Мал шарушалығының қалыптасуы

Кіріспе 2
1. Мал шарушалығының қалыптасуы 3
1.1 Көшпелі мал шаруашылығы 3
2. Қазақ халқының мал шаруашылығы 7
Қорытынды 9
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі: 10
ХV-XVII ғасырларда қазақтар шаруашылығының жетекші саласы – көшпелі мал шаруашылығы. Қазақстан жері ежелден үй жануарларының таралған аймақтардың бірі болып табылады. Мал шаруашылығына байланысты алынған мәліметтер сонау неолит дәуіріне жатады. Бұл мәліметтерді археологиялық ескерткіштерден көруге болады. Біздің заманымыздан бұрынғы екі мың жылдықта мал және егіншілік шаруашылығымен қоса металл өңдеу кәсібі дами бастады. Мұның өзі Қазақстан жеріндегі әлеуметтік-экономикалық жағдайларды өзгертуге жол ашты. Мал өсіруші тайпалар ірі және қуатты бірлестіктер құрды. Қазақ халқының өмірі ілгері басқан сайын мал шаруашылығын жүргізудің формасы мен оның өнімділігі жақсара түсті. Қолайлы жылдары мал басы үдемелі қарқынмен өсіп отырды. Мал шаруашылығын жүргізудің ғасыр бойы қалыптасқан дәстүрі сақталып, үнемі жетілдіріліп отырған.
1. http://www.izden.kz/referattar/kazakstan-tarihy/145 © izden.kz
2. Қазақстан тарихы очерк Алматы «Дәуір» баспасы 1994ж.
3. http://egemen.kz/2015/10/08/1291
4. stud.kz/referat/show/1023
        
        Мазмұны
Кіріспе 2
1. Мал шарушалығының қалыптасуы 3
1.1 Көшпелі мал шаруашылығы 3
2. Қазақ халқының мал ... ... ... ... ... шаруашылығының жетекші саласы - көшпелі мал шаруашылығы. Қазақстан жері ежелден үй жануарларының таралған аймақтардың бірі болып табылады. Мал ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл мәліметтерді археологиялық ескерткіштерден көруге болады. Біздің заманымыздан бұрынғы екі мың жылдықта мал және егіншілік шаруашылығымен қоса металл ... ... дами ... ... өзі ... жеріндегі әлеуметтік-экономикалық жағдайларды өзгертуге жол ашты. Мал өсіруші тайпалар ірі және қуатты бірлестіктер құрды. Қазақ ... ... ... ... сайын мал шаруашылығын жүргізудің формасы мен оның өнімділігі ... ... ... ... мал басы ... қарқынмен өсіп отырды. Мал шаруашылығын жүргізудің ғасыр бойы қалыптасқан дәстүрі сақталып, үнемі жетілдіріліп отырған.
1. Мал шарушалығының ... жері - мал ... ... ең көне аймақтардың бірі. Жабайы жануарларды қолға үйрету неолит дәуірінен басталады. Ең ... ... ... үй ... - қой мен ... Қойдың арғы тегі - арқар, ал екіншісі - таутеке. Қой мен ешкі ... ... ... қолға үйретілген деп есептелінеді. Осы кезге жататын Жерорта теңізі маңайындағы тұрақтарда қой мен ешкінің сүйегі табылған. Сиыр ... дәл қай ... ... әлі ... ... де қолға үйретілген сиырдың да ең көне заманғы сүйегі б.з.д. 7-мыңжылдыққа жатады, ол Оңтүстік Анадолы ... ... ... ... ... қолға үйретілген аймақ шығыс Еуропа мен Еділ бойы септеледі. Жылқыны қолға үйрету мөлшермен б.з.д. 4-мыңжылдықта болған. Қазақстан ... ең көне мал ... ... дәуірі ескерткіштерінде кездеседі. Бұл - Терісек, Сексеуілді, Орталық Қазақстандағы Қарағайлы (Қарағанды маңы) тұрақтары, Шығыс Қазақстандағы Усть-Нарым қонысы. Бұлардың ... жасы ... ... орта ... Бұл ... қойдың, ешкінің, сиырдың, жылқының сүйектері табылған.
Қазақстан жерінде қола дәуірінің кезінде үй маңындағы мал шаруашылығы қалыптасты. Б.з.д. 2-мыңжылдықтың орта кезіне ... ... ... ... қоныстарда қой, жылқы, сүйектері көптеп кездеседі. Бұдан 3 мың жыл бұрын Қазақстан жерінде құрғақшылық күшейтілді, Далалы, жартылай шөлейт, таулы ... мал ... ... ... ... ... бастады. Алдымен жартылай көшпелілік, содан соң көшпелі мал шаруашылығы қалыптаса бастады.
1.1 Көшпелі мал шаруашылығы
Қазақстанда көшпелі және жартылай көшпелі мал ... ... ... мен ... ... ... жағдайлар бар. Бұған жайылымдық жерлер мен су ... ... ... ... тікелей қатысы бар. Евразияның кіндігінде орналасқан аймақтың климаты қатал ... ... ... ... бұл ... ... төрт климаттық зонаны: орманды-дала,далалы, шөлейтті және биік ... ... анық ... ... ... ... Темір, Ырғыз, Торғай, Атбасар, Ақмола, Қарқаралы уездері жерлерінде жаздық жайылымдар солтүстік бөліктерінде (далалық зона), ал қыстық жайылымдар оңтүстік (шөлейтті) ... ... Сол ... бұл аймақты мекендеуші қазақтар өз уездері аумағында көшіп-қонып жүрді. Ал, қатты қыс жылдары ірі байлар ... ... ... мен Перовск уездері аймақтарында қыстатып шықты.
Барлық ... ... ... жас малдар мен арық-тұрық малдарға арналған күзетілетін ыңғайлы жер бөліктері болды. Солтүстікте қысты күндері жылқы табындарын ұстайтын, қыстаулардан алыс орналасқан ... ... Ол үшін ... ауыл ... ... байлар жылқы табындарынан - қосқа біріктірді. Қоста 300-500 ден 1000 жылқыға дейін ұсталып, оларды ... ... ... ... ... Оңтүстік уездерде қысқы жайылымдарға жылқымен қатар қойлар мен түйелерді де айдап апарды. Қысқы ... ... ... ... қамысты алқаптар, тау бөктерлері, кішігірім таулардың оңтүстік беткейлері, орманды жерлер немесе құмның ішіндегі жерлер ... ... ... ... ... ... орналасты. Күздеулерге көктемгі жайылымдық жерлер немесе қыстауларға жақын маңдағы жайылымдар таңдап алынды. Жазғы жайылымдар өте мұқият ... ... ... ... ... ... қалыңдығымен, ауыз су мен мал суғаратын судың жеткілікті болуымен, шыбын-шіркеудің жоқтығымен ерекшеленді. Сондықтан да жайлаулар негізінен Сары-Арқа ... мен ... ... ... ... ... және ... жерлерде орналасқан қазақтардың барлығы бірдей жайлауға бара ... ... мен ... ... жазғы жайлауға баратын көліктің жетіспеуінен қыстауларда қалып қоятын болған. Мұндай шаруашылықтар барлық шаруашылықтың 60 пайызын ... ... ... ... ... жазды күндері қыстауда қалып қойса, Перовск уезінің мұндай тұрғындар 57,1 пайызды құраған. Осындай малы аз, кедейленген қазақтар барлық уездерде кездесті. ... ... ... ... жағдайы мен өсімдік әлемнің әртүрлілігі, этникалық территориясының қалыптасуы, көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы жағдайындағы ... ... ... кей ... ... факторлар монғол шапқыншылығы, жонғар шапқыншылығы қазақтардың дәстүрлі көшіп-қону жолдарының қалыптасуы мен маусымдық жайылымдарды пайдалануына әсер етті. Негізгі көшу ... - ... ... ... ... ... болды. Мыңдаған жылдар барысында бұл көшу түрлері еш өзгеріссіз қала берді. Көшу жолдарының ара қашықтығы мал иелерінің жағдайына ... ... ... алыс ... ... аударса, кедей-кепшіктер жақын қашықтықтарда көшіп-қонып жүрді. Сол себептермен ... ... ... ... ... ... ... жағдайда өмір сүрді. Өйткені, олардың көшу ара-қашықтығы 50-70 шақырымды құрады. Сонымен бірге ... ... көшу ... меридиандық сипаттан гөрі, радиалдық, вертикальдық көшу түрі басым болды. Лбищенкі, Гурьев, Темір, Торғай және Ырғыз уездері жартылай ... ... ... жаздық жайлаулар жетіспеді. Осыған байланысты бұл жақтың қазақтары жазды күндері Жайық ... ... мен ... уездері аумағына жайлауға шықты. Мұндай көшу жолдары 400 шақырым ... асып ... ... Қазалы мен Перовск уездерінде (шөлді зона) жазғы жайылымдық жерлер тіптен аз болды. ... ... пен ... ... еткен шаруашылықтар Темір, Ырғызбен Торғай уездерін басып өтіп, Ақтөбе мен Қостанай уездері аймағына 1000-даған шақырым жерді артқа ... ... ... ... ... ... шаруашылықтар Ембі, Ырғызбен Торғай маңында қалып қоюға мәжбүр болды. Ал ... ... ... ... мен ... жерінде қалып қойып отырды. Ақмола, Атбасар, Қарқаралы уездерінде көшу жолдары тек ... ... ... ... ... негізінен солтүстік аудандарда орналасты. Сол себептен барлық шаруашылықтар өз уездері аумағында көшіп-қонып жүрді. Бұл уездердегі көшу жолдарының өз ерекшеліктері ... ... ... оның ... 10-нан 220 шақырымға дейін созылса, ал Ақмола және Атбасар уездерінің солтүстік бөліктерінде 200-ден 500 шақырымға дейін созылды. Шымкент және ... ... көшу ... ... өзендер мен тау массивтеріне байланысты вертикальді (тік) түрде қалыптасты. Шымкент уезінде отырықшы ... ... ... - 83,4 ... ал көшпеділердің үлесі тек 16 пайыз құрады. Көшу бағыттарының ұзындығы 30-50 ... ... ... ... мен ... болыстығының шығыс бөлігі Қазақстанның басқа аймақтарынан табиғи-климаттық жағдайымен ерекшеленді. өйткені, бұл ... ... ... ... массивтер, ондағы көгалды жайылымдар алып жатты. Балқаш, Алакөл, Зайсан көлдері маңындағы тау ... ... ... құмдар мен сортаңдар шөлді және шөлейтті жерлер қыстаулар ретінде пайдаланды. Бұл аймақтың қазақтары жыл он екі ай өз уездері аумағында ... ... ... ... бөлігіндегі вертикальді көшу жолдары 10-нан 150-180 шақырым қашықтықты қамтыды.
Жайлауға адамдарға да, малға да жайлы ... әсем де, ... ... ... ... ... күні жайлауда түрлі тойлар мен астар өткізілді. ... жиын ... ... ... ... ... ... көкпар және тағы басқа ұлттық ойындар жүргізілді.
Қазақстанның кейбір ... ерте ... ... ... мал ... да ... Жартылай көшпелі деп көктем, жаз, күз мезгілінде жайылымның ыңғайына ... ... ... ... ... дайын қора-жайы бар қыстауларда қыстайтын мал шаруашылығын айтады. Мал шаруашылығының бұл түрі ... дала мен ... ... ... ... ... ... Жетісудың, Шығыс Қазақстанның тау етектеріндегі аймақтар жатады. Бұл аймақты мекендеген халық малды жазда биік таулы жайлауда бағып, ... тау ... тау ... қыстауларда қыстатып күн кешкен. Кейде олардың қыстаулары Алтай сияқты биік таулармен сілемдесіп жаткан аса биік емес, қары аз ... ... ... көшпелілікпен айналысқан көшпелілер қыстау маңындағы ұсақ өзен, бұлақтардың жағасына егін салатын. Олардың негізгі ... ... ... ... Жартылай көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан тайпаларда қой, жылқымен қатар сиыр малы да ... ... ... бойы мен ... ... ... кішігірім қалаларда суармалы егіншілік болған. Жартылай көшпелілерде егіншілік, отырықшылықтың белгілі бір ... ... ... ... -- мал бағу, ал тұрмысы көшпелілікке бейім болды.
Қола ... ... ... ... ... ... қой тұқымы сан жағынан басым болды. Ерта заманнан қойдан кейінгі саны жағынан екінші түлік-жылқы. Б.з.д.2 мыңжылдықтан бастап мінуге, жүк ... ... ... ... басы үлкен, аяғы қысқа, тұрқы ұзын, түгі қалың жылқы тұқымы кең тараған. ... мал ... ... ... ... көп ... қамтамасыз етіп тұрды. Бұл сала қазақтарға ішіп - жейтін тамақ өнімдерін, киім - ... пен аяқ - ... үй ... мен ... ... - ... ... тасымал құралдарын берді. Әскери жорықтар мен шайқастарда жылқының орнын ешнәрсемен алмастыруға болмайтын. Көшпелі малшылар өздеріне артылып қалған малдан түскен ... ... ... ... Ясы және ... ... базарларына апаратын, соның ішінде арбалар, төсектер мен ыдыстар жеткізетін болған.
Қазақстанның алуан түрлі тағы жануарлары бар кеңбайтақ даласы көшпелілерге жеке - дара және ұжым ... ... ... зор ... ... Олар аң аулауды басты қаруы ретінде көбінесе садақты қолданды. Аң аулаудың бірнеше түрі ... құс ... тазы ... ... және ... аулаған. Қыран құстардан қаршыға, бүркіт, сұңқар, лашын т.б. пайдаланылған. Мал шаруашылығы үшін ертұрман, ат әбзелдері, малды ұстайтын, байлайтын жабдықтар, ... үшін жер ... және ... ... жинайтын және өңдейтін құралдар т.б. қол өнершілердің еңбегімен дайындалады. Қалалар мен ауыл тұрғындарының, сондай-ақ көшпелі малшылардың қолөнершілер өнімдеріне сұраныстың өсуі ... ... ... ... ... жұмыс істеді.
Қазақ халқы өте ауыр кезеңдерді басынан кешірсе де, өзінің ата - бабаларының ертеден қалыптасқан ... ... ... ... Әрине, мәдениеттің дамуы Қазақстанның барлық жерінде біркелкі жүрген жоқ. Атап ... ... даму ... - ... ... ... және ... көшпелі аудандармен салыстырғанда күштірек жүрді. Сығанақ пен Сауранның, Ясы мен Отырардың архитектуралық комплекстері, Жәнібек пен ... ... ... ... ... ... ... Сырдария алқаптарындағы және Қаратау қойнауларындағы мазарлар өзіндің сәулет сипатымен, архитектуралық формаларының жинақылық әрі айқыншылығымен ... ... ... ... шаруашылықтың және мәдіниеттің дамуында елеулі ілгерушілік орын алды. Оның басты бір себебі, қазақ халқының біртұтас мемлекетке бірігуі мен ... ... ... ... мал шаруашылығы
Қазақтардың дәстүрлі шаруашылығы - көшпелі және жартылай көшпелі мал ... (қой ... ... қылшық жүнді және құйрықты тұқымдар, ірі қара мал), соның ішінде жылқы өсіру және түйе ... ... ... ... егіншілер - отырықшылар мен қарапайым қалалықтар, ұсақ саудагерлер мен ... ауыл ... ... мен ... ... ... ... малшылардан - зекет, соғым, сыбағы; егіншілер мен қолөнершілерден - тағар, бауыс, хоредж.
XІV - XVІІІ ғасыр аралығында қазақ қоғамы ... ... ... ... әр ... ... ... және жартылай көшпелі мал шаруашылығы негізгі орын алады және отырықшы мал шаруашылығы. ... ... ... әр ... ... ... шаруашылық түрлерінің салыстырмалы тұрақтылығын атап өтеді. Көшпенділік экстенсивті ... мал ... ... ... ... ал ... көпшілігі маусымды көшіп қонумен шұғылданған өндіруші шаруашылықтың ерекше түрі. Мал шаруашылығының жартылай көшпелі түріне тән ерекшелігі тұрақты қыстық үйлерінің болуында. ... қону ... аз ... ... ... жайылымда бір-біріне жақын орналасқан және жартылай мал шаруашылықтар ... ... ... ... арпа өсіріп, қой мен жылқы шаруашылықтарын ірі қара мал мен толықтырып отырған. Отырықшы мал шаруашылығы табиғи жағдайлардың қолайлығына ... және ... ... ... ... ... және қолдан суармайтын қыр жерлердегі егіншіліктің басым болуына себепші болды. Отырықшы мал шаруашылығында малшы тобын жаю мен ... ... іске ... ... ... ... Осылыйша Қазақстанның мал шаруашылығы айтарлықтай әр түрлігімен ерекшеленеді.
Сонымен бірге, XVІІІ-XІX ғасырлардағы ... мен ... ... ... ... қыста малды жаю мен сақтау жүйесі мен ... ... ... бар. ... қар ... ... қоректене алатын болғандықтан оларға алыс жайылымдар белгіленген. Қой мен ірі қара мен түйеге қыстау маңына жайған.
Төңкеріске дейінгі ... ... ... ... ... мал ... ... Қазақтардың негізгі байлығын қой мен жылқы құрайтын. Көпшелі ... ... мен ... ... ... ... есептеленеді. Жылқының шаруашылықтың маңызы зор болғандықтан көшпенділер үшін оның алатын орны ерекше. Бәрінен бұрын жылқы ... әрі жыл бойы ... ... ... жауар болып табылады. Жылқы көшпендіге жаз мезгілінде жақсы сақталатын дәмді де жұғымды ет, көне ... күні ... ... ... сүйікті сусынымыз - қымыз әзірленетін сүт, көшпендіге өте қажетті берік арқан есуге ... қыл, аяқ киім үшін ... ... ... ет пен сүт ... ... киім ... жүні киіз бен шекпен жасауға қолданылған. Тіпті қыстық ... ... ... қойдың қиынан дайындалады (яғни көшпелі шаруашылықта қалдық болмаған, бұдан ... ... ата - ... ... ... ... ... көрініс береді).
Ірі қара малдың өзгешелігі өнімділігі, азық талғамайтындығы, қатты аяз бен суық желден қорғайтын қалың жүнді жамылғысымен сипатталады. Қазақстан малшыларында үй ... кең ... түрі - екі ... ... ... өз ... түйе мен ірі қара малды тым көп ұстамаған. Түйелер алыс жерлерге көшіп - қону ... ... ... күші болғандықтан, оларды жұмысқа пайдаланатын мал ретінде өсірген. Жоғары сапалы түйе жүні киім ... ... ... ... ... Үй жануарлары мен мал шаруашылығының өнімдері көшпенділердің барлық негізгі қажеттіліктерін қанағаттандырған. Көшпелі қазақтармен ... ... ... арасында тұрақты тауар айырбасы болып отырған. Көшпелі қазақтар малдарын, ет, май, тері мен жүнін, киізін және тағы басқаларын айырбастап, орнына ... ... ... үй ... ыдыс аяқ және тағы ... да ... бұйымдарын алған.
Қорытынды
Көшпелілер немесе көшпелі қоғам, көшпелі өркениет дегеніміз -- негізгі кәсібі мал ... ... ... көзі мал ... ... белгілі бір қалыптасқан жүйемен көшіп-қонып тіршілік ететін адамдардың әлеуметтік-экономикалық, саяси қауымдастығы және өркениеті. Шаруашылығының үш түрі де - ... мал ... ... ... мал ... ... мал шаруашылығы бірқатар географиялық, әлеуметтік-экономикалық және тарихи факторларға байланысты болған. Сол кездері әлеуметтік фактор шаруашылықтың ... ... ... әсер еткен. Шаруашылықтың түрлері географиялық факторларға баланысты ... ... ... тізімі:
* http://www.izden.kz/referattar/kazakstan-tarihy/145 (C) izden.kz
* Қазақстан тарихы очерк Алматы баспасы 1994ж.
* http://egemen.kz/2015/10/08/1291
* stud.kz/referat/show/1023

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
«АБДИ» компаниясының қаржысын басқаруды талдау және оның тиімділігін арттырудың кейбір жолдарын ұсыну77 бет
«Шенгел и К» ЖШС63 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет
Алматы облысының жер ресурстарын пайдалану ерекшеліктері93 бет
Ауыл шаруашылығы бөлімі36 бет
Ауыл шаруашылығы саласын дамыту89 бет
Бухгалтерлік есеп бойынша есептер жинағы21 бет
Бухгалтерлік есепшоттарының жіктелуі мен жоспары10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь