Тарихи аңыздар, тарихи жырлар және олардың рухани маңызы туралы

Батырлық жырлар, батырлар жыры— ауыз әдебиетіндегі ең бай да көне жанрлардың бірі. Қаһармандық эпос деп те аталады. Батырлық жырлар халық өмірінің тұтас бір дәуірін жан-жақты қамти отырып, сол тарихи кезеңдегі батырлардың сыртқы жауларға қарсы ерлік күресін, ел ішіндегі әлеум. қайшылықтар мен тартыстарды бейнелеп береді. Бірақ онда тарихи оқиғалар тізбегі өмірде болған қалпында емес, жырдың көркемдік шешіміне лайықты өріледі. Бас кейіпкердің жүріс-тұрысына, өзге елге ерлік сапарға шығуына және өз елін жаудан азат етуіне байланысты оқиғалар бір қаһарманның маңына топталып, соның бейнесін ашуға қызмет етеді.
Қазақ ауыз әдебиетiндегi тарихи аңыздар, әңгiмелер, өлеңдер мен жырлар өткен ғасырда-ақ жинаушылар мен зерттеушiлердiң назарын аударған. Қазақстан даласына әр түрлi себептермен келген Европашылар, миссионерлерi, белгiлi ориенталист-ғалымдары қазақ елiнiң тарихы мен этнографиясын бiлiп, зерттеу барысында халық ауыз әдебиетi үлгiлерiн, оның сан-салалы түрлерi: аңыздар, әңгiмелер, ертегi, шежiрелер, сондай-ақ батырлық және ғашықтық жырлар, лирикалық және тарихи өлеңдер нұсқаларын хатқа түсiрiп жазып алып отырған.
Белгілі ғалымдарымыз жазып алған шығармаларын жарыққа шығарып, iздену жұмыстарына пайдаланып, тiптi арнайы түрде зерттеген де. Солардың iшiнде В. Радлов, И. Березин, Г. Потанин сияқты ғылымға қалтқысыз қызмет етiп, қазақ фольклорын зерттеуге көп еңбек сiңiрген қайраткерлердi бiрiншi кезекте атаған жөн.
1. Уахатова Б. Қазақтың халық өлеңдері. Алматы. 1974, 247- бет.
2. Валиханов Ч. Собр. соч. в 5-ти т. Алматы. 1961. 220-228 -бб
3. Казахский фольклор в собрании Г.Н. Потанина. Алма-ата, 1972, 263- бет
4. Қасқабасов С. Қазақтың халық прозасы. Алматы. 1984. 90-92- бб.
5. Тынышбаев История казахского народа. 1998. 71- бет
6. Қазақстан тарихы. Алматы. 1998. 2-т. 328- бет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: Тарихи аңыздар, тарихи жырлар және олардың рухани маңызы.
Орындаған: ... ... ИЯ - ... ... ... қаласы - 2015 жыл
Батырлық жырлар, ... жыры -- ауыз ... ең бай да көне ... бірі. Қаһармандық эпос деп те аталады. Батырлық жырлар халық өмірінің тұтас бір дәуірін жан-жақты ... ... сол ... ... ... сыртқы жауларға қарсы ерлік күресін, ел ішіндегі әлеум. қайшылықтар мен тартыстарды бейнелеп ... ... онда ... ... ... ... ... қалпында емес, жырдың көркемдік шешіміне лайықты өріледі. Бас кейіпкердің жүріс-тұрысына, өзге елге ерлік сапарға шығуына және өз елін ... азат ... ... ... бір қаһарманның маңына топталып, соның бейнесін ашуға ... ... ауыз ... ... ... ... ... мен жырлар өткен ғасырда-ақ жинаушылар мен ... ... ... ... ... әр ... ... келген Европашылар, миссионерлерi, белгiлi ориенталист-ғалымдары қазақ елiнiң ... мен ... ... ... ... ... ауыз әдебиетi үлгiлерiн, оның сан-салалы түрлерi: аңыздар, әңгiмелер, ертегi, шежiрелер, сондай-ақ батырлық және ғашықтық ... ... және ... өлеңдер нұсқаларын хатқа түсiрiп жазып алып отырған.
Белгілі ғалымдарымыз жазып алған шығармаларын жарыққа шығарып, iздену жұмыстарына пайдаланып, тiптi арнайы түрде ... де. ... ... В. ... И. ... Г. Потанин сияқты ғылымға қалтқысыз қызмет етiп, ... ... ... көп ... ... ... бiрiншi кезекте атаған жөн.
Халқымыздың ұлы перзентi Шоқан Уәлихановтың еңбегiн ... атау ... Оның ... ауыз ... туралы толғаған ой-тұжырымдарын былай қойғанда, фольклорлық тарихи шығармаларды жинап, олар туралы маңызды-маңызды пiкiрлер айтып, зерттеулер қалдырғанын еске алсақ та жеткілікті.
Мәселен, Ұлы жүз ... ... мен ... атты ... ... ауыз ... тарихи элементтiң ерекше орын алатынын айтады. Сондықтан да шежiренi аңыз-деп фольклорлық тарихи шындық ретiнде қарайды. Демек, Шоқан қазақ фольклорында тарихи аңыз бен ... бар ... ... ... ... ... Шоқан бiрталай еңбектерiнде өзi жазып алған эпикалық тарихи жырлық нұсқаларына ғылыми талдау ... ... Ол ... ... ... жырдың жеке жанр екенiн атай отырып, олардың бiразын iрiктеп, мысал келтiредi:
-деп жазады.
Шоқанның деп отырғаны батырлық жырдан ... ... яғни ол ... ... ... ... Тiптi ол () ... де қолданған.
Демек, Шоқан тарихи жырды батырлық эпостан өзгеше, өзіндік ерекшелiктерi бар жанр деп бiлген.
Ол ерекшелiктердiң бастысы -- ... ... ... ... ... яғни ... ... тарихқа жақындығы. Мiне, осыны ескерген ғалым тарихи жырды арнайы түрде зерттеуге тырысқан. Тарихи жырға ... ... Ш. ... өмiрде деп айтсақ. ХVIII ғасырда болған қоғамдық мәнi бар ... мен ... ... ... ... ролі атқарған қайраткерлер мен батырлар жайлы тарихи фольклорды түгел қамтып, олардың шындық негiздерiн қарастырған.
Қазақ ауыз әдебиетiнiң барлық ... оның ... ... жыр ... де ... жарыққа шығару iсiнде аса көп еңбек сiңiрген ғалымның бiрi -- ... В. В. ... Ол ... ... 10 ... ... ... қазақтың бiрнеше тарихи жырын енгiзген. В. Радлов тарихи жырды жеке жанр ретiнде бөлмеген. Сондықтан ол батырлық жырды да, ... ... да деп ... Ал ... ... ... жырды қысқа қиссалар тобына жатқызады.
Әрине, ХIХ ғасырдың 70-жылдарындағы фольклористиканың жағдайында қазақ ауыз әдебиетiнiң барлық жанрын дұрыс салалап ... ... емес едi. Оның ... В. В. ... ... ... ... бiлмедi және оның ішкі ерекшелiктерi мен - өзіне тән белгілерін аңғара алмады. Сол себептi ол , , деп ... бере ... бiр жанр деп ... жыр ... Г. Н. Потанин архивтерiнде де бар. Ол жазып алған жырының ... 1972 жылы ... атты ... ... көрдi.
Ал Томск архивiндегi материалдарда Г. Н. Потанин ХV ғасырда өмiр сүрген Бөгенбай, Жанбай, Боран-Бердiқожа батырларды атап, олар ... да ... бар ... ... Эпос пен ... ... көп зерттеген Потанин кейбiр салыстырмалы еңбектерiнде Шыңғыс хан, Ер-Көкше жайындағы аңыздарды пайдаланады. ... ... өлең ... ... ... ... және оларды дербес жанр ден санамаған.
Тарихи адамдар мен оқиғаларға байланысты әңгiмелер, аңыздар, прозамен берiлген жыр мазмұндары революциядан бұрын газетiнде де ... ... ... Бұл ретiнде әйгiлi пен туралы әңгiмелердi атауға болады. Газетте бұлар проза түрiнде ... ... ... ... ... мен ... айрықша назар аударылған.
Қолда бар деректерге қарағанда, тарихи жырлар мен әңгiме, аңыздарды Ә. ... та ... 1920 жылы Ә. ... ... ... ... экспедициясы материалдарының есебiнде (), (), (),

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи аңыздар, тарихи жырлар және олардың рухани жағынан маңызы9 бет
Тарихи аңыздар, тарихи жырлар және олардың рухани маңызы6 бет
Батыс Қазақстан өңірінің фольклоры (әпсана-хикаяттар, аңыздар, шешендік сөздер, тарихи өлеңдер, тарихи жырлар, айтыстар, дастандар)148 бет
Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері12 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Атмосфералық ауа гигиенасы14 бет
Ақпараттық технология. Оның ұғымы, мақсаты, принциптері, түрлері6 бет
Биогеоценоз және экожүйе туралы түсінік15 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жылу энергетикасы және қоршаған орта6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь