Қазақстанның экологиялық зоналары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
1.Табиғат зоналары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
2.Адам әрекеті нәтижесінде табиғи кешендердің өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
2.1.Семей ядролық полигоны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
2.2.Каспий теңізінің экологиялық проблемасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
2.3.Аралдың экологиялық проблемасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
Табиғи орта миллиардтаған жылдарғы даму барысында қалыптасқан өте күрделі құрылымды жүйе. Оның құрылымды бөліктеріне ұсақ организмдер, саңырау құлақтар, өсімдіктер, жан-жануарлар, адамзат, топырақ, қызу, жарық, басқа ғаламшарлар, жұлдыздар, түрлі тартулы күштері, магнитпен электр өрістері жатады.
Барлық тірі табиғат соның ішінде жүгірген аң, жорғалаған жәндік пен ұшста, жалпы бүкіл тірі организмдер ауамен дем аламыз, су ішіп, онымен жуынамыз. Бұлар бізді қоршаушы ортаның басты үш құраушысы болып табылады. Ғылымда оны биосфера, яғни тіршілік ортасы деп атайды.
Биосфера – түрлі тірі организмдер мекен ететін жердің үстіңгі қабаты мен судан, өзендер мен көлдерден, теңіздер мен мұхиттардан, яғни жердің асты – үстіндегі су мен будан және 2-3 шақырымға дейінгі тереңдіктегі жер қойнауынан тұратын нәзік қана өмір әлемі. Сондай-ақ ауа 12-15 шақырым биіктігіне дейінгі аралықты қамтитын және тропосфера деп аталатын төменгі қабаты да осы тіршілік аясына кіреді.
1. Бекмаганбетов Р. «Экономико-экологические факторы и механизмы их развития в условиях рынка»Экология. Устойчивое развитие№12, дек. 2004г
Айтуғанова З.Ш. «Экологиялық қауіпсіздіктің экономикалық мәселелері» дисс. жұмыс. 2003 ж.
2. С.Ж.Коумбаева, Р.М.Білдебаева, «Жалпы экология» оқулығы 54-55 беттер
3. Асқарова Ұ. Б. «ЭКОЛОГИЯ ЖƏНЕ ҚОРШАҒАН ОРТАНЫ ҚОРҒАУ» Электонды оқу құралы 17-24 беттер
4. Бродский А.К. Жалпы экологияның қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы,
5. Ғылым, 1997.
6. Мамбетказиев Е., Сыбанбеков Қ. Табиғат қорғау. Оқу құралы.Алматы,
7. Қайнар, 1990.
8. Бигалиев А.Б., Халилов М.Ф., Шарипова М.А. Основы общей экологии
9. Алматы, «Қазақ университеті», 2007.
10. Жамалбеков Е.Ұ., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және топырақ географиясы мен экологиясы. Алматы, Қазақ университеті, 2000.
11. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1999 ж. -14 б.
        
        Тақырыбы:  ҚАЗАҚСТАННЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ЗОНАЛАРЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ...................................................................................................................3
1.Табиғат зоналары..................................................................................................4
2.Адам әрекеті нәтижесінде табиғи ... ... ... ... ... ... проблемасы..............................................7
2.3.Аралдың экологиялық проблемасы.........................................................14
ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................17
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР..................................................................18
КІРІСПЕ
Табиғи орта миллиардтаған жылдарғы даму ... ... өте ... ... ... Оның ... ... ұсақ организмдер, саңырау құлақтар, өсімдіктер, жан-жануарлар, адамзат, топырақ, қызу, жарық, басқа ғаламшарлар, жұлдыздар, түрлі тартулы күштері, магнитпен ... ... ... тірі табиғат соның ішінде жүгірген аң, жорғалаған жәндік пен ... ... ... тірі ... ... дем аламыз, су ішіп, онымен жуынамыз. Бұлар бізді қоршаушы ортаның басты үш құраушысы болып табылады. ... оны ... яғни ... ... деп ... - ... тірі ... мекен ететін жердің үстіңгі қабаты мен судан, өзендер мен көлдерден, теңіздер мен мұхиттардан, яғни жердің асты - ... су мен ... және 2-3 ... дейінгі тереңдіктегі жер қойнауынан тұратын нәзік қана өмір әлемі. Сондай-ақ ауа 12-15 шақырым биіктігіне дейінгі аралықты қамтитын және ... деп ... ... қабаты да осы тіршілік аясына кіреді. Биосферадағы тепе-теңдік, ондағы заттық және күш қуаттық алмасулар,онда тұрушы ... ... ... өмір ... нәтижесі болып табылады. Бүгінгі таңда тіршілік аясының аумағы бірнеше ... ... ... пен тірі емес табиғат өзара тығыз байланыста болады. Бұл байланыс бірінші кезекте атомдардың ары бері сапырылысуы,яғни заттар мен күш қуат ... ... ... ... ... ... қайтадан таралып тұруы түрінде көрінеді және оның өзі тіршілік етушілердің ат салысуымен жүзеге ... ... ... кен ... ... ... отырып, оларды түрлі қалдықтар түрінде кері қайтарады. Яғни, адам мен табиғат арасында белгілі бір алмасу орнайды. Осы ... ... ... ... ... мен шоғырлануы елеулі өзгеріске ұшырайды. Әрине, ол заттардың үнемі қозғалыста ... бір ... ... ... ... отыруы табиғи жайт. Алайда адам қатысында бұл ... ... ... ... ... Аз уақыт ішінде заттар мен атомдар бір жерде азайып, ... ... күрт ... ... ... бірі тарыдай шашылып кетіп, екіншісі шоғырлана бастайды. Мысалы: адам кеніштердегі миллиондаған жылдар бойы ... ... ... аз ... ... әлде бір ... айналдырып, жер жүзіне таратып жібереді. Немесе ол ... ... ... ... деп ... сол ... жердің маңайына ауасын, суын, табиғатында екінші бір заттардың шоғырлануын туғызады. Бұған қоса адам өте көп мөлшерде түрлі жанғыш заттар ... ... ... ... ... ... әр ... немесе одан тыс жерлерге жинақтап, табиғи тепе-теңдіктің бұзылуын тудырады.
1.ТАБИҒАТ ЗОНАЛАРЫ
Табиғат зоналарын ең негізгі ... ... ... Олар көп жағдайда күн жылуының таралуына (яғни географиялық ендікке) тәуелді. Тағы бір фактор - аумақтың ылғалдылығының әртүрлілігі. Жылу мен ылғалдың ... ... әр ... ... зоналар пайда болады. Мәселен, аумаққа күн жылуы көп түссе, оның біраз ылғалдылығы жеткіліксіз болса, онда шөлді аймақтар пайда болады. ... зона ... тән ... ... ... және жануарлар дүниесімен ерекшеленеді. Кейде бір зонаның ішінде басқа зоналарға ұқсас жеке үлескілер де кездеседі.
Қазақстанның жазық бөлігінде солтүстіктен оңтүстікке қарай ... ... ... ... ... және шөл ... ауысып отырады. Сонымен бірге бұл зоналарда топырақ және өсімдік жамылғысы батыстан шығысқа қарай да өзгереді. Оның себебі осы ... ... ... ... Республиканың биік таулы аудандарында зоналар биіктікке байланысты (зоналар немесе биіктік белдеулер) ауысып отырады.
Шөл зонасы Каспий теңізі жағалауынан Тарбағатай ... ... ... ... Шөл ... жалпы көлемі 120 млн га, республика аумағының 44%-ына жуығын алады. Бұл зонада негізінен құмды және ... ... кең ... ... ... ... тән емес, бұлар тек шағын үлескілерде кездеседі. Шөлдің климаты тым ... және аса ... . ... ... ... орташа мөлшері 200 мм-ден аспайды. Шөлдің кейбір аудандарында жылдық ... 100 ... де ... ... жаңбыр өте сирек жауады. Жауын-шашынның көбі көктемде түседі.
Қысы суық. Аяз ... ... ... Жазы өте ... қапырық әрі құрғақ. Шілденің орташа температурасы солтүстігінде 24° -26°С, оңтүстігінде 28° -30°С. Құм бетінде температура жазда ... ... ... ... бәрі ... көп ... септігін тигізеді. Көктемде еріген қарсуымен толығатын қазаншұңқырлар мен ойыстар жазда кеуіп кетеді. Олардың түбінде қалың тұз қабыршақтары ... ... ... ... ... ... ... климаты құрғақ, тым континентті. Жауын-шашын аз, жылдық жауын-шашынның мөлшері 180-300 мм аралығында. Көктемнің аяғы мен ... ... ... мол ... ... және ... аз ... Жаз барлық жерде ыстық. Шілденің орташа температурасы 22°-24°С, кейде ыстық 40°С-қа дейін жетеді. Қысы суық, ашық аязды күндер басым ... ... ... ... ... ең ... ... зонаның шығысында (-50°С) байқалады. Шөлейт зонасында жазда өзендердің көбінің суы ... ... ... ... ең ірі ... - Ойыл, Жем, Topғай, Сарысу, Аягөз. Шөлейт ... ... ... көл бар. ... көпшілігінің суы кермек немесе ащы болады.
Қазақстан жеріне орманды дала зонасының тек оңтүстік шеті сүйірленіп
кіреді. Жазық далада шоқ-шоқ болып ормандар ... ... дала ... ... Сібір жазығы мен Жалпы Сырт қыратының аз ғана бөлігін алып жатыр. ... ... 1 млн га ... ... 0,4%. ... дала ... жер беті тегіс. Онда шағын ойпаттар кездеседі, бұлардың ... көл алып ... 6 ... ... көл бар. ... дала ... климаты басқа зоналарға карағанда біршама қолайлы. Жылдық жауын-шашынның орташа мөлшері 300-350 мм, оның көбі жазда жауады. Жазы ... ... ... ... ... ... Қысы едәуір суық, кей күндері қатты аяз болып, ауаның температурасы -51°-53°С-қа дейін төмендейді. Қаңтардың орташа ... ... ... 77 млн га ... тараған Қазақстанның біраз аумағын, дәлірек айтқанда, 27%-ынан астамын алып жатыр. Дала зонасы орманды дала зонасының оңтүстігінен басталып, батыстан шығысқа қарай 2200 ... ... кең ... ... ... ... с.е. аралығында орналасқан. Дала зонасынаБатыс Сібір жазығының оңтүстік шеті, Торғай үстіртінің солтүстігі, Мұғалжар тауы түгелдей дерлік, Жалпы Сырт ... ... маңы ... ... ... Орал етегі, Жем үстірті, Сарыарқаның солтүстігі мен орталық аудандары жатады. Дала климаты континентті, жазы ыстык әрі құрғак, жиі-жиі ... желі ... ... Ал қысы ... қары жұқа ... Қаңтардың орташа температурасы -16°-18°С, шілде айында солтүстігінде 18°С-тан, оңтүстігінде 23°С-қа дейін жетеді. Жылына 220-310 мм-ге дейін жауын-шашын жауады, бірақ ... ... ... ... қарай азая түседі. Климат жағдайлары егін шаруашылығымен шұғылданады.
2.АДАМ ӘРЕКЕТІ НӘТИЖЕСІНДЕ ТАБИҒИ КЕШЕНДЕРДІҢ ӨЗГЕРУІ
Адамның шаруашылық әрекеті ... ... әсер ... ерекше фактор. Адам еңбек пен ақыл ойдың арқасында қоршаған ортаға бейімделумен қатар, оны өзгертеді. Сондықтан табиғатты өзгерту барысында адамзат оның ... ... да ... ... ... ... кері әсер ететін озық ғылыми-техниканың тікелей қатысы жоқ. Ол өзгерістерге ... ... ... ... ... адамның шаруашылық әрекетінің әсері есепке алынбаған. Жауын-шашын мөлшерін, топырақ ылғалдығын ескерместен топыраққа минералды тыңайткыштар енгізу, ол заттардың шайылып, өзендер мен ... ... ... Мұның бәрі қаншама еңбек пен шикізатты зая кетірумен ... ... ... ... нашарлатады. Ірі бөгендер салуда аумақтың табиғат ерекшеліктерін ескермеу мезгілсіз батпақтануға, топырак, өсімдік жамылғысы мен сол ... ... ... әкеп ... ... кездеантропогендік ландшафтар басым. Ландшафтарды жақсарту үшін оларды өзгертетін шаралар жүргізеді. Соның бірі - ... ... ... ... ... мен оны ... ... арттыруға бағытталған шаралардың жиынтығы болып табылады. Табиғатты тиімді пайдалану, көркейту және қорғау кешенді түрде қарастырылуы қажет. Рио-де-Жанейро декларациясының қағидаларын есепке ала ... ... ... ... ... және ... ... жағдайына ғаламдық, ұлттық және жергілікті деңгейде қаралуын қарастырады.
Ғаламдық экологиялық проблемаларға климаттың өзгеруі, озон қабатының бұзылуы, биоәртүрліліктің азаюы, ... және ... ... ... ... ... ... проблемалареа экологиялық апатты аймақтар; Каспий теңізі қайраңы ресурстарын белсенді игерумен байланысты проблемалар; тарихи ластану; трансшекаралық ... ... ... және тәжірибелік кешендер полигондарының әсерін жатқызуға болады. Жергілікті ... ... ауа ... ... ... ... және ... қалдықтары, табиғи және техногендік төтенше жағдайларды жаткызуға болады. Адам ... ... ... тез ... ... ететін проблемалар бар.
Семей ядролық полигоны. Еліміздің тарихындағы ең қайғылы парақтардың бірі - Семей ядролық сынақ полигонының өмірге келуі Алғашқы ... ... ... 1949 жылы тамыздың 29-ы, таңғы сағат 7-де естілді. Семей ядролық полигоны ауданында ... ... жер үсті және жер асты ... ... ... ... атмосфераға, гидросфераға жәнелитосфераға өте үлкен мөлшерде радиоактивті материалдар шығарылды. Тек Семей ядролық полигонының ғана ... ... ... жатқан орасан үлкен аумақтар да (Павлодар, Қарағанды, Шығыс Қазақстан, Жезқазған облыстары және Ресей Федерациясының Алтай өлкесі) радиоактивті ... ... ... ... сол ... ... тірі ағзалар және тұрғын халықтар зардап шекті.
Қазақстандағы сансыз ядролық зерттеулердің салдарлары әлі де толық зерттелген жоқ. Белгілі ақын Олжас Сүлейменовтың ... ... -- ... ... ... ... ... полигонында сынақтар өткізуге толық тыйым салды. Бұл қозғалысқа Қазақстанның көптеген ... ... ... ... ... Н. Ә. ... республикада ядролық сынақтар өткізуге мораторий жариялады. (Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың Жарлығына 1991 жылы ... 29-да қол ... ... ... бері он ... ... уақыт өткеніне қарамастан, Семей ядролық полигонының белдемі күні бүгінге дейін экологиялық кауіпті аудан болып есептеледі. Өйткені онда ұзақ сақталатын ... ... ... ... ... күні ... дейін топырақ және өсімдіктер ластанған. Қазақстан Үкіметі Семей ... ... ... ... ... аймағындағы экологиялық жағдайды жеңілдету жөнінде бірқатар шұғыл шаралар қабылдады. АҚШ пен ... ... ... ... ... ... зерттеулерді жүргізуге елеулі қаржылық көмек көрсетуде.
Семей ядролық полигонындағы сынақтардың әсері. Тұңғыш атомдық жарылыстың ... ... ... барлық елді мекендерін жауып қалды. Көрші қонған әскери ... не ... ... ... титімдей түсінігі жоқ жақындағы ауылдардың тұрғындары радиациялық сәуленің сұмдық дозасын алды. Халыққа сынақ ... ... де еді. ... ... туралы халыққа 1953 жылдан бастап қана ескертіле бастады. Онда адамдар мен ... ... ... ... ... ... көшіру, оларды қарабайыр қорғаныш объектілеріне, орларға немесе кепелерге жасыру көзделді. Алайда жарылыстан ... ... ... ... жерлердегі өз үйлеріне оралып отырды. Жарылыс толқыны көптеген үйлер терезесінің шынысын ұшырып жіберген, кейбір үйлердің қабырғалары қирады. Кейінірек сынақ алдында ... ... ... полигон жанындағы туған жерлеріне қайтып орала бастағанда, олардың көбісі үйінің орнын сипап қалды, не қақырап кеткен ... ... ... ядролық полигонындағы сынақтардың әсері туралы алғашқы шын да жүйелі деректер Қазақ КСР Ғылым академиясы жүргізген кең ауқымды ... ... ... ...
Каспий теңізінің экологиялық проблемасы. Каспий теңізінің алып жатқан географиялық орнына байланысты (шөл зонасы) еліміздің шаруашылық саласында ... ... өте зор. ... қатар сол маңдағы шөлді алапқа ылғал әкелуші су айдыны ретінде де үлкен рөлі бар. Солтүстігіне құятын Еділ ... ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайын нашарлатты. Соңғы жылдары бұл аймақ мұнай мен газды өндірудің маңызды экономикалық ауданына айналды. Теңіз деңгейінің көтерілуіне байланысты бұл ... ... апат ... ... ... қорларын игеруде де, бұл аудандағы табиғат компоненттерінің өзгеруіне ... ... ... ... ... ... ... жататындықтан, негізгі әрекет етуші Капустин Яр, Азғыр полигонының ұзақ уақыт бойы жұмыс істеуіне байланысты тұрғын халықтардың денсаулығының күрт ... ... мен ... ... байланысты тіршілік дүниесінің өзгеруі, балықтардың (бекіре) қырылуы, уылдырық шашатын көксерке балықтарының кеміп кетуі;
* осы ... ғана тән ... ... мезгіл-мезгіл қырылуы;
* аңызақ жерлердің шаруашылыққа тигізетін кері әсері (жел эрозиясы).
1. Каспий ... ... ... Еділ мен Жайық өзендері аралығының көп жері Атырау облысының Құрманғазы ауданына қарайды. Теңіз жағасының шекарасын Еділ ... ... ... ... саласы анықтайды. Осы Қиғаш өзенінен Исатай ауданының Забурын елді мекеніне дейінгі жағалық аймақ түгелдей ... ... ... Бұл жердің экологиялық жағдайынан сөз қозғау үшін оның ... ... ... ... көз ... ... Бұрын бұл жердің кеңестік кезеңге дейін, онан кейін де теңіз суының және оның құрлыққа суғына кіріп жатқан шалқыған саналуан сулы ... мен ... ... ... көлдері көп болды. Қай кездерде де осы көлдерден, шығанақтардан жергілікті халық балық аулап, олардың түрлі өнімдерін ... ... да ірі ... ... Оларды балықшылардың тілімен айтсақ дейтін. 1925 жылдан ... ... ... суы ... барған сайын азайды. 1930 жылы бұл су ... ... ... ... Біртіндеп тартылған теңіз суы 100 километрге қашықтаса, ... ол одан екі ... жуық ... ... ... ... жабылды. Аудандағы кеңестік кезеңде құрылған балық колхоздарының балықшылары теңізге балық аулауға шығатын кеме-қайықтарын ... ... ... қарасты теңіз жағасындағы аралына күзде тастап, көктемде сол ... ... ... ... ... ... ... ротасындағы Белужий, Трешкин, Дементьев, Қарабөлек, Ленкоса, Комсомольск, Бесшифер, Жаркөсе, Әбу аралдары қара жерге жалғасты. Бұл аралдар ... 30-40 ... бойы ... ... мал ... колхоздарының мал азығын дайындайтын учаскелерге, малшылардың қыстақтарына айналды. Қиғаш өзенінен Забурын елді ... ... 200 ... жуық ... ... ... қонысы сусыз қалды. Оншақты колхоздар тұрақты тұра алмағандықтан Қиғаш, Шарон өзендерініңбойына қоныс аударды. Бірақ бұл сусыз қалған мыңдаған ... ... ... ... жайылымға айналдырар бағдарламасы ел алдына қойылды. 1946 жылы Шортанбай ... ... ... Қиғаш өзенінен басын алатын Қиғаш-Кобяков каналы, одан басын алатын Көкарна-Белужий-Трешкин, кейін Кобяков-Жанбай каналдары, мал су ішетін ... ... ... кйін ... ... ... ... жақпен Сурхан каналының желісі іске қосылды. Бұл каналдардың тұщы ағынды суы түгелдей каналдың төменгі желісімен бұрынғы арналар ізімен теңізге құятын ... және осы ... ... суды ... ... Ленкоса, Мальцев, Жанбай-Дементьев каналдары да қазылды. Мысылы арнасы атына сай Белуга (қортпа ... ... ішкі суға ... ... шашатын бұрынғы терең арна болатын. Бұл каналдар бойындағы жайылымдық жерлерге, малшыларға Еділдің тұшы суын жеткізіп қана ... ... ... суы жайылатын көлдерге құйып, теңіз балықтарының көктемде уылдырық шашып, көбеюіне мыңдаған суды ... ... ... ... жол ... ... бәрі ... өткен кеңістік кезеңдегі теңіз жағасын мекендеген Құрманғазы ауданы жерінің келбеті еді. Теңіз жағасының қазіргі жағдайы ... ... ... ... ауыл ... ... ... көбі жабылды. Аудан экономикасы төмендеді. Табиғаты қорғалмай, экологиясы бұзылды.Өткен 30 жыл ішінде каналдар бір де бір рет ... ... ... Қамыс, қоға, су балдырлары қаптап кетті, көпшілігін су жүрмейтін ... құм ... ... ... ... ... тұрып қалған су бұзылып, мыс купросының ерітіндісіне айналды, зәрленді. Ауру таратудың көзіне айналды. Мыңдаған гектар шабындық, жайылымдық жер шөпшықпай, пайдаланудан ... ... ... ... ... 200км, ... ... созылатын теңіз жағалауын нар қамыс, қоға басты, су арналары ... Өзен суы ... ... ... ... ну орман болып шыққан қамыс, қоға, жыңғылдар 1974 жылдан бері өртелмегендіктен қурап, үйінді-шөгіндіге айналды, су балдырларымен ... ... ... Қопа ... ... ... биік ... жыртқыш қасқыр, қарсақ, түлкі, қамыс мысықтарының, борсықтын, күзен, жанат, қабандардың және кемірушілер-егеуқұйрық, тышқан, атжалмандардың тұрақты мекеніне айналды. Жылма-жыл олардың санының ... сай ... да, ... ... туу ... ... ... қасқыр, түлкілер құтырып ауырып, адамға, малға шабатын болды. Тышқандар осы ... 1920 ... ... оба ... ... ... туғызып отырТеңіз суын жағалай және су астындағы жеке аралдарға мұнай ... қожа ... ... ... ... ... ... , , аралдарында жиырмашақты мұнай ұңғымылары жұмыс үстінде. Мемлекеттер ... ... ... ... сай ... ... ... біздің аудан жері болып саналатын теңіз суындағы аралына мұнай ұңғымасын орнатып жатыр. Мұнай ұңғымалары қамыс, қоға, қопа, ... ... ... ... ... теңіз жағасының бұзылған ауасын одан сайын ластаса, екінші ... ... ... ... көздерінің өртену қаупін туғызады. Аудан халқы үшін кәсіптік және күнкөрістік балық ... ... ... мен жер ... ... ... ... қалпына келтіріп, халық игілігіне айналдыру үшін төмендегідей шараларды шұғыл іске асыру қажет деп санаймыз: 1. ... ... ... ... ... ... жерін аршып, қазып, Қиғаштын мол тұшы суын Каспий теңізіне құюын қамтамасыз ету керек. Ол үшін ... ... ... - ... каналынан бастау алатын жеріндегі 15км жерін тереңдетіп қазған жөн. Онан кейін Кобяков-Жанбай-Забурын каналының бойындағы бұрын теңізге құятын ... ... ... ... ... каналдарының бітелген жерлерін қазып, кейбіреулерін теңізге қарай ұзартып, Шаронка суының осылар арқылы теңізге құюына мүмкіндік беруміз керек. Бұларды ... ... ... пайда бар? Біріншіден, теңіз балықтарының үлкен-кішісі болмасын көктемде уылдырық шашу үшін үйірімен теңізді жағалап келіп, дағды ... өзен суы ... ... каналдармен жоғары өрлейді, көлдерге жайылған суға шығады, тұшы суда балық жақсы өседі. Мұның өзі аудандағы ... ... ... мен ... зауытының, кәсіпшіліктердің өркендеуіне, аудан экономикасын котеруге, халықтың әл-ауқатын жақсартуға мүмкіндік береді. Екіншіден, қазіргі кезде Жайық ... ... құяр ... ... ... бойы ... балықтар Жайық бойына толық шыға алмайды. Біздің ауданның тұсындағы теңізге құятын негізгі арналар бітелген, балықтар кіре алмайды. Соның салдарынан балықтар ... ... ... ... онан да асып ... ... асады. Сондықтан да Каспий балығының өз жерімізде көбеюіне жағдай жасауымыз керек. ... ... суы өте көп. ... олардан келетін мол суды бұрынғы қазылған Каспий теңізіне жібермесек ең адымен аудан орталығы Ганюшкинді су басады. Селоны ... ... бойы ... ... қана аман алып ... ... ал биыл жағдай өте қауіпті. Су басса мыңдаған саман үйлер ... ел ... ... ... су ... ... бойындағы көлдер жағасы мен жайылымдарға шөп шығады, егін ... ... ... ауа райы ... ... ... 2. Теңіз жағасына жағалай шыққан, адам жүре алмайтын, ит тұмсығы өтпейтін, жүздеген гектар ... алып ... ... ... қоғалар, қопаларды көктемде және күзде өртеу керек. Өйткені олар ... ... ... ... ... ... көп ... аңдар мен тышқандардың сүйегінен улы заттар, газдар көбейіп, экология бұзылады, аурулар тарайды. Оның елге ... ... ... көп. ... да қамыс, қоғаларды жылма-жыл өртесе жер тазарады, қажетті аралдар мен су өз ... ... ... осы ... ... ... алып жатқан мұнай компаниялары жүзеге асыра алар еді. Ал бұған ... ... ... ... ... ... одан жоғары министрлік жургізуге тиісті.
Каспий экологиясына мұнай ... ... ... және Каспий аймағының ахуалы
Каспий теңізі қайраңында кең көлемде ... ... ... ... қауіп төндіре ме? Әрине. Әлемнің әр түкпірінде болып жатқан экологиялық апаттардың ащы сабағынан оң қорытынды ... ... ... де қауіп төнеді. Қазір мұнда тек іздестіру ... ғана ... ... ... ... барысында-ақ бірнеше оқыс оқиғалар орын алды. Алдымен итбалықтардың, соңынан ... ... ... ... ... ... ... дабыл қағылар жағдайдың қазір-ақ қалыптасып келе жатқанын аңғарды. Ең сорақысы - сол апаттардцың аяғы анықталмай, себебі сараланбай қалғандай. ... ... ... ... ... бұл ... іс тыңды деген сөз емес. Бізге "қара алтын" игеру жолында табиғатты құрбандыққа шалмау, қоршаған ортаны таза ... ... ... ... ... алатын кез жетті. Жалпы, адам мен табиғаттың байланысы ықылым замандарда қалыптасқан. Адамзат өзінің өмірлік қажеттілігін ... ... ... Бұл үлес ... ... келеді. Бүгінде қоғам қажеттілігінің 80%-ы табиғи қорлардан алынады. Осы ... ... ... да сақталса, мұнығ арты табиғи ортаның азуына, яғни деградацияға апарып ... Бұл - ... ... ... ... ... ... үшін үлкен қауіп. Күн тәртібінде Каспий теңізінің су алып, су басып кеткен аймақтарындағы ұңғымаларды жою проблемасы тұр. ... жою ... ... ... ... ... акваториясы үшін жағымсыз салдарларға әкеп соқтыруы мүмкін. Аймақта үш ... ... ... атап ... ... 1. Қошқар-Ата қалдық сақтау қоймасының проблемасы, онда 105 млн тонна улы және радиоктивті қалдықтар ... СКЗ және ХГМЗ ... ... ... ... байланысты 1988 жылдан бастап ағынды сулар ағызылып жіберілмейді. Сұық фазаның деңгейі төмендеуде. Қазіргі уақытта жалпы ... 77км жер ... ... 30км ... пайда болды. Қалдық сақтау қоймасы жөніндегі проблемалық ... шешу үшін ... ... ... 2. БН-350 ... ... ... шығуы, оны радиациялық қауіпсіз жағдайға келтіру. 3. Каспий теңізінің Солтүстік теңіз қайраңында мұнай операцияларын жүргізу және Каспий теңізінің теңіз қайраңын ... ... ... ... ... ... мәселелерді шешудегі негізгі проблемалардың бірі - толыққанды экологиялық мониторингтің болмауы. ... ... оны ... ... үшін ... база ... ... тағы да бір проблемасы қоршаған ортаны қорғау компоненттеріне жасалған толыққанды мемлекеттік мониторингтің жоқтығы болып табылады. Теңіз ... ... ... ... нәтижесінде теңіз ортасына, оның флорасы мен фаунасына әсері өрши түседі, ол ... ... және сулы ... ... ... жүргізуді талап етеді. Каспий теңізі жағалауының 1350 км ... ... ... Қазіргі уақытта құрғақ жүктерден басқа жылына 5 млн мұнады тасу жүзеге асырылатын теңіз портының жұмысына тұрақты ... ... ... мен ... құрамның көптігінен теңіз портының акваториында, сондай-ақ Каспий теңізінің қалған аумағындағы теңіз суының сапалы құрамына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыратын жағдай жоқ. 3. ... ... кәрі ... ... ... ... қатты қолға алынып жатыр. Мол байлық бірнеше шет ел алпауыттарын дедектетіп біздің республикамызға алып келгеніне де бірнеше жыл болды. Олар ... ақ тер, көк тер ... ... ... соратын қондырғыларды орнатып жатыр. Пиғылы белгілі - оларға мұнай керек. Және көп мұнай керек. Ал ертең ... сора ... ... ... не болады? Алтынға парапар бекіре балығы мен қара уылдырық өндіре аламыз ба? ... да ... ... ... ұшырамай ма? Айталық, ана жылы итбалықтар қырылды, балықтар да өлді. Сонда осы мол ... ... ... соры ... ма? ... деректер бойынша Каспийдің Қазақстан жақ бетіндегі биоқорлардың жалпы құны 500млрд доллар. Ал теңіз тіршілігі жойылса, халықаралық сот жыл ... ... ... ... ... елге ... да ... Мүмкін ол бірнеше ғасырғы созылар? Осы сұрақтар еріксіз ойландырады. Ең қиыны, ... ... не ... ... ... ... ... мол қоры жатқаңына қай жақ та күдіктенбеді. Кеңес үкіметін ойландырған бұрғылау кезіндегі теңіз экологиясын сақтау болатын. Оған ... ... ... ... үшін ... мұнай бірлестігі компаниясы мамандарды Мексика шығанағы мен Кариб теңізінің атырауында орналасқан мұнай бұрғылау ... ... ... ... ... ... Оның ... мұнай араласқан ортаға ең төзіімсіз тіршілік - крокодильдер екен. Ал апарылған крокодильдер онда ... өсіп ... Сол ... ... ... ... ... су асты алқабын сатуды қолқалағаны белгілі. Алайда кеңес үкіметі ... ... ... сол ... де ... асты ... ... жөнінде әңгімелер болды. Оған екі жақтың космостан түсірілген ... ... ... ... ... ... ... негізгі келісімшарт Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейін басталды. Теңіз астын геологиялық-геофизикалық зерттеу ... ... құру ... ... 1993 жылдың 13 ақпанында дүниеге келді. Сол жылдың 3 желтоқсанында бұл компания халықаралық консорциум болып қайта құрылды. ... ... ... асты ... ... ... ... жатқаны белгілі. Ал бұл екі облыстың шекарасы құрлық бойындағы шекалармен тұтас келеді. ... ... ... қарай судың тереңдігі - 1,5 метрден 9 метрге ... ... ... ... құрайтын Түрікменстан шекарасыа дейінгі тереңдік 20 метрден 400 метрге дейін барады. Мұнай өндіретін бөліктің тайыз болуы жұмыстың жеңілдеуіне, құрылыс бөлшектерінің аз ... ... ... хақ. ... барлау жұмыстарының жүргізілуіне 1994 жылдың тамыз айында Ақтауға келуі айтарлықтай роль атқарды. Осы ... ... ... ... нәтижелерін сараптау мақсатында есептеу орталықтары құрылды. Ол әуелі ... ... ... ... ... Сол ... тағы бір ... - 1995 жылы компаниясының акционерлік ... ... ... ... еді. ... өзі ... ел үшін билік тұтқасына ие болуға жол ашатындай көрінді. Алайда ол Қазақстанды жай алдау ғана ... ... ... ол өзге ... ... көше бастады. Оған Қазақстанның бұл консорциумға қаражат қоспауы да әсер етті. Сол жылдары Ақтау қаласында консорциумның мониторингі өтті. Онда ... ... ... ... ... ... Негізгі әңгіме теңіздің экологиялық жағынан бүлінбеуіне арналды. Геология-минерология ғылымдарының докторы, академик ... өз ... ... ... ... ... бұл ... хақында шешім алынған жоқ. Тек консорциумның қорына 200 млн доллардың ... одан 20 млн ... ... 6 млн ... ... кететіні белгілі болды. Мұнай өндірісі еліміздің қазіргі дамуы үшін ең негізгі екендігіне дау жоқ. ... ... ол - ... ... ең ... ... ... он жыл бұрынғы сараптама-салыстыруларға қарағанда Қазақстан мұнайының негізгі қоры теңіз астында болып отыр. Есепші экономистердің пайымдауынша қайраңның Қазақстан жақ ... ... қоры ... ... ... ... тең жартысындай деп жорамалдаған болса, қазір шельфтегі мұнай қорының ондай ... ... көп ... ... ... Олай деліну себебі Батыс Қашағанды қазғанда теңізасты мұнай қоры 7 млрд ... ... ... Қашағанды қазғанда оның мөлшері 50 млрд-қа артып кетті. Ал қазір 6 алаң зерттелуде. Демек, жоғарыдағы көрсеткіштің әлі де ... ... дау жоқ. Олай ... бұл Каспий астын мұнай теңізі алып жатыр деген сөз. Теңіздің тайыз бөлігі мен терең бөліктеріндегі атқарылатын жұмыстардың ауқымы ... ... ... ... оны ... жұмыстартар кезінде ерекше назарда ұстау қажет. Жүз мың шаршы шақырым алаң зерттеліп шықты. Сол ... ... ... ... ... ... тіршілігінің жойылуы о баста-ақ байқалған. Атырау экологтарының анықтамаларына қарағанда жер асты дүмпулерінен теңіз тіршіліктері үнемі зақымдалып ... Оның ... ... ... ... ... ... эпидемиясын былай қойғанда, қазір балықтардың қырылуы жаппай етек алуда. Әрі оның көрініс ... де ... ... жүзі ... ... ... ... теңіздердегі мұнай өндіру жолдарын Каспийге қолдана салуға болмайды. Ең алдымен екі ... ... екі ... ... мен ... ортасы да екі бөлек. Сондықтан Каспий астынан мұнай өңдіруге басқаша ... ... ... ... де ... ... ... Бұл жерде Кариб өңіріндегі әдістерді қолдану да тиімсіз. Демек ... ... ... ... ... өзге ... ... басшылыққа алудың пайда бермесі хақ. Алайда шетелдік компанияларға теңіз тіршілігінің жойылуы ешқандай әсер етпейді. Себебі ... ... олар үшін көк ... ... ... ... айында БҰҰ-ның шешімімен бекіре тұқымдас балықтарды аулауға мараторий жарияланды. Қара уылдырықты экспорттауға да рұқсат етілмеді. ... ... ... 4 ... ... ... Ал сол уылдырықтың Америкадағы құны 14 млн ... 2002 ... 7 ... күні ... теңіз жағасындағы бес мемлекеттің уылдырықты экспорттау мөлшері көрсетілді. Сонда Қазақстан 23,5 тонна уылдырық экспорттауға құқылы болды ... ... ... ... ... ... бір самолетке тиеліп, шетелдерге жөнелтіліп отырған. Қысқасы, қазір теңіз тіршілігіне қатер төнуде. Балық қоры ... ... Оны ... ... Олар ... ұшқыр моторларға мініп алып, балық сақшыларын маңайлатпай кетеді дейді. Мемлекеттік қорықшылар ... ... ... неге мінбейді? Балық инспекторларының тікұшақтар алуына да мүмкіншіліктері де бар. Осы тұрғыдан алғанда ... ... ... ... ... деген пікір - алдамшы сөз. Биылғы бозторғайлардың қырылуына да броконьерлер кінәлі ме? Жоқ, оның бір ғана себебі бар, ол - ... ... ... қазу ... ... ... лай су, ыссы ... жер астынан атылған инертті газ. Нәтижесінде теңіз тіршілігі қырғыеға ұшырауда. Оны басшылар көрсе де көрмеген, білсе де ... ... ... мұнай керек, бірақ теңіз табиғаты құрыса, ол байлықтың құны көк тиын. Теңіз ... ... ... да ... ... ... экологиялық проблемасы. Бұл проблеманың тууына себепші болған - адам әрекеті. Ұзақ ... бойы ... ... ірі ... Әмудария менСырдарияның суын теңізге жеткізбей, түгелдей дерлік егістіктерді (мақта, күріш) суландыруға пайдаланылып келді. ... ... ... ... шөл ... ... ... суының көбірек булануы оның тартылуына әкеп соқты. Қазіргі кезде Арал ... екі су ... ... және Кіші ... бөлінген. Арал теңізіндегі суы тартылған бөліктің ауданы 30 мың км² жетеді. Ғалымдардың есептеуі бойынша, теңіз табанынан атмосфераға жылына 200 млн ... ... ... ... ... ... суының шегінуінен оның жағалауындағы 800 гектар тоғай, жануарлар дүниесі жойылып, теңіз айналасы бұл күнде тіршілігі жоқ ... ... ... ... ... Теңіз суының тартылуынан мұнда теңдесі жоқ Барсакелмес қорығы жойылды. Бұл өзгерістер өз ... сол ... ... ... кері ... тигізді. Аралды сақтап қалуға арналған Халықаралық қордың құрылғанына 15 жыл толды. Осы жылдар ... ... ... аз емес. Аралды қалпына келтіру үшін көптеген іс-шаралар қаралып, жобалар жасалды. Кіші аралдың оңтүстігіне ұзындығы 12 км ... ... ... салынды. Соның салдарынан Кіші Аралдың (Солтүстік) деңгейі 42 метрге, аумағы 800 шаршы километрге ұлғайды. Суы ... ... ... ... ... ... ... тіршіліктің нышаны енді. Ғалымдардың айтуынша Аралдан ұшқан тұзды дауылдың бір ұшы ... ... ... ... ... да жеткенін дәлелдеген еді. Еліміздің көлемді атқарып жатқан іс-шараларының алды, аймақтың және ... ... ... жағдайын көтеру. Бүгінгі күні Солтүстік Арал маңына халықтар қайта қоныстанып, үй салып, балық шаруашылығымен ... ... ... АРАЛ ... - ... мен ... (Қызылорда және Ақтөбе облысы) жерінде, Тұран ойпатының шөлді белдемінде, Үстірттің ... ... ... ... көл. ... қарқынды антропогендік әрекеттерге дейін (1960 -- 70 ж.) дүн. жүз. теңіз деңгейінен 53,0 м биіктікте жатқан (кестені қ.). Осы ... ... ... 66,1 мың км² (аралдарымен қоса), суының көл. 1064 км3, ... ... 16,1 м (ең ... жері 67 м), ... 428 км, ені 235 км, су ... ... ауданы 69000 км² болған. Алабындағы шаруашылық мақсаттарға үздіксіз су алу барысында 1998 ж. ... ... 18 м-ге ... (1997). ... ... 2 ... -- Үлкен Арал және Кіші Аралға бөлініп қалды. А. т. көне замандардан белгілі. Ежелгі ... мен ... ... ... "сақ ... деп ... А. ... кезінде Окс теңізі (Окс -- Сырдарияның грекше аты) деп атаған. Кейін ... оның ... ... ... А. ... ... т., Жент т., ... т. сияқты аттары да бар. Араб саяхатшылары Әбу Әли ... ибн ... (10 ғ.), Әбу ... ... (10 ғ.), Әбу ... ... ол-Идриси (12 ғ.), Әбу-л-Фида (14 ғ.), сондай-ақ ... ... А. т. ... ... кездеседі. 1850 ж. Аралдың алғашқы толық картасы жасалды. Теңіздің морфометриялық сипаттамаларын тұңғыш рет (1874,-1889) И.А. Стрельбицкий анықтады. Арал ойысы жоғарғы ... жер ... ... ... нотюкесінде қалыптасқан. Табанының бедері жота-жоталы жазық болып келеді. Деңгейі күрт төмендегенге дейінгі тереңд. 20 -- 25 м, А. ... ... ... ... 2235 км² ... 3,5%) ... 1100 аралдар тобы болған, кейін олардың бірқатары ... ... ... ... А. т-не Орталық Азияның 2 аса ірі өзені (Әмудария мен Сырдария) құяды. Климаты континенттік, кұрғақ, ауаның орташа температурасы жазда 24 -26°С, ... -7,0 - ... ... жауын-шашынның орташа мөлш. шамамен 100 -- 150 мм. Табиғи жағдайдағы теңіздің су теңдестігінің құрамы: көл ... ... ... ... 5,9 км3, өзен ... 54,8 км3, көл ... ... ылғал 60,7 км'. 1970 ж. бастап көлге құятын өзен ... ... тән ... булануға кеткен шығынды толтыруға шамасы жетпейді, сондықтан теңіз суы жылдан жылға ... ... Су ... ... ... ... мәні 25 см, көп жылдық (ғасырлық) ауытқуы 3 м-ге ... ... ... ... маусымдық кұбылмалылық болмаса, су деңгейінің көпжылдық ауытқу көрсеткіші тек төменге бағытталған. Судың беткі қабатының темп-расы жазда 26 -- 30°С, ... ... ... Қыс бойы ... ... толығымен мұз басады. Суының тұзд. табиғи жағдайда 9 -- 14%с ... ... он жыл ... ... 25 -- 30%-ға ... ... Суы өте ... 25 м-ге дейінгі тереңдікті көруге болатын еді. Теңіздегі ағыстар сағат тілінің бағытымен айналым жасайды. А. т-нде балықтан арал шоқыры, сазан, ... ... т.б. бар. ... ... ... ... Кеме байланысы шамамен 7 айға созылатын, қазіргі кезде тек иірімдерде ғана қатынайды. А. ... ... ... аз тұрады, жергілікті халық балық аулау, мал ... жөне ... ... айналысады. Арал балық аулау ауданына А. т-не құятын өзендердің атырау аумағы кіреді. Балықөндеу (тұздау) зауыттары бұрын Әмударияның атырауында, Аван ... ... ... ... ... ... бұрынғы Ұялы және Ұзынқайыр аралдарында орналасқан болатын. Алғаш Әмударияның атырау тұсы А. т. Аталып, кейін теңіз түгелімен Арал аталған.
Арал теңізінің ... Арал ... - ... ... шөл ... бірден-бір көгілдір су айдыны еді. Оның апатқа ұшырағанға дейінгі көлемі -1066 км², ... - 30-60 ... ... - 10-12% болған. Қойнауы кәсіптік бағалы балықтарға бай, жағасы қоға мен ... ... еді. Сол ... ... 50-150 мың балық ауланса, теңіз жағасынан едәуір мөлшерде бұлғын терісі игерілген. Арал өңірінің тұрғындары 1970 ... ... ... ... ... ... ... тіршілік көшті. Теңіз өңіріндегі елді мекендерде 17 балық ... 10 ... ... ... және 2 ... комбинаты тұрақты жұмыс істеген. 1960 жылдардан бастап Арал өңірін игеру қолға алынды. Осы аймақтағы игерілетін жер ... ... ... мен ... 1,5, ... 2,4, Қазақстанда 1,7 есеге өсті. Ал Әмудария мен Сырдария бойындағы халықтың саны ... ... ... 2,2 ... ... ... санының өсуіне орай суға деген қажеттілік те артты. Осыған орай, 1970-1980 жылдар аралығында Аралға құйылатын су ... ... Оның ... ... - ... ... еді. Екі өзен бойындағы суды мол қажет ... ... пен ... өсіру ісі қаркындап дамыды (Шардара). Оның үстіне ауыл шаруашылығының басқа да салалары барынша дамыды. Өзен ... ... суды ... ... ... асты. Мәселен, Аралға 1960-1965 жылдар арасында 44 мың м3 су ... бұл ... ... ... 13 мың м3, ал 1990 ... екі есеге қысқарды. Нәтижесінде, Арал теңізінің деңгейі 23 метрге дейін төмендеп, оның су айдыны 30-200 км-ге дейін қусырылды. Судың тұздылығы 40 ... ... ... Оның үстіне екі өзен бойындағы шаруашылықтарда тыңайтқыштар мен химиялық препараттарды қолдану ... ... ... жетті. Тыңайтқыштарды қолдану 10-15 есеге өскен. Осындай антропогендік факторлар Арал өңірін экологиялық апатқа ұшыратты. ... ... ... ... жыл ... ... ... өте жоғары 2 млн. т тұзды шаңдар көтеріліп, желмен тарай бастады. Сонымен, Арал ... ... ... факторларға: - жергілікті жердің тарихи-табиғи ерекшеліктерін ескермеу; - ауыл шаруашылығын дұрыс ... ... ... ... алмау; - суды өте көп қажет ететін күріш, мақта дақылдарын барынша көбейтіп жіберу; - жерді игерудің агротехникалық шараларын сақтамау және суды ... ... ... ресурстарын пайдаланудағы жіберілген қателіктер мен оны меңгерудің ғылыми тұрғыдан негізделмеуі болып табылады. Осы ... ... Арал ... ... ... ... экологиялық дағдарысқа әкелді. Бұл жағдайлар адам баласының қолдан ... ... ... ... жүзіне белгілі болды.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде қазіргі ... ... ... ... адам баласының табиғаттың қарапайым дамуы, зат және энергия алмасу заңдарын ... ... ... ... ... ... > ... көпшілікке үздіксіз экологиялық білім беру мәселесіне аса көңіл бөлуі бұл проблеманың маңыздылығын айғақтай түседі. ... ... - жас ... ... ... ... оятып, оларды жеріміз, табиғатымыз үшін жаны ашитын қамқоршы етіп өсіруге күш салып, табиғат - ... ... ... ... ... керек.
Қоршаған ортаны бұза отырып, кез-келген қазіргі заманғы қоғам өзінің болашағын жояды. Боллашақ ұрпақтардың дамуы үшін ... ... ... қалу қажет. Экологиялық тұрақты болашақты сақтау үшән табиғи ортаның жағдайы ... ... ... ... мен ... ... және ... тиімді пайдаланатын технологияларды жасап, іске қосу керек. 5-ші маусымды бүкіл дүние жүзі қоршаған ортаны қорғау күні ... атап ... ... ... ... экологиялық құрылымның басында тұр. Осы апаттың алдын қазірден бастап алмасақ ертең кеш ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан барлық күш жігерімізді экологияны түзетуге жұмсауымыз керек және бұл тек біздің, экологтардың ғана емес барша халықтың ісі дегім ... ... ... ... Р. ... ... ... №12, дек. 2004гАйтуғанова З.Ш. дисс. жұмыс. 2003 ж.
* С.Ж.Коумбаева, Р.М.Білдебаева, оқулығы 54-55 беттер
* ... Ұ. Б. ... оқу ... 17-24 ...
* ... А.К. ... ... қысқаша курсы. Оқу құралы. Алматы,
* Ғылым, 1997.
* Мамбетказиев Е., Сыбанбеков Қ. Табиғат қорғау. Оқу құралы.Алматы,
* Қайнар, 1990.
* Бигалиев А.Б., ... М.Ф., ... М.А. ... ... ... Алматы, , 2007.
* Жамалбеков Е.Ұ., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және ... ... мен ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1999 ж. -14 б.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Азияның географиялық табиғат зоналары16 бет
Арктикалық және субарктикалық белдеулердің табиғат зоналары9 бет
Арнайы экономикалық зона – «Морпорт Ақтау»5 бет
Асқын өткізгіштік. Бравэ торлары. Бриллюэн зоналары. Кристалдың трансляциялық симметриясы. Элементар ұяшық. Негізгі векторлар8 бет
Атмосферадағы зиянды қопалардың таралуын есептеу және санитарлық-қорғаныстық зонасын анықтау4 бет
Зоналық топырақтар9 бет
Портландцемент клинкерін алудағы декарбонизация және экзотермиялық зонасы, цементтің ұнтақталуы4 бет
Портландцемент өндіруде жүретін процестер кептіру және қыздыру зонасындағы процестер және қолданатын шикізат материалдар олардын қасиеттері13 бет
Топырақтың табиғатта таралу заңдылықтары. Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінің негізгі топырақ зоналары12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь