Жазаны өтеуден босату

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.7
1. Жазаны өтеуден босату ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.1. Жазаны өтеуден босатуды құқықпен реттеу, оның түрлері мен
негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8.18
1.2. Сотталғандарды жазаны өтеуден босату тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ...19.21
2. Жазадан босатылған адамдарды әлеуметтік бейімдеу ... ... ... ... ... ... ... 22
2.1. Жазадан босатылған адамдарды әлеуметтік бейімдеудің негізгі мәселелері мен принциптері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.26
2.2.Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдар туралы ақпарат әзірлеу және осы адамдарды ішкі істер органдарына жіберуі және олардың таңдаған тұрғылықты жеріне жетуін бақылау ... ... ... ... ... ... ... ...26.29
2.3.Сотталғандармен оларды босатуға дайындау кезіндегі тәрбие
жұмысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30.37
2.4.Жазаны өтуден босатылған тұлғаларға көмек көрсету және оларды жұмысқа немесе еңбекке тарту мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..38.41
3. Әлеуметтік бейімделу Орталықтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .42
3.1. Әлеуметтік бейімдеу орталықтарының қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 43.44
3.2. Бас бостандығынан айыруға сотталғанның тұлғасын қалыптастыратын әлеуметтік орта және оның ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 45.55
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56.57
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58.60
Қазіргі уақытта Қазақстан Республикасының заңнамасы халықаралық нормаларды ескере отырып, азаматтардың қоғамдық еңбекті ұйымдастыру саласындағы конституциялық құқықтарын жүзеге асырудың құқықтық кепілдіктері мен әлеуметтік – экономикалық негіздерін анықтайды.
Нарықтық экономика жағдайында мемлекет жұмыспен қамтылу саясатын жаңаша айқындайды, халықты жұмыспен қамту құқықтық реттеудің жаңа критериилерін бекітеді. Осы аталған бағыттарды жүзеге асыру барысында мемлекет бірінші орынға азаматтардың конститутциялық құқықтарын қояды.
Бүгінгі Қазақстан Республикасының он мыңдаған азаматы бас бостандығынан айыру орындарында жазасын өтеуде. Бір кездері олардың әрқайсысының қылмыстық жауаптылықтан босатылатын күні де туады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы; Жеті жарғы, 1996.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы; Жеті Жарғы, 1997.
3. Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару кодексі. Алматы; Жеті Жарғы, 1997.
4. Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару құқығы. Алматы; Жеті Жарғы, 2002.
5. Журнал. «Жазаларды орындау»
6. Қылмыстық-атқару құқығы. Оқу құралы. М.: Бек баспасы, 1996.
7. Адам құқықтару туралы жалпы теория. М.: 1996.
8. О внесении изменений и дополнений в некоторые законодательные акты Республики Казахстан по вопросам органов юстиции: Закон Республики Казахстан от 29 декабря 2004 года № 25-111.
9. Об утверждении Инструкции об организации воспитательной работы с осужденными в исправительных учреждениях Министерства юстиции РК: Приказ министра юстиции Республики Казахстан от 21 октября 2004 года N Зарегистрирован в Министерстве юстиции Республики Казахстан 26 ноября 2004 года N 3228.
10. Таглимов М. Без помощи им не выжить: о социальной адаптации освободившихся из исправительных учреждений // Преступление и наказание. – 1992. - №5. -
11. Правовое положение несовершеннолетних осужденных в Республике Казахстан // Правовая реформа. – 2003. - № 3. - С. 69-72.
12. Психологические методы изучения личности и среды осужденных: Учебно-практическое пособие. - М., 1995. – С. 76.
13. На службе психолог. Особенности адаптации осужденных к условиям исправительных учреждений // Исполнение наказаний. – 2005. - №1. - С. 12-13.
14. Торгашина Д. Зачем нужна должность психолога в исправительных учреждениях // Закон и правосудие. 2006. 22 февраля.
15. Антонян Ю.М. Социальная среда и формирование личности преступника (неблагоприятные влияния на личность в микросреде): Учебное пособие. – М.: Академия МВД СССР, 1975. – 160 б.
16. Кузьмин Е.С. Основы социальной психологии. – Л., 1967. 13-14-б.
17. Буева Л.П. Социальная среда и сознание личности. - М., 1968. – 56-б.
18. Характеристика осужденных к лишению свободы // По материалам специальной переписи 1999 г. / Под ред. д.ю.н., профессора А.С. Михлина. - М.: Юриспруденция, 2001. – 464 б.
19. Сычев Ю.В. Микросреда личности и ее место в системе социальных связей
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
.....................................6-7
1. ... ... ... ... ... құқықпен реттеу, оның түрлері мен
негіздері..................................................................
...........................................8-18
1.2. Сотталғандарды ... ... ... ... босатылған ... ... ... босатылған адамдарды әлеуметтік бейімдеудің негізгі мәселелері
мен
принциптері.................................................................
..........22-26
2.2.Бас ... ... ... ... адамдар туралы ақпарат
әзірлеу және осы адамдарды ішкі ... ... ... және ... ... жеріне жетуін бақылау...............................26-
29
2.3.Сотталғандармен оларды босатуға дайындау кезіндегі тәрбие
жұмысы.....................................................................
.......................................30-37
2.4.Жазаны өтуден босатылған тұлғаларға ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... орталықтарының
қызметі...................................... 43-44
3.2. Бас бостандығынан ... ... ... ... орта және ... ... ... Республикасының заңнамасы халықаралық
нормаларды ескере отырып, азаматтардың қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... кепілдіктері
мен әлеуметтік – экономикалық негіздерін анықтайды.
Нарықтық экономика жағдайында мемлекет жұмыспен қамтылу ... ... ... ... ... құқықтық реттеудің жаңа
критериилерін ... Осы ... ... ... асыру барысында
мемлекет бірінші орынға азаматтардың конститутциялық құқықтарын қояды.
Бүгінгі Қазақстан Республикасының он ... ... ... айыру орындарында жазасын өтеуде. Бір кездері олардың
әрқайсысының қылмыстық ... ... күні де ... Бұл ... ... және ... күтуде. Сонымен бірге, бостандыққа шығар
алдындағы осындай куанышпен қатар олардың бойында қорқыныш ... де ... ... ... ... ... ... болашақтарының қалай
құрылатындығы. Себебі, түрмеден босап шыққан соң осы ... ... ... ... жеткілікті қамтамасыз етілмеген адамдардың қасына
қосылады, бірақ ешқайсының да бас ... ... ... ... келмейді.
Сотталғанды әлеуметтік бейімделу проблемасын қайталанба қылмыстармен
күресу бағытының бірі ретінде қарау тиіс. ... бас ... ... босатылған және әлеуметтік көмек ала ... ... ... ... алдымен қаңғыбастықтың, үйсіздердің себебі бола тұра,
сонымен бірге олар бостандық өмірге бейімделе алмай ... ... бұзу ... ... ... ... жағдайды өршіте түсуде.
Әлеуметтік бейімделу деп жеке адамның әлеуметтік ортаға икемделуін,
оның әдет-ғұрпын, осы ортаға тән ... ... ... ... алуды, бас бостандығынан айыруды өтеген адамға еркін
қоғамда тұратын азаматтардың мінез-құлықтарын, әдеттерін ... ... ... ... ... ... қылмыстық жазаны өтеу
процесіне сотталғандарды түзеудің негізгі ... ... ... ... өмірде тұруға психологиялық, өнегелікке дайындау
мақсатында көптеген шаралар қолданады. ... ... әр ... ... ... құқыққа оқытуға кіреді. Бұл сотталғанның
босатылғаннан кейінгі ... ... ... қарауға бағытталған жұмыстың
ойланып істегенбір түйінді кезеңі деп ойлаймын. Сондықтан, тәрбиелеу жұмысы
кезінде сотталғанмен ... ... яғни ... ... ... ... ... өнегелілік, іскерлік көрсету,
тұрмыста ... және онда ... ... ... ... әңгімелер
жүргізіледі.
Бұл жұмысты жүргізгенде ол адамдардың бейімделуіне табиғи қиындата
түсетін кейбір ... ... бар. Бас ... ... да, ... да ... ... қиындықтар қалдырады.
Ертеңгі күні өздерінің құқықтарын қорғай алу үшін бас бостандығынан
айыру орындарынан ... ... ... ... заң ... білуге
міндетті. Соған орай, Қазақстан Республикасының ҚАК арнайы баптарына сәйкес
бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған тұлғалардың ... ... ... ... ... ету ... ҚР ІІО мен ҚР ӘдМ ... қарым-қатынасы туралы нұсқаулыққа көңіл аудару қажет. Осы ... пен ... ... ... ... ... міндеті
бостандыққа шығарылатын тұлғаның тұруға таңдап алған жеріндегі жергілікті
атқарушы және де жұмыспен ... ... ... ... туралы хабарлама
жіберу болып табылады.
Сотталғандардың босап шыққаннан кейінгі қалыпты еңбекке орналасуы мен
тұрмыстық ... ... ... ... ... ... ... мекемесінің әкімшілігі, сотталған адамның тұрғылықты жеріндегі
жергілікті атқару органдары мен жұмыспен қамту ... яғни ... ... мен ... ... оның ... ... бар-жоғы туралы
және оның еңбекке қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... ... жергілікті атқару
органдарымен, еңбек жән халықты жұмыспен қамту органдарымен және де ... ... ... ...... ... ... жүзеге асыру, олардың құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... тағдырын бақылауға көмегін тигізер еді. Бас
бостандығынан айыру орындарынан босап ... ... ... және ... ... ықпал ете отырып, мемлекеттік ... ... ... ... ... жаңа ... ... бастысы бас бостандығынан айыру орындарынан босаған тұлғаларға нақты
көмек көрсетеді.
Бас бостандығынан айыру орындарынан ... ... ... тұрмыстық, материалдық және психологиялық қиындықтар туындаған
жағдайда жергілікті мемлекеттік органдарға ... ... ... ... ... 2003 ... 23 ... «Қазақстан
Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы» Заңы сол аумақтағы
мемлекеттің халықты жұмыспен қамтамасыз ету жөніндегі ... ... ... атқарушы органдардың қызметін реттейді.
1. Жазаны өтеуден босату
1.1 Жазаны өтеуден босатуды ... ... оның ... мен ... ... ...... саласының әр түрлі нормаларымен
реттеледі: қылмыстык, кылмыстық іс жүргізу және ... ... ... қылмыстык зандарында жазадан босату бір
мағынада түсіндірілмейді. Ғылыми әдебиетте бір ... ... және ... ... ... топтастыру қорытындысында, ол үш топқа
біріктірілген болатын:
а) ... ... ... ... ... ... ... жазаны тағайындағаннан бастап оны өтеуден (түгелдей ... ... ... ... өтеу кезінде одан (түгелдей немесе жарым-жартылай) босату
немесе өтеуді кейінге калдыру.
ҚР адамгершiлiк негiздерiне сүйене отырып жаза ... ... ... ... ... оның адамдық беделiн түсiрудi мақсат етiп
қоймайды. Дегенмен, жаза қылмысты өтеу ... ... ... да ... ... ... бiр ... зардап шектеру элеметтерi
кiредi.
ТМ-нiң негiзгi мiндеттерi-сотталушыларды түзеу, сол себептен оның
негiзгi ... осы ... ... жұмсалады. Сотталғандарды түзеудiң
негiзгi құралдары (ҚР ҚАК-7бап);
1. сотталғандарды түзеу-оның бойында құқыұстаушылық мiнез ... ... ... ... ... қоғамның нормаларына,
ережелерiмен дәстүрлерiне оң көзқарастарды қалыптастыру.
2. сотталғандарды түзеудiң негiзгi құралдары мыналар: жазаны атқару
мен өтеудiң белгiнген ... ... ... ... ... орта бiлiм алу, кәсiптiк даярлық пен қоғамдық ықпал ету.
3. түзеу құралдары жазаның түрiн, ... ... ... ... ... кiнә ... мен ... жеке басымен мiнез –құлқын ... ... ... ... кезенiнде қолданылатын құралдар-ТМ-нiң алдында
тұрған мақсаттар мен мiндеттерi шешуде пайдаланылатын қылмыстық атқару
ықпал ету шараларының элеметтерi болып табылады.
Түзеу ... ... ... ... күресте көзделетiн
мақсаттарға байланысты қарастырылды.
ТМ-де қолданылатын құралдар сотталғандарды ... ... және ... жасаудан сақтандыру мақсатын көздейдi.
Түзеу құралдарының бiрi-режим. Режiм қылмыстық ... ... ... ... ... ... жаза ... тәртiбi мен
шарттары болып табылады. Режiм сотталуының құқығын шектеу шараларының
жиынтығы ... ... ал ... мәнi мен ... ... ... режiм құқық шектеуге қатысушылардың және ... ... ... олардың жазаны орындаумен өтеу
барысында ... ... мен ... ... Режiм нормалары
құқықшектеудi жүзеге асыру тәртiбiн, жазаны өтеу мен ... ... ... ... мен ... ... ... белгiленген ықпал жасау тәртiбiнiң аумақтық көлемiнен маңызды
құқықтық мәнi ... ... ... олар сотталғандар ұсталатын, жұмыс iстейтiн
(колонияларда оларды табылатын жер нақты көрсетiледi) аумақтармен ғана
шектелiп ... Бұл ... ... ... ... ... де ... ҚАК сотталған әйелдердiң жүктiлiгiне және ... ... ... үш ... толуына дейiн жұмыстан босатылған
жағдайда, олардың колониядан тыс жерлерде тұруына рұқсат ... ... олар ... ... ... ... және ... оларға сақтауға мiндеттi белгiленген тәртiп ережелерi таратылады.
Бұдан шығатын қорытынды-режiм тәртiбiн ... ету ... ... ғана
емес сондай-ақ олардың iске асу кеңiстiгi арқылы да бөлу қажет.
Еркiнiнен айыру режiмiнiң ... ... ... сотталғандарды
түзеу сипатындағы қолданылатын шаралардың шарттары мен тәртiбi бойынша
бөлудi қажет ... ... ... ... ... жалпы бiлiм алуға
және кәсiби дайындыққа тарту. ... ... ... ... және ... ... ету ... нормалар бар.
Жаза өтеу кезiнде жасалуы мүмкiн қылмыстар мен ... да ... ... мен алдын алуды көздейтiн режiм нормаларының
өзiндiк маңызы зор. Олар сотталғандарды күзету және ... ... ... және әр ... ... ... алу ... тұрады.
Еркiнiнен айыру режимiнiң нормалары мазмұны ... ... ... ... етiп, жүзеге асыруға бағытталған: ... ... ... қамтамасыздандыру.
Жазалау қызметi сотталушының жазасын өтеу барысында әр ... ... ... ... ... асырылады. Олар көбiнесе сотталғандардың
жеке азаматтық құқықтарын шектеуге бағытталады. ҚР ҚАК–нiң 8 ... ... ... ... ... ... ережелерiне сәйкес, құқығы
шектелген азаматтарға белгiленген ... мен ... ... қызметтерi сотталғандарды қоғамнан оқшаулау ... ... да, олар ... ... және айдауыл арқылы қозғалады. Бiрақ
сотталғандарды оқшаулау шарты түрдегi сипатта ... ... және ... арқылы сөйлесi, еркiнiнен айыру орнына қысқа мерзiмге
бостандыққа ... хат ... ... берiледi. Оқшаулау ... ... ... ... ... ... бұрыңғы өмiр сүру салтына
оралуын көздейтiн БАҚ-дi пайдалану арқылы ... ... Жаза ... ... қорғау құралы болып табылатындықтан режiммен жазалау
қызметi қоғамды қорғау мiндетiн орындайды. Шағын ... ... ... ... ... ... ... түрмеге жабуды анықтау түптеп келгенде
қоғамдық қорғау болып табылады” деп көрсетiледi. ... ... ... ... ... тиiс.
Режiмнiң жазалау ықпалының өсуi белгiлi бiр дәрежеде оның тәрбиелiк
қызметiнiң тиiмдi жүзеге асуына жағдай туғызады.
Режiм ... ... ... ... ... жүзеге асырады.
Бiрiншiден, мәжбүрлеу адамды тәрбиелеп, оны ... ... ... ... жие ... ... сипатындағы құқық шектеу және құқық
анықтау шараларының жиынтығы тәртiптi ... және ... ... ... ... ... ... жағынан жазалауға
жатпайтын тәртiп сақтау ережелерiн белгiлеумен жүзеге асыру жолдары арқылы
жүргiзiледi. ТМ-нiң iшкi тәртiбi ... ... ... ... ... ... қызметкерлерiмен және өз ара қарым ... ... ... ... және қызметтiк ғимараттарды, жұмыс орындарын,
киiмдердi таза ... және ... ... ... ... ... мiнез-құлық ережелерiн белгiлейдi. Үшiншiден, тәрбиелiк
қызмет ықпалды түзеу шаралары болып табылады ... ... ... ... ... ... ... мәжбүрлеу сипатында болғандықтан, режимнiң
қамтамасыздандыру қызметi сотталғандарға тәрбие және ... алу ... ... асыру үшiн құқықытық негiз болып табылады, режiмдiк
талаптар сотталғандарды еңбекке тарту және оны ... ... ... және ... ... ... ... бұқаралық және дене тәрбиесi
жұмыстарын жүргiзу, шараларының тәртiбiн ... ... ... материалдық тұрмыстық қамтамасыз ету (мысалы, ҚАК-нiң 95 п.
көрсетiлгендей, бiр ... ... ... ... ... ... – екi ... метрден, түрмелерде – 2,5 шаршы метрден, әйелдердi
ұстауға арналған ... - үш ... ... ... ...
3,5 шаршы метрден мәжбүрлеп түзелудi жүзеге асыратын түзеу мекемелерiнде 3
шаршы метрден кем ... ... ... ... ... тәртiбiн анықтайды.
Егер режiмнiң жазалау және ... ... ... ғана
қатысты болса, қамтамасыз ету қызметi ТМ-нiң ... мен ... да ... ... ... қызметi (алдын алу) ТМ ... ... ... ... ... ... жерлердегi сотталғандар мен
басқа да тұлғалардың ... ... мен ... ... жол ... ... ... Бұл көп қырлы әрi кұрделi қызмет.
Әлеуметтiк бақылау қызметi сотталғандардың ... ету ... ... ... өмiр ... ... қамтиды. Бұндай бақылаудың
негiзгi түрлерi-сотталғандарды мемлекеттiк ... ... өтеу ... арнайы тәртiп белгiлеу. Әлеуметтiк бақылау сотталғандардың мiнез-
құлқына жазалау шараларын қолдану негiзiнде баға ... ҚР ҚАК ... ... ... ... және оған ... ... белгiленген аумақтардағы адамдарға, олардың заттарына, көлiк
құралдарына тексеру жүргiзуге құқық ... ... бұл ... ... ... ... ... айырудың қызметкерлерiнiң бәрi бiрге жүзеге асырылады, олар
бiрiн-бiрi толықтырып, үнемi өзара байланыста болады. Олардың әр қайсысы ... iске ... ... ... да ... тиiмдi жүзеге асуына
ықпал етiп отырады.
Еркiнен айырудың мазмұны оның ... ... ... ... және оған нақты жаза түрiнiң ... ... мен ... ... ... ... жаатды. Оларды шартты түрде үш негiзгi
топратға бөлуге ... ... ... ... ... ... ... ережелер
3. ТМ-гi немесе соған жататын аумақтарға орналасқан басқа да
азаматтарға қатысты ... ... ... ... сот үкiмi ... (ҚР ҚАК 5-бап)
сотталғандарды лайықты ТМ түрiне мәжбүрлеп орналастыру оның еркiн жүрiп-
тұру құқығына және әлеуметтiк байланысына шектеу қою болып табылады.
Оқшаулау дәрежесi ... ... ... жiберiлетiн ТМ-нiң түрiне
байланысты анықталады.
Сотталғандарды оқшаулау оларды сырттан күзету мен ... ... ... ... ... ҚР ... iшкi ... немесе ТМ-нiң арнйы
бөлiмшесi арқылы жүзеге асырылады. Сотталғандарға бақылау ... ... ... ... ... ... және еңбек
бөлiмшелерiнiң тiнту, құқықбұзушылықтың алдын алу мiндетi) жүзеге асырады.
Жазаны өтеу ... ... ... ... өз ... және ... жүктелген мiндеттердi орындауды нормативтiк
қамтамсыз ету маңызда орын алады. Сондықтан да, ... ... ... ... ... барлық нормалары мен ... ... ... ... ... ережелер
сотталғандардың өздерiне жүктелген мiндеттерiн орындауға да қатсты. Режим
талаптарын бұзғаны үшiн солтталғандарға жазалау шаралары (ҚР ҚАК ... қжет ... ... ... ... күш, ... ... мен
қарулар қолданылады.
Сотталғандарға бақылау жасауды ұйымдастыру ережесi сотталғандар
iшiндегi қылмыс пен ... да ... ... ... да
бағытталған.
Сотталушылардың жаазсын өтеу ережесiн ... ... мен күн ... ... ... ... құқықтары
мен оларға жүктелген мiндеттердi iске ... ... ... ... ... мен ... әлеуметтiк қорғауды
қамтамаысз етудi реттейтiн ережелердеп үшке бөлуге болады.
Құқық ... ... ... алғашқы керектi
бұымдармен қамтаамсыз етiлуiне анықтайды. (ҚР ҚАК 83-бап).
Сотталғандардың тәртiбi, оқуы, ... ... ... ... бандероль арқылы ... ... ... ... ... ... алуына рұқсат етiледi.
Қылмыстық-атқару заңнамасы сотталғандардың туған туысқандарымен және
басқа датұлғалармен кездесу және ... ... ... ... реттейдi.
Олар сотталғандардың әлеуметтiк баланыстарын үзбей үстады, ... ... ... ... ... ... тез үйренiп төселуiне оң
әсер етедi.
Сотталғандардың кездесуi үш түрге бөлiнедi :
1. Қысқа мерзiмдi кездесу-төрт сағатқа дейiн созылуы мүмкiн
2. ТМ ... ұзақ ... ТМ ... тыс ұзақ ... ... ... туыстарымен бiрге тұру құқығымен берiледi:
(жұбайы, ата-анасы, ағалар, ... ... ... немересi)
олардың ұзақтығы 3 тәулiкке дейiн болуы мүмкiн, ең қысқасы 1 тәулiк болуы
мүмкiн. Кездесулер саы мен түрi ТМ ... ... ... ... ... ... ... тағамдар, азаматтық үлгiдегi ... ... ... ... ... мен бұйымдар.
Бiрiншi кездесу сотталғанға түзету мекемесiне келгенде-ақ берiледi. ... ұзақ ... және ... ... ... ... ... ол
оның түрiн өзi анықтайды.
Сотталғандарға, олардың өтiнiшi бойынша ұзақ ... ал ... ... ... ... етiледi, ал тәрбиелеу
колонияларында ұзақ ... ... ... (ҚР ҚАК ... ... көрiсуi кездесуге жатпайды. Кездесу
сотталғанның, оның ... ... ... ... ... ... арқылы берiледi. Адвокат немесе сотталғанның еркi бойынша олардың
кездесуi жеке жерде уақытқа шектеу қойылмай өтуi ... ... ... ... тыс ... ... ... тыс уақытта өткiзiледi.
Посылкаларды, бандеролдi алу тәртiбi ҚР ҚАК ... ... ... мен ... ... ... пошталық
ережелер арқылы анықталады.
Жiберiлген заттар ТМ келгеннен соң әкелiнедi. Жiберiлген ... ... ... ... ... сапауы керек. Посылкалар, жәiберiлген
заттар мен банделордар ... ... ... ... жiберiмдер
сотталғанның қатысуымен ашылып тексерiледi. Рұсат етiлмеген заттар алынды
және ... ... ... ... жiберiледi не актi бойынша
жойылады, ... ... ... ... ... ... ... шешiмге байланысты ауру сотталғандар бiрншi немесе ... ... ... ... әйелдер және ТМ-нiң балалар үйiнд
балалары ... ... ... ... ... посылкалар мен
жiберiмдер алыу мүмкiн.
Еркiнен айыруға сотталғандардың хат жазысуға (ҚР Қак ... ... ... ... ... ... олар ... мен
телеграммаларды сан шағынан шектеусiз ала бередi. Еркiнен айыру орнына
сотталғандар ме оларға ... ... жоқ ... хат ... ... рұқсаты арқылыбелгiленедi.
Сотталғандардың хат алуы мен жiберуi те қана ТМ әкiмшiлiгi арқылы жүзеге
асады. ... ... ... немесе басқа да шартты белгiлердi қолданған,
сондай-ақ балағатты ... ... ... ... Ол ... ... хатты жояды.
Жазаны өтеу режимiнiң маңызды бөлiгi –сотталғандардың еркiнеен айыру
органдарынан қысқа мерзiмге сыртқа ... (ҚАК ... өтеу ... ... ... ... ... ету ерекше орын алады. Оларға: ... ... ... ... ... немесе шағымдану құқығы, жаза өтеу
кезiнд еңбек ... ... ... ... алу ... ... сотталғандарды белгiленген жазалау шараларынан босату
құқығы, сондай-ақ қауiпсiздiк шаралары, сотталған әйедер мен ... үшiн жаза ... ... женiлденген жағдайын қалыптастыру
жатады.
Қазiрi кезде түзеу ... ... ауыр ... үшiн
сотталғандар, рецидивистер жазасын ... ... өтей ... ... ... ... ... жасайды, адам өлтiредi, ауыр дене
жарақаттарын ... ... ... ... ... ТМ ... ... келтiретiн iс-әрекеттер, қашу және т.б. жағдайлар
кездеседi. ҚР ҚАК 80 бабы ... ... ... ... ... ... ТМ ... ауданға төтенше, ерекше жағдай, немесе соғыс
жағдайы енгiзiлген, сотталғандардың топтасып ... ... ... ... ... ... мекемесiнд ерекше жағдайлар
режимi енгiзiлуi мүмкiн. Бұл ... ... iшкi және ... баланысты екi топқа бөлiнедi: сыртқы және iшкi себептер.
Ерекше жағдайды енгiзуге жағдай туғызатын сыртқы себептер мыналар:
1. Табиғи апат, техногендiк ... ... ... ТМ ... ауданға төтенше, ерекше жағдай немесе соғыс жағдайының
енгiзiлуi;
Ерекше жағдай енгiзудiң iшкi себептерi:
1. Жаппай тәртiпсiздiк;
2. Сотталғандардың топтасып бағынбаушылығы.
Ерекше жағдай ... ... ТМ-гi ... ... ... ... ... болады. Төтенше жағдай конституциялық ... мен ... ... ақмтаамысз ету мақсатында заңға
сәйкес уақытта шара ретiнде енгiзiлуi тиiс.
ТМ-гi ереке ... ... ҚАК –де ... ... өкiлеттi
тұлғалар ғана енгiзе алатын заңмен қатаң шектеулi ... ... ... ... ... өтеу және орындау тәртiбi. Бұл режимнiң
заңмен белгiленген жалпы талаптар қоятын ... да ... ... ... ерекшелiгi мынада:
1. ТМ-нiң қызметкерлерi қызмет атқарудың ерекше (күшейген) түрiне
көшедi. Мекеменiң ... ... ... ... ... ... ... т.б. қызметтер) өз қызметтерiн мейiлiнше қысқартады;
2. мекеменiң күн тәртiбiне ... ... ... ... және оған ... аумақтарға жiберу шектеледi
немесе тоқтатылады;
4. аатлған ... ... ... ... ... ... (азық-түлiк алу, кездесу, посылкалар
мен жiберiлiмдер алу, хат жазысу, ... шығу және ... ... ... ... режим сотталғандар құқығы үшiнде,
қызметкерлер жұмысы үшiн де нақты шектеулер ... ... ... ... өмiрi ... ... ауiп ... жағдайда ерекше жағдайдағы режимдi енгiзу
туралы шешiмдi ҚР бас Прокурорының келiсiмiмен ҚР Iшкi ... ... ... ... ... 30 ... дейiнгi мерзiмге енгiзiледi.
Сотталғадардың редим талаптарын сақтауын ТМ-нiң қызметкерлерi мн
сотталғандармен ... ... ... да ... қылмыстық-атқару
заңнамасының талаптары қамтамасыз етедi. Бұлардн басқа ТМ-гi ... ... ... жүргiзу түрiндегi күзет жолымен оларға
марапаттау және жазалау ... ал ... ... ... ... ... ... қамтаамсыз етiледi.
ТМ кәсiпорындарында және басқа ведомстволардан өндiрiстiк ... мен ... ... ... ... ... ... тәртiбiн қаматасыз ету мақсатында ... және ... ... ... ... ... ... санына
шаққанда 15%-дан аспауға итiс.
ТМ-дегi режимдi қамтамасыз етудiң маңызды құралы, бұрын ... ... ... ... жүргiзу, жаза өтеу тәртiбiн
қаматамасы ету, сотталғандар тарапынан жаңа қылмыстар мен ... ... ... алу ... ... өтеу ... ... етуге сотталғандардың менiз-құлқына оң
ықпал ететiн, оларды жаза өтеу тәртiбiн ... ... ... ... шаралары қызмет етедi.
Сотталғандардың режим тәртiбiн бұзғны үшiн қоданылатын жазалау шаралары
ҚР ҚАК-нiң 109-бабында қарастырылады.
Марапаттау және жазалау ... ... ... ... ТМ-нiң
бастықтары одан жоғары бастықтар құқығы, ТМ бастықтрының орынбасарлары
карцерге, айыптау және тәртiпке салу изоляторларына ... ... ... және ... ... ... ... құқығына ие
болады.
Колония жасақ бастықтарының марапаттау және жазалау шараларынпайдалану
құқығы жоғарыда айтылғандардан неғұрлым төмен. Олар ... ... ... ... ... ... ... жедел алу, ескерту немеес
сөгiс жариялау (ауызша),еркiнен айыру орның аумағына кезектен ... қою, ... ... ... ... ... ... айыру құқықтарына ие болады.
Жазалау шаралары мен қауiпсiдiк шараларын бiр-бiрiмен айыра бiлу ... ... ... ... ... ... ТМ қызметкерлерiне
жасайтын шабуылды тойтару үшiн, қылмыстың алдын алу үшiн, кепiлдердi босату
үшiн т.б. ... ... ... ... қол күшi ... және қару ... ... сұрақ бойынша ой қорыта келе, ... ҚАҚ ... ҚР ҮҮМ ... ... ... ... ... жазаны өтеу
тәртiбi мен шаралары деген түйiн ... ... ... ... ... ... тек
соңғы тобының түрлері кіреді. Әрине, бұған үкімді орындауды кейінге қалды -
руда қолданған жағдайдағы жазаны өтеуден босату ... ... ... деп азаматтың құқықтық жағдайын өзгертетін
заңнын ақиқаты ... Оның ... ... ... түзету құкык
катынастары тоқтатылады да азаматтық құқықтық мәртебесі ... ... ... оны босату егер де ол басқа жазаны өтеуге байланысты
болатын болса, толык болмауы да мүмкін. Жалпылай алғанда ... ... ... ... пайда болады, оны өтеуден босату азаматтың құкықтық
мәртебесін түгелдей орнына келтіре алмайды, ... ... ... ... ... ... ... құқықтық жағын
өзгертетін заңның ақиқаты, сондықтан ... ... және ... ... ... ... ... етеді.
Жазаны өтеуден әрі қарай босатудың негізі - ол сотталғанның ... ... ... ... ... ... Республикасының
қылмыстық зандары керсеткен басқа негіздер, ал босатудың өзі кылмыстық іс
жүргізу және түзеу заңдарының ... ... ... ... өзі ... ... ... қылмыстық, қылмыстық іс жүргізу мен кылмыстык-
атқару құқықтарының нормалары — өзара тығыз ... ... ... ... ... роль ... сондықтан қылмыстық, қылмыстык іс
жүргізу, кылмыстық-атқару құқықтарының жалпы институттарының ... тұр. ... бірі ... ... өтеп жатқан жаңадан босату
институты болып табылады. Бұл ... ... ... құқықтық
нормалары жатыр. Сонымен бірге күші бар кылмыстық ... ... ... ... түп-түгел реттеп беретін арнайы нормалары жоқ.
Мұндай негіздерді ... ... ... ... ... Республикасы ҚАК-нін 168-бабы).
Жазаны өтеуден босатудың негіздері болып мыналар есептеледі:
• сот үкімі бойынша тағайындалған жаза мерзімін өтеу;
• іс бойынша ақтау үкімі ... ... іс ... ... сот үкімі күшінің жойылуы;
• жазаны өтеуден шартты - мерзімінен бұрын ... ... ... ... ... неғұрлым жұмсақ түрімен
ауыстыру;
• кешірім жасау немесе рақымшылық ету;
• ауыр науқастану ... ... ... ... өзге де ... ... жазаны өтеуден босатудың әр ... ... ... ... ... ең көп тараған түріне сот үкімімен
белгіленген жаза ... өтеу ... ... бір түрі — мерзімінен бұрын босату, ол тек заңда
тікелей көрсетілген кейбір ... ... ... Бұл ... ... әлде ... ... пайда болған жағдайда ғана мүмкін.
Жазадан босатудың негіздеріне заң ... ... ... ... ... ... актілері, яғни әрі қарай жазаны ... ... ... ... мен ... ... жаза ... босатудың негіздерін үш топқа бөлуге
болады.
Бірінші топқа — сот үкімімен белгіленген ... өтеп ... ... ... ... ... ... тобын атауға болады, оған
кіретіндер: шартты — мерзімінен бұрын босату ... бас ... бас ... ... ... емес ... ауыстыру,
аурулығы мен мүгедектігіне байланысты жаза өтеуден босату, ... ... ... ... байланысты, үкімнің жойылуы мен істің қысқартылуына
байланысты; үкімді өзгертіп жазаны шартты ... ... ... ... аз ... ... ... себебіне байланысты.
Үшінші топқа заңда қаралған баска да негіздермен жазадан босатулар
кіргізіледі.
Көрсетілген жазадан ... ... ... ... және ... табиғаты бар. Жаза мерзімін өтеуден
босатудың өзі адамның жазаны ... ... ... ... Тіпті,
сотталғанды түзей алмағанның өзінде де ол, ... ... ... ... ... ... үкім бойынша заңдылыққа сүйене отырып босатылуы
тиіс Жаза мерзімін өтеген соң босату — табиғи, қолданылған жазаны ... ... ... ... ережеден бір ерекшелігі — ол жазаны өтеу ... ... Ол әр ... негіздерде қолданылады:
Мерзімінен бұрын босатудың ерекше екенін атай отырып. сотталғанның
заң белгілеген жаза мерзімі ... ... ... ал ... ... ... дәлелі дегіміз келеді. Бұл мағынада, жазаны
өтеудің мерзімі бітуден бұрын босатудың негізгі түрлері — ... ... ... ... ...... ... шартты босату,
жазаның өтелмеген бөлігін оның неғұрлым жеңіл түрімен ауыстыру.
Мұндай ... ... ... ... ... ... адал ниетпен еңбек істеуіне, үқыпты оқуына және
мінез-құлкының үлгілігіне ... ... ... ... мерзімінен
бұрын шартты түрде босату жазаның жағдайларын дұрыс пайдалану және оның
өтелмеген ... ... ... түрімен ауыстыру сотталғандардың қүқықтық
танымына үлкен ... ... ... ... ... ... ... түрде босатудан бас тарту, сондай-ақ жазадан негізсіз босату
сиякты кез ... ... ... бар ... ... ... ... босатудың түрлері мен негіздерін белгілейтін құқықтық
іс тәртібін реттеу, жалпы ... ... ... ... ... істейді
және оның мақсатына жетуіне мүмкіндік береді.
1.2 Сотталғандарды жазаны өтеуден босату тәртібі
Күші бар қылмыстық-атқару заңдарында, ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Сотталғандарды жазаны өтеуден босату үшін ... ... ... ... ... ... — құкық бұзушыларды түзету
жөніндегі ... ... іс- ... ең бір ... ... ... ... ала жүмысқа орналастыру, бостандықтағы өмір жағдайына тез
үйрету мәселелері кіреді. Босатуға дайындық мерзімі аяқталудан үш ай ... ... ... жеке ... ... онда босағаннан
кейін шамамен оның тұратын жері белгіленеді; жергілікті үкімет органдарының
көмек көрсету тәртібі түсіндіріледі.
Түзеу мекемелері әкімшілігінің ... ... мен ... пен түрмыстық жағдайын орналастыру жөніндегі аға ннспекторы керекті
жағдайда олардың тұрмыстық және жұмысқа ... ... ... және
алдын ала көмек көрсетуге шара колданады. Қазір нарықтық ... ... ... көмек көрсету мүмкіндігі төмендеп кетті.
Түзеу мекемесінен босайтын адамдарды еңбек пен тұрмыстық. жағдайын
түзеудің маңыздылығын ескере отырып, ... ... ... аяқтау
кезеңі және құқық бұзушыны түзеудің қорытындысын бекіту түрінде, қазіргі
күші бар ... ... ... ... — ол ... ... органдарына жүктейді. Нарықтық ... ... ... пен ... ... ... Осының қорытындысында бас
бостандығынан айыру орындарынан босатылған сотталғандарды ... ... ... жаза ... ... 7 ... ... жұмыска орналаса алады, қалғандары жұмыссыздар катарына қосылуға
мәжбүр болады, сондыктан бұл дәрежедегі адамдар ... ... бұзу ... ... ... жағдайда Республикада бас бостандығынан айыру
орындарынан босатылған сотталғандарды ақтау орталығының жоқтығы ... ... ... ... ... дайындаудың өзгешеліктері
бар — оларға I, II –топтағы мүгедектер, ... ... аяғы ауыр ... мен жас ... бар ... жатады. Мысалы,
босағаннан кейін тұратын орны жоқ I, II ... ... мен ... ... ... ... ... қартайғандар үйіне
орналастырылады. Осыған ... ... ... ... тиісті
әлеуметтік камсыздандыру органдарына, ал кәмелетке толмағандарға кәмелетке
толмағандардың ісі ... ... ... ... ... ... ... сотталғанға кету парағы беріліп, ... ... ... ... ... ... қызықты тәжірибе бар. Оларда
сотталғандарды босату рәсімі жүргізіледі, ол ... ... әсер ... Оның салтанатты жағдайда жүргізілуі көнілді көтереді, сотталғанның
колонияда ақырғы рет болып, енді өмірдің жаңа ... ... ... ... ... ... жасау, рақымшылық ету негіздерінде, шартты түрде, мерзімінен
бұрын шартты немесе бас бостандығынан ... ... ... ... ... ауыстырғанда да рәсім салтанатты болуы тиіс.
Осы мақсатта ... ... ... ... ... өткізілуі мүмкін.
Сотталғандарды еркіндік емірге дайындаудың аса жауаптылығын түсіне
отырып, Зан ... ... ҚАК- нің ... бас ... ... ... тәртібін арнайы реттеген. Ол бойынша ... ... ... бостандығын шектеуге сотталғандар ж.аз
мерзімінің соңғы күнінің бірінші жартысында босатылады, Егер құжаттар ... ... ... ... онда ... күпі ... ... Ал, жаза
мерзімі демалыс немесе мереке күні бітетін болса, сотталған жазаны өтеуден
демалыс немесе мереке ... күні ... ... мерзімі айлармен
есептелген жағдайда ол соңғы айдың тиісті күнінде,ал егер бұл айда тиісті
күні болмағанда сол ... ... ... ... босатылған кезде оған тиесілі заттары мен құндылықтары,
оның жеке шотындағы сақтаулы тұрған акшасы мен жеке ... ... ... ... ... жазадан босатылғаны туралы кұжат беріледі.
Босатылушынын, сұрауы ... оған ... ... беріледі.[9]
Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылғандарға түзеу зандарымен
келесі материаддық көмек түрлерін ... ... ... ... ... немесе жұмысына дейін тегін жолақымен, тиісті ... ... ... ... ... ... ... есебінен
сырт киіммен және аяқ киіммен қамтамасыз ... ... ... ... ... бір ... ақшалай жәрдемақы беруі мүмкін (Қазақстан
Республикасы КАК-нің 176, 177-баптары).
Бейімделуді ауырлататын екінші ... – ол ... ... өмір ... ... өз бетімен шешім қабылдамайды; барлық
күн тәртібін мекеме әкімшілігі белгілейді; өз қаржысын жұмсауды ... ... ... ақша жоқ; ... ... жүрмейді; күнделікті
өмірде басқа азаматтар счияқты өзін баспанамен, ... азық – ... ... ... Олар өз ... шешімқабылдаудан безінеді, яғни
бостандықта өмір сүруге бейімделмеген пассив ... және II ... ... аяғы ауыр әйелдер мен жас баласы бар
әйелдерді, яғни кәмелетке толмағандарды жазадан босату кезінде ... ... ... ... ... не ... өзге адамдарды
алдын ала хабардар етеді.
Түзеу мекемелерінен босатылатын, денсаулығы ... ... ... ... ... 16 жасқа толмағандар тұратын жеріне алып кетуге
келген адамдарға немесе түзеу мекемесінің кызметкеріне ертіп ... жоқ ... ... ... толмаған адамдар ісі
жөніндегі комиссиялар шешімімен мектеп-интернаттарға немесе ... ... ... ... ... ... заң бойьшша қамқор
тәрбиешіге беріледі. Оларға бір жолғы берілетін ақша орнына керекті киім-
кешек тағы басқа ... алып ... ... ... ... ... ... басқа
республикаларының азаматтары Қазақстан Республикасы түзеу ... ... ... өз республикасына кеткенде жол билеті Қазақстан
Республикасының шекарасына дейін қамтамасыз ... ... ... ... ... бейімдеу
1. Жазадан босатылған адамдарды әлеуметтік бейімдеудің негізгі мәселелері
мен принциптері
Соңғы жылдары заң әдебиеттерінде, сонымен қатар бұқаралық ... ... бас ... ... органдарынан
босатылғандарды әлеуметтік бейімдеу мәселесін ... ... ... ... жиі ... жүр.
Сотталғанды әлеуметтік бейімделу проблемасын қайталанба қылмыстармен
күресу бағытының бірі ... ... ... Шынында, бас бостандығынан айыру
органдарынан босатылған және ... ... ала ... ... ... тасқыны, алдымен қаңғыбастықтың, үйсіздердің себебі бола тұра,
сонымен бірге олар бостандық өмірге бейімделе ... ... ... бұзу ... ... ... қылмыстық жағдайды өршіте түсуде.[11]
Әлеуметтік бейімделу деп жеке ... ... ... ... ... осы ... тән нормаларын әлеуметтік көзқарастарын,
нұсқауларын ұғынып ... бас ... ... ... ... еркін
қоғамда тұратын азаматтардың мінез-құлықтарын, әдеттерін үйренуін айтады.
Қылмыстық атқару жүйесі мекемесінің әкімшілігі қылмыстық жазаны өтеу
процесіне ... ... ... амалдарын қолдана отырып,
сотталғандарды еркін өмірде ... ... ... ... ... ... қолданады. Бұған, болашақта әр түрлі
себептермен босатылатын адамдарды ... ... ... Бұл сотталғанның
босатылғаннан кейінгі өмірді құруға ақылмен қарауға ... ... ... ... ... деп ойлаймын. Сондықтан, тәрбиелеу жұмысы
кезінде ... ... ... яғни ... ... ... ... кезінде өнегелілік, іскерлік көрсету,
тұрмыста кездесетін және онда мінезге қойылатын талаптар ... ... ... ... ол адамдардың бейімделуіне табиғи қиындата
түсетін кейбір ... ... бар. Бас ... ... да, қоғамға да көптеген әлеуметтік қиындықтар қалдырады.
Оның зардабының бірі – ол, ... ...... ... ... ... ... сияқты көптеген әлеуметтік ... ... ... ... үзілістердің зардабын жеңілдету
мақсатында, заңмен әр ... ... ... ала ... ... ... ... кездесе алады,хат жазысып тұрады. Әрине, бұл
шаралар тұрақты ... ... ... ... ... ... түрі едәуір кеңейтілген.[12]
Күші бар заңдарда бұл – ... рет ... мен ... ... ... ... бөлек ұстау шарасы ... ... ... топтастыру әдісі әр түрлі сотталғандардың жеке
басының ерекшелігін ттүгелдей ескере алмайды. Кейде бір рет ... ... ... әдейі саналы түрде қылмыс істеген қауіпті ... ал ... бір ... адам ... рет ... ол ... ... байланысты жасаған адам болуы мүмкін. Екіншіге қарағанда,
бірінші жаза өтеп ... ... кері ... ... ... ... ауырлататын екінші қиындық – ол сотталғандар ... өмір ... ... өз ... шешім қабылдамайды; барлық
күн тәртібін мекеме әкімшілігі белгілейді; өз қаржысын жұмсауды жоспарлай
алмайды, олардың қолында ақша жоқ; ... ... ... ... басқа азаматтар счияқты өзін баспанамен, киіммен, азық – түлікпен
қамтамасыз ... ... Олар өз ... шешімқабылдаудан безінеді, яғни
бостандықта өмір сүруге бейімделмеген ... ... ... ... түрдегі колониялардан (жалпы,
күшейтілген, ... және ... ... және де ... тікелей
босатылады.
Бейімделудің қиындала түсуіне босатылғанның бостандыққа ьшыққан
күнінен бастап кереғар қабылдауға кездесу әсер ... Бұл ... ... ... ерекше әсер етеді.
Босатылғаннан кейін ұйымдардың, кәсіпорындарының ... ... ... ... ... сенбегендігінен жұмысқа
алмауы сияқты проблемалар пайда болуы мүмкін. Одан басқа ... ... ... ... ... қоршаудың кері әсеріне бейім
тұрады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... және жаңа ... рөлін игеруде көмекке өте мұқтаж болады.
1963 жылы ... бас ... ... ... ... ... болатын. Ондығы режим сотталғандарды бостандық
өмірдегі жағдайға жақындатуға бағытталған. ... бұл ... ... ... ... ... ... түскен сотталғандар өтеді. Әйтсе де ... ... ... ... ... ... ... жөнінде сотталғандардың бостандық жағдайға ... ... ... аударарлық.
Тәжірбиенің жағдайына байланысты бас бостандығынан айыру түріндегі
жазаны сотталғандар кезең – кезеңмен ... ... ... жазаны қатаң
талаптағы режимнен бастап, олардың жақсы мінезіне байланысты осалдатып,
ақырында түзеу мекемесі әкімшілігінің ... ... ... ... Бұл, ... өтеп ... ... сотталғандардың мінез-
құлықтарын адал ниетпен түзеуге құштарлығын шын ... ... ... ... ... қарым-қатынастарын
пайдалы түрде кеңейтуді, босағаннан кейін оны одан әрі кеңіте түсу мақсатын
көздейді.
Мекеме әкімшілігіне ... ... ... бақылау комиссиясымен
келісе отырып, сотталғандарды 4 кезеңге әлеуметтік ... ... ... ... ақтау Орталығында жазаны өтепа жүрген сотталғандар орталық
тұрған әкімшілік ауданындағы сотталғандар тұрған жеріне күн сайын ... ... ... ... жұмысқа орналастырылады. Әлеуметтік
ақтау Орталығына ауыстырылған сотталғандар колония аумағының ... ... ... Ал, ... ... 6 ай өткеннен соң
түзелу жолына түскенін мінез-құлқымен дәлелдесе, онда ... ... ... ... облыстық ІІБ жанындағы Кеңестің
рұқсатымен тұра алады.
Айтылған ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде жақсарды, режим бұзушылық бір ... ... ... ... тек ... ғана емес ... жерінде қолданылса Республика бойы режим бұзушылқ жақсарар еді.
Мұндай орталықтардың қызметі «жақында» тіпті «алыста» шет елдерде кең
таратылды. Англияда, тағы ... ... ашық ... ... ... ... ... бұрын шартты түрде босатуға дайындаған
кезде кең пайдаланылады. Оларда ... ... ... ... ... ... ... «ашық» бөлімшелері ГФР, Чехия,
Словакия пенитенциарлық мекемелерінің жанында қызмет ... ... бас ... ... ... ... адамдар үшін ақтау
орталығы құрылған, ол ... ... ... ... ... ... ... шешкенше азғана ақы төлеп баспана мен тамақ ала алады.
Одан басқа, ... ... ... ... ведомстволық қарауындағы
аумақта босатылған адамға шұғыл көмек ... үшін өз ... ... ... ... ... ұқсас қазіргі уақытта Бұқарада, ... ... және ... да ... ... ақтау ортылықтыры
құрылған.
Жазадан босатылғандардың әлеуметтік бейімделу проблемаларын шешуде
тек ішкі ... ... ғана ... ... ... қоғамда және бүтіндей
мемлекетте құштарлық білдіруі тиіс.
Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылғандарды ... ... ... ... ... қиындықтар
жағдайында күрделі болып есептеледі. Бірақ бұл мәселе ... ... ... ... ... ... Тиісті өзгерістер әр түрлі – ... ... ... және т.б. заң ... ... тиіс.
Біздің көзқарасымызша, бұл мәселені шешуде үкметтің жергілікті атқару
органдары да тікелей қатысуы тиіс. Оларға тиісті көмек көрсету үшін нақтылы
мүмкіндік ... жөн: ... ... қор ... тұратын орын бөлу, мүмкін
уақытша пайдалануға ғана және т.б.
Бас бостанығынан айыру орнындағы сотталғанды босатқанда ... ... үшін бір ... арнайы әлеуметтік нормалар жүйесі
белгіленуі тиіс. Себебі олардың ... ... ... ... ... ... өз ... шеше алмайды, ал, екінші жағынан – қоғамға
қарсы қандай да ... ... ... ... ... жаңа қылмыстар
істеуі мүмкіндерге әлеуметтік бақылау қою.
Осыған байланысты «Жазадан босатылған ... ... ... көмек көрсету» туралы заң қабылдауға ұсыныс ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарының, мекемелер
мен ұйымдардың әлеуметтік бейімделуді қамтамасыз етудегі қызметтерінің
негізгі ... мен ... ... ... ... құқықтық
жағдайы; олардың еңбек пен тұрмыстық ... ... ... ... бейімделуін ұйымдастыру.
Мерзімінен бұрын шартты түрде босатылғандарды ... ... ... ... ... олармен тәрбие жұмысын жүргізу міндетін заң ... оқып ... ... ... ... ... ... еңбек
ұйымдарына міндеттеу керек.
Жазаның өтеудің мерзімінен бұрын шартты түрде босатудың ... бар. Бір ... оның ... аз ... ... ... бұл жағдай кімде кім өзінің түзеліп келе жатқанын үлгілі мінез-
құлқымен, таза еңбегімен дәлелдеген ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі аздау. Екінші жағынан, бұл адамдар мерзімінен
бұрын босатылғандықтан, олармен босатуға әзірлеу жұмысы ... ... ... ... болу ... ... еңбек ету мен тұрмыстық
жағдайын ... ... олар ... ... өз ... мен тәрбие жұмысын жүргізудің басты мақсаты – ол ... ... ... үшін ... туындаған мәселелерді шешуге
жәрдемдесу, ... ... ... ... жиі ... ... болдырмау.
Сот мерзімінен бұрын шартты түрде босатылғандарды өз бетімен немесе
еңбек ұжымының сұрауымен, бірақ оның келсімімен бақылауды міндеттей ... ... ... ... ... ... бекіту ретінде
жұртшылықтың көмегінсіз ұйымдастыру мен үйлестірудің және олардың дәл
есебін тез белгілемейді және ... дәл ... тез ... ... мүмкін емес.
Жазаны өтеудің мерзімінен бұрын шартты түрде босатылатын адамдардың
есебін ішкі істер органдары ... ... ... қою ... мен
тәрбиелеу шаралары Қазақстан Республикасы ІІМ- нің ведомстволық нормативтік
актілерімен реттеледі.
Соңғы жылдары заң ... ... ... ... ... ... бас ... айыру орындарынан босатылғандарды
әлеуметтік бейімдеу мәселесін ... ... ... ... қарастырылып жүр.
Сотталғандарды әлеуметтік бейімдеу ... ... ... ... ... қарастыру тиіс.
Бас бостандығынан айыру орынадарынан босатылған және әлеуметтік көмек
ала алмаған адамдардың жыл сайынғы ... ... ... ... бола тура сонымен бірге бостандық өмірге бейімделе алмай
қайтадан құқық бұзушылық және қылмыс жолына түсіп қылмыстық жағдайды өршіте
түсуде. Бас ... ... ... ... ... ... Олардың зардабының бірі отбамымен, ағайын туысымен
бұрын жұмыс істеген ұжымымен тағыда сол ... ... ... ... ... үзілістің зардабын жеңілдету мақсатында заңмен ... ... ала ... ... ... ... алады және туған
туыстарымен кездесіп, хат жазыса алады. ... ақ ҚАК де бір ... ... ... ... мекемесінің әлімшілігі қылмыстық жазаны өтету
процесінде сотталғандарды түзеудің негізгі ... ... ... ... өмірде тұруға психологиялық ... ... ... ... қолданады.
Бұл шараларға болашақта әр түрлі себептермен босатылатын адамдарды
құқыққа оқыту кіреді.[17]
Бұл ... ... ... ... құруға ақылмен
қарауға бағыттаған жұмыстың ойланып істелген бір ... ... ... ... ... ... кезінде сотталғанмен маңызды
тақырыпқа, яғни от басындағы, ... ... ... ... ... және онда мінезге қойылатын талаптар туралы әңгімелер жүргізеді.
Бұл жұмыстарды жүргізгенде ол адамдардың бейімделуіне табиғи қиындық
туғызатын объективті ... ... ... айырылған сотталғандарда, қоғамда көптеген қиындықтар
тудырады. Олардың зардабының бірі отбамымен, ағайын туысымен бұрын жұмыс
істеген ... ... сол ... ... әлеуметтік пайдалы
байланыстардың үзілуі.
Осындай үзілістің зардабын жеңілдету ... ... ... ... ала ... ... ... сәлемдемелер алады және туған
туыстарымен кездесіп, хат ... ... ... ақ ҚАК де бір ... қарастырылған.
2. Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдар ... ... және осы ... ішкі ... ... жіберуі және олардың
таңдаған тұрғылықты жеріне жетуін бақылау
Жазаны атқарушы мекеменің ... ... ... ... ... екі
айдан не бас бостандығынан шектеу немесе бас бостандығынан айыру мерзімі
біткенге дейін алты айдан ... ... ... ... ... бойынша республикалық маңызы бар ... ... ... ... бар ... ... атқарушы органдарына оның
алдағы уақытта босатылатыны, оның тұрғын үйінің бар-жоқтығы, оның еңбек
қабілеті мен ... ... ... хабарлайды. Сотталушыны босатуға
әзірлеу мақсатында онымен жеке тәрбие жұмысы ... оған ... ... ... және ... ... ... сондай – ақ алпыс ... ... мен елу бес ... асқан әйелдерді олардың өтініші мен
жазаны атқарушы ... ... ... ... ... органдары
мүгедектер мен қарттар үйіне жібереді.
Бас ... ... ... ... бас бостандығынан айыру
түріндегі жазаларды өтеуден босатылатын адамдар тұратын жерлеріне ... ... ... ... сонда-ақ Қазақстан Республикасының Үкметі
белгілеген тәртіппен жолда жүргенде азық – ... ... ... ... ... киімі, аяқкиімі мен оларды сатып алуға қаражаты
болмаған жағдайда бас бостандығынан ... ... ... ... қаражат есебінен киіммен және аяқкиіммен қамтамасыз ... ... ... ... белгілеген мөлшерде бір жолғы
ақшадай жәрдемақы берілуі мүмкін.
Жазадан босатылатын ... ... ... ... ... бір ... ақшалай жәрдемақы беруді, сондай-ақ жолына ақы
төлеуді жазаны атқарушы мекеме жүзеге асырады.
Бірінші және екінші топтағы мүгедектерді, ... ... мен ... бар ... ... ... толмағандарды бас бостандығын
шектеу, қамау немесе бас бостандығынан айыру түріндегі ... ... ... жазаны атқарушы мекеменің әкімшілігі олардың туыстарын не
өзге адамдарды алдын ала хабардар етеді.
Түзеу мекемелерінен босатылатын, ... ... ... ұдайы
күтімге мұқтаж адамдар, сондай-ақ он алты ... ... ... ... ... туыстарына немесе алып кетуге ... ... не ... ... ... ... ... (облыстық маңызы бар қала), республикалық маңызы бар қала,
астана әкімдігі жазаны өтеуден ... ... ... ... ... ... сондай-ақ әлеуметтік көмектің басқа түрлерін
көрсетуде жәрдемдеседі.
Бас бостандығынан айыру орындарынан ... аса ... ... ... ... ... экстремизмнің белгілері бар қылмыстары
үшін, ауыр және аса ауыр қылмыстары үшін ... ... ... ... ... үшін бас бостандығынан айыруға екі және одан да көп рет
сотталған адамдарға, егер олардың ... өтеу ... ...... түзелу жолына қасақана түскісі келмейтіндігін және қоғам ... ... қала ... ... ... ... ... әкімшілігі жазалау мерзімі аяқталуына дейін бір ай
айдан ... ішкі ... ... ... қадағалауын тағайындау
қажет адамдарды анықтайды.
Түзеу ... ... бас ... ... ... ... ... әкімшілік қадағалау тағайындау туралы сотқа
ұсыныс жолдайды.
Бас бостандығынан ... ... ... ... әкімшілік
қадағалау тағайындалған адамдар ... ... ... ... ... өзі таңдаған тұратын жері бойынша ішкі ... ... ... жететін уақытын көрсете отырып, әкімшілік
қадағалау тағайындау туралы ... ... ... ... әдебиеттерінде сонымен қатар Бұқаралық ақпараттар
жариялымдарында бас бостандығынан ... ... ... ... ... заңмен реттеу жөніндегі ұсыныстар
табандылықпен қарастырылып ... ... ... ... ... күресу бағыты ретінде қарастыру тиіс.
Бас бостандығынан айыру ... ... және ... көмек
ала алмаған адамдардың жыл сайынғы тасқыны азаймауда.
Біздің елде қазір 75 түзеу мекемесі, 18 тергеу изоляторы бар. Соңғы
статистикаға ... ... 55 ... жуық ... ... ... ж. – 2007 ж. 8 ай аралығында 706 адам ... өтеп ... ... ... ауыр ... жасап қайта сотталғандар саны – 119.
Осынау өзекті проблемаларды шешу үшін ... ... ... ... керек. Жазасын өтеп шыққан сотталған бейімдеу орталығына
барып алғашқы көмек яғни, ... ... ... өтуі ... Онда
сотталып келгендерге медициналық көмек көрсетіліп, құжаттарын ... ... ... ... туған-туыстарымен байланыстарын
қалыптастыруға жәрдемдеседі. Бұл да болса, олардың түрмеден ... ... ... қиындықтарды жеңуге айтарлықтай жәрдем
болмақ. Ондай орталықтардық аздығы біраз қолбайлау болуда . [19]
Мұндай ... ... өзге ... да ... ... ... да ... тәлкегіне түскен сотталғандарға ,
әсіресе ана мен балаға уақытша болсада пана ... ... ... ... ... ... беруге, тағы да қылмыс жасап , темір тордың арғы
жағына қайта оралмауына себеп болар еді.
Иә, өмірде не болмайды, «жаңылмайтын ... ... ... жоқ»
екені де рас. Ондай сүрініп кетіп, бүлініп жүрген ... ... ... қайта оратылып, қоғамнан өз орындарын табуы үшін барымызша
жағдай ... ... ... ... ... ... ... босатылған адамдардың тұрғылықты
жерiне дер кезiнде келiп жетуiн бақылауды қамтамасыз ету ... ... iшкi ... ... мен Қазақстан Әдiлет
министрлiгiнiң қылмыстық-атқару жүйесі органдарының, оларды дер ... және ... алу, ... ... мен қайта қылмыс жасауының алдын
алу жөнiндегi профилактикалық жұмыс жүргізу ... ... ... реттейдi. ... iшкi ... ... мен ... ... бас ... ... орындарынан босатылған адамдардың
тұрғылықты жерiне келiп жетуiн бақылауды қамтамасыз ету жөнiндегі өзара iс-
қимылы ... ... ... мен ... ... қатаң сақтауға
негiзделедi.
Қазақстан Республикасының iшкi iстер және қылмыстық-
атқару жүйесi органдарының өзара ... бас ... ... ... ... ... ... келiп жетуiн бақылауды қамтамасыз ету мәселелерi бойынша дер кезiнде
және толық ақпарат алмасу;
2) осы ... ... ... алу ... ... ... және
өткізу;[10]
3) бас бостандығынан айыру орындарынан ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мәселелерi бойынша бiрлескен
кеңес өткiзу, таңдаған тұрғылықты жерiне ... ... ... ... ... жөнiндегi бiрлескен iс-шараларды ұйымдастыру
арқылы қол жеткiзiледi. Өзара iс-қимыл жасасу кезiнде туындайтын өзге ... ... ... шешiмдер қабылдау немесе жоғары
инстанцияларға ұсыныстар енгiзу жолымен шешіледi. Қазақстан ... ... ... мен ... ... Әділет министрлiгiнiң
қылмыстық-атқару жүйесi органдарының бас бостандығынан айыру орындарынан
босатылған адамдарға ... ... ... мен оны ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрiнiң
2000 жылғы 4 тамыздағы N ... 2000 ... 23 ... ... ... ... N 1270 болып тіркелген Бас
бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдарға ... ... оны ... ... ... туралы нұсқаулықпен белгiленедi.
3. Сотталғандармен оларды босатуға дайындау кезіндегі тәрбие жұмысы
   Сотталғанды босатуға ... және iшкi ... ... ... таңдаған тұрғылықты жерiне кететiнi ... ... ... ... ... ... iс-шараларды
орындайды:
1) сотталғандарды еңбекке және тұрмыстық орналастыру жөнiндегi ... ... және ... ... ... ... алты ай қалған
уақыттан кешiктiрмей, бас бостандығынан айыру мерзiмi бiткенше:
босатылушы адамның ... ... ... жерiндегi жергiлiкті атқарушы
органдарға және мемлекеттiк еңбекпен ... ... оның ... ... үйiнiң бар-жоғы, еңбекке жарамдылығы мен мамандығы
туралы хабарлайды;
босатылушы адамның таңдап алған тұрғылықты жерiндегi қалалық, аудандық iшкi
iстер органдарына ... әрi - ... ... ... ... ... туралы сұрау салу жiбередi (Қазақстан Республикасы
Әділет министрiнiң 2001 ... 11 ... N ... ... 29 ... ... Республикасының Әділет министрлiгiнде N
1714 болып тіркелген ... ... ... ... ... ... өтеп ... сотталғандармен тәрбие жұмыстарын
ұйымдастыру туралы нұсқаулыққа 8-қосымша);
2) жедел бөлiмдер - түзеу мекемесiнiң басқа да ... ... ... ... ... ... ... iс-шараларды
жүргiзедi, олар туралы қажеттi ... өзi ... ... ... ... ... бөлiмдер - сотталғанның босатылуынан бiр ай бұрын
оған ақпараттық-iздеу карточкасын (бұдан әрi - AIК) ... ... ... қоса ... ... жерi бойынша Астана және ... iшкі ... бас ... ... әрi - IIББ), ... ... бас басқармаларының, iшкi iстер басқармаларының (бұдан әрi ... ... ... басқармаларына (бұдан әрі - ҚҚБ) жiбередi.
ҚАIIО-нан босатылатынның бұрынғы ... ... ... ... ... ... жерi жоқ және туыстық байланыстары үзiлген ... ... және ... ... мүмкiндiгi жоқ деген жауап келсе (жақын
туыстарының қайтыс болуына; жақын туыстарына, ... ... ... ... ... ... заңды түрде әйелiмен (күйеуiмен),
ажырасуына; туыстары мен жақындарының тұрғын үй алаңын бергісі келмеуіне;
туыстарының ... ... ... ... тыс жерлерге, ТМД
елдерiне қоныс аударуына; ... өзге ... ... ... мекен-жайы жоқ адамдарды өз қалауы бойынша түзеу ... ... ... орталығына (бұдан әрi - Орталық) немесе
басқа Орталыққа ... және ... ... жоғалтқан кәмелетке
толмағандар өз келiсімдерi бойынша тәрбие ... ... ... ... ... ... ... толмағандарды уақытша
оқшалау, бейiмдеу және оңалту орталығына (одан әрi - КТУОБжА) жiберiледi.
Таңдаудың ... ... және оны ... ... ... ... колониясының әкімшiлігi мен ҚАІІО-ның
хат алмасумен анықталады. Сотталған адамды босатуға кемiнде жиырма күн
қалғанда ... ... ... ... ... жеріндегі ҚАIIО-на
хабарлама ( Қазақстан Республикасы ... ... 2001 ... ... N ... 2001 ... 29 ... Республикасының Әділет министрлiгінде N 1714 тiркелген ... ... ... ... ... жазаларын өтеп
жатқан сотталғандармен тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру туралы нұсқаулыққа ... ... ... ... бастап бiр ай мерзiмде оны ... ... ... алу ... ... жауап келмесе, түзеу мекемелерi
мұндай адамдар туралы ақпарат жинақтап, облыстық қылмыстық-атқару ... беру ... ... келесi айдың 3-не дейiн хабарлайды. Денсаулығына
байланысты үнемi күтiм ... ... ... ... сондай-ақ он алты
жасқа дейiнгi кәмелетке ... ... ... ... ... алып ... келген өзге адамдармен бiрге немесе түзеу мекемесiнiң
қызметкерлерiмен бiрге жiберiледi. Түзеу мекемесiнiң ... ... мен ... шартты түрде босатылуға ұсынылған сотталғанға қатысты
хабарлама оның мерзiмiнен бұрын шартты түрде босату ... ... ... ... ... бiр тәулiк мерзiм ... ... ... ... түзеу мекемесiнен тыс жерлерге шығуға (қысқа немесе
ұзақ мерзiмдi) ... ... ... қатысты хабарлама (жеделхат немесе
телетайпограмма) кететiн жерлерiндегi ҚАIIО-да жiберiледi.
Сотталғанға суретi бар белгiленген үлгiдегi куәлiк (Қазақстан Республикасы
Әділет ... 2001 ... 11 ... N ... ... 29 ... ... Республикасының Әдiлет министрлiгiнде N
1720  тіркелген ... ... iшкi ... ... ... онда ... ... және бару мен кері қайту бағыты
көрсетiледi.
Куәлiк демалыс кезiнде сотталғанның жеке ... ... ... ... ... өткiзу орнына келiп жеткен сотталған бiр тәулiк
мерзiм iшiнде ҚАIIО-ның кезекшi бөлiмiне ... ... ... ... жеткенi туралы, ал жазасын өтеу орнына қайтар кезде
кеткенi туралы белгі қойғызуы ... ... ... тыс жерлерге шығу
негіздерi мен ... ... ... ... ... анықталады. Түзеу ... ... ... ... алу ... ... бекiтiлген
нысандағы босатылғандығы туралы суретi бар анықтама ... және ... ... ... соң он күн ... ... көшi-қон полициясы
бөлiмшелерiнде тiркелу қажеттiгінтүсiндiредi.
Бас бостандығынан айыру ... ... өтеп ... және ... бiр ... жеке ... куәландыратын құжаттары жоқ адамдарды көшi-
қон полициясы бөлiмшесiне хабарлама жiберу арқылы бұрынғы ... ... ... ... ... ... отырып, түзеу мекемелерiнiң
орналасқан жерiндегi iшкi ... ... ... полициясының
бөлiмшелерi құжаттандырады.
Босату кезiнде паспорттар және жеке куәлiктер ... жеке ... iшкi ... ... ... ... Босату туралы
анықтамалардың сыртқы жағында иесiне жеке басын ... ... ... ... ... мен ... даталары көрсетіле
отырып, жазба жасалады.
Арнайы есепке алу бөлiмдерi (бөлiмшелерi) қадағалаудағылардың босатылғаны
туралы анықтамаларына "қадағалау ... ... ... ... ал ... ... ... бойынша "Бас бостандығынан айыру орындарынан
босатылған адамдарға ... ... ... ... ... бiрақ әкiмшiлiк қадағалауға алынбаған адамдардың анықтамаларына
"Қадағалауға жатады" деген мөртабан ... ... ... ... ... ... ... курсын аяқтамаған және
босатылғаннан кейiн денсаулық сақтау ... ... ... ... немесе туысқандарының немесе басқа заңды өкiлдердiң
қамқорлығына ... ... ... ... ... ... ... аурумен және оның жеке құжаттарымен ... ... ... ... қолхат арқылы беріледi. Диспансерлiк есептегi бiрiншi
топтағы туберкулезбен ауыратын адамды босату туралы анықтамаға ... ... ... ал ... тұрғылықты жерiндегi денсаулық сақтау
органына хабарлама жiберіледi. Босатылған тұрғылықты жерiне қалааралық
темiр жолмен немесе автобуспен ... ... ... мекемесi оны кету
станциясына жеткiзудi қамтамасыз етедi. Егер босатылған адамның ... ... ... оның түзелу жолына түскісі келмейтінін
дәлелдесе және қоғамға қауiптi болып қала берсе, онда ... ... ... кету ... келу ... дейiнгi жолда көрсетілген
адамның мiнез-құлқын бақылауды қамтамасыз ету мақсатында тиiстi көлiктегi
iшкi ... ... ... осындай адамның көлiкпен кету күнi мен
уақыты туралы хабарлама (қажет болған жағдайда жеделхат) ... ... ... ... бойынша қылмыстық-атқару жүйесi комитетiнiң басқармалары
ҚАIIО-ның тиiстi есебiне алынбаған ... ... ... ... ... ақпаратты жинақтайды және ай сайын есеп беру айынан
кейiнгi келесi айдың 5-не ... ... ... ... Әдiлет министрлiгiнiң Қылмыстық-атқару жүйесi комитетi ай сайын
Iшкiiсминiнiң Қоғамдық қауiпсiздiк департаментiмен бiрге бас ... ... ... және ... ... ... ... адамдардың
санын тексередi; оларды профилактикалық есепке қою ... ... ҚАIIО ... мәлiмет ұсынады; осындай адамдардың келiп жетуiне
бақылау ... ... ... ... ... тиiмсiздiгiнiң
себептерiн анықтайды және оларды жою жөнiнде iс-шаралар қабылдайды. Астана
және Алматы қалаларының ІIББ, облыстардағы ІІББ-IIБ ... ... ... әрi - ... ... ... бас ... айыру орындарынан
босатылатын адамға ... ... ... соң ... тұрғылықты
жерiне баратын адам" ретiнде келіп ... ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру орындарынан ... ... ... ... ... ... алған соң "таңдап алған
тұрғылықты жерiне баратын адамға" бұрын түскен ақпаратты деректер ... ... ... бас ... ... ... таңдап алған
тұрғылықты жерiне келiп жетпегенi туралы ... ... соң бұл ... деректер банкiсiндегi ақпаратты "таңдап алған тұрғылықты жерiне
баратын адам" санатынан ... ... ... ... ... ... ... ауыстырады;
4) адамның бас бостандығынан айыру орындарынан ... ... ... ... ... тұрақты тұруға келгенi туралы ҚАIIО-
дан хабарлама алған соң, "ол туралы ақпаратты" таңдап ... ... ... ... ... адам ... ... банкiне енгiзедi, егер бұл
адам туралы ақпарат деректер банкiне ... ... ... ... ... "таңдаған тұрғылықты жерiне келiп жетпеген адам" ретiнде
енгiзілсе, онда ол алынып тасталады;
5) ... ... ... ... ... бас бостандығынан айыру
орындарынан босатылған адамның жүрген жері анықталған ... ... ... оның ... жерiндегi ҚАIIО-ға ЖАА-АIК карточкасын
жiберудi ұйымдастырады, ... ... ... ... тұрғылықты жерiне келiп
жетпеген адам" ретiндегi бұл адам туралы ақпарат деректер банкінен ... ... ... жерiне келiп жетпеген және таңдаған тұрғылықты
жерiнен басқа жерге келген адамдар туралы деректер ... ... ай ... ... және олар ... ... есеп беру
айынан кейiнгi келесi айдың 5-iне дейiн Iшкiiсминiнiң Қоғамдық қауiпсiздік
департаментiне жібередi. ... ... ... түзеу мекемесiнiң
босатылған адамды тұрмыстық және ... ... ... ... ... ҚАIIО ... сұрау салуда көрсетiлген мекен-жай бойынша
әкiмшiлiк учаскеге қызмет ... ... ... ... әрi - ... инспектор) береді. Учаскелiк инспектор сұрау салуда
көрсетiлген мекен-жайға өзi ... және ... үй ... ... ... ... ... адамдардың босатылғанмен туыстық
қатынасы мен қарым-қатынас сипатын анықтайды.
Сұрау салу түскен сәттен бастап он күн ... ... ... ... ... ... немесе оның орынбасары қол қойған
босатылғанды тұрмыстық және еңбекке орналастыру мүмкiндiгi ... ... ... ... ... бұрынғы тұрған жерi немесе таңдаған
мекен-жайында тұратын жерi жоқ және ... ... ... себептi
тұрмыстық орналастыру мүмкiндiгiн болмаған жағдайда (жақын туыстарының
қайтыс болуына; жақын ... ... ... ... ... ... ... заңды түрде әйелiмен (күйеуiмен), ажырасуына;
туыстары мен жақындарының тұрғын үй алаңын бергiсi ... ... ... ... Қазақстаннан тыс жерлерге, ТМД елдерiне
қоныс аударуына; немесе өзге дәлелдi себептерге байланысты) бұл ... ... ... әзiрлеп, оған ҚАIIО бастығы қол қойғаннан кейiн
түзеу ... ... ҚAIIO ... ... ... түскен
сотталғанның өзі таңдаған тұрғылықты жерiне кеткенi туралы ... ... ... ... 2001 жылғы 11 желтоқсандағы  N
147 бұйрығымен  бекiтiлген, 2001 ... 29 ... ... ... ... N 1714 болып тiркелген Қазақстан
Республикасы Әділет ... ... ... ... ... ... тәрбие жұмыстарын ұйымдастыру туралы нұсқаулыққа 9-
қосымша) көрсетiлген мекен-жай бойынша әкiмшiлiк учаскеге қызмет көрсететiн
учаскелік ... ... ... ... және ... ... ... ҚҚБ-
нан келiп түскен бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамның
(бұдан әрi - ... ... ... ... ... соң учаскелiк
инспекторларға оның келiп жетуiн және тұрғылықты ... ... ... ... Босатылған адам таңдаған тұрғылықты жерiне келiп жеткен жағдайда
учаскелiк инспектор сауалнамалық және өзге де деректердi нақтылайды, ... ... осы ... ... түскен ЖАА-АIК карточкасына ... ... соң оны ... ... ... криминалдық
ақпараттар орталығына (бұдан әрi - КАО) жiбередi, ол туралы деректер
банкiндегi ... ... ... ... адамның" ақпаратын жою үшiн
ІІББ-IIБ ҚҚБ-ға хабарлайды.
Сондай-ақ учаскелiк инспектор босатылған адамның тұрғылықты жерiне келгенi
және тiркелгенi ... хат ... ҚАIIО ... қол қойғаннан кейiн оны
хабарлама жіберген түзеу мекемесiне жiбередi.
2) Босатылған сәттен бастап он күн ... ... ... ... адам ... ... ... учаскелiк инспектор бұл
туралы ІІББ-IIБ-ның ҚҚБ-на хабарлама жiбередi.
3) Таңдаған тұрғылықты ... ... ... босатылған адамның
жүрген жерi мен тiркелгенi анықталған жағдайда оның тұрғылықты жерi бойынша
ҚАIIО учаскелiк инспектор iшкi ... ... ... қол қойған осы адамның
ЖАА-АIК карточкасын жібередi, бұл туралы карточканы жiберген ... ... ... ... көрсететiн әкiмшiлiк учаскеде босатылғаны туралы анықтамада
көрсетілген тұрғылықты жерден басқа жерге тұрақты тұруға келген босатылған
адамдар анықталған ... оны ... ... алады, оған ЖАА-АIК
карточкасын толтырады, оны облыстық (қалалық) IIББ-IIБ ҚАО-ға жiбередi, ... ... ... ... әрi бұрын өзi таңдаған тұрғылықты жерi бойынша ... ... ... ... ... түссе қажет болған жағдайда IIББ-IIБ ҚАО
(ҚАБ) оған қойылған ЖАА-АIК ... ... ... ... ал
келiп түскен ЖАА-АIК карточкасын жояды. ... ... ... бас ... ... ... адамдардың жеке басын куәландыратын құжаттарды ресiмдеумен бiрге
оларды тұрғылықты жерiне тiркеу жүргiзедi. Мұнда бас ... ... ... және ... ... әр адамға белгіленген үлгiдегi
есепке алу карточкасын (Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрiнiң 2000
жылғы 12 қазандағы N ... 2000 ... 14 ... ... ... ... N 1284 тiркеуiнен ... ... ... ... ... ... және
тiркеу Ережесiн қолдану тәртiбi туралы нұсқаулыққа 7-қосымша) толтырады
және осы адамдарды ... ... ... ал ҚАIIО ... оның
тiркелгенi туралы баянатпен баяндайды. ҚАIIО бастығының тиiстi нұсқауларын
алған соң ... бiр ... ... адам тiркелген аумаққа қызмет
көрсететiн учаскелiк инспекторға, ал екiншiсi - ... ... ... (бөлiмшесiне, тобына) бередi.
Тұрғылықты жерiне келiп жеткен ... адам жеке ... ... ... анықтаманы жоғалтып алғаны туралы баяндаған жағдайда
ҚАIIО түзеу мекемелерiнен босатылғаны ... ... ... және
жеке куәлiгi туралы мәлiметтерге сұрау салады.
Сұрау ... ... ... екi ... қоса ... ... босатылғаны туралы анықтамадан немесе оның ... ... ... ... ... адам ... ... көрсетiлген жерден басқа жерге келгенi көрiнiп тұрса, Көшi-қон
полициясы департаментiне оған бұрын Қазақстан Республикасы азаматының ... ... ... ... салу жiберiледi, ал
босатылғаны ... ... ... жер ... ішкі ... ... ... келгені туралы хабарлама жiберіледi. ... ... ... ... алынған адамдарды ұстауға арналған
арнайы қабылдау ... ... ... уақытша оқшалау, бейiмдеу
және оңалту орталықтары, медициналық айықтырғыштар, iшкі iстер органдарының
кезекшi бөлiмдерi әр түрлi ... ... үшiн ... ... ... айыру орындарынан [13] босатылған және босатылғаны туралы
анықтамада көрсетілген тұрғылықты жерiнен басқа ... ... ... ол туралы баратын жерiндегi iшкi iстер ... ... ... полиция қызметi бас
бостандығынан айыру орындарынан ... ... ... ... ... байланыстары мен ойларын анықтайды, олардың ойлап
және дайындап жатқан қылмыстарының алдын алуға және жасаған ... ... ... ... және ... ... бас ... айыру орындарынан
босатылған және таңдап алған тұрғылықты жерiнде тіркеуден ... ... ... ... ... ... ... жасауға итермелеген
себептер мен шарттарды анықтайды, көрсетілген ... ... ҚAIIO ... ... ... ... ... жетуiн
бақылауды және олармен профилактикалық жұмыс жүргiзудi қамтамасыз етудегі
анықталған кемшіліктер ... ... ... Бас ... ... ... ... тұрғылықты жерiне келiп жетуiне
және таңдаған тұрғылықты ... ... ... ... ... ... мақсатында ҚАIIО-ның қоғамдық қауiпсiздiк бөлiмшелерi
тоқсанына кемiнде бiр рет ... ... ... (бөлiмдерiмен,
бөлiмшелерiмен, топтарымен) және ІIББ-IIБ көшi-қон полициясы бөлiмшелерiмен
бас ... ... ... ... ... ... тексерiс жүргiзедi.
Бас бостандығынан айыру орындарынан босатылған адамдардың ... ... ... ... ... олардың жүрген жерлерiн ... ... ... ... ... қауiпсiздiк департаментi
Әдiлет министрлiгiнiң ҚАЖ комитетiмен бiрге ай ... бас ... ... ... және ... ... келiп жеткен адамдардың
санына салыстырма тексерiс жүргiзедi, сондай-ақ ҚАІІО-ға олардың тұрғылықты
жерiне кеткенi туралы хабарлама ... ... ... ... ұсынады; осы адамдардың тұрғылықты жерiне келiп жетуiне ... ... ... өзара iс-қимылдың тиiмсiздiгiнiң себептерiн
анықтайды және оларды жою жөнiнде шаралар қабылдайды.[14]
ТМ-да жазасын өтеп жатқан адамдарды босатуға ... ... ... ... ... Сотталғандарды босатуға даярлық жұмыстарын
ұйымдастыру тұрмыстық және еңбекке орналастыру ... аға ... ... ... қызметкерлерi босатуға даярлық ... ... ... жұмыстары жөнiндегi ТМ бастығының
орынбасары бекiткен және ... ... ... ... ... бастығы әзiрлеген арнайы бағдарлама бойынша ТМ-нен
сотталғандарды босатуға ... ... ... ... ... және ... ... (жеке куәлiк) беру тәртiбiмен таныстыру және тұрақты мекен-жайы
бойынша тiркелу, сотталғандығын алу және ... ... ... ... әкiмшiлiк бақылау және сотталғандардың босатылғаннан
кейiнгi өмiрiн жайғастыруға байланысты басқада бiрқатар мәселелер ... ... ... ... ... ... ... және оларды жұмысқа
немесе еңбекке тарту мәселелері
Сонымен бiрге, ... ... ... ... ... тиiс (алаңдаушылықты алып тастау, болашақта босатылуына
байланыстылық, Tұрмыстық және жұмысқа орналасуға ... ... ... ... ... ... достарымен, туғандарымен,
ағайындарымен, және т.б. өзара қарым-қатынастағы мәселелер болу ... ... жаңа ... жағдайларға сотталған адамның ... ... ... ... ... ... емес ерекше қиындықтар туралы
әңгiмеөткiзедi;
3) сотталғандардың ой-өрiсiн, сезiмiн, әдетiн, психологиялық ... ... жаңа ... қалыптастыруға көмектеседi;
4) iшкi қарсылықпен ауыртпалықты қосымша қуатты шығындамай-ақ және ... ... және ... ... оның тез орналасуын қамтамасыз
ететiн, жаңа өмiр сүру жағдайына психологиялық әзiрлiгiн қалыптастырады.
Босатылғанға ... 6 ... ... ... ... ... бастығының
атына өтiнiш жазады, онда баратын мекен-жайы, ... орны және ... ... орналасуы бойынша қандай ... ... ... және ... ... көмегiне мұқтаж барлық сотталғандар
тұрмыстық және жұмысқа орналастыруға мұқтаж адамдардың ... ... ... ... Босатылған адам тұрмыстық және ... ... ... қарамастан, таңдалған мекен-жайдағы
жергiлiктi қалалық (аудандық) iшкi iстер органына сол адамды тұрмыстық және
еңбекке орналастыруға мүмкiндiгi ... ... ... ... ... 20 күннен кешiктiрмей таңдалған мекен-жайы бойынша
жергiлiктi қалалық (аудандық) iшкi ... ... ... жiберiледi
(10-қосымша). Сотталғандарды босатуға ... ... ... ... ... ... ... материалдар
сотталған адамның жеке iсiне тiркеледi. ТМ-нiң ... ... жаза ... ... ... ... өтеп бiткен әрбiр
сотталғанға жасақ бастығы мына құжаттарды дайындайды:
1) белгiленген үлгi ... ... ... үлгi ... ... мен ... ... (13-қосымша);
3) Талап арыздың болуы және өз еркiмен қайтару туралы анықтама. ТМ-
нiң комиссия хатшысына:
1) соттық, ... ... ... бар ұсыным; бас бостандығынан
айыру мерзiмiнiң өтелiп бiткенi туралы мәлiмет;
2) ... ... ... жеке iс ... ... ... мекеменiң тұрмыстық зонасында, ал түрмеде, тергеу
изоляторында және ТМ ... бас ... ... ... ... зонада өткiзiледi. ТМ комиссиясы отырысының күнi мен орны туралы
сотталғандар комиссия хатшысымен оның ... ... бiр ... хабарландырылады. Шартты түрде - мерзiмiнен бұрын босату
жазаның өтелмеген ... ... ... ... және ТМ ... ... бас ... туралы ойын ұсыну ... ... ... ... ... ... ашық дауыс беру
арқылы бiлдiредi. Шешiм егер ол үшiн ... ... ... ... берсе қабылданды деп есептеледi. Шартты түрде-мерзiмiнен ... ... ... ... ... ... жазаның өтелмеген
бөлiгiн жеңiл жазамен ауыстыруда, сонымен қатар ТМ түрiн өзгертуге келiсiм
беру, ... ... ... ... комиссия шешiмдi сотталғанға ТМ
комиссиясының отырысы күнi, ауызша ... ... ... ... ... бұрын босатуға, жазаның өтелмеген
бөлiгiн жеңiл жазамен ... ... ... TM ... ... беру
туралы немесе бермеу туралы қаулымен ... ... ... ... отырысынан кейiнгi бiр күннен кешiктiрмей қол қою арқылы
таныстыруы керек ... және ... ... қоспағанда). ТМ
комиссиясының оң шешiмi жағдайында, материалдар 7 тәулiк аралығында ... ... ТМ ... ... ... ... шағымдануға құқығы бар. ТМ - комиссиясының отырысы хаттамамен
ресiмделедi, оған хатшы және ... қол ... ... ... тегi, аты, ... аты, ... ... мерзiмнiң
басталуы мен аяқталуы, нақты өтелiп бiткен бөлiгi;
2) бұрыңғы сотталғандығы ... ... ... ... ... ... қысқаша мiнездеме мәлiмет;
4)ТМ комиссиясының ... ... ... ерте ... ... өтелмеген бөлiгiн
жеңiл жазамен ауыстыруға, сонымен қатар TM түрiн өзгертуге ... ... оның ... ... және ... ... ... ерте босатуға, ұсыныс туралы мәселенi жазаның өтелмеген
бөлiгiн жеңiл жазамен ауыстырылуын, сонымен ... TM ... ... ... ... ... ТМ комиссиясының сотталғанға қанша уақытқа ... ... алты ай ... ... ... комиссиясы ұсынылатын
құжаттар сотталғанның жеке iсiне қосымша ... ... ... жазалау туралы анықтама, талап арыз және өз еркiмен орнын толықтыру,
сонымен қатар ТМ комиссиясының шешiмi ... ... мен ... ... жеке iсiне тiгiледi. ТМ комиссиясының отырысы ережеге сай,
айдың әрбiр бiрiншi және үшiншi сейсенбiсiнде ... ... ... мүшесi кейiн жартысынан көбi ... ... көп ... және ТМ ... ... ТМ-нiң қызметкерлерiнiң орындауы
үшiн мiндеттi.[16]
Сотталушының жазасын өтеу үшiн ... ... ... ... мекемесiнiң түрi ҚР ҚІІЖ кодексiнiң 447 ... ... ... ... ... ... ... таратудың
соттық тәртiбi үкiм шығарудың ... ... ... ... ... ... бақылау жасауына мүмкiндiк
жасайды. Сот барысында сотқа қатысушылар ... ... ... ... түрi туралы толық мағлұмат ала алады. Сотталушыға ТМ-
нiң түрiн ... ... сот ... ... сатыдағы сотта ,
немесе бақылау ... ... ... Ондай болса, сот
iсiнiң барлық бөлшектерiне ... ... ... және ... ... заңдылықпен негiздiлiк толығымен ... ТМ ... ... қылмыстық заңдар жиынтығы
бойынша сот ... ... ... ҚР ҚК- нiң 53 ... сәйкес,
жасалған қылмыстың, қылмыскердiң қоғамға қаншалықты дәрежеде ... ... сот әр ... ... ... яғни, сот кейде
сотталушының қылмысты ... рет ... ... ... отырып
жазаны өтеу нысаның белгiлесе, кейде оны қылмыстық қасақана жасалғаның
ескере ... ... Сот ... ... ... колониямен
қоныстандыру колониясынан басқа кез келген режiм түрiндегi колонияны
белгiлей ... Бұл ... аса ... ... мен өлiм ... кешiрiлгенiне байланысты еркiнiнен айыруға ауыстырылған тұлғаларға
жүрмейдi.
Жазасын өтеу ... ... бiр ... ... ... түзеу мекемесiне ауысуына тура келетiн жағдайлар кездеседi. (ҚР ҚАК 71-
76 бб.). Сотталғандар жалпы және ... ...... - ... ... ... ... қатаң режимдегi колонияға т.б. ауыстырылуы
мүмкiн. Бiрақ бұл оларды ... ... ... ... сот ... ... режiм сотталғандардың жазасын
өтеу ... ... ... өз күшiн жоймайды.
Сотталушы жазасын өтеу орнында жаңа ... ... ... ... ... өзгерiссiз қалдыруы немесе ұстаудың ... ... ... ... ... ... үкiмi мен ТМ-сi қайта белгiленуi мүмкiн. Сотталушыға неғұрлым қатаң
режимдегi колония түрi ... ... ... ... сот бақылау
немесе қайта қарау тәртiбiмен сотталушыға неғұрлым ... ... ... ... ... ... жағдайда жоғары тұрған сот бастапқы үкiмнiң
сотталушыға колония түрi белгiленген бөлiгiне өзгерiс енгiзiп, iстi ТМ-нiң
басқа ... ... үшiн ... ... ... Дегенмен де , ҚР ҚҮЖК 61
бабында iстi қайта қарау бақылау тәртiбi бойынша сот ... ... енуi ... шектелмеген.
Сотталғандар еркiнен айыру орындарында жазасын өтеу үшiн үкiм ... ... ... 10 ... ... ... ТМ- түрiн тағайындағаннан кейiн немесе кезең-оның жазасын
өтеу орнын анықтау.
ҚР ҚАК – нiң 68 ... ... бас ... айыруға алғаш рет
сотталғандар жазаны ... ... ... тұрған немесе өздерi
сотталған облыстың ҚР –нiң түзеу мекемелерiнде өтейдi. Бұл сотталушыға
оның отбасының, ... ... ... ... оң ... жасауына
мүмкiндiк жасау мақсатында iске асырылады. Кейде алғаш рет сотталушылар
еркiнiнен айыру түрiндегi жазасын өтеу үшiн ... ... ... ... ... жағдайларда негiз ретiнде ҚАК ... ... ... әсер ... мақсаттарды көрсетедi.
3. Әлеуметтік бейімделу Орталықтары.
3.1 Әлеуметтік бейімдеу орталықтарының қызметі.
1963 жылы жартылай бас бостандық ... ... ... ... ... ... режим сотталғандарды ... ... ... ... ... бұл ... ... оңға
басқан, түзелу жолына әбден түскен сотталғандар өтеді. ... де ... ... ... ... жеңілдеу болар еді.
Бұл жөнінде шымкенттіктердің ... ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты бас бостандығынаи айыру түріндегі
жазаны сотталғандар кезең-кезеңмен өтейді. ... ... ... ... ... бастап, олардың жақсы мінезіне байланысты ... ... ... ... ... тіпті қылмыстан босатуға
дейін апарады. Бұл, ... өтеп ... ... ... мінез-
құлықтарын адал ниетпен түзеуге құштарлығын шын мәнінде талаптандыру.
Тәжірибе сотталғандардың ... ... ... түрде кеңітуді, босағаннан кейін оны одан әрі кеңіте түсу мақсатын
көздейді.
Мекеме әкімшілігіне ... ... ... ... ... ... ... 4 кезеңге әлеуметтік бейімдеу ... ... ... бейімдеу Орталығында жазаны өтеп жүрген соттал-ғандар
орталық ... ... ... ... ... ... күн сайын
барып келе алатындай ... ... ... ... ... орталығына ауыстырылған сотталғандар колония аумағының
сыртында орналасқан жатақханада тұрады. Ал, кейбір ... 6 ... соң ... жолына түскенін мінез-құлқымен дәлелдесе, онда Шымкент
қаласының шегіндегі отбасын да қылмыстық-атқару жүйесінің ... ... ... ... тұра ... ... ... қорытындысын берді. Оңтүстік Қазақстан
облысында тәртіп белгілі бір дәрежеде жақсарды, режим бұзушылық бір ... ... ... ... ... ... сотталғандар
отбасымен жолығып, байланыстарын қалпына келтірді. 30-дан астамы үйленді,
үшеуі жоғарғы оқу орнына және техникумге ... ... ... Қазақстан
Республикасы Ғылым академиясының "Психолог" ҒОБ-ның ... ... ... ... 90 ... ... ... сотталғандар үшін де, тіпті қылмыстық-аткару жүйесін жақсарту үшін
де пайдалылығын көрсетті.
Мұндай ... ... ... тіпті "алыста" шет елдерде кең
таратылды. Англияда, тағы кейбір елдерде ашық түрдегі түзеу мекемелері,
әсіресе сотталғандарды ... ... ... түрде босатуға дайындаған
кезінде кең ... ... ... ... ... ... рұксат етіледі. Үқсас "ашык" бөлімшелер ГФР,
Чехия, ... ... ... ... қызмет істейді.
Мысалы, Швецияда бас бостандығынан айыру орнынан босатылған адамдар ... ... ... ол жерде бұрынғы сотталғандар жұмысқа орналасу
мен тұрмыстық мәселелерін шешкенше азғана ақы төлеп баспана мен ... ... Одан ... ... ... ... өзінің ведомстволық
қарауындағы аумақта босатылған адамға шұғыл ... ... үшін ... ... жататын үйлер ұстап отырады.
ІІІведтердікіне ұксас қазіргі уақытта Бұқарада, Санкт-Пе-тсрбургте,
Самарада, Ярославльде және басқа да ... ... ... ... ... ... ... проблемаларын шешуде
тек ішкі істер органдары ғана емес, сонымен ... ... және ... ... ... тиіс, бас бостандығынан айыру орындарынан
босатылғандарды бейімдеу ... ... ... ... ... ... жағдайында күрделі болып есептеледі. бірақ бұл мәселе
өзініңтезірек заң деңгейінде шешілуін талап етеді. Тиісті ... ...... ... ... және т.б. заң салаларында
белгіленуі тиіс.
Біздің көз қарасымызша, бұл мәселені шешуде ... ... ... да ... қатысуы тиіс. Оларға тиісті көмек көрсету үшін
нақтылы мүмкіндік берген жөн: арнайы ақшалай қор құру, ... орын ... ... ... ғана және ... ... ... орнындағы сотталғанды босатқанда әлеуметтік
бейімдеуді жеңілдету үшін бір ... ... ... ... ... ... Себебі оларды (жұмысқа орналасу, тұрмыстық, баспана табу)
көптеген жағдайда өз бетімен шеше ... ал, ... ...... қандай да болмасын мінез көрсететін, соның ішінде жаңа қылмыстар
істеуі мүмкіндерге әлеуметтік бақылау ... ... ... заң ... ... ... босатылған
адамдарға бейімделу кезінде арнайы көмек көрсету" туралы заң қабылдауға
ұсыныс жасауда. ... ... ... ... керек: мемлекет
органдарынын, кәсіпорындарының, ... мен ... ... ... ... ... ... бағыттары мен
міндеттері; жазадан ... ... ... жағдайы; олардың еңбек
пен тұрмыстық жағдайын ұйымдастыру тәртібі; олардың ... ... ... шартты түрде босатылғандарды бақылау міндеті мен
байқау мерзімі кезінде олармен тәрбие ... ... ... заң ... оқып ... ... тұрған жерлеріндегі қоғамдық ұйымдармен еңбек
ұйымдарын міндеттеді.
Жазаны өтеудің мерзімінен бұрын ... ... ... ... бар. Бір ... оның ... аз адамдарға катысы бар,
себебі бұл жағдай кімде-кім өзінің түзеліп келе ... ... ... таза еңбегімен дәлелдеген адамдарға қолданылады, сондықтан
олардың қайта қылмыс істеу мүмкіндігі ... ... ... бұл ... ... ... олармен босатуға әзірлеу жұмысы
жүргізілмеген, ал жүргізіле ... ... ... ... ... ... мен ... жағдайын орналастыру мәселелерін олар босағаннан кейін өз
беттерімен шешеді.
Бақылау мен тәрбие жұмысын жүргізудің басты мақсаты ол босағанда жаңа
жағдайға бейімделу үшін ... ... ... ... ... ... бірінші уақытта жиі байқалатын қылмыс істеуді
болдырмау.[33]
Сот мерзімінен бұрын ... ... ... өз бетімен немесе
еңбек ұжымының сұрауымен, бірақ оның келісімімен бақылауы міндеттей алады.
Мұндай адамдармен тәрбие жұмысын, ... ... ... ретінде
жұртшылықтың көмегінсіз ұйымдастыру мен үйлестіруді және олардың дәл есебін
тез белгілемей тиімді жүргізу мүмкін емес.
Жазаны өтеудің ... ... ... ... ... адамдардың
есебін ішкі істер органдары жүргізеді. Оларды есепке қою тәртібі ... ... ... ... ... ... ... реттеледі.
3.2 Бас бостандығынан айыруға сотталғанның тұлғасын қалыптастыратын
әлеуметтік орта және оның ролі
Швеция елінің қылмыстық-атқару жүйесіне, ... ... ... қатысты мәселелер қарастырылады. Осы елдегі
қылмыс жағдайына, қылмыскерлердің саны мен сапалық ... ... ... ... және Норчепинг қалаларындағы пробациялық
қызметтің негізгі түрлері, қоғамдық жұмыстарды атқару ... ... ... ... ... ... мониторингі
қолдану арқылы жүйелі қадағалаудың ерекшеліктері ашылады. Швед ... ... ... ... ... ... ... бөлінген.
[37]
Сотталғандардың қоғам мен қоғамдық моральға сәйкес келмейтін жаңа
құндылықтарды, ролді, ... ... ... ... көп ... ... ... таңдау барысында ... ... ... ... көп ... бөлуге тезис ұсынылған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... өмірде өз орнын табуға көмектеседі. ... өтеу ... ... ... негізгі бағыты талқыға ұсынылып
отыр.[38]
Бас бостандығынан айыруға сотталған тұлға үшін ... ... ... ... ... ... тек қана ... жағдайлар ғана
емес, бұл – тұлға қызметінің мақсаты мен ... ... мен ... құрайтын
жағдайлар.
Бір адамның әлеуметтік ортасы басқа адамның әлеуметтік ортасымен
бірдей болуы мүмкін емес, өйткені ... ... ... ... ... бірдей болмайды. Қарым-қатынастағы, тәжірибедегі,
білімдегі ... ... ... ... дәл осы ... ... ... жағдайда тұрып жатқан адамдардың мінез-құлқына, әлеуметтік
жағдайына ... ... ... ... ... ... ... ортасы заңға
бағынышты азаматтың әлеуметтік ортасы сияқты нақты, белгілі-бір анықталған
шегі болмайды. Бас бостандығынан ... ... ... ... ... белсенділігі, көлемі мен түрі көбіне-көп ... ... ... мен ... ... ... ролі мен әлеуметтік позициясына байланысты болады.(39)
Онтогендік даму барысында заңға бағынышты ... ... ... ... сотталған тұлғаның да әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ортасы тұрмыстық жағынан ғана
шектелетін болса, есейе келе бұл орта ... ... ... ... ... ... нығая түседі. Ал егде тартқан кезде әлеуметтік
қарым-қатынастардың азаюына және ... ... ... орта тарыла бастайды.
Әртүрлі жастағы бас бостандығынан айыруға ... ... ... барысында жастық шақтағы (18-29 жас) ... ... ... және кемелденген жастағы ... ... ... соттылықтың көбеюіне байланысты жоғарылайтындығы
анықталды. Мұндай талдау жасап, тұлғаларды осылай бөлуге әлеуметтік ортаның
кеңеюі және ... ... ... ... тән ... болып
табылады. Кейбір қылмыстарды жасауға белгілі-бір қызметке ие болу ... ... ... қызметін пайдалану және т.б.) немесе жастық
шақта емес, егде тартқан кезде қалыптасатын мінез-құлыққа ие болу керек. ... ... бас ... ... сотталған тұлғалар көбіне-көп
жақсы дене дайындығын қажет ететін зорлық қылмыстарын жасайды ... ... ... т.б.)
1-кесте
Жас ерекшеліктеріне байланысты сотталғандарды соттылық санын ескере
отырып талдау
|Сотталғанд|Соттылық саны ... жас | ... ... (жыл) | |
| |бір |екі |
| ... - | |
| |жоқ ... | |і ... | ... |40,3 |13,1 |1,7 |15,6 |29,3 |100,0 ... |47,2 |12,4 |1,4 |13,2 |25,8 |100,0 ... |57,5 |11,0 |1,2 |10,1 |20,2 |100,0 ... |70,7 |7,6 |0,8 |7,8 |13,1 |100,0 ... |82,8 |5,0 |0,5 |4,1 |7,6 |100,0 ... және одан|89,0 |4,4 |- |2,2 |4,4 |100,0 ... ... | | | | | | ... |11,1 |1,3 |11,6 |22,2 |100,0 ... ... | | | | | | ... ер| | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... ... жазаны өтеу барысында
әртүрлі ұжымдардан өтіп, әртүрлі байланыстар және қарым-қатынастармен өмір
сүріп, әрекеттенеді. ... ... ... пен ... және ... ... тұлғаның әлеуметтік позициясын ауыстыру,
оның белсенділігін арттыру немесе төмендету және т.б. оның ... ... ... ... ... ... ... байланысын санап шығу мүмкін емес. Олар
нақты бір қызметтің түрімен байланыс барысында ... ... ... қарым-
қатынастар туғызады. Бұл қарым-қатынастарға ... ... ... және ... ... ... және тарату барысында
кезігеді. Осының негізінде бас ... ... ... ... ... қызметтерге қатыса ала ма және бұл қатысудың сипаты қандай
(нақты функциялар мен ... ... оны ... ... ... түсіну деңгейі қандай және ол міндеттерді шешудегі өзінің ролі
қандай, осының барлығы – аталмыш тұлғаның әлеуметтік ортасын сипаттайды.
Тұлға әрқашан өзін ... ... ... ... Тұлғаның
жеке сезімі, сонымен қатар қылмыскер тұлғасының – ... ... ... де, ... топ пен ... өмір сүру ерекшеліктерімен байланысты
болады, өйткені бұл ... ... ... үнемі қарым-қатынаста
болады.
Топ мүшелерінің арасында қарым-қатынастар, әртүрлі әлеуметтік
факторлар мен жағдайларды ... ... ... білдіріледі. Топ үнемі
мақұлдайды немесе келіспеушілігін білдіреді, ... ... ... ... ... көңіл-күй мен ой-пікірлер негізгі ... ... ... топ ... ... Осыдан әлеуметтік ортаның
тұлғаға тигізетін жақсы және кері ықпалын көреміз. Бұл ықпал тек қана ой-
санаға ғана әсер етіп ... ... мен ... да әсер етеді.
Бұл ұжым мен топтағы адамдардың бір-бірімен қатынасының және бір-
біріне ықпалының әлеуметтік-психологиялық процесінің өзіне тән ... ... ... мен әр ... ... ... көңіл-
күйін білдіретін біріккен қызмет болып ... ... ... ... ролі негізінен кәмелетке толмағандардың жасаған қылмыстарын талдау
барысында анықталады. Онда, біріншіден, бір ... ... ... ... және ... ... ... еліктіріп
отырады; ал екіншіден, оған тікелей әсер етіп, қылмысқа араластырады.
Сондықтан бас бостандығынан ... ... ... ... топта қандай әлеуметтік роль атқарса, соның ... Бұл ... роль ... ... атқаратын міндеттеріне
байланысты.
Сотталғанның тұлғасын қалыптастыруға басқа ... ... ... ... ... және ... ... интеграциялау жолымен оның ... ... ... ықпал
етеді. Соның негізінде әлеуметтік орта мен топтың көзқарасы тұлғаның заңға
қайшы келетін іс-әрекетін шарттастырып, қылмыстық ... ... ... ... ... қабылдауға бірқатар ықпал етеді.
Мақалада әлеуметтік ортаның ... ... және оның ... айыруға сотталған тұлғаның қалыптасуындағы ролі сипатталады.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өзінің
сәуір айындағы халыққа Жолдауында өлім ... ... ... ... ... ... ой ... Сол-ақ екен бұқаралық ақпарат құралдары бұл
пікірді қағып алып, бүгінгі өзекті мәселелерінің ... ... ... қарап отырсақ,өлім жазасына мораторий екнізу дегеніміз- оны тіпті
қолданыстан алып тастаумен пара-пар. Бірақ, біздің ... оның ... ... даяр бір парасы бұл пікірге қалай қарайды? Қоғамдық ... ... ... бұл ... ... бүгінде екі ұдай пікір тоғысып
отыр. Бірі- өлім жазасын керек деп санаса, екіншісі- мораторий енгізуді ... ... ... өлім ... алып ... ... дейді.
Жазаны өз күшінде қалдыру- қылмысты ауыздықтаудың бір факторы.
Еліміздегі ... ... ... ... соңғы
кездері қылмыстық-атқару жүйесіндегі саясатты ізгілендірудің көпсалалы
бағыттарын да қамтып отыр. Әсіресе, ... да бір елде ... ... ... ... мен ... өтеп ... адамдардың құқықтары мен
бостандығының сақталуы деңгейімен анықталатыны туралы пікірдің кең таралып
отырғандығын ескерер болсақ, бұл ... ... емес ... ... болады. Ал, Қылмыстық-атқару жүйесіндегі саясатты ізгілендіру
жөніндегі маңызды ... ... ... жазалар жүйесінде өлім
жазасын ... ... көп ... шешу ... 2003 жылдың 17 желтоқсанындағы жарлығымен Қазақстанда өлім
жазасын қолдануға мораторий жарияланған ... ... ... бұл
шешімі еліміздегі заңнаманы одан әрі ізгілендіру туралы құқықтық саясат
тұжырымдамасының іске ... ... және ... құқықтық
бағдарламада белгіленген құқықтық реформаның заңды жалғасы ... ... ... сүйене отырып жаза алдына сотталушының
тән азабын шегуiн ... оның ... ... ... ... ... Дегенмен, жаза қылмысты өтеу болып табылады, сондықтан да оның
мазмұнына ... ... бiр ... ... ... элеметтерi
кiредi.
ТМ-нiң негiзгi мiндеттерi-сотталушыларды түзеу, сол себептен оның
негiзгi ... осы ... ... ... ... түзеудiң
негiзгi құралдары (ҚР ҚАК-7бап);
1. сотталғандарды түзеу-оның бойында құқыұстаушылық ... ... ... ... еңбеке, адамзат қоғамның нормаларына, ережелерiмен
дәстүрлерiне оң көзқарастарды қалыптастыру.
2. ... ... ... ... ... жазаны атқару мен
өтеудiң белгiнген режiмi, тәрбие ... ... ... ... ... алу, ... ... пен қоғамдық ықпал ету.
3. түзеу құралдары жазаның ... ... ... ... қоғамдық
қауiптiлiк дәрежесiн, кiнә нысаны мен себептерiн, сотталушылардың жеке
басымен мiнез –құлқын ескере отырып қолданылады.
Еркiнiнен айыруды орындау ... ... ... ... ... мен ... ... пайдаланылатын қылмыстық атқару
ықпал ету шараларының ... ... ... ... таңдау қылмыстылыққа қарсы күресте ... ... ... ... құралдар сотталғандарды жазалау, түзеу және жаңа
қылмыс жасаудан сақтандыру мақсатын көздейдi.
Түзеу құралдарының бiрi-режим. ... ... ... ... ... ... ... түрiндегi жаза өтеудiң тәртiбi мен шарттары
болып табылады. Режiм сотталуының ... ... ... ... ... ал ... мәнi мен мағынасын көрсетедi. Сонымен
қатар режiм құқық шектеуге қатысушылардың және барлық субъектiлердiң мiнез-
құлық ... ... ... ... өтеу барысында туындайытын
құқықтары мен мiндеттерi белгiлейдi. Режiм нормалары құқықшектеудi жүзеге
асыру тәртiбiн, жазаны өтеу мен ... ... мен ... мен мiндеттерiн қамтамасыз етедi.
Режiммен белгiленген ықпал жасау тәртiбiнiң аумақтық ... ... мәнi ... ... сәйкес, олар сотталғандар ұсталатын, жұмыс iстейтiн
(колонияларда оларды табылатын жер ... ... ... ... ... Бұл ережелердiң қызметi көрсетiлген ... ... де ... ҚАК сотталған әйелдердiң жүктiлiгiне және тууына
байланысты, сондай-ақ баласының үш жасқа ... ... ... ... ... ... тыс жерлерде тұруына рұқсат етiледi. ... олар ... ... ... ... және ... ... сақтауға мiндеттi белгiленген тәртiп ережелерi таратылады.
Бұдан ... ... ... ықпал ету субъектiлерi арқылы ... ... ... iске асу ... ... да бөлу қажет.
Еркiнен айыру режiмiнiң негiзгi белгiлерi тұрғысынан сотталғандарды түзеу
сипатындағы қолданылатын шаралардың шарттары мен ... ... ... ... ... еңбекке тәрбиелеу шараларына, жалпы бiлiм алуға және
кәсiби дайындыққа ... ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз ету анықтайтын
нормалар бар.
Жаза өтеу кезiнде жасалуы мүмкiн қылмыстар мен ... да ... ... мен алдын алуды көздейтiн режiм нормаларының
өзiндiк маңызы зор. Олар ... ... және ... қауiпсiздiк
шараларын қолданудан және әр түрлi сипаттағы алдын алу шараларынан тұрады.
Еркiнен айыру режимiнiң нормалары ... ... ... ... ... етiп, ... ... бағытталған: жазалау,
тәрбиелеу, әлеуметтiк ... ... ... ... ... өтеу барысында әр түрлi құқықтық
шектеулерге тартылуы арқылы жүзеге асырылады. Олар көбiнесе сотталғандардың
жеке ... ... ... бағытталады. ҚР ҚАК–нiң 8 бабына сйкес
жаза түрiне байланысты белгiленген режiм ... ... ... ... ... ... мен құқықтарды пайдаланады.
Жазалау қызметтерi сотталғандарды қоғамнан оқшаулау ... ... да, олар ... ... және ... арқылы қозғалады. Бiрақ
сотталғандарды оқшаулау шарты түрдегi сипатта болады. ... және ... ... сөйлесi, еркiнiнен айыру орнына қысқа мерзiмге
бостандыққа шығу, хат жазысу ... ... ... ... ... рухани ықпал етумен олардың бұрыңғы өмiр сүру салтына
оралуын көздейтiн БАҚ-дi пайдалану арқылы едәуiр ... Жаза ... ... ... ... ... табылатындықтан режiммен жазалау
қызметi қоғамды ... ... ... Шағын үлгiдегi ережелерде ... ... ... ... ... ... жабуды анықтау түптеп келгенде
қоғамдық қорғау болып табылады” деп көрсетiледi. Бiрақ көрсетiген қызмет
шектелген сипатта ... ... ... ... өсуi ... бiр ... оның ... тиiмдi жүзеге асуына жағдай туғызады.
Режiм тәрбиелiк қызметтi бiршене тәсiл арқылы жүзеге асырады. Бiрiншiден,
мәжбүрлеу ... ... оны ... ... жазалау жүзеге асыру
жие пайдаланылады. Жазалау сипатындағы құқық шектеу және ... ... ... тәртiптi сақтау және бұзбау дағдысын қалыптастырады.
Екiншiден, тәрбиелеу қызметi табиғаты жағынан жазалауға жатпайтын ... ... ... ... ... жолдары арқылы жүргiзiледi. ТМ-
нiң iшкi ... ... ... ... оқуға ыңтамен қарауды, ТМ-нiң
қызметкерлерiмен және өз ара ... ... ... ... ететiн,
жатақана және қызметтiк ғимараттарды, жұмыс орындарын, киiмдердi таза
ұстаудың және ... ... ... Талап ететiн сотталушылардың
мiнез-құлық ережелерiн белгiлейдi. Үшiншiден, тәрбиелiк қызмет ықпалды
түзеу ... ... ... ... құқықтық құралдарды құру жолымен
жүзеге асырылады.
Түзеу процессi ... ... ... режимнiң
қамтамасыздандыру қызметi сотталғандарға тәрбие және ... алу ... ... ... үшiн ... ... ... табылады, режiмдiк
талаптар сотталғандарды еңбекке тарту және оны ұйымдастыру, жалпы ... және ... ... беру, мәдени бұқаралық және дене ... ... ... ... ... Режiм нормалары
сотталғандарды материалдық тұрмыстық қамтамасыз ету ... ... 95 ... бiр сотталушыға шақандағы тұрғын алаңның ... ... – екi ... метрден, түрмелерде – 2,5 шаршы метрден, әйелдердi
ұстауға арналған колонияда - үш шаршы ... ... ... ... шаршы метрден мәжбүрлеп түзелудi жүзеге асыратын түзеу мекемелерiнде 3
шаршы метрден кем болмауы керек), ... ... ... ... анықтайды.
Егер режiмнiң жазалау және тәрбиелеу қызметi сотталғандарға ғана
қатысты болса, қамтамасыз ету ... ... ... мен нысандарындағы
басқа да субъектiлерге қатысты.
Әлеуметтiк бақылау қызметi ... алу) ТМ ... ... ... ... ... жақын жерлердегi сотталғандар мен
басқа да тұлғалардың қылмыс жасауы мен құқық бұзушылыққа жол ... ... ... Бұл көп ... әрi кұрделi қызмет.
Әлеуметтiк бақылау қызметi сотталғандардың еңбек ету саласын ... ... өмiр ... ... ... Бұндай бақылаудың
негiзгi түрлерi-сотталғандарды мемлекеттiк бақылау, жазасын өтеу ... ... ... ... Әлеуметтiк бақылау сотталғандардың мiнез-
құлқына жазалау шараларын қолдану негiзiнде баға ... ҚР ҚАК ... ... әкiмшiлiгiне аумағындағы және оған жапсарылыс режiмдiк
талаптар белгiленген аумақтардағы ... ... ... ... ... жүргiзуге құқық бередi. Әкiмшiлiктiң бұл құқығы ТМ-нiң
басқада аумақтарына қатысты болады.
Еркiнен айырудың ... бәрi ... ... ... ... ... ... өзара байланыста болады. Олардың әр қайсысы өз
бетiнше iске ... ... ... да ... ... жүзеге асуына
ықпал етiп отырады.
Еркiнен айырудың мазмұны оның негiзгi белгiлерiмен қызметтерi ... және оған ... жаза ... ... ... мен ... ететiн ережелер жиынтығы жаатды. Оларды шартты түрде үш негiзгi
топратға ... ... ... ... қатысты ережелер
5. Сотталғандарға қатысты ережелер
6. ТМ-гi немесе соған жататын аумақтарға ... ... ... қатысты ережелер.
Қоғамнан оқшаулау-заңды күшiне енген сот үкiмi негiзiнде (ҚР ҚАК 5-
бап) сотталғандарды ... ТМ ... ... ... оның ... ... және ... байланысына шектеу қою болып табылады.
Оқшаулау дәрежесi сақтаушы жазасын өтеуге жiберiлетiн ... ... ... ... ... ... ... мен бақылау арқылы
жүзеге асырылады. ТМ-де күзет ҚР IIМ-нiң iшкi әскеiмен немесе ТМ-нiң арнйы
бөлiмшесi арқылы ... ... ... ... жасауды ТМ
қауiпсiздiк қызметi (бөлiмшелердi, сотталғандарды, тұрғын және еңбек
бөлiмшелерiнiң тiнту, ... ... алу ... ... асырады.
Жазаны өтеу режимi жүзеге асыруда сотталғандардың өз құқықтарын
пайдалануды және ... ... ... ... ... ету ... орын ... Сондықтан да, ҚАК-нiң көптеген баптары
мен ... ... ... ... мен ... ... ... анықтайды. Мұндай ... ... ... ... ... да ... ... бұзғаны үшiн солтталғандарға жазалау шаралары (ҚР ҚАК ... қжет ... ... ... ... күш, арнайы құралдар мен
қарулар қолданылады.
Сотталғандарға бақылау жасауды ... ... ... қылмыс пен басқа да құқыбұзушылықтардың алдын алуға ... ... өтеу ... ... ... мен күн ... ... ережелер, солотталғандардың құқықтары
мен оларға жүктелген мiндеттердi iске асыруережелерi, сотталғандарды түзеу
мақсатында қолданылатын ... мен ... ... ... етудi реттейтiн ережелердеп үшке бөлуге болады.
Құқық нормалары ... ... ... ... ... ... ... (ҚР ҚАК 83-бап).
Сотталғандардың тәртiбi, оқуы, еңбегi ескерiле отырып, олардың
посылкалар, ... ... ... алыуна, газет-журналдарға
жазылуына, жазу-сызуға керектi құралдар алуына рұқсат етiледi.
Қылмыстық-атқару ... ... ... ... және басқа
датұлғалармен кездесу және телефон арқылы сөйлесу тәртiбiн реттейдi.
Олар сотталғандардың әлеуметтiк баланыстарын үзбей ... ... ... ... ... ... өмiрге тез үйренiп төселуiне оң
әсер етедi.
Сотталғандардың кездесуi үш түрге бөлiнедi :
1. Қысқа мерзiмдi кездесу-төрт сағатқа ... ... ... ТМ ... ұзақ ... ТМ ... тыс ұзақ ... кездесулер- жақын туыстарымен бiрге тұру ... ... ... ... ... ... әжесi, немересi)
олардың ұзақтығы 3 тәулiкке дейiн ... ... ең ... 1 ... болуы
мүмкiн. Кездесулер саы мен түрi ТМ ... ... ... ... тәртiбiне қарайды.
Ұзақ кездесуге тағамдар, азаматтық үлгiдегi киiмдер, ... ... ... ... мен бұйымдар.
Бiрiншi кездесу сотталғанға түзету мекемесiне келгенде-ақ берiледi.
Егер сотталғанның ұзақ мерзiмдi және қысқа мерзiмдi ... ... ... оның түрiн өзi анықтайды.
Сотталғандарға, олардың өтiнiшi бойынша ұзақ кездесудi-қысқаға, ал
қысқа кездесудi-телефонмен сөйлесуге ... ... ... ... ... ұзақ мекемеден кездесуге ауыстырады (ҚР ҚАК ... ... ... ... ... ... оның жақын туыстарының немесе қоғамдық ұйымдардың жазбааш
арызы арқылы берiледi. ... ... ... еркi бойынша олардың
кездесуi жеке жерде уақытқа шектеу қойылмай өтуi ... ... ... ... тыс күндерде немесе жұмыстан тыс уақытта өткiзiледi.
Посылкаларды, бандеролдi алу тәртiбi ҚР ҚАК 117,119,121,123,129-бптары
арқылы анықталады. Посылкалар мен ... ... ... ... арқылы анықталады.
Жiберiлген заттар ТМ келгеннен соң ... ... ... 1 ... ... салмағынан сапауы керек. Посылкалар,
жәiберiлген заттар мен ... ... ... Келген пошталық
жiберiмдер сотталғанның қатысуымен ашылып тексерiледi. Рұсат етiлмеген
заттар алынды және ... ... ... ... ... не ... ... қалған заттар қолхат бойынша ... ... ... ... ауру ... ... немесе екiншi
топтағы мүгедектер, сотталған жүктi әйелдер және ... ... ... ... жатқан сотталған әйелдер қосымша ... ... алыу ... ... ... хат ... (ҚР Қак ... байаныстарын қолдаудың маңызды құралы. Сондықтан олар хаттар мен
телеграммаларды сан шағынан ... ала ... ... ... орнына
сотталғандар ме оларға туыстық қатысы жоқ тұлғалардың хат жазысуы ТМ-нiң
әкiмшiлiгiнiң рұқсаты арқылыбелгiленедi.
Сотталғандардың хат алуы мен ... те қана ТМ ... ... ... ... ... шифр, немесе басқа да ... ... ... балағатты сиапттағы хаттар адресатқа жiберiлмейдi. Ол
турал сотталғанға хабарланып, хатты жояды.
Жазаны өтеу режимiнiң маңызды бөлiгi –сотталғандардың ... ... ... мерзiмге сыртқа жiберiлуi (ҚАК 93-бап)
Жаза өтеу режимi жүйесiнде сотталғандардың әлеуметтiк құқықтарын
қаматамсыз ету ... орын ... ... сотталғандардың жеке
қауiпсiздiгiн сақтау құқығы, арыздануға немесе шағымдану құқығы, жаза өтеу
кезiнд еңбек ... ... ... ... алу ... ... сотталғандарды белгiленген жазалау шараларынан босату
құқығы, сондай-ақ қауiпсiздiк шаралары, сотталған әйедер мен ... үшiн жаза ... ... ... ... ... кезде түзеу мекемелерiнде, негiзiнен, ауыр ... ... ... ... ... ... өтей ... оларға
қоағмға қауiп туғызады: қылмыс жасайды, адам ... ауыр ... ... ... ... ... ... ТМ қызметкерлерiнiң
жұмысына кедергi келтiретiн iс-әрекеттер, қашу және т.б. ... ҚР ҚАК 80 бабы ... ... ... ... ... ... ТМ роналасқан ауданға төтенше, ерекше жағдай, немесе
соғыс жағдайы ... ... ... ... ... жаппай тәртiпсiздiк кезiнде түзеу мекемесiнд
ерекше ... ... ... ... Бұл жағдайлар мекеменiң iшкi
және сыртқы қатынастарына баланысты екi ... ... ... және ... ... ... ... туғызатын сыртқы себептер мыналар:
1. Табиғи апат, техногендiк сипаттағы төтенше жағдайлар;
2. ТМ орналасқан ауданға төтенше, ... ... ... ... ... жағдай енгiзудiң iшкi себептерi:
1. Жаппай тәртiпсiздiк;
2. Сотталғандардың топтасып бағынбаушылығы.
Ерекше жағдай енгiзуге, сондай-ақ, ТМ-гi сотталғандар ... ... ... ... ... ... ... конституциялық қырылысты
қорғау мен азаматтардың қауiпсiздiгiн ... ету ... ... ... шара ... енгiзiлуi тиiс.
Бірақ елімізде өлім жазасын қолдану-қолданбау мәселесі қоғамдық
пікірдің тақырыбына айналып, ... ... ... талас тудыруда.
Қазақстан Республикасының Конституциясының 1-бабына сәйкес Қазақстан
Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, және ... ... ... ... ... ең ... қазынасына - адам және оның
өмірін жатқызған. ... ... ... ... мемлекет пен
қоғамның жаңа сапалық дамуының , яғни ... ... ... ... республикасының құқықтық реформалар ... ... ... ... ... ... ... мен алға басушылықтар бүгінгі күннің мызғымас айғағы болып отыр.
Осындай оң ... бірі ... ... ... өлім жазасын жою жайлы ... ... мән ... ... республикасының аумағында мемлекет басшысы қол
қойған ... ... өлім ... ... ... ... күшіне енген.Бұл қаулы алдын-ала бекітілген өлім ... ... ... ... ... ... ... Республикасының тәуелсіздігінің алғашқы жылдарының өзінде
ұрлық,жалған ақша ... ... ... пара алу ... ... ... қатысты өлім
жазасы алынып тасталған болатын.келесі бір қадам өлім жазасының өте ауыр
жағдайдағы ... кісі ... ... және ... ... ... ... өте ауыр қылмыстарға ғана қолданылуы жайлы ғана Қылмыстық
кодекстің енгізілуі ... ... ... ... бойынша әйелдер
мен кәмелеттік жасқа толмағандарға және үкім шыққын уақытта 65 жасқа толған
адамдарға өлім жазасын қолдануға тыйым салынады.
Қорытынды
Қазақстан ... ... ... ... ... өзін ... зайырлы, және құқықтық мемлекет деп
белгілегілей тұрып, мемлекеттің ең ... ... - адам және ... ... ... уақытта Қазақстан республикасы мемлекет пен
қоғамның жаңа ... ... , яғни ... ... ... ... ... құқықтық реформалар ... ... ... ... ... асырудағы динамикалық
өзгерістер мен алға басушылықтар бүгінгі күннің мызғымас айғағы ... ... оң ... бірі ... ... ... өлім жазасын жою жайлы мәселеге үлкен мән ... ... ... ... мемлекет басшысы қол
қойған «қазақстан Республикасында өлім жазасына мораторий енгізу туралы»
қаулы күшіне енген. Бұл ... ... ... өлім ... ... ... ... жалғасы болып табылады.
Қазақстан Республикасының тәуелсіздігінің алғашқы жылдарының өзінде
ұрлық,жалған ақша ... ... ... пара алу ... ... ... қатысты өлім
жазасы алынып тасталған болатын.келесі бір қадам өлім жазасының өте ауыр
жағдайдағы қасақана кісі ... ... жаңа ... сай ... қолдауда. Сотталғандардың құқығына аса көңіл аударуда. ... ... жоқ, ... ... ... әке шешелері жоқ
жандарға аса көңіл бөлуде. Қоғамда қайта қателеспес үшін ... ... ... жеке ... ... ортаға
икемделуін оның әдет ғұрпын осы ортаға тән нормаларын ... ... ... ... бас ... айырыруды өтеген адамға
еркін қоғамда ... ... ...... және ... айтады.
Қылмыстық – атқару жүйесі мекемесінің әкімшілігі ... ... ... ... ... ... амалдарын қолдана тұруға
психологиялық өнегелікке дайындау мақсатында көптеген шаралар қолданады.
Бұл шараларға – болашақта әр-түрлі себептермен босатылатын адамдарды
құқыққа ... ... ... ... ... ... ... ақылмен
қарауға бағыттаған жұмыстың ... ... бір ... ... ... ... ... жұмысы кезінде сотталғанмен маңызқды
тақырыпқа , яғни от ... ... ... ... ... өнегелік іскерлік көрсету тұрмыста кездесетін және онда ... ... ... әңгімелер жүргізіледі.
Бұл жұмыстарды жүргізуде ол адамдардың бейімделуіне табиғи қиындық
туғызатын объективті жағдайлар бар.
Бас ... ... ... қоғамда көптеген
қиындықтар тудырады. Олардың зардабының бірі ... ... ... ... ... ... ... тағыда сол сияқты көптеген
әлеуметтік пайдалы байланыстардың өзгеруі.
Осындай ... ... ... ... ... ... ... ала көзделген.
Бейімделуді ауырлатудың екінші қиындығы ол, сотталғандардың көптеген
жағдайда өмір дағдысынан айырылуы. Өз бетімен ... ... ... Барлық
күн тәртібін мекеме әкімшілігімен белгіленуі.
өз қаржысын өзі жұмсауды ... ... ... ақша ... ... ... ... өмірде басқа адам сияқты өзін
баспанамен, киіммен, азық түлікпен қамтамассыз етуді ойламайды.
Олардың өз ... ... ... ... атап ... өмір ... бейімделмеген посивті болады.
Осы кезде сотталғандар көмек қажет етеді. Дер кезінде қиналған,
адасқан, қоғамнан алшақтаған адамға ... ... ... ... ... ... жасамауы.
Қазіргі таңда бұл актуалды мәселелердің бірі. Сотталған бостандыққа
шықаннан кейін ата аналарының, туған туыстарының ... ... ең ауыр ... Ол ... ... ... сезініп, не жұмысқа тұра
алмауы, оны қылмыстық топтарға қайта ... яғни ... ... ... Бұл жағдайларды болдырмау үшін сотталғандарға дер кезінде көмек
көрсету.
Сотталған босағаннан кейін ... ... және ... тұру ... ... тек ҚАЖ ... ғана көмек көрсетпей, сонымен халықты
жұмыспен қамту орындары да ат салысуы тиіс.
Жазасын өтеп ... ... ... ... ең ... ... ол – еңбек, яғни жұмыспен қамту.
Көбінесе сотталғандардың білімі төмен болады, сол салдардан олардың
жұмысқа ... ... Бұл да ... ... өзекті мәселе. Халықты
жұмыспен қамту орталығы сол сотталғандардың бар білімін игеріп, қосымша
курстарға ... ... Яғни ... ... ... ... жұмыс
тауып беруін қадағалауды жүзеге асыру керек.
Бұны айтып өткен себебім, көбінесе ұйымдар сотталғандарға сенбеушілік
тудырады. Осындай ... ... үшін ... ала ... ... ... ... тізімі.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Алматы; Жеті жарғы, 1996.
2. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексі. Алматы; Жеті Жарғы, 1997.
3. ... ... ... кодексі. Алматы; Жеті
Жарғы, 1997.
4. Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару құқығы. Алматы; Жеті Жарғы,
2002.
5. Журнал. ... ... ... құқығы. Оқу құралы. М.: Бек баспасы, 1996.
7. Адам құқықтару туралы жалпы теория. М.: ... О ... ... и ... в ... ... акты
Республики Казахстан по вопросам органов юстиции: Закон ... от 29 ... 2004 года № ... Об ... Инструкции об организации воспитательной работы с
осужденными в ... ... ... ... ... министра юстиции Республики Казахстан от 21 октября 2004 года N
Зарегистрирован в ... ... ... ... 26 ноября
2004 года N 3228.
10. Таглимов М. Без ... им не ... о ... ... из ... учреждений // Преступление и
наказание. – 1992. - №5. -
11. ... ... ... ... в ... // Правовая реформа. – 2003. - № 3. - С. 69-72.
12. Психологические ... ... ... и ... ... Учебно-
практическое пособие. - М., 1995. – С. 76.
13. На службе психолог. Особенности адаптации ... к ... ... // ... наказаний. – 2005. - №1. - С.
12-13.
14. Торгашина Д. Зачем нужна должность ... в ... // ... и ... 2006. 22 ... Антонян Ю.М. Социальная среда и формирование личности ... ... на ... в ... Учебное пособие. –
М.: Академия МВД СССР, 1975. – 160 б.
16. Кузьмин Е.С. Основы социальной психологии. – Л., 1967. 13-14-б.
17. ... Л.П. ... ... и сознание личности. - М., 1968. – 56-б.
18. Характеристика осужденных к лишению свободы // По ... ... 1999 г. / Под ред. ... профессора А.С.
Михлина. - М.: Юриспруденция, 2001. – 464 б.
19. Сычев Ю.В. Микросреда личности и ее место в ... ... ... В сб.: ... проблемы общественного развития. – М., 1971. ... Кон И.С. ... ... – М., 1967. – ... ... А.Г. Сознание и самосознание. – М., 1972. – 262 ... ... А.М. ... и ... ... – М., 1971. – ... ... Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрiнiң 2000 жылғы 4 тамыздағы N
436 бұйрығымен бекiтiлген, 2000 ... 23 ... ... ... ... N 1270 ... тіркелген
24. Қазақстан Республикасы Iшкi iстер министрiнiң 2000 жылғы 12 қазандағы N
548 бұйрығымен бекiтiлген, 2000 ... 14 ... ... Әдiлет министрлiгiнде N 1284 тiркеуiнен Iшкi iстер
органдарымен Қазақстан ... ... ... және тiркеу
Ережесiн қолдану тәртiбi туралы нұсқаулыққа 7-қосымша)
25. ... ... ... ... 2001 ... 11 ... ... 2001 жылғы 29 желтоқсанда ... ... ... N 1720  тіркелген Түзеу
мекемелерiнiң iшкi тәртiбi ережесi.
26. Қазақстан ... ... ... 2001 ... 11 желтоқсандағы N
154 бұйрығымен бекiтiлген, 2001 жылғы 29 желтоқсанда Қазақстан
Республикасының ... ... N 1720  ... ... iшкi ... ережесi.
27. Уголовное право зарубежных государств: Общая часть : Англия, ... ФРГ, ... ... /Авт. кол. Н. А. ... В. Н. ... А. Игнатова и др. ; Под ред. И. Д. Козочкина ; Институт международного
права и экономики имени А. С. ... -М. ... ... и ... им. А. С. ... -576 с.
28. Уголовно-исполнительное право: Учебник для юридических вузов /А. С.
Михлин, П. Г. ... В. И. ... И.В. ... Под ред. В. И.
Селиверстова. -2-е изд. -М.: Юриспруденция, 2000. -320 с.
29. Ушаков, Н. А. ... ... ... ... ... государства и права РАН. -учеб. изд. -М.: Юрист, 2000. -302 с.
30. Фисенко, И. В. ... ... ... с ... в ... ... праве /И. В. Фисенко. ... ... ... 2000. -336 ... ... И. Я. ... ... ординарный проф. Сакт-Петербургского
университета, 1847 - 1913. Учение о ... в ... с ... ... -464 ... ... М. Д. Итоги философской дискуссии и ... ... ... ... 1948. Некоторые вопросы международного
уголовного права :[Отдельный оттиск из ... ... ... и
право, 1947 N 3]. -1947. -с. 24 - 32.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жекелеген түрлерi бойынша қылмыстық жазадан босатудың негiздерi мен тәртiбi45 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстық жауаптылығының жалпы сипаттамасы19 бет
Қылмыстық жауаптылықтан босату негіздері және олардың түрлері48 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату27 бет
Қылмыстық жауаптылықтан және жазадан босату туралы32 бет
Сот ісін жүргузудің тәртібі және сот шешімдерін орындау18 бет
Айыппұл түріндегі жазаны атқару10 бет
Бас бостандығынан айыру түріндегі жазаны атқарудың ерекшеліктері34 бет
Ескіру мерзіміне байланысты жауаптылықтан босату24 бет
Жазаны жеңілдетудің тәсілдері11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь