Қазақстанда өсірілетін сүтті-етті бағыттағы ірі қара тұқымдары

Кіріспе

Негізгі бөлім

Сүтті. етті бағытта өсірілетін ірі қара мал тұқымдары

Етті бағытта өсірілетін ірі қара мал тұқымдары

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Ірі қара экономикалық және табиғи жағдайларға қарай әр түрлі бағытта өсіріледі. Егер халыққа сүт және сүт өнімдері барынша қажет болса, онда сол аудандарда (ірі қалалар, өнеркәсібі өркендеген қыстақтар, облыс және аудан орталықтарының маңы) сүтті бағыттаға мал өсіріледі. Бұл аймақтағы шаруашылықтардың ірі қара табынында сиырдың өзіндік үлесі үлкен, сүттілігі де жоғары болады. Сүт өндіретін шаруашылықтар сатылатын сүттен пайда табады. Сүтті бағыттағы сиырлар өсіру етті бағыттағы сиырларға қарағанда интенсивті жүргізіледі. Сондыұтан да азықпен, қора жаймен барынша жақсы қамтамасыз етіледі.
Сүт өндіретін шарушалықтарда ірі қараға арнайы қора салынып оларды механикаландыру, электрлендіру жағы талапқа сай жүргізіледі. Жайылымы шүйгін, суы мол аудандарда етті бағыттағы сиырлар өсіріледі. Етті бағыттағы малдан алынатын ең басты өнім – ет.
Етті бағыттағы мал өсіретін шаруашылықтардың табынындағы сиырдың өзіндік үлесі 30% айналасында болады. Бұл аудандарда мал көбінесе табиғи азықтар мен егістік қалдықтарын пайдаланады.
Сонымен қатар, кейбір сүтті бағыттағы мал өсіретін аудандарда да ет өндіруді арттыру үшін етті бағыттағы тұқым бұқалары мен сүті аз сиырлар будандастырылады.
Ірі қараны аудандастыруға ертеден қалыптасқан табиғи, экономикалық және зоотехникалық жағдайлар негіз болады. Осылардың ішінен ең маңыздысы – сол аймақта қалыптасқан экономикалық жағдайлар.
Ірі қараны аудандастыруға ертеден қалыптасқан тигізетін әсері аз. Ірі қараның адам шығарған сүтті түұымдары азық жеткілікті және күтімі жақсы болса қай жерде де өсе береді. Сондықтан ауа райы олардың таралуына шешуші әсер ете алмадйды.
Зоотехникалық жағдайларға келетін болсақ, жерсіндіруге әкелінген малдың сол жердегі жергілікті малды жақсартуға әсері тисе және әкелінген мал жергілікті малды жақсартуға ұзақ уақыт пайдаланылса, оны сол ауданға жоспарлы тұқым деп есептеген жөн. Тек қана әкелінген мал сол аймаққа қалыптасқан, экономикалық жағдайларға және сүт сауу технологиясына төзе ме, жоқ па соны ойлау керек.
Мал саны зоотехникалық жұмыс үшін жеткілікті болуға тиіс. Өйткені жоспарлы тұқым малы неғұрлым көп болған сайын, оны сұрыптап, тезірек жетілдіруге жағдай да туады.
1. Қ.Ш. Нұрғазы. Мал шаруашылығы негіздері. Практикум: Оқу құралы – Алматы, 2008.
2. Б.Б Ысқақбаев. Сиырды қолда өсіру оқу құралы- Алматы, Қайнар, 1987-114 бет
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ               ... ...  ... АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК
УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
ТАҚЫРЫБЫ: Қазақстанда өсірілетін сүтті-етті бағыттағы ірі қара ... ... ... ... А.Б
Семей 2015
Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
Сүтті- етті бағытта өсірілетін ірі қара мал тұқымдары
Етті бағытта ... ірі қара мал ... ... ... қара ... өнім ... ... аудандастырыу принциптері.
Ірі қара экономикалық және табиғи жағдайларға қарай әр түрлі бағытта өсіріледі. Егер ... сүт және сүт ... ... ... ... онда сол ... (ірі қалалар, өнеркәсібі өркендеген қыстақтар, облыс және аудан орталықтарының маңы) сүтті бағыттаға мал өсіріледі. Бұл ... ... ірі қара ... ... ... ... ... сүттілігі де жоғары болады. Сүт өндіретін шаруашылықтар сатылатын сүттен пайда табады. Сүтті бағыттағы сиырлар өсіру етті бағыттағы сиырларға қарағанда интенсивті ... ... да ... қора жаймен барынша жақсы қамтамасыз етіледі.
Сүт өндіретін шарушалықтарда ірі қараға арнайы қора салынып оларды механикаландыру, электрлендіру жағы ... сай ... ... ... суы мол ... етті бағыттағы сиырлар өсіріледі. Етті бағыттағы малдан ... ең ... өнім - ... ... мал өсіретін шаруашылықтардың табынындағы сиырдың өзіндік үлесі 30% айналасында болады. Бұл аудандарда мал көбінесе табиғи азықтар мен егістік қалдықтарын пайдаланады. ... ... ... ... бағыттағы мал өсіретін аудандарда да ет өндіруді арттыру үшін етті бағыттағы тұқым бұқалары мен сүті аз ... ... ... қараны аудандастыруға ертеден қалыптасқан табиғи, экономикалық және ... ... ... ... Осылардың ішінен ең маңыздысы - сол аймақта қалыптасқан экономикалық жағдайлар.
Ірі ... ... ... ... ... ... аз. Ірі қараның адам шығарған сүтті түұымдары азық ... және ... ... ... қай ... де өсе ... ... ауа райы олардың таралуына шешуші әсер ете алмадйды.
Зоотехникалық жағдайларға келетін болсақ, жерсіндіруге әкелінген малдың сол жердегі жергілікті малды жақсартуға ... тисе және ... мал ... ... ... ұзақ ... ... оны сол ауданға жоспарлы тұқым деп есептеген жөн. Тек қана әкелінген мал сол аймаққа қалыптасқан, экономикалық жағдайларға және сүт сауу ... төзе ме, жоқ па соны ... ... ... саны ... жұмыс үшін жеткілікті болуға тиіс. Өйткені жоспарлы тұқым малы неғұрлым көп болған сайын, оны ... ... ... ... да ... ... бір ... үстіне екінші тұқым әкеліп жерснідірудің немесе мал санын арттырудың қажеті жоқ. ... ... ... ... ... қырдың қызыл сиырын әкелууге болмайды.
Әкелінсе де ... ... ... ... жоқ ... және санының аздығына байланыста сол өңірдегі малды жақсартатын тұқым деп тануға ... ... ... тұқымды таңдау үшін алдымен оқымыстылармен, мамандармен ақылдасқан жөн.
Ірі қара тұқымдары
Қазіргі кезде елімізде өсірілетін сүтті бағыттағы ірі қара ... ... 4 ... ... ... ірі ... қара ала, қызыл, қоңыр, сары ала тұқымдары. Сүттібағыттағы ірі қара қатарына ... ... ... ... ... және ... да ... жатады.
Біз сүтті, етті немесе қос бағыттағы ірі қара ... ... тек қана ... ... ... тараған немесе әр түрлі мақсатпен өсірілетін, әйтпесе будандастыруға әкелінген тұқымдар жөніндн айтпақпыз.
Етті бағыттағы ірі қара шығу тегіне ... ... ... ... шыққан тұқымдар (герефорд, абердин-ангус, галловей); Франция-Италияда шыққан (шароле, лимузин,киан) тұқымдары; АҚШ-та (санта-гертруда) және бұрыңғы ... ... ... ... (қазақтың ақ бас тұқымы, қалмақ тұқымы).
Ірі қараның сүтті бағыттыағы тұқымдары
Қара ала тұқым тобы
Қара ала тұқым. Қазан революциясына дейін қара ала ... тек ... бойы ... және Саратов губернияларында өсірілген.
Қара ала тұқымының ірі қара ішіндегі орны үлкен. 1925 жылы қара ала ... ... ... жоспарлы тұқым болып қабылданды. 1930 жылдан бастап Германиядан, Нидерландиядан, Эстониядан, Швециядан әкеліне бастады. ... ... жыл ... мал басы ... әсіресе будандарының саны өсті. Мысалы, 1935 жылы 35475 бас ... 1936 жылы 316400, 1951 ... 1965 жылы 216709, ал 1974 жылы 1196000 ... ... ... 1974 ... ... жоспардағы тұқым малы ішіндегі үлесі 19% шамасында болды.
Қара ала ... ... ... 3 кезеңге бөледі. 1 кезенде (1930-1940 жылдар) қара ала тұқым малын өсіруге ... ... ... ... қара ала тұқым бұқаларымен сіңіре будандастырды. Мысалы, Ресейдің орталық аудандарында өсірілетін холмогор, симментал тұқымдарын, Сібірде жергілікті ірі қараны, ... ... ... ... ...
Бұқалармен бірге әкелінген сиырлар арнайы құрылған шаруашылықтарда өз ішінде өсіріледі.
Шығыс Пруссия тармағын өсіретін шаруашылықтар ... , ... ал ... ... ... ... ... , , , Борска ферма, >, тұқыммал совхоздары белгілі. Осы мезгіл ішінде , , рассадниктері құрылды. 2 кезеңде ... ... яғни 1940 ... ... ... 24 ... тұқымы бұқалары әкелінді де, олар , , совхоздарында топтастырылды. Бұл бұқалар Пруссия және Эстония тармағы бұқаларының қаны бар сиырларға ... ... ... 2 ... асылдандыру жұмысы мал сүтін көтеруге, сыртқы пішінін, тұқымдық қасиетін жақсарта түсуге бағытталды. Бірақ сиыр сүтінің майлылығының өсуіне көңіл бөлінбеді.
Голланд тұқымы. ... ең кең ... ірі қара ... Ол ... ... елде ... Саны ... қай тұқыммен салыстырғанда да көп.
Голланд жерінен бастау алған бұл тұқымның шығуына елдің географиялық ... ... ... шыға алатындығы, сауда жасауғы ыңғайлылығы және ірімшік пен сары майға деген сұраныстың ... әсер ... ... ақ ауа райының жұмсақтығы, жауын- шашының көп болуы, қыс ... ... ... жағалауындағы көк майса жайылым да жағдай жасады.
Голандияда қара ала, ... ала және ... деп ... үш ірі қара ... өсіріледі. Солардың арасында ең сүттісі қара ала тұқым өте көп тараған.
Голланд тұқымы Англияда, Францияда, ТМД-да, Жапония, АҚШ, Канадада және тағы ... ... ... Бұл ... таза ... ... ол фриз ... голштино- фриз деп аталады.
Кезінде , көп уақытқа дейін голланд ... ... ғана ... оның ... сүтінің майлылығына көп көңіл бөлінеді. Соның салдарынан XIX ғасырдың бірінші жартысында бұл тұқым сүтінің ... ... дене ... ... мал ... ... ... Осыдан соң мал тұқымын асылдандыру жұмысын қайта қарау керек болды.
Қазіргі кездегі голланд тұқымы малының дене ... ... ... ... ... ғасырдың бірінші жартысында өсірілген малдан мүлде өзгеше. Малдың тұрқы қысқалау, жұмыр. Бұлшық еттері жақсы дамыған. Сиырдың дене ... ... ... 132-135 см, ... ... - 132-133 см, ... салыңқылығы 72-74 см, кеудесінің кеңдігі - 44-46 см, ... ... ... 156-156 ... ... салмағы 550-580 кг. Ең ірі сиырының салмағы 800 кг. Бұқасының салмағы 800-1200 кг. Еркек бұзауының ... ... 38 кг, ... бұзауының салмағы 35 кг.
Голштин тұқымы. АҚШ пен Канадада және ... ... қара ала ... сиырларын сүттілігіне және салмағына қарай сұрыптау жүргізіледі. Бұл елдерде бұзау өсіру технологиясы, сиырды азықтандыру және күту де ... ... ... ... АҚШ пен ... сүті де, ... да, сырт ... де, желіні де, сиымдылығы да өзгеше қара ала тұқым малы өсірілді.
Голштин тұқымы сиырларының салмағы 670-700 кг. Ішінара 1000 кг да ... ... ... 900-1200 кг. ... салмағы 1250 кг жетеді. Еркек бұзауының туғандағы салмағы 44-47 кг, ұрғашы бұзауы 38-42 кг ... ... ... түсі қара ала ... ... ... ... құйрығының ұшында ақ қылшық жүн кездеседі. Қызыл ала түсінің де кездесуі де мүмкін. ... ... ... 143-145 см, ... ... биіктігі 158-160 см, кеудесінің салыңқылығы 96 см, кеудесінің еңдігі 65 см бөксесі ұзын, кең, дене.
Эстон қара ала тұқымы. ... ... ... өркендеген аудандарда шығарылған. 1930 жылдары эстон тұқымы малын ұстайтын шаруалар ... ... ... ... ... сиырлары пайдалана бастады. Осы жұмыстың қорытындысында сүттің майлылығы ... ... ... тұқымы малының тұқыммал кітабы 1885 жылдан басталды. 1951 жылы жеке тұқым болып бекітілді. Эстон қара малы ... ... ... Дене ... ықшам, мығым, сүйегі мықты, басы жеңіл, кеудесі орташа, жотасы түзу, бөксесі ұзын, түзу, кең. ... ... ... ... ... ... орташа. Шоқтығының биіктігі 120-130 см, кеудесінің салыңқылығы 69-70, кеңдігі 42,8-43,4, кеудесінің қиғаш ұзындығы 155-157 см, кеуде орамы 198 см, жіліншік ... ... ... ... Бұл ірі ... ... ең көп тараған тұқымының бірі. Жергілікті сиырларды ... ... ... баллум тұқымдары малымен будандастыру нәтижесінде шығарылған. Бұл тұқымның шығуына 1895 жылдары ұйымдасқан бақылау одағы да әсер етті. 1945 жылы ... ... ... ... тексеретін станциялар ашылды. Сиырларды ірі, дене бітімі мықты, кеудесі салыңқы, денесі ұзын, сирақтары қысқалау, денесіне сай, бөксесі кең, ... ... ... ... ... ... Бұлшық еттері, сүйектері жақсы дамыған.
Сақа сиырының сүттілігі 5800кг. Мал тез ... 12 ... ... салмағы 420 кг, 15 айында 500 кг, 18 айында 600 кг, сойыс шығымы 57-60. ... ... ... ... Азықтандыру жағдайын және күтімін жақсарта отырып, латыштың жергілікті сиырын ангельн және ... ... ... ... ... ... ... Латыштың қоңыр қызыл тұқымы және оған туыстас Эстонияның, Литваның ... ... ... 1892 жылы ... ... есепке алатын бақылау одағының құрылуы, 1885 жылдан бастап тұқыммал кітабы мен таза қанды малды тіркеу кітабының ... ауық - ауық ... ... таза ... ... топтастыратын пунктердің орналасуы әсер етті. Латыштың қоңыр қызыл тұқымы малының сырт ... ... Дене ... ... сүтті сиырларға тән, мықты. Биіктігі орташа, сиырының ... ... 125-127 см, ... ... 156-157 см. ... ... ... Бұл сүтті бағыттағы сиыр. Украинаның оңтүстігіне тән қуаң да континенталды жер жағдайы мен ауа ... ... ... Бұл ... малы оңтүстіктің қапырық ыстығыныа да, ерте қурап, қатқылданатын шөбі сирек жайылымына да төзімді. Жерсінуге бейім және төзімділігінің нәтижесінде қырдың қызыл ... тек ... ғана емес ... ... де, ... да, ... да кең тараған. Қазақстанда 1994 жылдың ақпанында 402164 қырдың ... ... ... Саны ... ... 2-ші орын алады. Ал Украинада 1-ші орында. Қазіргі кезде қырдың қызыл сиыры сүтті ... ... ... ең ... бірі. Қазақстанда Қарағанды, Ақмола, Солтүстік Қазақстан, Жезқазған және т.б ... ... ... ... ... ... тұқымы. Швейцарияның өнімі аз, кеш жетілетін, желіні кішкене жергілікті сиырынан шығарылған. Ұзақ жылдар бойы азықтандыру жағдайын жақсарту, өз ішінде өсіру, ... ... ... ... осы ... малға тән тұқым шыққан. Сонау 1897 жылы швиц тұқымы малын өсіретін қоғам құрылған. Швиц тұқымы отанында тау және тау ... малы ... ... Тау ... ... ... 550-600 кг, етек ... 650-690 кг, бұқасы-1000 кг тартады. Швиц малын жетілдіре түсудің нәтижесінде оның сүттілігі және сүтінің майлылығы жақсарады. Қазіргі кезде отанында швиц ... ... ... майлылыгы 3,87 %сүт белогы 3,4%.
Швиц тұқымы Австрия, Франция,Италия,АҚШ, Испанияда өсіріледі.
Осы елдердің ... ... швиц ... сүттілігін жетілдіріп,жергілікті жерде жаңа тип шығару, жергілікті сиырлармен будандастырып,оның сүттілігін көтеру көзделген.Мысалы АҚШ-та бақылау тобынан 5033кг сүт сауылған. ... ... 15822 кг сүт ... ... 4,53%.
Кострома тұқымы.Кострома облысының Караваево тұқыммал заводы мен басқа да түрлі тұқыммал фермаларында шығарылған. Өткен ... ... ... ... ірі ... ... және Бабаев атты екі түрлі тобы болды. Бабаев тобы жергілікті сыиырларды альгаус ... ... ... алынған будандардан тұрады.
Кострома тұқымы бұзаулары салқын бөлмеде интенсивті өсіру нәтежесінде шығарылды .Бұл жеке тұқым болып 1944 жылы ... ... ... ... ... Ері С.И.Штейман,Кострома мемлекеттік рассаднигінің сол кездегі ... ... ... ... тұқымы.Қазақстан жане Қырғызстан тұқым мал шаруашылықтарында жергілікті сиырларды швиц тұқымының бұқасымен будандастырып шығарылған.Жұмыстын соңғы жылдарында кострома тұқымы да ... ... ... мол ... ... ... ... отын пайдалануға бейім тұқым шығару мақсат етіп қойылды. Көңілден шыққан екінші буын өз ішінде будандастырылды,ал будандарды сүттілігі және дене ... ... ... әр ... малы ... ... отырды. Алатау тұқымының малы ықшам денелі, сүйегі мықты, бұлшық еттері жақсы жетілген. Басы мен мойыны денесіне сай, етті. Шоқтығы, арқасы, ... ... ... Қарыны аумақты, бөксесі түзу. Сирағын дұрыс басады, мықты.
Сары ала тұқымдар
Симментал тұқымы. Өте ертеде пайда болған тұқым. Симментал маоының ата тегі ... V ... ... ... ... азықтандыру жағдайын жақсартып, сұрыптау және жұптау жұмысы негізінде өте ерте ... ... ... ... аты Симм өзенінің жағасында шығарылғандықтан қойылған. Тұқымның пайда ... ... ... ... та ... ылғалы мол ауа райы. Альпі тауларының балаусаға бай жайылымы және Швейцарияның басқа елге асыл тұқымды мал, сапалы сиыр етін ... әсер ... ... мал ... ... де, еттілікті де сіңірген. Малдың өзіндік үлесі Европа елдерінде 22%-тен астам. Мал саны 44 млн-ға ... Түсі сары ала, ... ала, ... ала, ... ... таза ... ... айналасы, мүйізінің ұшы қызғылт келеді, ал басқадай түсті болса таза қанды болмағаны. Бұзауының туғандағы ... 35-45 кг, тез ... ... ... ... ... аты - ... яғни Ла-Манш шығанағындағы аралдың атымен аталған. Ауа райы жұмсақ, бірқалыпты қоңыр жай ... мал ... ... ... тәулік бойы жайылымда болады. Қыс айларында күндіз малды жайылымға шығарып, ... ... ... де, ірі азық, тамыр түйнек, кебек, күнжара секілді азықтармен азықтандырады. Бұл тұқымның ... ... ... ... жоқ. Тек қана ... және ... ... малын басқа тұқым малымен жетілдіре түсудің нәтижесінде шыққан деген болжам бар. Джерсей тұқымы АҚШ-та, Жаңазеландияда, Германияда, Данияда, Австралияда ... ... ... ... дене бітімі өте жақсы. Түсі ақшыл сарыдан қара қоңырға дейін ауытқиды, қара түрі де кездеседі.
Айршир тұқымы ... Аир ... ... да, ... ауа райы жағдайында шығарылған. Бұл тұқым отанының табиғи жайылымға, шабындыққа бай жағдайы дене бітімі мықты мал, оларды ауа ... ... ... ... жерлерге өсіре беруге көнбіс етіп шығаруға әсер етті. Бұл тұқым малының малы жеңіл, мүйізі үлкен, мойынының ұзындығы орташа, кеудесі салыңқы, кең, ... ... ... бұлшық еті орташа дамыған, сирақтары дұрыс басылған, буындары құрғақ. Желіні тегене тәріздес ... ... ... тірілей салмағы - 450-500 кг. Айршир тұқымының малы сүтті, көнбіс, азық талғамайды. АҚШ-та, Канадада, Жаңа ... ... кең ... 1994 ... ... ... 17481, оның ... 5234 таза қанды айршир малы болды.
Етті бағыттағы тұқымдар
Англиядан шыққан ... ... ... - ... солтүстік батысындағы жайылым шүйгін Герефорд графтығы. Тез жетілгіш және елемде кең тараған ... ... аз ... ірі ... ұзақ ... іріктеу жолымен шығарылған. Англияда өндірістің өркендеп, халықтың көп шоғырлануы етті мол өндіруді қажет етті. Соған орай Англияда асыл тұқымды етті мал ... ... ... ... ... малының сыртқы пішіні етті малға тән, сирағы қысқа кеудесі кең де терең, төстігі бөлектеніп шығып тұрады, ... ... ... ... кең. Сан еті ... жоны түзу, жүні бұйра да тығыз, қысқақарай ол ұзара түседі. Сондықтан да ... малы ... өте ... - ... ... ... ... шығысындағы Абердин және Ангус атты графтықтарда ауа райы қатал, ылғал, бірақ жайылымы отты жер ... ... Бұл ... ... күш көлігі ретінде пайдалантын қара түсті тоқал ірі қараның ... ... Бұл ... ... ... инбридинг, сыртқы пішініне қарай сұрыптау, жұптастыру, бұзауларын енесінің ... ... ... ... тегіне, бұқаларын ұрпағының сапасына қарай сынау жұмыстары да қатар жүргізілді. Абердин - ангусс ... ... ... ... ... ... Австралия, Жаңа Зеландияда, ТМД т.б елдерде өсіріледі. Абердин-ангусс малы тез және сапалы да тиімді бордақыланады. Еті жұмсақ, нәзік, дәмді, ... ... ... ... ... округінде шығарылған. Тастақ, шөбі сирек жайылым мен қатал ауа райы дене бітімі ... ... ... жағдайларға төзімді тұқымның шығуына әсер етеді.
Галловей малы тоқал, түсі - қара, қара сұр немесе ақ белдеулі қара. Жүні ... ... және ... Сирағы қысқа, тұяғы берік. Сақы сиырлары 450-500 кг, ... 700-750 кг ... ... ... ... 1000 ... дейін жетеді. Бұзаулары 7-8 ай енесімен бірге жүреді. Сиырының сүттілігі жоғары. Бұзауының енесінен айырғандағы салмағы 180-220 кг. ... малы ... ... ... орай нөсер жаңбыр, ақ боранды, қатты аязға төзімді. Соған қоса ауа райы жылы аудандардың жайылымында да өзін ... ... ... малы ... ... ... ... ТМД-да өсіріледі.
Бұрынғы Кеңес елінде 1902-1920 жылдары 43 бұқа және 213 ... ... ... ... ... ... облысында, Кеген ауданының биік тауы жайылымында жерсіндірілген.
Ірі қараның жыныстық қабілетінің қалыптасуы
Ірі қараның ... ... ... оның ... тұқым қуалаушылық ерекшеліктеріне, азықтандыру, күту сапасына және өскен ортасына тән табиғи ... да ... ... сиырлар зат алмасуының ерекшеліктеріне байланысты қарқындап өсіп, тез жетіледі де, жыныстық қабілеті ерте қалыптасып, ерте күйлейді. ... 7-10 ... күйі ... ал ... 6-7 айлығында жыныстық қабілеті қалыптасады. Сондықтан ұрғашы тайыншалар мен ... 5 ай ... соң жеке ... жөн. Себебі жас малдың бұл уақытта жыныстық қабілеті қалыптасқанымен, олардың дене ... өсуі мен ... ... әлі де жүріп жатады.
Тайыншаны бұқадан ерте шығарған жағдайда жасына жетіп, денесі толсыпаған малдың өсуі кешеуілдеп, салмақты аз ... ... ... ... сиыр ... өседі де, одан туған бұзау да өсіп - ... ... ... аз өнімді, тар кеуделі, ұзын сирақты мал болып шығады.
Сиырдың күйлеуі және оның ... ... Сиыр ... келуі жатырындағы әбден жетілген фолликул бөліп шығаратын жыныс гормондардың әсерінен болады.
Сиырдың күйті 18 сағатқа созылып, 6 ... 36 ... ... ... ... келген сиырдың мазасы кетеді, шөп-судан қалады. Соның салдарынан сүті азаяды. Егер байлауда болса, сиырдың күйтіп өткізіп ... үшін ... ... ... ... ... Күйті келген сиыр айналасындағы сиырларды иіскелеп, олар артылса қарсылық көрсетпейді. Сиырдың күйті басталардан 15 ... ... оның ... ... шұбалып жалқаяқ ағады. Бұл жағдайдың орта есеппен 30 ... ... ... Ал ... ... анылық клеткалар сиырдың күйті басталған соң 24 сағаттан кейін шығады. Демек, сиырды ұрықтандырудың ең қолайлы уақыты оның ... ... ... ... ... ... сиырдың жыныс жолдарында 8 сағаттан 24 сағақа дейін тіршілік ете ... ... ... ... 10-12 сағат салып, екі қайтара ұрықтандырған дұрыс.
Сиыр ұрықтандыру тәсілдері мен техникалары
Ұрықтандыруға дені сау, жақсы өсіп-жетілген, салмағы жеткілікті, күйіне ... сиыр мен ... ... қосылады.
Шаруашылықтарда сиыр ұрықтандырудың ең кең тараған тәсілдеріне мыналар жатады:
* ... ... ... ... ... ... ... бұқаны жекелеп қосу;
* Сиырды қолдан ұрықтандыру.
* Бұқаны ... ... ... ... бір ... бір бұқа 30-40 ... ұрықтандыра алады. Айтылған тәсіл, көбінесе етті бағыттағы мал ... ... көп ...
* ... жекелеп қосу. Алдыңғы айтылған тәсілден артығырақ. Бұқаны табыннан бөліп ұстайды.
* Сиырды қолдан ұрықтандыру. Соңғы ширек ғасырдан ... ... ірі қара қара ... кең ... ... ... Бұқа 6-8 см3 ұрық береді. Осы ұрықпен 10 сиырды қодан ұрықтандыруға болады. Демек, жылына 2000-3000 сиыр ұрықтандыруға мүмкіндік туады. Ал, 6-8 см3 ... ... ... ... ... онда бір бұқа ұрығы он мыңдаған сиыр ұрықтандыруға жетеді.
Сиырды ... қалу ... Ірі қара ... ... ... өысыр өалуы мен іш тастауының әсері зор. Сиырды қысыр қалуының басты-басты себептері мыналар: сапасы ... ... құны жоқ ... ... ... серуенге шығармау, қораны желдетпеу, ұрықтандыруды дұрыс үйымдастырмау, бұқанын ұрығын жете тексермеу, сиырдың ұрықтанған-ұрықтанбағандығын уақытылы (2ай ... соң) ... және ... ... ... аурулығы. Бұзаулаған сиырдың 1,0-1,5 ай өкен соң күйіті келмесе, ол сиырды мұқият тексеру қажет.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
* Қ.Ш. ... Мал ... ... ... Оқу ... - ... 2008.
* Б.Б Ысқақбаев. Сиырды қолда өсіру оқу құралы- Алматы, Қайнар, 1987-114 бет

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
«дәрілік өсімдіктер»7 бет
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу13 бет
Өсімдік жасушаларын биосинтездік өнеркәсіпте пайдалану6 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
Iрiмшiктi өңдiретiн және сүттi ұйытатын жабдықтардың негiзгi есептеулерi6 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Алматы облысындағы өсірілетін балықтың түрлері68 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь