Шоқан уәлиханов жайлы


ХІХ ғасырдың екінші жартысында көрінген қазақ зиялыларының бірі – үлкен қоғам қайраткері, ғалым, ойшыл, Ресей Географиялық қоғамының толық мүшесі Шоқан (шын есімі - Мұхаммедқанапия) Шыңғысұлы Уәлиханов болды. Оның қазақ халқының тарихы мен мәдениетінен алатын орны айрықша бөлек.
Шоқан Уәлиханов 1835 жылы Көкшетау уезіне қарасты Құсмұрын бекінісінде дүниеге келіп, балалық шағын Сырымбетте өткізген. Күрмеуге келмейтін қысқа, бірақ барынша мағыналы өмірін ғылым жолына бағыштаған Шоқан 1865 жылдың көктемінде (сәуір айы) қазіргі Талдықорған облысына қарасты Алтын Емел жотасының баурайында қайтыс болған.
Шоқан – Абылайдың немересі. Абылайдың бірнеше әйелі болған. Қалмақтан алған әйелінен Қасым, одан Кенесары, Наурызбай, қарақалпақ қызы Сайманнан Уәли, одан Шоқанның әкесі Шыңғыс туады.
1780 жылы Абылай Ташкент маңында дүние салған соң, патша өкіметі Уәлиді Орта жүзге хан етіп бекітеді. Уәлидің үлкен әйелінен Ғұбайдолла (Абдолла) туған. 1819 жылы оны Көкшетау қазақтары хан сайлайды. Бірақ патша өкіметінің Көкшетау қамалын салуына қарсылық білдіргені үшін Березовкаға жер аударылған. Одан соңғы тағдыры бізге белгісіз. Кейбір деректерде еліне қайтып оралды делінсе, енді бір деректерде сол жақта өлді деп көрсетіледі.
Уәлидің екінші баласы Шыңғыс жас кезінен бастап амалсыз Ресейдің дегенінде болды. Оның Зейнеп деген әйелінен Жақып, Махмұт, Мақы, Қоқым және Нүрида деген қыз туған. Зейнеп – Баянауылдағы атақты Шорманның қызы. Нүриданы Мұсаның баласы Сәдуақас алған. Мұса – Шорманның баласы.
Шоқанның өз әкесі Шыңғыс орысша білім алған, полковник, екі рет петербургке патша алдына барған. Осындай отбасында өскен Шоқан да жасынан білім жолын қуады. Алғашқы білімді Құсмұрында алады. 1847 жылы Омбыдағы кадет корпусына түсіп, оны 1853 жылы бітіріп шығады. Одан соң Омбы генерал-губернаторына қызмет істейді. 1857-1858 жылдары Қашқарияға саяхат жасап, Қытайдың алты шаһарының тарихын жазады. Осы еңбегі үшін Шоқан үлкен ғылыми атаққа ие болады. Қашқария сапарынан оралған соң, 1860 жылы Петербург университетінің шығыс факультетінде оқиды. Орыс халқының алдыңғы қатарлы зиялыларымен танысады. Бірақ Қашқария сапарынан ауырып оралғандықтан, сол жылы Көкшетаудағы еліне оралып, аға сұлтан болуға Бағаналы Ерденмен таласқа түседі. Шоқанның демократиялық көзқарасын білетін патша өкіметі оны мемлекет ісіне араластыруға қорқады. 1864 жылы Шоқан Черняев әскерімен Шымкент, Әулиеатаға дейін келіп, Алтын Емелдегі Тезек төренің аулына барады. Бұл Абылайдың Әділ деген баласының тұқымы болатын. Тезек – Ұлы жүздің аға сұлтаны. Осы Тезектің қарындасына үйленген Шоқан сол жерде құрт ауруынан өледі. Мәйіті Қоянкөз деген жерге қойылған. 1871 жылы Ташкент генералы Фон Кауфман, 1881 жылы Омбы генералы Колпаковский Шоқанның бейітіне арнайы барып, жазулы тас қойған.
Шоқан Марко Полодан соңғы Қашқарияны алғаш ашушылардың бірі, қазақтың тұңғыш ойшылы, ғалымы, ағартушы-демократы.

Дүниетанымы. Шоқан жасынан еуропалық білім алған. Кадет корпусында оқып жүрген жылдары оған Белинский ізіндегі әдебиетші Н.Ф.Костылецкий, И.В.Ждан-Пушкин, тарихшы Гонсевский, К.К.Гутковский, С.Я.Капустин сияқты оқымысталардың зор ықпалы болған. Гонсевский француз революциясын қолдаған адам. 1854 жылы Шоқан крепостнойлық тәртіпке қарсы болғаны үшін Сібірге жер айдалып барған Дуров, Достоевскийлермен

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге








Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жабаев Жамбыл/ Мұхамбет-Салық Бабажанов/Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы22 бет
Орыс демократиялық мәдениеті және қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов5 бет
УӘЛИХАНОВ ШОҚАН8 бет
Уәлиханов шоқан шыңғысұлы3 бет
Шоқан Уәлиханов – фольклоршы44 бет
Шоқан Уалиханов тұңғыш қазақ ғалымы9 бет
Шоқан Уалиханов тұңғыш қазақ ғалымы, этнограф, демократ22 бет
Шоқан Уалиханов Шағармалар10 бет
Шоқан Уалихановтың (1835-1865) психологиялық және педагогикалық ой-пікірлері4 бет
Шоқан Уалихановтың ағартушылық идеялары6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь