Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары. Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы. табиғи ресурстардың классификациясы. Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы. Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері


І.Кіріспе.
ІІ.Негізгі бөлім:
а)В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.
в)Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы.
с)Табиғи ресурстардың классификациясы.
д)Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы.
ІІІ.Қорытынды.
«Биогеохимия» терминін В.И. Вернадский енгізді. «Био» - тірі организм-дерге, «Гео» - тау жыныстарына, топыраққа, ауаға, суға жатады.
Биогеохимиялық айналым – бұл химиялық элементтердің, протоплазма-ның барлық негізгі элементтерінің сыртқы ортадан тірі организмге және қайтадан сыртқы ортаға айналуы. Бұл процеске экожүйенің биотикалық та, абиотикалық та бөлігі қатысады.
Экожүйелердегі заттар ағындарының маңызды қасиеті олардың циклділігі болып табылады.
Заттар айналымында екі бөлікті немесе екі қорды ажыратады:
1.қол жетпейтін (резервтік) қор – негізінде тірі организмдермен байланыссыз қрзғалатын заттың үлкен массасы; биотикалық фазадан өтпейді (мысалы, көміртектің резервтік қоры – бұл атмосферадағы, мұхиттағы, атқылаған тау жыныстарындағы, кальций карбонаты, көмір, мұнай түзілім-деріндегі органикалық емес қосылыстар);
2.қол жетерлік (айырбас) қоры – организмдер мен олардың тікелей қоршаған ортасы арасындағы жылдам айырбасты сипаттайтын кірі, бірақ аса активті қор; заттар биотикалық фазаға енгізілген (мысалы, көміртектің айырбас қоры – бұл активті көміртек массасы, ол көмірсулары бар фотосинтез процесінде ассимиляцияланады, сонан соң өсімдіктердің тыныс алуына қайта жұмсалады).
Жалпы алғанда биосфера үшін биогеохимиялық айналымдарды екі негізгі түрге бөлуге болады:
1.атмосферада немесе гидросферада резервтік қоры бар газ тәрізді заттар;
2.жер қыртысында резервтік қоры бар жауын-шашын циклі.
1.А.К.Бродский.Жалпы экологияның қысқаша
2.Оспанова. Экология.
3. Экология және табиғатты тиiмдi пайдалану: Оқулық / Ә.С.Бейсенова және т.б.- Алматы: Ғылым, 2004.- 328 б.
4. Үпішев Е.М. Табиғатты пайдалану және қоршаған ортаны қорғау : Оқулық /- Алматы : Экономика, 2006. - 480 б.
5. Ұ.Б.Асқарова, Экология және қоршаған ортаны қорғау, Алматы, 2007
6. Ж.Ж.Жатқанбаев, Экология негіздері, Алматы, 2004

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




 Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік униврситеті

СӨЖ

Тақырыбы: Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің
негізгі биогеохимиялық заңдары. Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға
түсетін салмақтың артуы. Табиғи ресурстардың классификациясы. Адамзат
қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы. Табиғатты ұтымды
пайдалану негіздері

Орындаған:Науырызбек С.
Топ: ХН-501
Тексерген:
Жексенаева А.Б.

Семей қаласы, 2015 ж

Жоспар:
І.Кіріспе.
ІІ.Негізгі бөлім:
а)В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.
в)Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы.
с)Табиғи ресурстардың классификациясы.
д)Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы.
ІІІ.Қорытынды.

І.Кіріспе.
Биогеохимия терминін В.И. Вернадский енгізді. Био - тірі организм-
дерге, Гео - тау жыныстарына, топыраққа, ауаға, суға жатады.
Биогеохимиялық айналым – бұл химиялық элементтердің, протоплазма-ның барлық
негізгі элементтерінің сыртқы ортадан тірі организмге және қайтадан сыртқы
ортаға айналуы. Бұл процеске экожүйенің биотикалық та, абиотикалық та
бөлігі қатысады.
Экожүйелердегі заттар ағындарының маңызды қасиеті олардың циклділігі болып
табылады.
Заттар айналымында екі бөлікті немесе екі қорды ажыратады:
1.қол жетпейтін (резервтік) қор – негізінде тірі организмдермен байланыссыз
қрзғалатын заттың үлкен массасы; биотикалық фазадан өтпейді (мысалы,
көміртектің резервтік қоры – бұл атмосферадағы, мұхиттағы, атқылаған тау
жыныстарындағы, кальций карбонаты, көмір, мұнай түзілім-деріндегі
органикалық емес қосылыстар);
2.қол жетерлік (айырбас) қоры – организмдер мен олардың тікелей қоршаған
ортасы арасындағы жылдам айырбасты сипаттайтын кірі, бірақ аса активті қор;
заттар биотикалық фазаға енгізілген (мысалы, көміртектің айырбас қоры – бұл
активті көміртек массасы, ол көмірсулары бар фотосинтез процесінде
ассимиляцияланады, сонан соң өсімдіктердің тыныс алуына қайта жұмсалады).
Жалпы алғанда биосфера үшін биогеохимиялық айналымдарды екі негізгі түрге
бөлуге болады:
1.атмосферада немесе гидросферада резервтік қоры бар газ тәрізді заттар;
2.жер қыртысында резервтік қоры бар жауын-шашын циклі.
Биосферадағы негізгі биогенді заттар айналымдарын қарастырамыз.
• Су айналымы. Су – кез келген тірі организмдер құрамындағы қажетті зат.
Негізгі масса – су планетада гидросферада шоғырланған. Су қоймалары
бетінен булану атмосфералық ылғал көзін білдіреді; оның шықтануы жауын-
шашындар тудырады, су ақырында олармен мұхитқа қайтып келеді. Бұл
процесс Жер бетіндегі судың үлкен айналымын құрайды.Жеке экожүйелер
шегінде үлкен айналымды күрделілендіретін және оның биологиялық
маңызды бөлігін қамтамасыз ететін процестер жүзеге асырылады. Қағып
алу процесінде өсімдік жауын-шашын бөлігінің жер бетіне жеткеннен
бұрын атмосфераға булануына мүмкіндік туғызады. Топыраққа жеткен жауын-
шашын суы оған сіңеді және не топырақ ылғалы түрлерінің бірін түзеді,
не беттік ағындыға қосылады; жартылай топырақ ылғалы капиллярлар
бойымен үстіңгі бетке көтерілуі және булануы мүмкін. Ылғал топырақтың
аса терең қабаттарынан өсімдіктер тамырларымен сіңіріледі; оның бір
бөлігі жапыраққа жетеді және атмосфераға транспирацияланады.
Эвапотранспирация – бұл судың экожүйеден атмосфераға жиынтық берілуі. Оған
физикалық буланатын су да, өсімдіктермен транспирацияланатын ылғал да
кіреді. Транспирация деңгейі әр түрлер үшін және әр түрлі ландшафт-
климаттық аймақтарда әр түрлі.Егер топыраққа сіңген судың мөлшері оның
ылғал сыйымдылығынан жоғары болса, ол грунттық сулар деңгейіне жетеді және
олардың құрамына кіреді. Жер астындағы ағынды топырақ ылғалын гидросферамен
байланысты-рады.Сонымен, судың экожүйелер аралығындағы айналымы үшін қағып
алу, эвапотранспирация, инфильтрация және ағынды процестері аса
маңызды.Жалпы алғанда, су айналымы көміртектен, азоттан және басқа элемент-
терден айырмашылығында судың жинақталмауымен және тірі организмдерде
байланыспай, экожүйелер арқылы шығынсыз дерлік өтуімен сипатталады; экожүйе
биомассасын қалыптастыруға жауын-шашындармен түсетін судың тек 1%-ға жуығы
ғана пайдаланылады.
• Көміртек айналымы. Табиғатта көміртек көптеген түрлерде, соның ішінде
органикалық қосылыстар құрамында бар болады. Осы элементтің биогенді
айналымының негізінде жатқан органикалық емес зат, - СО2көмірқышқыл
газы. Табиғатта көмірқышқыл газы атмосфераның құрамына кіреді, сондай-
ақ гидросферада ерітілген күйде болады. Көміртек фотосинтез процесінде
органикалық заттар құрамына кіреді, оның нәтижесінде СО2 және Н2О
негізінде қант түзіледі. Әрі қарай биосинтездің басқа процестері осы
көмірсуларды аса күрделілерге (крахмал, гликоген), сондай-ақ
протеидтерге, липидтерге және т.б. түрлендіреді. Осы қосылыстардың
барлығы фотосинтез-дейтін организмдер трактарын құрып қана қоймай,
сонымен бірге жануарлар мен жасыл емес өсімдіктер үшін органикалық
заттар көзі болады.Тыныс алу процесінде барлық организмдер күрделі
органикалық заттарды тотықтырады; бұл процестің соңғы өнімі, СО2,
сыртқы ортаға шығарылады, онда фотосинтез процесіне қайта қатыстырылуы
мүмкін.Тірі организмдер тіндерінің құрамында көміртек бар органикалық
қосылыстары олар өлген соң организмдермен – редуценттермен биологиялық
ыдырауға ұшыратылады, оның нәтижесінде көміртек көмірқышқыл түрінде
айналымға қайта түседі. Бұл процесс топырақтық тыныс алудың мәнін
құрайды.Көміртектің көп бөлігі мұхиттарда болады. Атап айтқанда
атмосферадағы СО2 мөлшері осы көміртекке байланысты болады. Мұхит
ауадан көмірқышқыл газының артығын жұтады, оның нәтижесінде
карбонаттық және бикарбонаттық иондар түзіледі. Кері процесс те бар
болады, оның барысында көмірқышқыл газы мұхиттардан атмосфераға
бөлінеді. Сонымен, мұхит СО2 концентрациясын атмосферада
индустриализация факторы (СО2атмосфераға лақтырыстары, ормандарды
кесу) араласпағанша сақтайды. 1.10-суретте табиғаттағы көміртек
айналымы процесінің сұлбасы көрсетілген.
• Азот айналымы.Азот атмосферада газ түрінде болады. Атмосфералық азот
оны органикалық қосылыстар мен нитраттарда белгілеу қабілетін
иеленетін бактериялар мен балдырлардың тіршілік әрекетінің арқасында
ғана тірі материяның бөлігі болады. Ірі бұршақ тұқымдас өсімдіктер
(беде, жоңышқа, соя, ақ акация) тамырларында шағын түйнектер түзіледі,
оларда азотты белгілейтін бактериялар тіршілік етеді.Азоттың бір
бөлігі теңіздер мен мұхиттардың терең түптік түзілімдерінде шөгіп,
айналымнан шығады, алайда бұл шығынның орны жанар таулар атқылағанда
азоттың бөлінуімен толығымен дерлік толтырылады.Жануарлар мен
өсімдіктер азотты нитраттар түрінде жұтады. Азоттың көп бөлігі аммиак
түзетін бактериялардың көмегімен тірі жүйелерге түседі. Аммиак тірі
заттың ыдырауы процесінде бөлінеді. Алдымен – нитриттер, сонан соң
нитраттар түзіледі. Кейбір бактериялар газ тәрізді азотты бөліп,
нитраттарды ыдырату қабілетін иеленеді.Адам қоршаған ортаға оның ауыл
шаруашылықтық (тыңайтқыштар енгізу) және өнеркәсіптік (пайдаланылған
газдар, кәсіпорындар лақтырыстары) қызметінің нәтижесінде айналатын
жаңа нитраттар мен азоттың газ тәрізді оксидтерін енгізіп, азот
айналымына әсер етеді.
• Биогенді катиондар айналымы. Тірі организмдердің зат алмасу
процестеріне әр түрлі катиондар қажетті қатысады. Олардың кейбіреулері
аса көп мөлшерде болады және сәйкесінше макроэлементтеркатегория сына
жатады. Натрий, калий, кальций, магний осындай. Басқалары аз (құрғақ
заттың миллиондаған үлестері), бірақ, соған қарамастан, өмірлік қажет
мөлшерде болады. Бұл темір, мырыш, мыс, марганец және т.б. катиондары,
олар микроэлементтерге жатады.Құрлы қтағы биогенді катиондардың басты
көзі топырақ болады, олар тау жыныстарының бұзылуы процестерінде
түседі. Тамыр жүйесі арқылы олар – өсімдіктерге, ал өсімдік ұлпалары
құрамында өсімдікпен қоректенетін организмдерге және қорек
тізбектерінің жоғарғы буындарына түседі. Жануарлар бұл элементтерді
жартылай және тікелей топырақтан алуы мүмкін (сортаң-дану процесі).
Экскременттерді және өлі организмдерді минералдандыру биогенді
элементерді топыраққа қайтарады және оларды қайта айналымға енгізу
үшін қолайлы етеді. Осы қарапайым цикл өзендерге және сонан соң
теңіздерге беттік ағатын биогенді элементтердің шығарылуымен бұзылады.
Катиондардың топырақтан жаңбыр суларымен сілтісіздендірілуі
өсімдіктердің тамыр жүйелерінің әлсіреуіне әкеледі. Ауыл
шаруашылығында астықты жинағанда биогенді элементтердің шығарылуы
болмай қалмайды; оның орнын органикалық және минералдық тыңайтқыштарды
енгізу арқылы толтыру проблеманы жартылай ғана шешеді.
a) В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.
Биосфера туралы тұтас ілімнің негізін салған көрнекті орыс ғалымы,
геохимик  В.И.Вернадский (1863 – 1945) болды. Ол Жердің химиялық құрылысын
тіршілік химиясымен байланыстыра отырып, жер бетін өзгертудегі тірі
ағзалардың рөлін ашып берді. В.И.Вернадский оларды тірі заттар деп
атаған. В.И.Вернадский биосфера туралы ілімін қазіргі дүние жүзінің
ғалымдарына толығымен мойындатты.
Сонымен, эволюция барысында Жер  ғаламшарының айналасындағы тірі ағзалардың
тіршілігіне қажетті және қолайлы ерекше қабық немесе биосфер пайда болды.
Қазіргі замандағы биосфера өзіне  литосфераның жоғарғы жағын және
атмосфераның төменгі жағын толығымен,  гидросфераны да енгізеді.
Гидросфера – жер ғаламшарындағы барлық су айдындарын құрайды. Оған жер
бетін алып жатқан мұхиттар мен теңіздер, өзендер мен көлдер, жерүсті және
жерасты суларын жатқызады. Гидросферада тірі ағзалар массалары біркелкі
орналаспаған. Негізгі масса, фитопланктондар су үстінің (50-80 мертлік
қабаттарында) күн сәулесі түсетін, соның нәтижесінде фотосинтез процесі
жүретін қабаттарында кездеседі. Тірі ағзалар сондай-ақ11 км. тереңдікте де
кездеседі (Мариан қазаншұңқырында погонофорлар кездескен).
Литосфера – (грекше –литос — тас) жер шарындағы құрлықтың беткі қыртысты
қатты қабығы. Литосфера қабатында тірі ағзалар 2-3 км.тереңдікте де
таралған.
Жердің ауа қабаты атмосфера деп аталады. Құрлықтың  үстіңгі 100км 
биіктікке дейінгі бөлігінде атмосфера қабаты орналасқан. Оның шеті жер
бетіндегі тірі ағзалардың тіршілігін Күннің  ультракүлгін сәулелерінен
қорғайтын ерекше қабат — озон  қабатымен шектеседі, оның тіршілік үшін
маңыздылығына байланысты озон қорғаны деп те атайды.
Сонымен, биосфера жердің үш қабатындағы (гирдросфера, литосфера, атмосфера)
тірі ағзалар тіршілік етеді (В.И.Вернадский бойынша, тірі денелер).
в) Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы.
Қалаларда, әсіресе, өнеркәсіп, өндіріс орындары бар қалаларда ауа
атмосферасының  ластануынан экологиялық қауіп деңгейі артып отыр. Өскемен,
Риддер, Алматы, Шымкент, Ақтөбе, Теміртау секілді қалалар сол бұрынғы
ластанған күйлерінде. Ал қоршаған ортаны ластаушы-қазандықтарға айналып
отырған ең ірі өндіріс бірлестіктері: Балқаштүстіметалл комбинаты ,
Востокказмет филиалының Мыс-химия комбинаты және Қазақмыс
корпорациясы. Мұндай кәсіпорындарға министрлік тарапынан тиісті шаралар
қолданылуда.
с) Табиғи ресурстардың классификациясы.
Табиғи ресурстар - адамның өз мұқтажын қамтамасыз ету және көздеген
мақсатына жету үшін пайдаланатын қоршаған ортадағы заттардың,
құбылыстардың, табиғи денелердің жиынтығы. Оларға ауа, күн, жел, су, жер,
орман, табиғи құрылыс материалдары, пайдалы қазбалар және т.б. жатады.
Табиғи ресурстардың бірінші белгісі - олардың түрі.Бұл белгіге сәйкес
олар табиғи құбылыстар (күн энергиясы, жел, мұхиттардағы су деңгейінің
көтерілуі мен судың қайтымы), өсімдіктер әлемі, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы.Табиғи ресурстардың классификациясы.Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы.Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері
Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.Табиғи ресурстардың классификациясы
Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар
Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар туралы
Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары
Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы. Ғаламдық биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары
Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері
Экожүйелердің біртұтастығы және орнықтылығы.В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары
Адамзат қоғамының табиғи ресурстары мен қамтамасыз етілу проблемалары
Табиғи ресурстар және табиғатты ұтымды пайдалану
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь