Топырақ түзілу факторлары

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
Топырақ түзілу факторлары
Топырақ және оның қасиеттері
Топырақтағы органикалық және органоминералдық заттар
Топырақ кескіні
III. Қорытынды
Топырақтану – топырақ, оның құрылымы, құрамы, қасиеттері мен географиялық таралуы, пайда болу заңдылықтары , дамуы, тіршілігі және биосферадағы табиғи, қоғами рөлі, оны мелиорациялаужолдары мен әдістері, адамның шаруашылық әрекеті барысында тиімді пайдалану және қорғауды зерттейтін ғылым.

Топырақ та минерал, өсімдік, жануарлар сыйяқты өзіндік табиғи дене. Алайда топырақ ұғымының күрделілігі сонда, бұл табиғи дене көптеген құрамдас бөліктерден тұрады және тек топырақ түзуші факторлардың өзара қарым-қатынасының барысында ғана тіршілік ете алады.

Топырақ туралы түсінік. XIX ғасырдың орта кезеңінде агроном, агрогеолог, агрохимиктердің енбектерінде топырақ туралы алғашқы түсініктер жазыла бастады. Олар топырақтың жоғарғы кабатының құрамындағы органикалық және минералдық қалдықтарға көңіл бөлініп, топырақ деген жердің тек жыртылған, өсімдіктердің тамырлары жайылған қабаты деп есептеді. Топырақ дегеніміз не деген сұраққа берілген осындай анықтама, В.В.Докучаевтың ғылымға жаңа өріс әкелген кезеңге дейін өріс алып келді.
1. Чурахин. Физическая география Казахстана. Алматы: Мектеп, 1968. 83-90 стр.
2. Физическая география Республики Казахстан /под. ред. К.М.Джаналиевой – Алматы: Қазақ университеті, 1998. – С.11 -18.
3. Бейсенова А.С. Қазақстанның физикалық географиялық тұрғыдан зерттелуі. 2002 ж. 25 б.
4. Николов Н.И., Гвоздецкий Н.А. Казахстан. Алма – Ата: Наука, 1969. — С. 100-115.
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
1. Топырақ түзілу факторлары
2. Топырақ және оның қасиеттері
3. Топырақтағы органикалық және органоминералдық заттар
4. ... ... ... ... ...... оның құрылымы, құрамы, қасиеттері мен географиялық
таралуы, пайда болу заңдылықтары , дамуы, тіршілігі және биосферадағы
табиғи, қоғами рөлі, оны ... мен ... ... ... ... ... пайдалану және қорғауды зерттейтін
ғылым.
Топырақ та минерал, өсімдік, жануарлар сыйяқты өзіндік табиғи ... ... ... ... ... бұл ... дене ... құрамдас
бөліктерден тұрады және тек топырақ түзуші факторлардың өзара қарым-
қатынасының барысында ғана тіршілік ете ... ... ... XIX ... орта ... ... агрогеолог,
агрохимиктердің енбектерінде топырақ туралы алғашқы түсініктер жазыла
бастады. Олар топырақтың жоғарғы кабатының құрамындағы органикалық және
минералдық қалдықтарға ... ... ... ... ... тек ... тамырлары жайылған қабаты деп есептеді. Топырақ дегеніміз не
деген сұраққа берілген ... ... ... ғылымға жаңа өріс
әкелген кезеңге дейін өріс алып келді. В.В. Докучаев топырақтың қалыптасуы
барлық факторлардың бірлескен ... ... ... ... ... туралы ұғым оның генезисі (түзілуі) туралы түсінікпен тығыз
байланысты екенін көрсетті. Сондықтан Докучаевтың топырақ туралы ілімі
генетикалық топырақтану деген атау ... ... ... ... - жер ... ... ұнтақталған құнарлы
қабаты, тірі және өлі табиғатқа тән бірнеше сипаттары мен қасиеттері бар
ерекше құрылым. Топырақтың негізгі қасиеті – ... деп, ... ... ... ... және ... қамтамасыз етуін
айтады. Өсімдіктер құнарлы топырақ қабатынан тамыр ... ... ... ... суды ... ... ... түскен күн сәулесі мен
ауадағы көмірқышқыл газы арқылы жүретін фотосинтез нәтижесінде денесіне өте
мол органикалық биофильді минералды ... ... ... ... Осы ... яғни ... және ... бүкіл жан-жануарлар, адамзат тіршілігі үшін өмір өзегі болып
табылады. Топырақ – асыраушы ана, күш-қуаттың қайнар бұлағы, тіршіліктің
тірегі, ... ... ... ... ... қабаты түгелдей жойылған топырақтар болжамды уақыттарда өз-өзінен
қалпына келмейді. Сондықтан да адам өзінің тыныс-тіршілігінде топырақтың
құнарлы қабатын су және жел ... ... да ... ... ... ... құнарын жылма-жыл арттыру және жақсарту шараларын
іске асыруы қажет.
Топырақтын табиғаттағы орны мен маңызы. Топырақ планетарлық қабаттардың
(литосфера, ... ... ... ... ... ... ... қатынасынан дамып, геосфераның ерекше кабығы педосфераны,
яғни Жердің топырақ ... ... ... ... ... жер ... ... аймағы - биосфераның негізгі компоненті. Топырақтың
табиғаттағы рөлі өте зор. Ол жер бетінде тіршіліктің дамуына қолайлы орта.
Топырақ - өзі ... ... бола ... сол ... ... де негізі. Топырақ арқылы жер бетінде заттардың үздіксіз үлкен
геологиялық және кіші биологиялық айналымы өтеді. Биологиялық кіші зат
айналымы ... ең ... ... тау ... ... ... коректік элементтер алынады. Олардан суға ерімейтін күрделі
органикалық ... ... Әр жылы ... ... ... ... ... элементтер бірге түсіп, топыраққа қайтып
оралады. Биологиялық кіші зат айналымның негізгі нәтижесі - ... ... ... ... ... ... құнарлы
топырақтың түзілуі. Ал геологиялық үлкен заттар айналымы жер қойнауындағы
және жер бетіндегі тау жыныстарының өзгеруі мен ... ... ... мен ... ... ... ... зат айналымы нәтижесінде
борпылдақ үгілу қабаты құралып; топырақтын түзілу ... ... Жер ... осы екі айналымның арасындағы байланыс топырақ
арқылы өтеді.
Топырақтын тағы бір функциясы - ол ауа және су ... ... ... ... ... ... тотыққан көмірді сіңіреді
де көміртегі тотығынан құралатын органикалық қосылыстар синтезін өткізеді.
Жапырақтары меи тамырлары СО2 ... ... және ... ... ... атмосфераға еркін молекулалы оттегін О2 бөліп шығарады. Жалпы
топырақ арқылы жер бетінде бүкіл биосфералық құбылыстар реттеледі. Топырақ
- адамзат үшін ... жоқ, баға ... ... және ... ... негізі.
Топырақтүзілу факторлары
Топырақтүзуші факторлар туралы ілім, В.В. Докучаевтың өзі айтқандай,
топырақтану ғылымының негізгі тірегі. Топырақты топырақтүзуші факторлардан
тыс зерттеу бұрыс тұжырымдарға ... ... ... ... ... бес ...... өсімдік және жануар организмдері, климат, рельеф және уақытқа
кейінірек судың (топырақ және грунт(еспе) суы) және адамның шаруашылық
әрекеті қосылды.
Жекелеген топырақтүзуші факторлардың ... ... атап ... жыныстар топырақтың қалыптасуы жүретін субстрат болып келеді.
Бұл жыныстар топырақ ... ... ... ... ... және ... ... та топырақтүзуші жыныстар топырақта жүріп жатқан үрдістерге
инертті болып келетін жай ғана қаңқа ... Ол ... ... ... ... түрлі минералдардық компоненттерден тұрады. Олардың
ішінде химиялық үрдістерге инертті, бірақ та топырақтың физикалық
қасиеттерін қалыптастыруда ... рөл ... ... ... ... ... ... бөліктері оңай ыдырап, топырақты
белгілі бір химиялық элементтермен байытады, солайша топырақтүзуші
жыныстардың ... мен ... ... ... өте зор ықпал етеді.
Мысалы, қылқанды-жапырақты (аралас) ормандар жағдайында әдетте шымды-
подзолды топырақ қалыптасады. ... та ... ... ... ... құрамында кальций карбонаты мөлшері көп болса шымды – подзолды
топырақтан түрі мен қасиеттері бойынша күрт ерекшеленетін топырақ түзіледі.
Топырақтүзуші ... ... ... ... ... ... ... әрекет атқарады. Тіршіліксіз топырақ та болмас
еді. Жер бетінде топырақтүзілу тіршілік ... ... бері ... Кез
келген тау жынысы қанша терең ыдырап, үгілгеніне қарамастан әлі ... Тек ... ... ... және жануар организмдерімен
белгілі бір климат жағдайында ұзақ әрекеттесуі ғана топырақтың оны тау
жынысынан ерекшелендіретін өзіндік қасиеттерін ... ... ... ... барысында органикалық затты синтездеп
топыраққа тамыр массасы түрінде, ал беткі бөлігі өлгеннен кейін өсімдік
қалдықтары түрінде ... ... ... ... бөліктері
минералданғаннан соң топыраққа сіңіп, топырақтың үстіңгі көкжиегіне тән
қара рең беретін шіріндінің түзілуіне ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... болатын, бірақ өсімдіктердің
қалыпты тіршілігіне сондай қажетті жекелеген химиялық элементтерді бойына
жинайды (аккумуляциялайды). Өсімдіктер өліп, қалдықтары ыдырағаннан кейін
бұл ... ... ... қалып, біртіндеп оны байытады.
Топырақтың қалыптасу үрдісі үшін микроорганизмдердің де маңызы зор.
Олардың ... ... ... ... ыдырап, ондағы бар
элементтерді өсімдік сіңіре алатын қосылыстарға біріктіру (синтез) жүреді.
Жоғарғы өсімдіктер мен микроорганизмдер белгілі бір кешен құрайды. ... ... ... ... ... ... өсімдік формациясына
белгілі бір топырақ типі сәйкес келеді. Мысалы, қылқанды омандардың өсімдік
формациясының астында тек шабынды-далалық шөптесін формацияның әсерінен
қалыптасатын қаратопырақ ... ... үшін ... өте көп ... ... организмдер де
маңызды. Топырақ үңгігіштері топырақты көп рет қопарыстырады да, оның
араласуына, ... ... ... ... ... ... ... тигізеді және өзінің тіршілік қалдықтарымен топырақтың
органикалық массасын молайтады. Ч. ... ... ... ұлы ... ... ... ... берген. Оның анықтауы бойынша, Англия жағдайында
әрбір гектардағы жауынқұрттар өз ағзаларынан ... 20-26 т ... ... Ч. ... ... жануарлардың әрекетінің нәтижесі деп
есептеп, оны жануарлық қабат деп атауды нұсқаған.
Климат жағдайларының топырақтүзілу үрдісі үшін маңызды мәні бұрыннан өзіне
назар ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етілуі осы климатқа байланысты. Келген жылу мен ылғалдың
жылдық мөлшеріне, оның тәуліктік және маусымдық таралуы ерекшеліктеріне
қарай ... ... ... Аязды кезеңде топырақтың тоңазуы
(тоңдануы), биологиялық үрдістердің тоқтауы және физико-химиялық
үрдістердің күрт бәсеңдеуі жүреді. Сондай нәтиже ... ... ... ... Ауа массаларының қозғалысы (жел) топырақтың
газ алмасуына ықпал етеді және шаң түріндегі топырақтың ұсақ бөлшектерін
іліп әкетеді ... ... ... ... ... ғана ... ... (жоғарғы өсімдіктердің таралуына, микробиологиялық
әрекеттің қауырттылығына (интенсивтілігіне)) әсер ете отырып жанама да
ықпал етеді.
Жер шарының климат жағдайлары экватордан полюстерге ... ал ... ... ... қарай заңды түрде өзгереді. Осы бағытта
өсімдіктер мен жануарлардың құрамы да заңды түрде өзгереді.
Топырақтүзілудің осынау маңызды ... ... ... өзгерістері
топырақтың негізгі типтерінің таралуына ықпал етеді. Атап өтетін бір жайт,
климат элементтерінің ықпалы, басқа барлық топырақтүзілу факторлары
сыйяқты, тек басқа ... ... ... ғана ... биі к ... ... зонасында ылғал мөлшері тайга зонасындағы
жағдайға сәйкес, бірақ та екі жағдайдағы жауын-шашынның бірдей мөлшері
топырақтың бірдей типі қалыптасуының шарты емес: топырақтүзілу
факторларының көбінің ... ... ... ... ... таулы-шабындық, ал тайгада күлгіндеу топырақ түзіледі.
Топырақтүзілуге топырақ-грунт (еспе) суы да ... ... ... ... ... ... химиялық және биологиялық үрдістер жүретін орта
болып табылады. Өзенаралық кеңістіктегі ... көп ... үшін ... көзі ... ... болып келеді. Алайда грунт сулары
жақын орналасқан жерлерде олар топырақтүзілуге ... әсер ... ... ... су және ауа ... өзгереді. Грунт суы топырақты өзінің
құрамындағы химиялық қосындылармен байытады, жекелеген жағдайларда
топырақтың сортаңдануына алып келеді. Аса ... ... ... болғандықтан, микроорганизмдердің кейбір
топтарының әрекеті тежеледі. Грунт суының әсері нәтижесінде ерекше топырақ
қалыптасады.
Жер бедерінің (рельеф) әсері негізінен жер бетіне келген жылу мен ... ... ... ... ... бірталай өзгеруі
температуралық жағдайдың едәуір өзгеруіне әкеледі. Таулардағы биіктік
(вертикальды) зоналық құбылысы осыған байланысты. Биіктіктің салыстырмалы
түрде ... ... ... ... ... әсер етеді.
Күн энергиясының таралуы үшін беткейдің экспозициясының мәні зор. Өте көп
жағдайда ... ... ... әсер ету ... жер ... ... ... ерекше факторы – уақыт. Топырақта өтетін барлық
үрдістер уақыт ішінде өтеді. Сыртқы жағдайлардың ... ... ... ... топырақ қалыптасуы үшін белгілі бір уақыт
қажет. Географиялық жағдайлар тұрақты болып қалмай, өзгеріп тұратындықтан,
топырақтың уақыт ішіндегі эволюциясы жүреді.
Қалған барлық факторлардан топыраққа ... ... ... ... ... күрт ... Табиғаттың топыраққа әсері кездейсоқ
түрде болса, адам өзінің шаруашылық әрекетінің барысында ... ... ... етеді, оны өзінің қажетіне қарай өзгертеді. Ғылым мен
техниканың дамуына байланысты, қоғамдық қарым-қатынастардың ... ... ... және оны ... құру ... түсуде.
Соңғы онжылдықтар барысында анықталғандай, топырақтүзілу факторларының
өзара әрекеттесуі заттың зор ... ... ... Тау ... ... ... әрекеттесуінің нәтижесінде өзіндік зат алмасу - химиялық
элементтердің заңды түрде таралуы жүреді. Дәл сондай құбылыс тірі
организмдер – атмосфера, тау жыныстары – ... ... су, ... де жүреді. Топырақта бұл үрдістер ерекше кернеулі жүреді, өйткені
топырақтүзілудің барлық факторлары бірдей бір мезгілде қатысады. Басында
химиялық элементтердің ... ... ... ... ... түрінде жүреді деп болжанған. Кейінірек топырақтағы заттың
айналымы көптүрлі, ал негізгі мәнге миграцияның тұйықталмаған циклдері ие
екені анықталған. Топырақтүзілу ... ... ... ... ... бүкіл биосфераны қамтитын жалпыпланетарлық циклдерге кіреді.
Бұдан түйіндеріміз, топырақ – бұл құрлық бетіндегі химиялық элементтердің
циклдік миграциясы, ... ... ... зат ... ... кернеу дәрежесіне жететін ерекше табиғи түзілім. Топырақта
заттың жіті таралуымен бір мезгілде күн энергиясы трансформацияланады
(күйін ... және ... ... және оның ... ... ... сипатталған топырақтүзуші факторлармен
қатар, оның түзілуіне тікелей қатысы бар материалдық негіздердің рөлі
ерекше. Топырақ түзуші материалдық негіздерге: ... тау ... ... ауа ... мен ... ... бүкіл жоғары және төменгі
сатылы организмдер қосындылары жатады. Табиғаттың ауа райы мен ... ... ... әр ... ... ... ... бұл топырақ түзуші материалдық негіздердің кейбіреулері, мәселен,
аналық жыныстар, тірі ... ... ... ... ... ... факторлар, әрі топырақ түзуші материалдық негіздер ролін
атқарады. Сондықтан олардың қай ... ... ... ... ... ... Ол ... тек шартты түрде бөлінеді.
Әдетте, бір затты түзуте қатысатын материалдық негіздерінің үлесін зерттеу
олардың химиялық құрамын анықтаудан басталады. Биосферадағы әртүрлі табиғат
денелерінің химиялық ... ... оның ... әр ... орта ... алатын орнын, үлесін пайызбен шығарады. Жер
қабатындағы элементтердін орташа ... 1924 жылы ... ... ... ғалым Ф.У.Кларк еді. Сондықтан мұны Кларк көрсеткіші ... ... жана ... ... ... бұл ... ... рет толықтырылды (А.Е.Ферсман, 1934- 1939,
А.П.Виноградов, 1962). Сонымен қатар ауа құрамындағы, судағы және тірі
заттардағы элементтер кларкы да ... ... ... орташа химиялық құрамы. Тау жыныстарындағы химиялық
элементтердің кларк үлестеріне байланысты олар үш топқа бөлінеді:
Мол ... ... ... - ... ... кларк көрсеткіштері – n10-2-n10-.3
Өте аз элементтер, кларк көрсеткіштері - ... ... ... орташа химиялық құрамы, % есебімен, (А.П.Виноградов, 1962;
М.А.Глазовская, 1981 оқулығынан). Е ~
Мол элементтер ... С а-3,29 Ті - 0,45 К, - 0,06 С- ... N3-2,5 Н - 0,15 S-0,047 Сі - ... К - 2,5 Mn-0,10 Sr -0,035 Sr - ... - 4,7 Mg -0.87 Р - ... ... ... Ве, В, N. Sе, Ү, Сг, Ni, Са, Zn, Са< Рb, Сa, Nb, V, Lа< Nd, Тһ< Rb,
Gе, Аз, Вг, Мо, Sn, Сs, W, U, Сd, Sn, Sb, ... аз ... (

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Топырақ түзілу факторлары және жағдайлары12 бет
Топырақтың түзілуіне қатысатын негізгі факторлар7 бет
Тіршілік және тірі материя туралы түсінік7 бет
Қазiргi таңдағы қазақстанның топырақ жағдайы47 бет
Ni2+ ионының глицин және лимон қышқылымен комплексті қосылыс түзуін спектрофотометриялық әдіспен зерттеу60 бет
Ас қорыту жүйесінің патологиясы9 бет
Билирубин4 бет
Биологиялық белсенді заттар4 бет
Гипофиздің құрылымдық-қызметтік ұйымдасуы5 бет
Жасушалар мен тіндер патологиясы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь