Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымы. бесік тәрбиесі

Бесік – өмірге жаңа келген сәбидің ақ отауы. Ежелден-ақ қазақ баласы бесікте өскен. Сонымен қатар, ырымға, салт-дәстүрге толы болып келеді. Атап өтетін болсақ: жаңа туған нәрестені күтімге алу, оны қырқынан шығару, ат қою, одан кейін бесік тойын жасап, баланы бесікке салу, сол күннен бастап оған «Бесік жырын» айтып тербеп ұйықтату, осылар арқылы барлық жақсылықты, көркем мінезді бойына сіңіру, т.б. Осы салт-дәстүрлердің мән-мазмұны: баланың жақсы азамат болып шығуына ықпал етеді. Мұның барлығы тікелей ата-ананың жауапкершілігіне байланысты болып келеді.
Біздің ардақты аналарымыз «Бір қолымен бесікті, бір қолымен әлемді тербетеді» ғой. Осымен қатар, қазақ халқында «Бесіксіз үйде береке жоқ» деген сөз де бар. Және де бабаларымыздың «Ел боламын десең, бесігіңді түзе», «Тәрбие– тал бесіктен басталады» деп келешек ұрпаққа аманат етіп, айтып кеткен сөздері де бар. Қазақ халқының бесікті қадірлейтіні соншалықты, атасы жатқан бесік немере, шөбере, шөпшегіне дейін қастерлі мүлкі ретінде сақталып, сол бесікке бөленіп,сол бесіктен ержетеді. Яғни,бір бесік жылдар бойы атадан балаға беріліп отырған. Тіпті,қазақ халқы өзінің кіндік қаны тамған жерін «Туған жерім– алтын бесігім» деп атайды. Бесік тұрмыстық бұйым ғана емес,сонымен қатар, дені сау,саналы ұрпақ өсірудің маңызды мұрасы. Халқымыз қастерлеген бесіктің, ең алдымен, баланың тазалығына, аяқ қолы мен денесінің түзу болып қалыптасуына тигізер пайдасы зор. Өзінде арнайы орнатылған түбек пен шүмек баланың үлкен, кіші дәретін төсегіне, денесіне жайылдырып жібермей, таза және ұзақ ұйықтауына жағдай жасайды. Бұл үй шаруашылығымен айналысып жүретін анаға қолайлы екені түсінікті. Бесіктегі баланың денесіне дымқыл, сыз дарымай құрғақ болады. Бұл, ең біріншіден,денсаулыққа жақсы. Бесік күн ыстықта салқын болса, күн суықта жылы болады. Бесікте баланың аяғы, кеудесі қатты байланады. Бұл нәрестенің көп қозғалмай тыныш жатуы,дәретіне былғанбауы, дене мүшелерінің бір қалыпты өсіп, жетілуі үшін өте қажет.
1. Алтынсарин Ы. «Бастауыш мектеп журналы». А; 2000 жыл.
2. Оразова А. «Қазақ халқының салт-дәстүрлері, Пәниден бақиға дейін». 1995 жыл.
3. Елік баев Н. «Ұлттық психология». Алматы, 1991 жыл.
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі                                                   ... ... ... ... мемлекеттік университеті
CӨЖ
Тақырыбы: Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымы. Бесік тәрбиесі.
Тексерген: Серикова Н.У.
Орындаған: Асаубаева А.
Тобы: Е-419
2015ж.
Бесік - өмірге жаңа келген сәбидің ақ ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, ырымға, салт-дәстүрге толы болып келеді. Атап ... ... жаңа ... ... ... алу, оны ... шығару, ат қою, одан кейін бесік тойын жасап, баланы бесікке салу, сол ... ... оған ... тербеп ұйықтату, осылар арқылы барлық жақсылықты, көркем ... ... ... т.б. Осы ... мән-мазмұны: баланың жақсы азамат болып шығуына ... ... ... ... тікелей ата-ананың жауапкершілігіне байланысты болып келеді.
Біздің ардақты аналарымыз ғой. Осымен қатар, қазақ халқында ... сөз де бар. Және де ... , деп ... ұрпаққа аманат етіп, айтып кеткен сөздері де бар. Қазақ халқының бесікті қадірлейтіні соншалықты, ... ... ... ... ... шөпшегіне дейін қастерлі мүлкі ретінде сақталып, сол ... ... ... ... Яғни,бір бесік жылдар бойы атадан балаға беріліп отырған. ... ... ... ... қаны тамған жерін деп атайды. Бесік тұрмыстық бұйым ғана емес,сонымен қатар, дені сау,саналы ұрпақ өсірудің маңызды ... ... ... ... ең алдымен, баланың тазалығына, аяқ қолы мен денесінің түзу болып қалыптасуына тигізер пайдасы зор. Өзінде арнайы ... ... пен ... баланың үлкен, кіші дәретін төсегіне, денесіне жайылдырып жібермей, таза және ұзақ ... ... ... Бұл үй ... ... ... ... қолайлы екені түсінікті. Бесіктегі баланың денесіне дымқыл, сыз дарымай құрғақ болады. Бұл, ең біріншіден,денсаулыққа жақсы. Бесік күн ... ... ... күн ... жылы ... ... ... аяғы, кеудесі қатты байланады. Бұл нәрестенің көп қозғалмай тыныш жатуы,дәретіне ... дене ... бір ... ... ... үшін өте ... ... ... ата ... ... орнына заманауи жөргекті пайдаланады. Бұл әрине, бесікпен салыстыруға келмейді. Ол балаға өте зиянды. Сонымен қатар,баланың тазалығына нұсқан ... ... ... ... ... ... жиі оянады. Ал, ұйқысы тыныш болмаған бала, ... ... ... ... медициналық жағынан қарағанда, баланың дұрыс демалмауы жүйке жүйесіне әсер етіп, толық жетілмей қалуына ықпал етуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... оны негізі, сәбиге екі сағаттан артық қолдануға болмайды. Бұл мүлдем, бесікпен салыстыруға келмейтін дүние деп есептеймін. Бесік ... бір ... ғана ... Бұл ... ... жүйесінің бір жүйеге, тәртіпке түсуіне ықпал етеді. Ал, бесік жырын тыңдаған баланың қанына ұлттық қасиет дариды деп ойлаймын. Бесіктің ... ... көре ... ... ата ... одан ... сырын түсіне алмаймын. Бұл аналарымыздың сәбилерін бесікке бөлеуден бас тартуымен ең алдыменен салт дәстүрімізге кері әсер ... ... жас бала үшін өте ... ... көптеген ғалымдар, дәрігерлер де мойындаған.
Көбінесе, қазақтар бесікті қарағай, ... ... ... да иіп ... ... ... ... әрі жеңіл, әрі берік,көшіп қонуға өте қолайлы болған. Ата- бабамыз бесікті ... ... ... деп ... ... кез ... ... тастамаған. Егерде бала бөленбеген жағдайда, оны биіктеу жерге алып қойған. Сонымен қатар, халқымыз бесікті бос тербетпеген. Бос бесіктің бетін ашық ... Ата- ... ... тіл ... ... пәлекеттен сақтасын деп, ырымдап бесіктің басына, арқалығына үкі, тұмар, бүркіт тұяғын, боялған асық сияқты заттар тағып ... ... мұны ... ата- ... біле ... ... қалыптасқан дәстүр бойынша қызы ұзатылып, келін ... ... ... ... оның ата ... ... > ... орындауға кіріседі. Ол бесікті арнайы жасатса да, базардан ... ... ... да болады.Осымен қоса, жасауын да өзі жасайды. Және осы ... де, оның ... да ... ... ... ... ... шаңырағына алып барады. салты бойынша, қыздың анасы ... оның ... ... ... ... қойылатын тәттілерді, т.б алып баруға тиісті. Ол китке ... ... ... ... Бұл ... ... ... бастап, ұсақ заттарға дейін кіреді. Бесік туралы айтқанда, қазақ халқының бесікке салу ырымы жайлы ... ... ... ... ... кез келген салт-дәстүр мағыналы болған. Бесік тойда көрші-көлем, туған-туыстар ... ... салу ... ... ... алып ... бесігін ортаға қояды, жиналғандарға оны өздерінің әкелгендіктерін айтады. Беті ... ... ... ашар ... сол ... ... көрімдік сұрап, бесікті ашатын әйел көрімдігін береді. Осы тойға жиналғандар оған ... ... кит ... Үй ... бесік әкелген құдағиларына сый-сияпат жасайды. Алып ... ... ұсақ ... ... > ... жасау үшін араластырылып, арнайы ыдысқа салынады. Міне, осылай > басталады.
Қазақ халқында баланы ... ... ... той, ... ... ... ырымдарға толы болады. Негізі, > ырымы бала дүниеге келгеніне жеті сегіз күн өткен соң барып жасалады. Бесік ... ... ... ... ... ... шашуға деген кәделерін әкелуге тиісті. Баланы бесікке салу кез ... ... ... О л сол ... ұлын ... ... ... қондырған, өнегелі әжелерге немесе әйелдерге тапсырылады. ... ең ... ... ... ... ... ... бесік көрпе, жөргек, қолбау, құсжастық, құстөсек, тізе бау, тізе жастықша, түбек мейет .Бесік жабдықтарын түгелдеп алысымен, оны ... ... ... Одан ... ... ... ... Бесіктің жабдығын түгендеп алған кейін, оны орын-орнымен қойып шығады. Яғни, бұл дәстүр бесіктен бәле-жале, жын-шайтан, дерт ... ... ... ... деген мағынада. Бесікке бөлейтін үлкен кісілер ырымын жасайды. Алдын- ала баланы күміс теңгеге салынған шілде суға ... ... ... әйел ... ... ... Шүмек салуға арналған түбектің айналасын ақ шүберекпен жауып, бесікке бөлеуші әйел деп ... Бала - шаға деп ... ... ... ... ... ... тағамдарды үлестіріп алып, риза болады. Содан кейін ғана сәбиді бесікке бөлейді. Сәбиді бесікке бөлеген кезде басжағына жүзі жарқын болсын деп ... ... ... ... көрпе, қамшы, жүген, шапан, тон, кебенек, шекпен ағы сол сияқты жеті түрлі затпен жабады. ... ... ... ... де ... ... ырымдар бар. Мысалы, баланы бесікке салған әже бесіктің үстіне қолына қамшы алып аттың ... ... ... ал, ... ... ... деп ... қояды. Әжей ол сұрақтарға , деген сияқты ... ... ... Ал, кейбір жерлерде, әжей бесіктің үстінде шапқанда деп, бесіктің үстіне жабылған жеті түрлі затын үлестіреді. ... ... ... ... ... сол ... береді. Осылайша, бесікке салу рәсімі ойын-күлкі, қызықты тамашамен аяқталады.
Енді бесіктің түрлеріне тоқталатын болсақ, жалпы, қазақ бесігі, негізгі, екі түрге ... ... жер ... және жел ... ... - ол жасалуы бойынша: иіліп және тік жасалған бесіктер.
Жел бесік - жасалған материалына қарай: тал ... ... ... ... ... тағы быр түрі - ... бесік.
жәдігерлерінде жоғарыда айтылған бесіктің бірнеше түлері сақталған.
Жас нәрестені бесікке бөлеу үшін төмендегідей жасау-жабдықтар ... ... ... ... ... шиден тоқылған төсеніш. Түбек бекітілетін тұсында ойығы болады.
Жөргек. Жұқа, ... ... киіз ... Осыны кейде қаузау деп те атайды.
Құс төсек. Жөргектің үстіне төселетін арасына құс жүні салынып қабылған жұмсақ төсеніш. Оның да түбек ... ... ... ... ... енімен сәйкес келетін, арасына құс жүні толтырылған кішкене жастық.
Көрпе. Жай матадан әзірленген көрпені жаздыгүні, ал арасына мақта салып қабылған ... ... ... ... ... ... тізесіне кепіл ретінде арнайы тігілген бірнеше кішкене жастықшалар қойылады. Ол жастықшалар түбек орналасқан ойықтың төңірегіне төселеді.
Тартпа бау. Тартпа бауларды ... ... деп те атай ... олар құр ... ... ... ... Немесе екі-үш қабат матаны сырып, бауларды ызып әзірлейді. Тартпаның біреуі бөленген, құндақталған ... ... ... ... ... үстінен түседі. Тартпа баудың ұштары бесіктің екі жағындағы ... ... ... Түбек қыштан, көннен, күйдірілген саз балшықтан немесе мыс, жез ... ... ... ... ... ... ... былғарыдан тігілген қап кигізіп қояды. Түбектің түбіне сәл күл ... ... ... ... да ... де әзірлеуге болады. Ұл баланың шүмегін асықты жіліктің асық тұрған басынан ойық ойып әзірлейді. Екінші ... ... шорт ... ... ... егеп ... қояды. Қыз баланың шүмегін ескі, көп ұсталып майсіңді болған уықтың қарынан (иінінен) жасайды, ойығын ұлдыкіне қарағанда сәл сопақтау етіп ... жөн. ... ... денесіне батпау үшін қырларын тегістеп жылтыратып, зәрді сорып алмауы үшін майға қайнатып алған соң пайдалана беруге болады.
Жабу. Бесіктің көлеміне сай, жұқа ... ... ... ... ... болады. Ол бесікке бөленген жас нәрестені маса-шыбыннан, ... ... күн ... ... ... ... ... келмей тұрып, аяғы ауыр әйел аман-есен босансын деген тілекпен көршілерді, жақын абысын-ажындарды шақырып, шашу той жасайды. ... ... деп ... Ал ... ... ... ... жасалатын тойды дейді.
Шілдехана, шілде күзет - қазақтың ұлттық салт-жорасы, нәрестенің келу ... ... ... кеші. Шілдехана алғаш нәрестенің үш күнге шейін жын-періден қорғап, секілді діни рәсімге (шілде күзет) ... ... ... ... ... ... ... тиын салған суға бір шымшым тұз қосып, шым-шым жылы күйінде жаңа туған нәрестенің денесіне суды ... ... ... ... нәрестені ең алғаш шомылдырған осы суды қазақ деп атайды. Жуынды суды ит иіскемейтін, адам ... ... ... ... соң баланы қырық күнге шейін осылай күміс салған суға тұз қосып, шомылдыра берсе, нәресте тез ширап, терісі ... ... әр ... тері ... ... ... ең алғашқы жидесін , алғашқы көйлегін , ал алғашқы ... деп ... ... ... үш ... ... ... Шілде күзет біткен соң немесе бесікке ... ... ат қою ... ... ... бір есімді таңдап алған соң, молда азан шақырып, баланың құлағына үш мәрте: деп айқалайды. Тіліміздегі деген тұрақты ... ... ... ... ... ... ... қырқынан шығару рәсімі жасалады. Ұл баланы отыз ... ... қыз ... ... соң ... күн ... ... шығарады. Сол күні ағайын-туыс, көршілес абысындар шақырылып, арнаулы шашу беріледі. Ауылдағы жасы үлкен, құрметті әжей баланы суға шомылдырып, ... ... рет ... Оны деп ... ... күміс ақша, тұз қосылады. Күміс ақшаны осы рәсімге қатысқан келін-кепшікке үлестіреді. Қырқынан шыққан сәбиді тұңғыш рет үйден шығарып, қырық қадам ... ... ... мен ... ... ... үйіне апарып, қыдыртып қайтады.
Жалпы, қазақ баланы бесікке тілі шыққанша немесе омыраудан шыққанша бөлейді. Кейде балалар ... ... ... ... ... де, ... жатпаса ұйықтай алмайтын кездері болады. Одан кейін қазақ халқы баланың әр бір ... той ... ... ... , , , т.б.
Бесік - көшпелі ғұмыр кешкен бабаларымыздан қалған қасиетті ... ... , , ... көптеген ұлағатты сөздер бар.
Мәдени мұрамыздың бірі - бесік, ... ... төл ... ... ... ... тәрбие құралы. Көшіп-қонып жүрген халқымыздың ғасырлар бойғы тәжірибесінен туындаған, уақыт, заман сынынан сүрінбей ... ... ... өзіндік ерекшелігі де, тұрмысқа бейімділігі де, бала өміріне ... да ... ... ... ... ... ортаға салдық. Әрине, біздер біле бермейтін көптеген салт-дәстүр, жол-жоралғылар бұл еңбекте қамтылмай қалуы ... Адам ... ... ... тал бесіктен басталады. Абай айтпақшы:
Туғанда дүние есігін ашады өлең,
Өлеңмен жер қойнына кірер денең...
Бесікте жатқанда бойыңа сіңген, ... ... ... үні ... өмір бойы ... ... Бесікте дарыған қасиет - келешегіңнің негізі.
Пайдаланған ... ... Ы. . А; 2000 ... ... А. . 1995 ... Елік баев Н. . ... 1991 жыл.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар( бесік )4 бет
VI-XII Көшпенділер мәдениеті200 бет
Атамекен13 бет
Ахмет Байтұрсынов - әдебиеттанушы12 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Мұхтар Әуезовтың әдеби-сын еңбектерi7 бет
Қазығұрт өңірі топонимиясының этнолингвистикалық сипаты24 бет
Үздіксіз экологиялық тәрбие5 бет
Әбу-Насыр-Әл-Фараби4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь