікті
қамтамасыз етуге кері ... ... ... ... ... негізгі
бағыттары көршілес мемлекеттердің аумақтары арқылы өтуде. Бұл біздің
еліміздің аумағында да халықаралық ... ... ... және ... ... ... қолданушылар санын өсіруі мүмкін. ... ... Азия ... ... ... келетін әлемдегі жетекші
мемлекеттердің геосаяси ойындарын да жоққа ... ... ... қауіп-қатердің алдын алу, өңірде қауіпсіздікті
қамтамасыз ету тек көршілес мемлекеттермен тығыз ынтымақтастық ... ... ғана ... ... ... ... формадағы – Ұжымдық
қауіпсіздік шарты ұйымына, Шанхай ынтымақтастық ұйымына, ... ... және ... ... ... қатысушы ретінде, сондай-ақ
Орталық Азия аясында әртүрлі ... ... ... ... ... Оның ең ... – өңірлік қауіпсіздікке қатер төндіретін
халықаралық лаңкестікке, діни ... ... ... ... ... тағы басқа да қылмыстарға қарсы күрес ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында барлық мәселелер
бойынша көршілес елдермен ынтымақтастықты ... ... ... қабылдап келеді. Оның ішінде арнаулы қызмет және ... ... ... өз ... деп ... ... жылы Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымы (ҰҚШҰ) аясында осы Ұйымға
мүше мемлекеттердің ұжымдық ... ... ... ... және
экстремистік ұйымдардың тізімі туралы хаттаманың жобасы дайындалып, Құқық
қорғау ... мен ... ... ... және ... ... ... үшін бірлескен шараларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... мүше
мемлекеттердің сарапшы топтары да ... ... ... ... мүше
мемлекеттердің аумағында қызметін жүргізуге тыйым ... ... ... ұйымдардың біртұтас тізімі дайындалып отыр.
Сонымен қатар, мемлекеттермен бірлесе ... ... ... жою, қылмыстық топтарды іздестіру, оларды өз елдеріне қайтару
жөнінде ... ... ... ... ... ... ... аясында осы Ұйымға мүше
мемлекеттердің мемлекеттік шекаралары арқылы тасымалданатын ... ... ... бағытталған “Канал” кешенді жедел-профилактикалық
операциясы жыл сайын ... ... ... жылы ... осындай
операцияны жүзеге асыру барысында заңсыз ... ... ... ... ... 8 ... ... топ жойылды. Екі тоннаға ... ... оның 47 ... ... Қазіргі кезде БҰҰ-ның көмегімен
Алматыда өңірлік ақпараттық орталығы құрылып жатыр. Бұл ... ... ... ... күрес қызметін үйлестіретін болады. ... ... ... ... есірткі таралуына қарсы күрес ісінде
ұстанған ... ... ... ... ... ... ... негізгі күшті бірлесіп
жүргізу тиімді болар еді. Ол үшін ... ... ... ... ... ... ... керек. Ауғанстанның
экономикалық жағдайы жақсарса, есірткі өндірісі ... еді. ... ... осы ... ... ғана ... емес, әлемдегі барлық ірі
елдердің белсенді түрде қатысуын қажет етеді. Бүгінде, сондай-ақ ... оған ... ... ... ... ... заңсыз
көші-қонның алдын алу бағдарламасы жүзеге асырылуда.
Бағдарламада аталған мәселеге байланысты профилактикалық, жедел-
іздестіру және арнайы ... ... ... қарастырылған. Ал өткен
жылы Ұжымдық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ұйымдасқан қылмыстық топтардың шекаралардан өтуіне
тосқауыл қою мақсатында операция өткізілді. Оның қорытындысында ... ... ... 10 мың ... пен ... жоқ ... ... тартылып, 1,5 мыңнан астамы сот шешімдерімен ел
аумағынан шығарылды.
Жаңа ... ... ... ... ... қауіпсіздігі
Орталық Азиядағы барлық елдердің қауіпсіздігіне тікелей байланысты. Біздің
сыртқы саясатымызда осы жағы ... ... ... ... Азия
одағын құру идеясын жүзеге асырудың маңызы ерекше. Бұл бастама ... ... ... ... ... ... ұзақ ... ірі жобаларды жүзеге асыруға барынша ықпал етеді. Ал
қауіпсіздік ... ... ... ... ... өңірлік
қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі мемлекетаралық кешенді бағдарлама
дайындап, ... ... ... ... ... бірі – болуы
ықтимал табиғи катаклизмдер саласындағы мониторинг және төтенше ... жою ... құру ... ... табылады. Сондай-ақ
халықаралық лаңкестікпен, діни экстремизммен, есірткі бизнесімен күрес
мәселесі де ... ... бірі ... ... таңда өңірде көші-қон тасқынына ... ... ... құру ... ... бірі ... ... Президент Н.Ә.Назарбаев
2006 жылғы Шанхайда өткен саммитте ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер арасында заңсыз
көші-қонмен ... ... ... ... ... ... ұсынған
еді. Қазақстан дайындаған құжат ... ... ... ... Еліміздің қауіпсіздігі дегенде, Каспий аймағындағы тұрақтылыққа көп
мәселе ... ... ... ... ... ... және ұжымдық қауіпсіздік жүйесін құруға бағытталған шаралар
қабылданатын болады. ... ... су ... ... да баса ... аударылады .
Тағы бір мәселе, Қазақстан Орталық Азия елдерімен Ұжымдық қауіпсіздік
шарты ұйымы аясында, сонымен бірге екіжақты ... ... ... ... Олардың арасында әскери-техникалық ынтымақтастыққа, Ұйымға
қатысушы елдердің әскери оқу орындарында кадр даярлауға басымдық берілмек.
Осы тұста атап ... ... ... ... оқу ... мен ... ... оқып жүр.
Тәжірибе көрсеткеніндей, Қазақстанның жүргізіп отырған саясаты қай
жағынан алып қарасақ та ... ... ... ... ... ... бүкіл Азия құрлығындағы саяси атмосфераны сауықтыру болып табылады.
Бұған көптеген мысалдар келтіруге болады. Мысалы, Қазақстан 2006 ... ... ... өткен Азиядағы өзара ықпалдастық және сенім шаралары
жөніндегі кеңестің өтуіне ... ... Бір ... басында көптен бері
бастары қосылмай келе жатқан ... мен ... ... ... ... ... ... алысқанын әлем жұртшылығы көрді, куә ... ... ... Азия ... ... елдердің қызығушылығы арта
түсуде.
Мемлекет басшысы таяуда Алматыда өткен ЭСКАТО-ның ... ... ... ... орны мен рөлі ... ... іргелі
мемлекеттердің біздің өңірге деген мүддесін конфронтация алаңы үшін емес,
дамыту үшін пайдалану ... атап ... Ол үшін ... Азиядағы
мемлекеттер бір-бірімен интеграциялық байланыстарды нығайтуы тиіс. Бұл
жерде Президенттің Орталық Азия ... ... құру ... ... ... ... және ... қауіпсіздік шарты ұйымы
аясында елімізбен Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан қауіпсіздік
кеңестері аппараттары ... ... ... ... келеді.
Жақында Бішкекте ШЫҰ-ға мүше мемлекеттер қауіпсіздік ... ... ... ... өтті. Кездесуде өңірлік және халықаралық
қауіпсіздікті қамтамасыз ... ... ... ... ... ... тиімді ынтымақтастықты алдағы уақытта тереңдете түсуге
толық мүмкіндігіміз бар деп есептеймін.
Шанхай ынтымақтастық ұйымы: ... ... ... ойын ... ала ... ... Біріккен Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік кеңесінің Қытай және ... екі ... ... ... ... ... халықаралық аренада
үлкен саяси беделге ие болуына және ... осы ... мен ... ... ... ұстауға мүмкіндік беруде. Сыртқы
қатынаста ШЫҰ өзге мемлекеттерге қарсы ... және ашық ... ... ауқымында оған мүше мемлекеттердің бірлесіп жасалатын іс-қимылдары
әскери-стратегиялық қауіпсіздікті дамыту, сенімділік шараларын нығайту;
лаңкестіккке және ... ... ... есірткі тасымалына,
трансшекаралық өзге де ... ... ... қою; ... ... ... ... Дүниежүзілік сауда ұйымының
стандарттарына біртіндеп жақындау; ... және ... ... ... ... ... ... және болдырмау, мәдени-
гуманитарлық ынтымақтастық бағыттары ... ... ... ... ... ұйымына мүше елдердің жарғысында атап
көрсетілген негізгі бағыттар. Десек те, Шанхай ... ... ... ... ... жылдың 5 шілдесінде Астанада өткен саммиттен
кейін нақты көріне бастады. Астана саммитінде ... рет ... ... әскери базаларын алып кету туралы» шарт ... ... ... ... базасын әкету үшін Ақ үйге 6 ай уақыт берді. Ал мұның
бәрі не ... ... ... – АҚШ ... ... ресми Ташкентті айыпты
деп тапты. Ал Қытай мен Ресей «Әндіжан оқиғасы ... ішкі ісі» ... ... ... Азияда әскери базалары бар АҚШ-қа Каримовтың, тіпті
алғашқыда жаңадан президент болған Бакиевтің «базаларды алып кету ... ... ... не ... алғашқы елдердің қатарында, Ресей мен АҚШ ... жылы ... ... ... ... ... актілерімен күресі
жөніндегі жаһандық бастамаға қосылды. 2007 жылғы ... ... ... Жаһандық бастаманың сыртқы істер министр орынбасарларының ... ... 2008 жылы ... ... ... шеңберінде
келесі іс-шаралар өткізілді:
- 6 маусымда Алматыда ... ... ... ... ... «Атом-Антитеррор -2008» атты терроризмге қарсы ... ... 11 ... ... қ. ... ... ... «Жобалық
қауіп» атты екі күндік семинар өтті .
Ядролық ...... ... қас ... Алдағы 11-12 маусым
күндері Астанада Ядролық терроризммен күрес жөніндегі ғаламдық бастамаға
мүше ... 3-ші ... ... Бұл бастаманы Ресей Президенті
Владимир Путин 2006 ... ... ... ... ... ... ... қарсаңында көтерген болатын. ... ... бірі ... бұл ... ... Оны іске ... ядролық
қаруды таратпау және оның құрамдас бөлшектерінің лаңкестер қолына өтіп
кетпеуі үшін ... ... ... бастамаға мүше елдердің алғашқы кездесуі 2006 ... ... ... ... ... екінші кездесу Түркияның Анкара қаласында
өтсе, үшіншісі ...... ... ... Сыртқы істер
министрлігінің дерегіне сүйенсек, осы кездесуге әлемнің 45 ... ... деп ... Мұндай кездесудің Қазақстан үшін ғана емес,
адамзат баласы үшін берер пайдасы мол. ... ... әлем ... ... сіз бен біз ... білеміз. Оның ең қауіптісі – ядролық
терроризм.
Жаппай қырып-жоятын осы қару бүгінде бірнеше ... бар. Ал, ол ... ... ... ... ... қоймайды. Қазіргі таңда біз
терроризм, экстремизм дегенді жиі естиміз. Бетін ... ... ... ... ... ... ядролық қаруды ... ... ... ... күйрегеннен кейін Қазақстан ... ... ... қатарында болды. Алайда, қашанда бейбітшіл Қазақ елінің басшысы
Нұрсұлтан Назарбаевтың “ажал ...... ... ... жабу ... ... әлем халқы жақсы біледі. Өйткені, дәл осы ... ... ... ... шешкенмен бірдей еді. Кеңес ... ... 500-ге жуық ... ... орын ... Қазақ жерін
жарылыс алаңына айналдыра отырып, ресми ... ... ... ... Біз үшін ... ... ... ұтып, кімнің жеңілгені мақсат
емес, ең жаманы, қазақ халқы шеккен зардап бүгінге ... өз ... ... ... ... ... ... ядролық қарудың барын ескерсек,
жаһандық қауіпсіздіктің діңгегі берік деп айта алмаймыз.
Қазақстан тәуелсіздігін алысымен-ақ ерікті түрде ... ... ... өзінде бар уранның бай қорын бейбіт мақсатта пайдаланатындығынан
әлемдік қауымдастықты хабардар еткен ... 1945 ... 1990 ... стратегиялық маңызға ие уран өндіретін кен орындары туралы шынайы
ақпарат алу мүмкін емес, яғни жабық тақырып саналып ... ... ... ... жарық көрген материалдардағы деректер ... ... ... ... ... уран қоры ... ... екінші орын алады.
Алайда, оның әлеуетін толық пайдаланып отырмыз ба? Гәп осында болса ... жер ... ... 5 есе кіші ... ... ... қуатының
78 пайызы осы атом электр стансалары арқылы өндіріледі екен.
Қазіргі уақытта атом энергиясы әлемдік ... ... ... ... рөлге ие бола түсуде. Алдымызға қойылған және бүгінгі ... ... ... ... мен ... сәйкес Қазақстан үшін бұл
саланың маңызы мұнай мен газ саласымен бірдей болады деп күтілуде. Бүгінгі
таңда еліміздің бірқатар ... ... және жылу ... тапшылығын
айқын сезініп отыр. Мамандар бұл олқылықтың орнын атом энергиясын пайдалану
арқылы шешуге болатындығын әлдеқашан-ақ айтқан-ды. Алайда, атом ... ... ... ... әлеуетінің әлі де дайын еместігі
ескеріліп, мәселе бірталай жыл ... ... ... ... ... ... қуат ... бойынша уранмен қоса, қара алтын ... ... 2007 жылы ... мен газ ... ... көлемін 64 млн.
тоннаға жеткізеді. Бұл туралы өткен жылғы 6 қазанда Алматыда ... ... ... ... ... ... ҚР Энергетика және минералдық ресурстар вице-министрі Болат
Ақшолақов мәлім еткен ... ... ... ... ... ... да ... Соның бірі де, бірегейі де – сыртқы саясат.
Президент бұл ... ... ... ... ...... Орталық Азия өңірі мен әлемдік қоғамдастықтағы жетістіктері
мен мүмкіндіктерін ілгерілету”, деп атап айту ... ... ... ... ... ... ... еліне сапары
барысында Еуропалық Одақ және Орталық Азия мемлекеттерінің ... жаңа да ... ... ... ... ... пікір
алмасылған еді. Осыған орай 2007 жылдың жазына дейін Еуропалық Одақ ... Азия ... ... нығайту жөніндегі Стратегиясын
қабылдайтынын ... Осы ... екі ... ... үшін ... ... ... Астана қаласында ... ... үш ... ... Қазақстанның және де басқа көршілес Орталық Азия
елдерінің сыртқы істер министрліктері басшылығымен ... ... ... ... ... және ... Орталық Азия аймағына
ерекше назар аударуының маңызды себептері бар. Бірінші себебі – осы өңірдің
энергетикалық ресурстарға бай ... ... өз ... ... әртараптандыруға мүдделі. Қазақстан және көршілес елдер ... ... ете ... ... ... ... ынтымақтастығын
ерекше қарастыратынын екі жақтың арасындағы ... ... ... ... қол қойылғаны да көрсетеді. Ол құжат тек
жаңа маршруттардың ашылуы жөнінде ғана ... ол ... ... ... ... ірі қуат тасымалдаушы болуына мүмкіндік жасайды[21].
Қазіргі таңда Орталық Азия ... ... ... ... ... белді әріптесі ретінде қалыптасып келе жатыр. Біздің
аймақтың орналасқан жері Шығыс пен ... ... үшін өте ... ... Еуроодақ бұл өңірден экономикалық прагматизм ... ... ... ... ... ... өз саясатын
стратегиялық тұрғыдан жаңа ... ... ... ... ... ... деп ... әбден құқы­лымыз. Еуропамен қарым-
қатынасты дамытудың Орталық Азия мемлекеттері, әсіресе ... ... ... ... бар ... сұрақтың жауабы сараптамашылар үшін
өте айқын. Еліміздің ЕО-ға мүше мемлекеттермен ... ... 20 ... асып ... Былтыр экономикалық мәселелерді алға қойған Қазақстан
Үкіметі ЕО мемлекеттерімен өзара тиімді екіжақты қатынастарын ... ... Азия ... бас әріптесі ретінде мойындата білді.
Осының арқасында “Кәрі құрлықтың” көптеген мемлекеттері мен ... ... ... ... ең ... ... бірі ... инвестициялық әріптесі ретінде қарастыра бастады. Экономикамызды
жеделдете жаңарту мақсатында Қазақстан ... ... ... Бұл ... ... ... отандық экономиканың түрлі,
әсіресе жоғары технологияларға қатысты салаларында қолға алған жобаларын
дамытуына жағдай жасағанымыз жөн. ... ... ... ... ... табылатын ЕО-мен ... ... ... ... ... бағыты болып табылады. Біз үшін
Еуроодақпен саяси қарым-қатынас та аса ... ... ие. ... ... ... істер министрлері кеңесінің 2009 жылы Қазақстанның осы аса
беделді ұйымға төрағалық етуі туралы шешімі ең ... осы ... ... ... екі жылда бұл бағытта біраз ... ... мүше 59 ... 56-сы еліміздің кандидатурасына қолдау
көрсеткені мұны айқын дәлелдейді. Аталған ұйымның Демократиялық ... адам ... ... ... ... ... сайлау
заңнамасындағы жиналыстар еркіндігін шектеген даулы түзетулер ... ... ... ... ... ... ... 30 пайызы
сайлау жолымен толықтырылды. Бұл қадам жергілікті өзін-өзі басқаруды ... ... ... ... бір ... Басқа шаралар ретінде
күні кеше өз Жолдауында Президент жария ... ... ...... ... ... ... Қазақстанның ЕҚЫҰ-ға төрағалығы
мәселесі 2007 жылдың соңында Мадридте өтетін ... ... ... ... ... қалған уақытта көздеген нәтижеге қол
жеткізу үшін бар ... ... ... мен ... ... ... ... бағыттар
бар деген сұраққа ... ... ... ... және ... ... ету мәселелерін алдымен атауымыз керек. Астанада
28 наурыз күні тұжырымдамалық түрінде талқыланбақ “Еуропа Одағының ... ... атты ... ... басқа мақсаттарын атамағанда,
біздің аймақта тұрақтылық пен қауіпсіздікті ... ... атап ... ... пен Орталық Азия арасында
ынтымақтастықтың нақты бағыттары деп ... ... ... ... ... ... ... мәселелерін қарастыруымызға болады. Бұл
тізімге су-энергетика жүйелерін реттеу және ирригация ... де ... ... Азия ... ... ... ... тұрғанда бұл
проблемалардың шешімін таппауы бүкіл өңірге ... ... ... ... ... ... ... Орталық Азиядағы әлеуметтік-экономикалық,
саяси тұрақтылық әрі қауіпсіздік тұралы әңгімеміз мүлдем мәнсіз болып кетуі
мүмкін[22].
Алайда «Шанхай ... ... ... айналуы мүмкін бе?» деген сауалға
отандық ... ... ... ... ... ... ... шарты ұйымының (ОДКБ) Бас хатшысы Николай Бардюжаның пікірінше,
«Шанхай ұйымы әскери-саяси Одаққа ... ол ... ... ... белсенді бір ұйым болып табылады. Ал ОДКБ
Шанхай ұйымымен бірлесе қызмет етуге ... ... дәл ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Өйткені біз Ұжымдық қауіпсіздік шарты ұйымына (ОДКБ) мүшеміз. Аймақта бұдан
басқа әскери Одақ құрылуы үшін одан шығуымыз ... ... оған ... ... Ал ... ... Ресейдің қамын ойлау ... ... ... ... байланысты бәрі лезде өзгеруі мүмкін. Егер НАТО-
ның ... ... ... ... ол ушыға түсетін болса,
онда Қытай мен Ресей бір ... ... бас ... ... мүмкін», - дейді
саясаттанушы Берік Әбдіғалиев.
Ал саясаттанушы Камал Бұрхановтың ... ... ... «Шанхай
ұйымының әскери Одаққа айналуы мүмкін емес нәрсе. Оның ... де ... тұр. ... ол ... ... мақсаты - лаңкестік, діни
сепаратизм, есірткі тасымалымен күрес ... ол осы ... ... қала береді», - дейді ол.
Ал ең басты мәселе, Шанхай ұйымында ... ... ... ... мүмкін, Қазақстан неден ұтылады, неден ұтады? Бұл ... ... ... ... «Әрине, Шанхайдың негізгі қаңқасын
Қытай мен ... ... ... те, бұл ... ... ұтылатын жөні жоқ.
Өйткені, аса ірі ... ... ... ... ... арбитр болу
тарихи мүмкіндігі беріліп отырған ... ... ... ... әмәнда саяси ұпай алу мүмкіндігін ... ... ... ... болатындай, Ресейдің немесе АҚШ-тың әскери базалары
жоқ. Қиын-қыстау кезеңде еш елге ... ... ... берген жоқ.
Екіншіден, Қазақстанның геосаяси жағынан орналасуы АҚШ пен ... ... ... ... ... береді. Үлкен есеппен алғанда,
Орталық Азия, Ресей және ... ... ... ... ... Қазақстан арқылы өтеді.
Үшіншіден, Орталық Азия елдері арасында лидерлікке ие болып ... ... және ... ... осы ... қандай да бір
аймақтық ойында «ойыншы» бола білу де ... ... ... ... ойын ... ... алайда басқалар да ... ойын ... ... жылы ... ... ... және ... төрағалыққа сайлануы халқымызға, ұлтымызға, мемлекетімізге әлем
алдында үлкен ... ... Бұл ... ... ... ... арайлы
екендігінің кепілі іспетті. Сан ғасыр бойы бодандықтың қамытынан мойны
босамаған ... ... ... ... ... тең, ... мемлекет
атанып отыр. Қол жеткен бұл дәреже, сөз жоқ, ... ... ... ... ... екендігі де күмәнсіз. Алдыңғы қатардағы елу
елдің ішіне ... ... ... ... ие болған осы абырой ... үшін ... ... ... мен әкімдер енді өз міндеттерін
жаңа қарқынмен атқаруы тиіс деп білеміз[23].
Орталық Азия мемлекеттерінің ішкі қауіпсіздігі ... және ... ... ие, оны ... қамтамасыз ету жағдайлар мен факторлардың
едәуір санының болуын талап етеді. Аймақтық әлеуметтік жүйелерін әдістеудің
негізінде келесідей факторлар – ішкі ... ... ... ... ... экономикалық (дамудың біркелкісіздігі); тарихи –
географиялық ... және ... ... ... ... ... ... дамуының өзіндік ерекшелігі; Орталық Азияға
қатысты сыртқы күштер мен факторладың ықпалы.Орталық Азия ... ... ... ... ... ... қарастыра
отырып, ішкі қауіпсіздік қатерлерінің алдында күш ... ... ... ықтиярсыз қажеттілігінің авторитарлық басқару
тәсілінің, ... Азия ... ... ... билік
өкілеттіктерінің шорғырлануының көмегімен ішкі және сыртқы қауіпсіздікті
қамтамасыз ету ... ... ... ең ... аймақ
мемлекеттерінің арасында осы тақырыптың мазмұны мен мәселілігіндегі
айтарлықтай айырмасының болуымен ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
үшін біз Орталық Азия аймағындағы мемлекеттермен өзара ынтымақтастықты
нығайта түсуіміз ... деп ... өз ... АҚШ ... хатшысының
орынбасар көмекшісі.
Азия Кеңесінің саммиті – ... БАҚ ... ... ... ... ... лидерлері қол қойған қорытынды Декларацияда кез
келген мемлекеттің ядролық ... ... ... ... ... ... Орталық Азияны ядролық қарудан ада аймақ деп ... ... ... ... Азия ... ... ... ядролық қарудан ада аймақ
құру жөніндегі бірлескен күш-жігерін атап өтеміз. Осыған ... ... ... ... ... ада ... туралы шартқа қол қою мақсатында
бұл бастаманың алға жылжуына қолдау білдіреміз, – деп атап ... ... ... ... ... таратылған Декларацияда. – Біз
мемлекеттерді олар қатысушылары ... ... ... ... ... және ... ... туралы көпжақты шарттар бойынша өз
міндеттемелерін ... ... ... және ... ... ... және жою мақсаттарын іске асыруға өз
үлестерін қосуға ... Біз ... мен ... ... ЖҚҚ ... жеткізу құралдарын қолға түсіру әрекеттерін тыю ... ... ... ... Сонымен бірге Декларацияда
АӨСШК-ге мүше барлық елдер көлік және телекоммуникация желілерін, сондай-ақ
мұнай және газ ... салу мен ... ... ... мен ... ғылыми-техникалық және энергетикалық
ынтымақтастық секілді салаларда мүше ... ... кең ... ... үшін ... ... бар ... сенімділігі
айтылған. Декларацияның жеке тармағында атыс қаруы мен жеңіл қару-жарақтың
заңсыз айналымы бейбітшілік пен ... ... ... ... келе жатқаны атап көрсетілген. “Осы мақсатта біз БҰҰ-ның атыс
қаруымен және ... ... ... ... оның ... қырында
болдырмау, қарсы күресу және ... жою ... ... ... ... Сенім шаралары каталогының тиісті
ережелерін орындауға біздің әзірлігімізді және ... тағы ...... Декларацияда. “Азия мемлекеттерінің қақтығыстарды
реттеу және гуманитарлық апаттардың салдарларын жою, сондай-ақ мәдениеттер,
діндер мен ... ... ... ... қол жеткізуіне
көмектесу жөніндегі күш-жігерін жұмылдыру мәселесі ... ... ... – деп атап өтті ... [55]. ҚХР ... Ху Цзиньтао Азия
өңірінде қауіпсіздік пен ынтымақтастық мәселелерін реттеудегі және ... ... ... ... пен ... ... ... түрлі
өркениеттер арасындағы айырбасты белсенді етудегі АӨСШК-нің маңызды рөлін
оң ... Ху ... ... ... кезде де Кеңестің негізгі қағидаттары
мен мақсаттарын ... ала ... Азия ... ... ету және өңірлік ынтымақтастықты кеңейту жөніндегі оның ... ... ... ... ҚХР ... Азия континенті
саналуандығымен ерекшеленетінін айтып өтті. Азия бүгінде қай кездегіге
қарағанда да ... ... ... және экономикалық тұрғыда әлемнің барынша
серпінді өңірлерінің бірі саналады. Азияның ... көп ... ... ... мен халықтарының топтасуы мен өзара ықпалдасуына байланысты
болады, ... ... ... елдері Азия континентін баянды
бейбітшілік, бірлесіп өркендеу және толық ... ... ... үшін ... біріктіруі тиіс.
Басқа қатысушы елдердің басшылары мен өкілдері ... ... пен ... ... ету ... сенім мен өзара
ықпалдастықты нығайту мәселелері бойынша бастамалар көтерді. Азиядағы өзара
ықпалдастық және ... ... ... ... саммиті Алматыда болды.
Көбіне “азиялық ЕҚЫҰ” деп атайтын бұл халықаралық құрылым енді Азия ... ... 18 елін ... ... ... ... мұндай форум Азияның өңірлік проблемаларын Азияның өз ... және ... ... ... ... ... Азия ... сарапшылары Ташкентте өтіп жатқан ... ... Азия ... ... қауіпсіздік мәселесіне арналған
халықаралық бас қосу басталды. Бұл ... KZ-today ... ... ... ... ... зерттеулер институтынан
хабарлады. Институт кездесуді ұйымдастырушылардың бірі ... ... Азия ... ... ... ... ... жолдары
мен қауіпсіздік мәселесі бойынша өзара ықпалдастық тақырыптарын талқылауда.
Бас қосуға қатысушылар ... ... және ... ... ... ... арқау етпекші. Атап ... ... діни ... және ... ... күрес мәселелері
сарапқа салынады. Конференцияға Қазақстан, Қырғызстан, ... ... және АҚШ ... мен ... ... ... Қазақстандық өкілдер құрамына қорғаныс министрлігінің,
сыртқы саясат және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі қоғамдық қордың өкілдері еніп отыр.
Бас қосу барысында Орталық Азия аймағындағы ... ... ... әрі ... ... нұсқаулар жобасы жасалады деп
күтілуде[24].
«Қазақстан Бүгін» Ақпараттық агенттігінің ... ... ... ... ... ... салынады. Толық ақпарат:
Ақпараттық агенттігінің материалдарына авторлық ... ... ... ... ... жаңалықтарының толық таспасына ... ... қол ... ... ... Азия ... ынтымақтастығына мүше елдер СІМ-нің
кезекті кеңесі болды. Алматыда ... Азия ... ... ... СІМ ... ... ... болды. Отырыста Орталық Азия елдері
ынтымақтастығына мүше ... 2003 жылы ... ... Алматы
саммитінде қабылданған келісімдерді іске ... ... ... одан әрі ... сондай-ақ аймақтық қауіпсіздік мәселелері
қаралды.
Орта Азиялық Ынтымақтыстық ұйымының СІМ ... Орта ... ... ... ... барлық құжаттардың күшін
жойды. Бұл туралы бұқаралық ... ... ... ... ... ҚР ... істер министрі Қасымжомарт Тоқаев мәлімдеді. Орта-
Азиялық экономикалық ынтымақтастығы ұйымы оған мүше елдердің экономикалық
ықпалдастығын ... тиіс ... ұйым ... Оған ... ... Өзбекстан елдері қамтылды. Алайда жұмыс
тиімсіздігіне байланысты ұйым ... ... ... Орта Азия
ынтымақтастық ұйымы құрылды. Орта Азия ... ... құру ... ... ... 2002 жылы 28 ... ұйымға мүше елдердің
мемлекет басшылары қол қойған болатын. Қасымжомарт ... ... Орта ... ... ... ... жоюға саяси және
экономикалық жағдайлар себепші болған.
Сондай-ақ, Орта Азиялық ... ... мүше ... ... ... ... кезекті отырысында ұйым елдері арасында теле
және радио бағдарламаларды алмасу туралы келісім ... ... ... ... салынды. Қасымжомарт Тоқаев су-энергетикалық
және көлік концорциумын құру жөнінде келісімге келдік деп мәлімдеді.
- Бұл мәселе өте ... ... ... ... ... жақсы
білесіздер. Дегенмен де болашақта қарым-қатынас, ынтымақтастық болу ... ... ... осы ... ... болашақта концорциум кұру
туралы келісімге келдік. Сондай-ақ су-энергетика концорциумын ... ... ... ... ... су ... ... деп
мәлімдеме жасадым, - деді Қасымжомарт Тоқаев.
ҚР ... ... ... ... ... ... Азиядағы
қауіпсіздік мәселелері жөніндегі бірінші форумына және "ЕО Үштігі - Орталық
Азия" министрлер ... ... ... Бүгін" - ҚР сыртқы істер
министрі Марат Тәжин 17-18 қыркүйек аралығында Еуропалық ... ... ... ... ... ... форумына және "ЕО Үштігі
- Орталық ... ... ... ... Бұл туралы бүгін
журналистерге арнап өткізілген қысқаша баспасөз ... ҚР ... ... ... ... құлағдар етті,- деп хабарлайды Қазақстан Бүгін
тілшісі. Форумға Еуроодақ және ... Азия ... ... ЮНЕСКО, ЕҚЫҰ, НАТО басшылығы қатысады деп күтілуде. ... ... БҰҰ, ШЫҰ, ... ... ... ... Азия даму банкі,
Еуропа қайта құру және даму банкі ... ... ... ... ... ... ... аясындағы
Қазақстан-АҚШ ынтымақтастығы
Аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ...... ... ... тұрақтылықтың маңызды факторларының бірі
болып табылады. ... ... ... ... ... көп ... ... Орталық Азияның дамуының және аймақтық
қауіпсіздікті қамтамасыз етудің, оның ішінде қазіргі заманғы қауіптер мен
қыр ... ... ... ... факторы болып табылады
Қазақстанның Америка Құрама Штаттарды лаңкестікке қарсы ... ... ... ... ... ... ... жаңа серпіліс
берді. Атап айтқанда, Қазақстан ... ... ... ... ... күрестегі, Ирак пен Ауғаныстанды ... ... ... айналды. Бұған 2001 жылдың қыркүйегінде Қазақстанның ТМД
мемлекеттерінің арасында ... ... ... ... әуе
кеңістігін пайдалануға келісімін беруі елеулі түрде ықпал етті. Сондай-ақ
бұл ... екі ... ... ... ... қабылданған меморандумдар дәлел бола алады: 2001 және 2002 ... ... ... ... ... Алматы қаласының әуежайын қосымша
әуежай ретінде пайдалану, есірткіге бақылау орнату және ... ... ету ... ... ... ... аспектіде Қазақстан мен АҚШ ықпалдастығы қарулы
күштердің ... мен ... ... ... мен ... ынтымақтастық саласындағы басымдықтары 2003, 2008 және 2012 жылдары
қол қойылған Қазақстан мен АҚШ-тың ... ... ... ... ... ... ... негізінде “Шетелдік әскери
қаржыландыру”, “Халықаралық әскери оқыту және ... ... ... ... жүзеге асырылды.
«Шетелдік әскери қаржыландыру» (FMF) бағдарламасы аясында әр түрлі
модификациядағы «Хаммер» автомобильдері мен ... ... ... алу, ... ... автомобильдеріне техникалық қызмет көрсету
жөніндегі Орталықты ашу, ... ... ... ... командованиесі
әскерлерінің қолбасшысы Басқармасының объектілерінде күрделі жөндеу жүргізу
бойынша бірнеше ... ... ... ... ... ... ҚР ... министрлігінің Әскери-теңіз институтының
объектілерін жаңартуы ... ... ... ... беру және ... (IMET) ... ... әскери мамандарды дайындауға бағытталған. ... ... ... ... 9 млн. ... АҚШ долл. бөлініп, 30 мамандық
бойынша 370 жуық әскери мамандар дайындалды. Вест-Пойнт әскери академиясы
(Нью-Йорк), ... ... ... ... ... ... әуе күштері академиясы және Нью-Лондондағы жағалау күзеті академиясы
сияқты ... ... ... ... ... мен АҚШ-тың Қарулы
Күштерінің түрлі командалық-штабтық колледжтерінде ҚР-ның ... ... ... дайындалуда.
Әскери байланыстар жоспары (Mil-to-Mil) аясындағы шаралар қазақстандық-
американдық әскери ынтымақтастық мақсаттарын жүзеге асыруға бағытталған.
«Mil-to-Mil» ... жыл ... ... ... кеңесулердің барысында
қабылданады. Бес жылдық жоспардың ... ... ... ... ... қатарлы тәжірибені зерделеуге және қарулы күштерді
дамытуға қатысты шаралардың өсу ... ... жылы АҚШ ... ... және ... (ТЕР) ... ... ТЕР бағдарламасы аясында бөлінген қаражаттар Атырау ... ... ... ... ... дамытуға бөлініп, FMF
бағдарламасы сияқты жүзеге асырыла бастады.
НАТО желісі бойынша да екі жақты ... ... және ... ... ... ... Күштерінің соғысқа
қабілеттілігін арттыруға мүмкіндік ... НАТО ... ... ... мен ... оқу-жаттығуларының өткізілуі арқылы
жүзеге асырылуда.
Қазақстан мен АҚШ ынтымақтастығының жаңа кезеңі ... ... және ... ... ... ... асырумен
айқындалатындығын атап өтуіміз қажет.
Америка Құрама Штаттары Қазақстанның экономикалық және ... ... ... ... үшін ... ... 2011 ... «Жаңа жібек жолы» жобасында экономикалық даму ... ... ... түрде шешу үшін Орталық Азия ... және ... ... байланыстыратын өзек ретінде Ауғаныстанды қосу
арқылы жаңа аймақтық қатынастар жүйесін дамыту көзделуде. Жобаның ... ... ... ... арнада дамуын қамтамасыз ету. ... ... ... ... ... ... Оңтүстік және
Орталық Азиямен арадағы осы ... ... ... ... ... пайда әкелетіндей сауда және транзиттік байланыстың
жетілдірілген әрі кең ... ... ... ... ... ... ... мысалдары ретінде Түрікменстан, Ауғанстан, Пәкістан
мен Үндістанды жалғайтын газ ... ... мен ... ... ... ... ... Пәкістанға электр ... ... ... CASA-100 ... аталуда[26].
Американдық сарапшылардың ойынша, Ауғаныстан экономикасы мен ... ... ... оқшаулануда дами алмайды. Американдық
саясаттанушы Ф. Старр келесідей ... ... ...... ... ... Ондағы соғыс бітпей, Орталық Азияның ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндігі
болмайды»[27].
Сондықтан сауда аймақ дамуындағы негізгі бағыт болып табылады. Бұл көлік
саласындағы жағдайды жақсартуды, Оңтүстік Азия ... ... ... ... ... Ауғаныстан аумағы арқылы өтетін құбыр желісін
салуды талап етеді. ... ... ... ... ... және ... ... байланыстыратын өзек ретінде шыға
отырып, сауда көлемінің өсуі барысында аймақ мемлекеттеріндегі экономикалық
өсуді ынталандырады және Ауғаныстандағы ... ... ... ... құрлықтық интеграцияның генераторына айналған Қазақстан Ауған
проблемасын дәйектілікпен шешуге, 2014 жылдан кейін де ... ... ... ... ... ... байланыстарды дамыту арқылы Ауғаныстандағы ... ... ... ... АҚШ ... ... ... жібек жолы»
стратегиясына қолдау көрсетуде және оны жүзеге ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымын дамыту
сияқты басым бағыттарға аса зор мән ... Атап ... ... ... ... жол ... ... Қазақстанның қатысу мүмкiндiгі
қарастырылуда[28]. Бұл Қазақстанның ... ... ... едәуір ашық, саяси жағынан едәуір тұрақты болуға көмектесе отырып,
Орталық Азияда негізгі рөл ойнауға барлық ... ... бар ... аймақтық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы Қазақстан
Республикасы мен АҚШ ынтымақтастығы екі ... де ... ... және Вашинтон Қазақстан рөлін аймақтық бейбітшілік пен
қауіпсіздіктің негізгі факторы ... ... ... ... ... мен АҚШ ... өзара сенім атмосферасында
дамуында қарамастан, екі ел ... да ... ... бар. ... ретінде АҚШ-тың Батыс саяси мәдениетінің өлшемдеріне негізделген
демократиялық құндылықтарды ендіру әрекеттерін атап ... ... ... және ... ... ... ... өмірге
және халық шаруашылық құрылымына енгізу қажеттігін аймақтағы орнықтылықтың
басты факторларының бірі ретінде қарастырады. ... ... ... Азия ... демократияландыру және азаматтық қоғамды
дамытуға ықпал ету қажеттігін жиі атап ... Атап ... АҚШ ... рөл ... керек. Бұл рөл тек стратегиялық мүдделермен ғана шектеліп
қалмауы тиіс. Басқаша айтқанда, әкімшілік адам құқықтарын қорғау проблемасы
жөнінде ... ... ... ... Азия мемлекеттерінің «лаңкестікпен күресте алдыңғы өлке» ретінде
анықталуына ... ... ... ... ... жаңа ... ... Қазақстандық зерттеушілердің пікірінше, демократияландыру және адам
құқықтары АҚШ ... ... ... ... формальді түрде
жарияланған, алайда шындығында олар көбінесе ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылады.
Демократияландыру және саяси ырықтандыру мәселелері бойынша тұрақты
түрде жүргізілетін диалог ... және АҚШ ... екі ... ... ... болып табылады. «Демократиялық серіктестік
туралы Хартия» демократия, адам құқықтары мен ... ... ... ... мен АҚШ ... ... негіздеген болатын. 2001 және 2006 жылғы ... мен ... ... ... де ... ұзақ ... маңызды шарты ретінде қабылданған.
Қазақстанның Орталық Азия ... ... ... бағдарламасын жүзеге асыруға кірісуі екі ел арасындағы
өзара ... ... ... ... Қазақстанда азаматтық қоғамның
институттары біртіндеп және жүйелі түрде ... ... ... ... факторды есепке ала отырып дамытылуда. Бұл Қазақстан Президенті
Н. Назарбаевтың «Демократия – бұл қоғамның деңгейлі емес, сатылы ... ... ... ... Мемлекеттік хатшысы К. Райс Қазақстанға ресми сапары
барысында әрбір мемлекеттің сырттың ... ... ... ... ... алатындығы туралы мәлімдемесі АҚШ-тың біздің
мемлекетіміздің саяси ... ... ... ... құқығын мойындауын
білдірген болатын.
Қазіргі таңда АҚШ тарапы Қазақстанда қоғамдық институттар мен ... ... ... ... ... ... мүдделерін
қорғауға бағытталған бағдарламалардың жүзеге асырылуына қолдау көрсетуде.
Алайда екі ... ... ... ... Батыс саяси
мәдениетінің өлшемдеріне негізделген демократиялық құндылықтарды белсенді
ендіру әрекеттері ықпал ... ... Азия ... үшін ... ... рөлі және ... бағыттары
21 ғасырдың басынан бастап аймақтық экономикалық ... ... ... ... ... айналды. Дүниежүзінің түрлі
аймақтарында ... кең етек ... ... ... экономикалар
бәсекесінің күшеюіне алып келді, бұл өз кезегінде елдердің экономикалық күш-
жігерлерін біріктіруіне итермелейді. Іс жүзінде бүкіл әлем ... ... ... ... Аймақтық интеграция  бұл бір аймақта
орналасқан түрлі елдердің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... табады. Оның негізінде елдер
арасындағы сауда және инвестициялық өзара байланыстарды нығайту жолындағы
кедергілерді жою ... ... ... ... ... ықпалдасу
деңгейінің тереңдеуі жатыр.  Аймақтық интеграция үдерісінің айқын мысалы
ретінде мынадай әлемдік интеграциялық үлгілерді ... ... ЕҚ, ... ... ... ... ... МЕРКОСУР (Оңтүстік
жартышар елдерінің жалпы нарығы), АСЕАН және басқа да ... Орта ... ... ... ... ... ... және Түркменстан)
үшін ағымдағы онжылдық шешуші рөл ... ... ... олар ... ... отырып әлемдік шаруашылық жүйесіне интеграцияланудың
тиімді жолын таңдай ... ... ... ... ... үшін шикізат көзі болып қалып қоюы әбден ықтимал.
Орта Азия аймағындағы интеграциялық үдерістер ол әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... ұлттық мемлекеттіліктерін, қауіпсіздіктерін
бекітудегі және жаһандық ... ... беру ... ... қатынастар жүйесіндегі жаһандық үрдістердің салдары
болып табылады. Аталған мақсаттарға қол жеткізу ең ... ОА ... ... ... ... ... ТМД ... ОА аймағындағы интеграциялық үдерістердің басты ... ... ... ... ... ... ... рет ОА елдерін ресурстарын біріктіруге, ... мен оның ... ... ... ... алатын және
халықтарымыз үшін жоғары өмір сапасын қамтамасыз ете алатын, тиімді және
өзара ... ... ... ... ... ОА
мемлекеттерінің интеграциялық қауымдастығын құру мен оны ... ... ... фундаменталды алғышарттарға – аймақтың тарихи,
географиялық, саяси, ... ... ... діни ... Азия ... ... экономикасы жарты ғасыр бойы ... ... ... ... ... ... ретінде қызмет етіп
келді. Кеңес одағының ыдырауы және шаруашылық жүргізу шарттарының ... – бұл ... тек ... арқылы ғана шешімін табатын
мәселелер жиынтығының кеңеюіне әкеліп соқты. ОА ... ... ... ... ... ... өтпелі кезеңнің ортақ
міндеттері байланыстырады. Бұл ... олар үшін ... ... ортақ
экономикалық мүмкіншіліктерді тиімді пайдалану мақсатында ... ... ... ... Бұл ... тек ... ... үйлестіру арқылы ғана өздерінің ұлттық қауіпсіздіктері мен
экономикалық интеграцияны қамтамасыз ете ... ... ... ... ...... ... кеңістікті, бірыңғай сауда-
кедендік аймақты, бірыңғай валюталық одақты және ... ... ... ... ... пікірінше, ОА елдері
ортақ тарихи тәжірибелері есебінен жеке мықты және тәуелсіз аймақ ... ... бар, оның ... ... 500 жыл ... бұл ... экономика үшін стратегиялық маңызға ие болды. ОА ... ... ... – мұнай және газбен, рудалық және ауыл шаруашылығы
шикізатымен ... ... ... ... ... ... жағдайындағы бұл аймақтағы интеграция ОА мемлекеттерінің ... және ... ... ... ең ... жол ... Азия ... қазіргі геосаяси жағдайға аймақтың экономикалық-
саяси қауіпсіздігіне орта мерзімде белгілі бір ... ... ... ... ... ... әсер етуде. Олардың ішінде мынадай
үрдістерді атап өтуге болады:
- Әлемдік деңгейде ... ... ... ... ол ... ... қымбаттауымен және ... үшін ... ... ... жалғасын табуда, бұл аймақтағы тауар,
капитал және ... күші ... әсер етіп қана ... сондай-ақ ұлттық
басқару жүйесін де қозғайды;
- Мемлекетаралық бірігулер шеңберіндегі халықаралық қатынастардың ары
қарайғы поляризациясы: бір жағынан, бұл қытай мен ... ... ... Ұйымы (ШЫҰ) және ... ... ... екінші жағынан, аймақтағы өз позицияларын ... ... ... батыстық құрылымдар – НАТО және ЕҚ.
Қазіргі таңда және жуық ... ... ... ... тығыз
байланысты жалпы нарығының стратегиялық маңызы өз күшін жоғалтпайды. Тығыз
экономикалық байланыстардың ... ... ... ... құрылған инфрақұрылымымен және минералды шикізаттық,
жылу-энергетикалық, жер-су ресурстарын тиімді пайдаланумен байланысты. ОА
Еуразия құрлығының орталық бөлігінде ... ... ... ... ... ... пен Солтүстікті байланыстыра отырып стратегиялық
маңызы зор, бастысы, өте жоғары табиғи, ... және ... ... ... ішкі ... ие. ОА ... ... ортақтығымен қатар,
ғасырлар бойғы бірлескен ... ... және ... ... ... байланыстарының біртұтастығымен
өзара тығыз байланысты. 3,5 шаршы шақырымнан ... ... ... ОА
аумағында 60 млн жуық халық тұрады. Бұл жалпы ТМД халқының 20%-н құрайды.
Ауқымды территориясы, ... және ... да ... бай қоры және ... ауыл ... ... экономикадағы
және геосаясаттағы маңызды рөлін көрсетеді.
Аймақ елдерін интеграциялық бірігуге итермелейтін негізгі факторлардың
бірі – ортақ ... ... ОА ... ... өте бай ... ... ОА аймағында энергетикалық ресурстардың, газдың, уранның, қара,
түсті және ... ... ... көп қоры ... ... ... ... әлемде 10-орынды, электр энергиясын өндіру жөнінен 19-орынды
алады. Алтынның жиынтық өндірісі ... ... – 90 т, ... ... ... – 18,9 т) ... ие. ... ОА аймағы әлем
экономикасында жер көлемі жөнінен 10 - орынға ие (Қазақстан – 19,4 млн. ... – 4 млн. га, ... – 1,4 млн. га; ... - 0,9 млн. га).
Жеміс-жидек және бау-бақша өндірісі бойынша – 16, мақта ...... ірі қара ... саны ... – 20 ... ... Азия ... орналасу жағдайы да оның Азия құрлығындағы
геостратегиялық маңызын көрсетеді – аймақ ... ... ... жер ... коммуникация жолдары өтеді. Аймақ энергетикалық ресурстарға ...... ... және газ ... тау-кен шикізатына және бағалы
металдарға өте бай. ОА елдерінің  ... ... ... ... ... зор ... мәдени, діни, территориялық ортақтықтарын және
табиғи-шикізаттық, экономикалық әлеуетін және ортақ стратегиялық ... ... ОА ... үшін ... келесідей бес тиімді бағытын
көрсетуге болады. Олар:
1. Орта Азия елдерінің аймақтық интеграция құруы үшін ... зор ... бұл – ... ... мемлекеттік қауіпсіздігін қорғауға
бағытталған интеграция болып табылады. Себебі, ОА аймағы бірнеше ... ... ірі ... үшін ... ... және әскери тұрғыдан
стратегиялық ... ... ... де ... ... ... елдерінің
өздерінің мемлекеттік шекараларын бекітуге бағытталған күш-жігерлеріне
қарамастан, олар ... ... діни ... және ... ... пен қару-жарақтың заңсыз айналысы және заңсыз миграция
секілді трансұлттық қауіп-қатерлер үшін ашық ... қала ... ... ОА ... ұлттық, экономикалық, мемлекеттік қауіпсіздігіне
тікелей қауіп төндіреді және бұл ... өз ... ... ... ... бірлікті күшейтуге мәжбүрлейді.
2.  Келесі бағыт – бұл энергетика. Бұл сала бойынша ОА елдері орасан
зор әлеуетке ие. ... ... ... ... Қырғызстан және Тәжікстан елдерінде дамытуға болады. Энергетика
саласының Қазақстанда да даму ... зор, оған ... ... ... ... да ... ... Бұл мәселе аймақтағы, сондай-ақ,
Үндістан, Қытай, Еуропа ... қоса ... ... ... ... Бүгінде Германия өз территориясында атом
энергиясын өндіруден толықтай бас тартуды жоспарлап ... ... ... ... ... ... тасымалдау қажеттілігін туындатады, ал
әзірше Германия және басқа да Еуропа елдерінің ішіндегі энергияның ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан
да, бір-екі жылдың ішінде ... ... даму ... жаңа ... құрылысы мен қаржыландырылуын үйлестіретін
(бұл бағыт бойынша Еуразиялық даму банкінің тәжірибесі сәтті ... ... ... ... ... қалыптастыру қажет. Тек станциялар
құрылысымен ғана шектеліп қоймай, сонымен қатар, солар ... ... ... ... ... де ... білу ... Ал бұл үшін ОА
елдері арасында бірыңғай жүйе болуы ... Бұл сала ... ... танытқан қатысушы-елдердің тұрақты және сенімді электрлік
қамтамасыз ... ... ... іс-әрекеттері ортақ энергетика
нарығының қалыптасуы мен ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасайды. Мұндай ынтымақтастықтың сәтті үлгісі
ретінде ТМД елдерінің энергетикалық жүйелерінің ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының ұйымдастырылуын айтуға
болады.
3. Келесі маңызды бағыт – транзит. Қазіргі кезде әлемдік экономиканың
негізгі ойыншыларын Қытайдан Еуропаға және кері ... ... ... ... ... және ... тасымалдаудың арзан жолы қандай  деген
сұрақтар  мазалайды. ... ... және ... ... ... тапшылығын
терең сезінуде және транзиттік шығындарды үнемдеу жолдарын іздестіруде.
Мұндай жағдайда ОА ... ... ... әлеуетінің стратегиялық
маңызын терең түсініп, оны тиімді жүзеге асыруға тырысу қажет. ... ... ... ... ... ... ... мен Тәжікстан жол
құрылысын белсенді ... ... 2008 жылы ... ТМД ... ... бағыттарына сәйкес, көлік саласында халықаралық
көлік жолдарын бірлесіп дамыту жөнінде ... қол ... ... ... ... ... қай жерге жаңа вагондар қою, қай ... ... ... кеңейту қажет екендігін анықтау үшін транзит
жолдарының жағдайын сапалы түрде қайта бағалау ... ... және ... ... ... ... де ізделу үстінде. Бұл ... ... ... ... ... ... ғана бұл бағыттағы
жұмыстардың жемісі анық ... ... ... ... – ауыл ... және ... тиімді өткізу. Бұл салада ОА елдерінің ... өте ... ... кең ... ие ... қажеттіліктерді ескере отырып, ет және
астық өнімдерінің көлемін ұлғайту жөнінде бағдарламалар қабылдаған. Бүгінде
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... саясатын жүргізуде. Осындай саясатты үлгі ете отырып, Қазақстан,
Өзбекстан және ... ... да ... ... (алма, жемістер,
көкөністер) өткізудің тиімді жолдарын табуға ... ... ТМД ... ... ... ... ... етуге әлеуеті
жеткілікті.
5. Орта Азия елдерінің интеграциясына себеп ... ... ... – су ... бөлу және оны ... Су ... ... қайшылықтардың бірі болып табылады. Негізгі мәселе – ортақ су
ресурстарын пайдаланып ... ... ... ... ... ... ... Су ресурстарын бөлу және ... ... ... ... мәселелер Кеңес одағы кезінде
мемлекетішілік мәселе болып есептелетін.
Аймақтағы ең сулы және ... елді ... ... ... ... ... Сырдария. Бірақ, Қазақстан мен Өзбекстан арасындағы бұл өзеннің
суына қатысты ... ... бас ... - әлі ... ... өз ... ... жатыр. Келесі мәселе – Каспий ... ... ... ... ... ... ... уланып, қырылуда. Ал, Арал теңізінің жағдайы
бүкіл әлемге белгілі. Мұндай өткір мәселелер ең ... ... ... ... ... Бұл ... ОА ... арасында су ресурстарын
қорғау жөнінде ортақ келісім қажет және оның жүзеге ... ... ... интеграциялық ұйым құрылуы тиіс. Орта Азия ... ... ... ... ... ... ... келтіретін бірқатар қайшылықтардың да бар екенін айту қажет. Олар:
·  Қабылданған ... ... ... механизмдерінің жоқтығы.
Қабылданған шешімдердің ... ... ... және барлық құжаттар
кеңес берушілік ... ие және ... ... оны ... ... ... ... Шешілмеген мәселелердің көптігі мен ... ... ... су ... тиімді пайдалану және көлік
жүйесіндегі интеграциялық үдерістердің дамуын тежеп отыр.
·  Экономикалық даму ... ... ОА ... ... деңгейде және түрлі жылдамдықтағы даму үрдісін байқатады.
Бұл факторлар аймақтағы интеграцияның ... ... ... ... ... үшін қатысушы-елдердің экономикалық даму және ... ... ... шарт. Салыстырмалы түрде, ОА елдері арасында
экономикалық даму қарқыны жөнінен ... ... ... ... ... ОА ... әр түрлі экономикалық жүйені ұстанады. ... ашық ... ... ... ... бұл ... елдің
интеграциялық үдерістерге, халықаралық қатынастарға ашық екендігін
көрсетеді. Ал, Өзбекстан және ... ... ... ... бұл
елдердің интеграцияға, жаһандану үрдісі үшін жабық екендігін білдіреді.
· Орта Азия мемлекеттері арасындағы өзара сауданың тиімсіз ... ... ... ... ... және ... даму жолдарын таңдауы
өзара сауданың нәтижесіз жүзеге асуына себеп болып ... ... де, ... ... ... ... бірін-бірі толықтырушы болып табылады.
Бұл ОА ... ... ... ... намеклатурасын кеңейтуге мүмкіндік
береді.
·  Орта Азия елдерінің заңсыз миграциясы. Аймақтағы ... ... бірі ... ... ... және бұл аймақтағы
өткір жұмыссыздық мәселесімен ... тұр. ОА ... ... ... ... жетістіктері, көшбасшылық
жағдайы Тәжікстаннан, Өзбекстаннан және ... ... ... ... ... үшін ... болып отыр. Дүниежүзілік банктің миграция
жөніндегі есебі бойынша, Қазақстан мигранттарды қабылдау жөнінен ... ... ... 300-500 мың ... ... ... ... мигранттар қазақстандық еңбек нарығында тұрақсыздық тудырып,
жұмыссыздық мәселесін ... ... ... ... ... мұндай жағдай халық табысының ... одан ары ... ... ... ... ... төндіріп, ОА елдеріне Ауғанстанан келетін наркотик көлемінің шектен
тыс ұлғаюына алып келуі ... ... ... ... ... бұл саладағы заңнамаларды реттеуді аймақ елдері бірлесіп жүзеге асыруы
тиіс. Алайда, бүгінге дейін ... ... ... ... сала бойынша
ортақ саясат жоқ. Бұл мәселеге ОА елдері немқұрайды көзқараспен қарағанды
тоқтатып, оның кейінгі салдарын ескере ... ... күш ... ... ... ... табу керек.
Жоғарыда аталған ОА елдерінің интеграциясына ықпал етуші факторларды,
сонымен қатар оны ... ... ... ... ... ортаазиялық
интеграцияның тиімді әрі жылдам дамуы үшін келесідей міндеттерді ... ... ... экономикалық трансформацияның және әлеуметтік
реформалардың мазмұны мен сатыларын нақты анықтау;
... ... ... ... ... ... ... жүйеге келтіру;
• елдер арасында тауар, капитал және жұмыс күшінің еркін қозғалысын
шектейтін кедергілерді жою;
... ... ... бағыт ретінде өзара тығыз әрекеттестіктің,
ынтымақтастықтың қажеттілігін мойындау;
• территориялық, тарихи, діни, мәдени және ... ... ... қорғау;
• қабылданған шешімдердің тиісті деңгейде жүзеге асырылуы үшін қажетті
механизмдер құру.
Орта Азия ... ... ... нәтижесінен бәсекеге
қабілетті экономикалардың ... ... ... қамтамасыз
етілуі, халықтың өмір сүру деңгейі мен сапасының көтерілуі және ... ... ... ... ... ОА ... ... жағдайында әлемдік экономиканың ірі ... ... ... ... ... ... ... субъектісі ретінде
қызмет етуі керек. Тек біртұтас Орта Азия ғана жаһандық ... ... ... ... беделге ие бола алады. 
Қорытынды
Қазіргі таңда Орталық Азиядағы жағдай біршама тұрақталған ... ол ... ... елдердің саяси, экономикалық және әлеуметтік
үрдістерінің ... мен ... ... ... ... қауіпсіздікке төнетін ең басты ... ... және діни ... ... ... келетін
сыртқы қауіп емес. Әрине, сыртқы фактордың рөлін де дұрыс бағалау ... ... Азия ... үшін ең ... ... ... ... мүмкін болатын ішкісаяси дестабилизацияға байланысты
деген ойдамын. Бұл мәселенің ... ... ... негізгі массасының
материалдық жағдайының нашарлауының өз жалғасын табуы, экономикалық және
саяси реформаларының аяқсыз ... ... ... ... ... ... бірге, саяси билікті бір субъектіден
екінші ... ... ... ... ... өрши
түседі. Андижан мен Бішкектегі оқиғалар осыған бір дәлел болды.
Орталық Азиядағы жағдайды бағалау ... ... ұлы және ... ... ... ... есепке алмауға болмайды, бірінші
кезекте АҚШ. Орталық Азияда өз белсенділігін, сондай-ақ ... ... ... ... және ... арттыра түсуде.
Сонымен қатар, бүгінгі таңда тұрақты орын алып отыратын ... ... ... ... ... да көпжақты болып келеді.
Оларды экономикалық, саяси, заңды, географиялық және мәдени-тарихи өлшемде
сипаттау ... ... Азия ... ... мен ... – жеке ... ғана емес, сонымен бірге халықаралық
ұйымдардың ортақ мәселесі. Бүгінде және келешекте халықаралық қақтығыстарды
реттеу мен ... ... жолы ... арасындағы ынтымақтастықты
және серіктестікті дамытуда жатыр. Осындай жолмен ғана мәселелерді шешу
мүмкін ... ... ... ... ... аймақтық
ерекшеліктерді ескере отырып, әлемнің өзара байланыстылығы Орталық ... ... ... ету үшін аймақтық деңгейде бірігіп шешім
қабылдауы ... Азия ... ішкі ... ... және ... ... ие, оны тиімді қамтамасыз ету жағдайлар мен ... ... ... ... ... Аймақтық әлеуметтік жүйелерін әдістеудің
негізінде келесідей факторлар – ішкі қауіпсіздік қатерлерінің ... ... ... ... ... ... тарихи –
географиялық (этникалық және конфессиялық ... ... ... ... ... дамуының өзіндік ерекшелігі.
Орталық Азия елдерінің ішкі қауіпсіздік саласындағы ... ... ... отырып, ішкі қауіпсіздік қатерлерінің
алдында күш біріктіру мен ... ... ... ... басқару тәсілінің, Орталық Азия мемлекеттерінің көшбасшылары
қолында билік өкілеттіктерінің шорғырлануының көмегімен ішкі және ... ... ету ... интеграциясының деңгейі ең алдымен
аймақ мемлекеттерінің арасында осы тақырыптың ... мен ... ... болуымен шектеледі.
Сонымен бірге, ішкі қауіпсіздікке көзқарастардың ... ... ... Азия ... әлеуметтік және экономикалық
даму жағдайларындағы айтарлықтай айырмалар ортақ, бүкіл ортаазиялық аймақ
үшін әмбебап ішкі қауіпсіздік әдісін құру ... ... ... ... ... ... айырмашылықтарға қарамастан, Еуропалық Одақ ішкі
қауіпсіздік жүйесін ... ... ... ... ... үшін ... және ... лайықты келеді.
Орталық Азия елдерінің ішкі ... ... ... үшін ... пайдалы болатын Еуропалық Одақ ... біз, ... ... ... жатқызамыз, ол «екілік ... ... ...... ... емес ... ... жүргізіп жатқан адам құқықтары үшін күресі Еуропалық Одақ алдыңғы
қатардағы елдерінің геосаяси ... ... және ... ... ... құпия емес.
Орталық Азия елдері үшін ішкі қауіпсіздік пен интеграцияға осылайша
прагматикалық тәсілмен ... ...... Азия ... ... мемлекеттердің өмір сүру ... мен ... ... ... ... және ... ... мемлекеттердің барынша кең шеңберінің бірігу ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатардағы екі немесе
үш мемлекет көшбасшыларының саяси еркі мен ... ... ... ... кең ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н. Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. Алматы Атамұра 2003.
2. Н. Назарбаев. Бейбітшілік кіндігі. Алматы Атамұра 2003.
3. Послание Президента ... ... ... народу
Казахстана. Стратегия вхождения Казахстана в ... 50-ти ... ... ... ... Н. Назарбаев. Сындарлы он жыл. Алматы Атамұра 2003
5. Назарбаев Н. А. Казахстанский путь, – ... 2006 – 372 ... ... ... ... ... — Лидера нации Н.А.
Назарбаева ... ... ... ... новый
политический курс состоявшегося государства» (Астана, 14 декабря ... ... ... посвященных обсуждению Послания Главы
государства / Отв. ред. Б.К. Султанов. — ... ... ... ... при ... ... ... Послание Президента РК Н.А. Назарбаева народу Казахстана ... ...... ... ... ... круглого стола (г. Алматы, 31 января 2012 г.) / Отв. ... ... Б.К. ...... КИСИ при Президенте РК,
2012.
8. ... ... ... ... Казахстан Н.А.
Назарбаева в 2011 году / Под ред. Б.К. ... ... ... ... ... при ... ... 2012
9. Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – ... ... ... ... Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
Қазақстан халқына жолдауы // Егемен Қазақстан. – 2010. – 30 қаңтар, 1-
2 б.
10. Батурин Ю.М. ... и ... в ... ... - Москва: Наука,
1987, 112 с.
11. ... Р.Ш. ... ... ақпараттық қауіпсіздік
мәселелері //Вестник КазНУ. Серия ... ... ... политология.№1(342010), 2010, с. 14-17
12. Бердібаев Р.Ш. Қазақстан Республикасында ақпараттық ... ... ... ... дис. кан. ... ... – Алматы,
2010, с. 18-22
13. Богатуров А.Д, Дундич А.С, Троицкий Е. Ф. ... ... ... и ... ... в 2000_х годах.
Очерки текущей ... ... 4. М.: ... 2010. 104 ... ... ... суверенного Казахстана. Б.К. Султанов ред.
Алматы. КИСИ баспасы 2005.
15. К. Токаев. Дипломатия ... ... . ... ... К. Токаев. Внешняя политика Казахстана в условиях глобализации. Алматы
2000.
17. К. ... ... ... ... ... в ... ... реалии и перспективы.Под. ред. Султанова
Б. К. – Алматы: КИСИ при ... ... ... 2008. – ... ... ... ... қауіпсіздігі туралы 1998 жылғы 26
маусымдағы N 233 заңы // ... ... М.Т. ... Азия в ... ... и ... Том ІV: ... Азия в XXI столетии – Алматы: КИСИ
при Президенте РК, 2009.
21. Международные отношения в ... ... ... и ... для ... вузов / А. Д. Богатуров, А. С. Дундич, В.
Г. Коргун и др.;отв. ред. А. Д. Богатуров. — М.: ... ... ... ... В. ... ... в ... системах. -Москва:
Финансы и статистика; Электро- информ, 1997, 368 с.
23. Политика и ... ... ... в ... Б. ... ... 2002.
24. Р. Жумалы. Геополитика Центральной Азии. Алматы 2006.
25. Страны и регионы мира в современных международных ... ... Под ред. М.С. ... А.Ж. ... ... ... ... Столяров Н.В. Понятие, сущность, цели и значение защиты информации //
http://www.sec4all.net/infoprot-zakl.html
27. Султанов Б.К. Музапарова Л.М. Становление внешней политики Казахстана.
Алматы. ИМЭП ... ... Жаңа ... – жаңа ... ...... жаңа
мүмкіндіктері. Қазақстан ... ... ... ... ... // ... Қазақстан. – 2010. – 30 қаңтар, 1-2 б.
[2] Батурин Ю.М., Право и ... в ... ... - ... ... 112 ... ... Н.В., Понятие, сущность, цели и значение защиты информации //
http://www.sec4all.net/infoprot-zakl.html
[4] Мельников В., ... ... в ... ... ... и ... Электро-
информ, 1997, 368 с.
[5] Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... 1998 ... ... N 233 заңы // ... ... Р.Ш. Жаһандану жағдайындағы ақпараттық қауіпсіздік мәселелері
//Вестник КазНУ. Серия ... ... ... Серия
политология.№1(342010), 2010, с. 14-17
[7] ... Р.Ш. ... ... ... ... ... ... механизмдері: дис. кан. полит. наук. – Алматы,
2010, с. 18-22
[8] СУЛТАНОВ Б. К., Казахстан в ... мире ... и ... КИСИ при ... ... ... 2008, 89-90- ... СУЛТАНОВ Б. К., Аталған еңбек. 90-91 бет
[10]Аталған еңбек, 91-бет
[11] БОГАТУРОВ А.Д., ДУНДИЧ А.С., ТРОИЦКИЙ Е. Ф., Центральная ... ... и ... ... в 2000-х годах, Очерки
текущей политики, Выпуск 4, М, НОФМО 2010, 55-бет
[12] Евразийская стратегия суверенного Казахстана. Б.К. ... ... КИСИ ... 2005.55-б.
[13] Лаумулин М.Т. Центральная Азия в зарубежной политологии и ... Том ІV: ... Азия в XXI ...... КИСИ при
Президенте РК, 2009. 28-б.
[14] Международные отношения в ... ... ... и ... для студентов вузов / А. Д. Богатуров, А. С. ... В. ... и ... ред. А. Д. ... — М.: ... ... 2011. ... Казахстан в современном мире: реалии и перспективы.Под. ред. Султанова
Б. К. – Алматы: КИСИ при ... ... ... 2008. 34- ... К. ... ... Алматы 2003. 27-б.
[17] Международные отношения в Центральной ... ... и ... для студентов вузов / А. Д. Богатуров, А. С. Дундич, В. ... и ... ред. А. Д. ... — М.: ... ... ... Р. Жумалы. Геополитика Центральной Азии. Алматы 2006.102-бет
[19] Баранов А.Ю. Треугольник США–РФ–КНР и ШОС. Азия и Африка сегодня. –
2009. №9. ... ... Б. К. ... в ... ... реалии и
перспективы..Алматы: КИСИ при Президенте Республики Казахстан, 2008. 58-б.
[21] Р. ... ... ... Б.К. ... ... ... суверенного Казахстана. Алматы.
КИСИ баспасы 2005. 29-б.
[23] Лаумулин М.Т. а.а.к., 105-б
[24] Страны и регионы мира в ... ... ... ... Под ред. М.С. ... А.Ж. ... ... Алматы 2006.37-б
[25] Ашимбаев М. Современная геополитическая ситуация в Центральной Азии ... ... ... и ... держав Казахстан в глобальных
процессах. - 2005. 6 б.
[26] Ашимбаев М. Современная геополитическая ситуация в ... Азии ... ... ... и ... ... ... в глобальных
процессах. - 2005. 6 б.
[27] Starr F.A. Partnership for Central Asia
[28] Қазақстан Республикасының Сыртқы істер ... ... ... ... ... ... ... шеңберіндегі Ауғанстан бойынша
конференциясында ... сөзі ... ... С. М. Афганский узел и проблемы безопастности Центральной
Азии.- Алматы, 1998

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық жүйелер және валюталық қатынастардың ұғымы26 бет
Жаһандану туралы ақпарат5 бет
Оңтүстік Кореяның қазіргі кездегі халықаралық қатынастардағы жүйесі19 бет
Халықаралық жеке құқықтағы шетел азаматтардың құқықтық жағдайы86 бет
Халықаралық экономикалық қатынастар туралы ақпарат37 бет
Халықаралық қатынастар мен сыртқы саясат8 бет
Ядролық қару таратпау саласындағы саясатқа тарихи шолу115 бет
Қазіргі әлемдік үрдісті реттеу және жаңа әлемдік саясат27 бет
Әлемдік саясат20 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь