Xix ғасырдағы салыстырмалы-тарихи тіл біліміне ғалымдардың қосқан үлесі

Салыстырмалы-тарихи тіл білімі — тіл білімінің шығу тегі бір тілдерді зерттейтін саласы. Салыстырмалы-тарихи тіл білімі салыстырмалы-тарихи тәсіл негізінде туыс тілдердің дамуын, салыстырмалы-тарихи грамматика және этимол. сөздіктерді қарастырады. Салыстырмалы-тарихи тіл білімі синхрондық нормативті жүйеде жалпы тіл біліміне қарсы қойылады. Барлық табиғи өзгерістерден тарихи заңдылықтарды іздеу бұл кезеңде елеулі орын алады. Түркі тіл білімінде салыстырмалы-тарихи тәсіл қолданысы М.Қашқаридың “Диуани лұғат-ат-түрк” еңбегінен басталған. Ескерткіште түркі тілдері мен диалектілері жинақталып, тілдердің лексикасы, фонетикасы, грамматикасы салыстырмалы түрде берілген, алғаш тілдік карта жасалған. Семит тілдерінің сөздік құрамын, граммат. құрылымын салыстыру нәтижесінде 17 ғ-да салыстырмалы грамматиканың негізі қаланды. Француз ғалымы И.Ю. Скалигер (1540 — 1609) туыстас тілдер тобын айқындап, оларды шығу тегінің бірлігі тұрғысынан топтастыруға алғаш қадам жасады. Скалигер идеясын 18 ғ-да Г.В. Лейбниц, М.В. Ломоносов әрі қарай дамытты. 18 ғ-дың 1-жартысында швед ғалымы Ф.И. Страленберг финн, угор, самоди, түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур тілдерінің туыстығын айқындап, “Орал — Алтай теориясын” ұсынды. Голланд ғалымы Л.Тен-Кате герман тілдері арасындағы дыбыс сәйкестігін анықтап, олардың туыстық қатынасын дәлелдеді. 1786 — 87 ж. “Барлық тілдер мен наречиелердің сөздігі” (270-тен астам тіл) жарыққа шығып, Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің негізін қалыптастырды. В.Джонз үндіеуропа тілдерінің бір негізден тараған туыстас тілдер екенін анықтаса, Ф.Бопп санскрит тіліндегі етістіктердің жіктелу жүйесін салыстыра келіп, үндіеуропа тілдері үшін негіз тіл санскрит екендігін дәлелдеді. 19 ғ-дың 30-жылдарында Я.Гримм герман тілдерінің салыстырмалы грамматикасын жасаса, А.Х. Востоков славян тілдеріндегі дыбыс сәйкестігін айқындады. Осы кезеңнен бастап Салыстырмалы-тарихи тіл білімінде екі бағыт орнықты: салыстырмалы және тарихи, тілдік деректерді зерттеу осы екі бағытта өрбіді. 19 ғ-да Салыстырмалы-тарихи тіл білімі Ф.Диц, Ф.Миглошич, А.А. Потебня, Г.Пауль, К.Бругман, Б.Дельбрюк, Бодуэн де Куртенэ, Ф. де Соссюр, т.б. еңбектері негізінде дамыды. И.К. Аделунг алғаш рет тілдердің граммат. құрылысын салыстырса, У.Джоунс санскрит, грек, гот, латын тілдеріндегі етістік түбірлер мен граммат. тұлғалар ұқсастығы, ортақ бір тілден тарауы турасында болжам айтқан. Ф.Ф. Шлегель “Үнділердің даналығы мен тілі туралы” еңбегінде үндіеуропа тілдері салыстырмалы-тарихи грамматикасының алғашқы қағидаларын жасады.
• Д. Н. Овсянико-Куликовский, «Бопп және Шлейхер, тіл білімі тарихынан эпизодтар» («Өмір», 1900, № XI).
• Т.Р. Қордабаев. "Жалпы тіл білімі", Алматы, "Мектеп" баспасы 1975 жыл.
• Т.Р. Қордабаев. "Жалпы тіл білімі", Алматы, "Мектеп" баспасы 1975 жыл.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министірлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
СӨЖ
Тақырыбы: XIX ... ... тіл ... ғалымдардың қосқан үлесі
Орындаған: Құмарова Ғ. М. , Қ-213
Тексерген: Сәмекбаева Э. М.
Семей, 2015 жыл
Салыстырмалы-тарихи тіл ... -- тіл ... шығу тегі бір ... ... саласы. Салыстырмалы-тарихи тіл білімі салыстырмалы-тарихи тәсіл негізінде туыс тілдердің дамуын, салыстырмалы-тарихи грамматика және ... ... ... ... тіл ... синхрондық нормативті жүйеде жалпы тіл біліміне қарсы қойылады. Барлық табиғи өзгерістерден ... ... ... бұл ... елеулі орын алады. Түркі тіл білімінде салыстырмалы-тарихи ... ... ... ... ... ... ... Ескерткіште түркі тілдері мен диалектілері жинақталып, тілдердің лексикасы, фонетикасы, грамматикасы салыстырмалы түрде берілген, алғаш тілдік карта жасалған. Семит ... ... ... ... ... ... ... 17 ғ-да салыстырмалы грамматиканың негізі қаланды. Француз ғалымы И.Ю. ... (1540 -- 1609) ... ... ... ... ... шығу тегінің бірлігі тұрғысынан топтастыруға алғаш қадам жасады. Скалигер идеясын 18 ғ-да Г.В. ... М.В. ... әрі ... ... 18 ... 1-жартысында швед ғалымы Ф.И. Страленберг финн, угор, самоди, түркі, моңғол, тұңғыс-маньчжур тілдерінің туыстығын айқындап, "Орал -- ... ... ... Голланд ғалымы Л.Тен-Кате герман тілдері арасындағы дыбыс сәйкестігін анықтап, олардың ... ... ... 1786 -- 87 ж. ... ... мен наречиелердің сөздігі" (270-тен астам тіл) жарыққа шығып, Салыстырмалы-тарихи тіл білімінің негізін қалыптастырды. В.Джонз үндіеуропа тілдерінің бір ... ... ... ... ... анықтаса, Ф.Бопп санскрит тіліндегі етістіктердің жіктелу жүйесін салыстыра келіп, үндіеуропа тілдері үшін негіз тіл санскрит екендігін ... 19 ... ... ... ... ... ... грамматикасын жасаса, А.Х. Востоков славян тілдеріндегі дыбыс сәйкестігін айқындады. Осы ... ... ... тіл ... екі бағыт орнықты: салыстырмалы және тарихи, тілдік ... ... осы екі ... ... 19 ғ-да Салыстырмалы-тарихи тіл білімі Ф.Диц, Ф.Миглошич, А.А. Потебня, Г.Пауль, К.Бругман, Б.Дельбрюк, Бодуэн де Куртенэ, Ф. де Соссюр, т.б. ... ... ... И.К. ... ... рет ... граммат. құрылысын салыстырса, У.Джоунс санскрит, грек, гот, латын тілдеріндегі етістік түбірлер мен граммат. тұлғалар ұқсастығы, ортақ бір тілден тарауы турасында ... ... Ф.Ф. ... ... ... мен тілі ... ... үндіеуропа тілдері салыстырмалы-тарихи грамматикасының алғашқы қағидаларын жасады. Гумбольдт Салыстырмалы-тарихи тіл білімін жеке ... пән ... ... ... ... ... ұғымын дәлелдеп, граммат. аналогия әсерін түсіндірді, лингвист. реконструкцияны жетілдіріп, тіл мен ... ... ... ... 20 ... басында Салыстырмалы-тарихи тіл білімі А.Мейе, А.А. Шахматов, т.б. лингвистердің зерттеулері арқылы жаңа ... ... ... тіл ... үшін ... ... және ... маңызы зор. Ол дәстүрлі тіл білімінен тілдік құбылыстарды түсіндіруімен ерекшеленді. Ол үшін тарихи себептілік қағидасына сүйеніп, фонет. заңдылықтар қолданылады. Қазіргі тіл ... ... тіл ... ... грамматика, этимология, тарихи грамматика, салыстырмалы және тарихи лексикология, тілдердің тарихи дамуы, ... құру ... ... ... ... тілдердің тарихы, т.б. пәндерді қамтиды. Салыстырмалы-тарихи тіл білімі жеке тілдердің тарихи ... мен ... ... ... ... ... ... көрініс тапты. Қазақ тіл білімінде түркі тілдерінің салыстырмалы-тарихи грамматикасын зерттеу толыққанды қолға алынбаған. Бұл сала ... ... "Тіл ... ... ... (2002) атты ... атауға болады. Зерттеуші еңбегінде түркі тілдерінің фонетикасы, оның жүйелік ерекшеліктері, морфол. құрылысы ғыл. сипатталған. Түркі тілдерінің жеке тілдік деректерін салыстырмалы-тарихи ... ... ... ... ... ... ... М.Оразов, т.б. ғалымдар еңбектері жарық көрген.
Август Шлейхер (19 ақпан 1821 -- 6 желтоқсан 1868) -- ... тілі ... ... ... ... ... ... Он алты жасынан бастап Кобургтегі гимназияға оқуға түседі. Ғалым онда ... ... ... ... ... ботаникамен де айналысты. Шлейхер сол кезеңнен бастап қытай және санскрит ... ... ... еді. ... алты жылдық біліміне қарамастан, Шлейхер ол оқуды тастап, Лейбциг университетіне түсу үшін ... ... ... ... ... университетінің діни факультетіне түсіп, діни ғылымдармен қатар Флейшердің араб тілі курсы бойынша жүргізген ... ... ... ... кейін Тюбингенге ауысып, сонда Баур және ғылымға белгілі ориенталист Эвальдтың дәрістерін тыңдады.
1843 жылы ғалым Бонндағы философиялық факультетке ауысты. Сол ... ... Фр. ... және Фр. Ричль дәріс жүргізген болатын. Екі ғалымнан да Шлейхер классикалық филология бойынша негізгі білім алып, Дицтан герман филологиясын, ... мен ... ... араб ... ... ... білімін Лассен, Диц атты лингвисттерден кәсіптік тұрғыдан үйренсе, Ричльден әдістерді үйренді. Боннда 6 ... оқып ... ... 1846 жылы ... грамматист Марк Теренций Варронның еңбектеріне қатысты ойлары, зерттеулері үшін доктор дәрежесін алды. Ғалымның диссертациясынан болашақ салыстырмалы әдіскердің ойлары білінді. Осы жылы ... ... ... тіл ... ... ... ... бастады. Алайда, көп ұзамай Бельгия, Париж қалаларына саяхатқа аттанды. Өзінің тұрмыстық жағдайын қалыпты ұстау үшін ... ... ... ... ... -- 1849 ... ... ғалым чех тілі]]н зерттеу мақсатында Прагаға аттанды. Бұл ... ... ... ... ... ... Ол Шлейхерге славян тілдерін зерттеуге кеңес берді. Ғалым чех тілін қысқа мерзімде үйреніп шықты. ... тез ... ... кетуге мәжбүр болды. Себебі ол кезеңде Австриялық полицейлерінің көзіне ... еді. ... ... ... ... жинаған білімін қайта жаңғырту үшін Боннға оралды.
Салыстырмалы тіл білімі
1857 жылы ... ... ... Йен ... табан тіреді. Автриялық үкіметтік режимнің қаттылығы, чех қоғамының Шлейхерді неміс деп танып, бөлектеуі, құқық қорғау ... ... ... Австрияны біржолата тастап кетуіне мәжбүрледі. Дәл осы кезеңде салыстырмалы тіл білімінде жаңару кезеңі басталған еді. Бұл кезде Франц ... ... ... тіл ... қатысты алғашқы жинақтары, Бетлинг және Ротттың санскрит сөздігі (1853 жылдан бастап), Кунның негіздеуімен (1852 жылдан бастап) еңбектері шыға ... Бұл ... ... де ... ... ОЛ 1858 жылдан бастап өзінің журналын жарыққа ... ... Бұл ... Шлейхердің және заманауи ғалымдардың ғылыми жаңалықтары жарияланып тұрды.
Шлейхердің аз ғана ... (48 ... ... ... ... жетістіктермен бай болғаны сөзсіз. Өзінің тұрмыстық, материалдық жағдайына қарамастан (Йенде ... ... ... ... еді; ... ... көптігіне қарамастан, атағында жүрді ), Шлейхер өзінен кейін мол мұра қалдырды. Шлейхер тұжырымдарының барлығы да ... ... мәні ... оның екі ... ... тіл -- ойды ... білдіретін құрал, тіл -- жаратылыс организмдер ішіндегі ең жоғарғы организм дейтін ... ... ... ... ... ... көп ... ғалым тілді тірі организм ретінде бағалады. Тіл білімін жартылыстану ғылымдарына жатқызатыны да сондықтан. Дгенмен де, Шлейхер XIX ... ... ... із ... ... болып саналады. Шлейхердің балтық және славян тілдерінің зерттелуіне қосқан үлесі де зор болды. Сондай - ақ ғалымның салыстырмалы - тарихи тіл ... ... ... Ф. ... кейінгі тұжырымдаушы, қорытындылаушы ғалым ретінде де еңбегі елеулі.
Әдебиеттер:
* Д. Н. Овсянико-Куликовский, (, 1900, № ... Т.Р. ... ... тіл ... ... ... ... 1975 жыл.
* Т.Р. Қордабаев. "Жалпы тіл білімі", Алматы, ... ... 1975 жыл.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гендерлік лингвистиканы зерттеудің теориялық аспектілері9 бет
Мамандарды таңдау, тіркеу, дайындау мен тәрбиелеу8 бет
Жарық табиғаты ғылымының даму тарихы және оның физика пәнін оқытуда қолдану63 бет
"м. әуезовтың қазақ әдебиеті тарихына қосқан үлесі"6 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
19 ғасырдағы реформалар13 бет
19-20 ғасырдағы Қазақстан баспасөзі81 бет
19-ғасырдағы қазақ музыкасы. 20-ғасырдағы қазақ музыкасы8 бет
21 ғасырдағы жаңа принцптердегі негізделген егіншілік жүйесін құру6 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь