Формациялық терминдердің латын тілінде дәріптелуі

І.Кіріспе бөлім
Формациялық терминдер
ІІ.Қорытынды бөлім.
Фармация саласындағы терминдерге келетін болсақ, ол еліміздегі фармациялық өндірістермен дәрілік препараттардың айналымдарымен тікелей байланыста болғандықтан, аздап болса да қазіргі фармация жағдайына тоқтала кеткенді жөн көрдік. Соңғы деректерге қарағанда еліміз шет елдерден жылына 900 млн. долларға дәрілік препараттарды сатып алады екен және сол препараттар халыққа қажетті дәрілердің тек 90 пайызын ғана құрап, ал қалған 10 пайызы елімізде өндіріледі екен. Қазақстанда негізінен өсімдіктерден өндірілетін дәрілік препараттар алынады және өсімдіктер мен жануарлар мүшелерінен алынатын дәрілердің атаулары онша көп емес. Орыс тілінде олардың негізгілері отвары, настои, настойки, экстракты, мазь, линименты деп жалғасып кете береді. Енді осылардан қазақшаға аударылғаны бар ма дегенге келетін болсақ, тек қана отвар деген сөзі дұрыс аударылып қалғандары әр түрлі сөздермен бұрыс аталып жүр. Ең бір сорақылығы настой мен настойка сөзін тұнба және сығынды деп аударған. Бұл екі дәрілік препараттар тұнба да емес, сығынды да емес, физикалық табиғаты бойынша өздеріне тән иісі түсі болатын сұйық заттар. Енді тұнба сөзінің мағынасын талқылайтын болсақ, суда ерімейтін және меншікті салмағы судан ауыр болатын ұнтақты сумен қатты араластырып тұндырып қоятын болсақ, су тұнған кезде суда ерімейтін, меншікті салмағы судан ауыр ұнтақтар судың түбіне тұнбаға түсіп, лайланған су тұнып, мөлдір түске айналған болар еді.
1) Ш.Құрманбайұлының «Қазақ лексикасының терминдену үрдісі»
2)Ө.Айтбайұлының «Қазақ терминологиясының дамуы мен қалыптасуы», «Қазақ терминологиясының мәселелері»
3)Ә. Т. Қайдаридың «Қазақ терминологиясына жаңаша көзқарас»
        
        Қазақстан  Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласы Шәкәрім ... ... ... ... ... ... ... дәріптелуі
Орындаған: Турсынова Диана
ВМ-501
Семей қаласы 2015 жыл
Жоспары:
І.Кіріспе бөлім
Формациялық терминдер
ІІ.Қорытынды бөлім.
Фармация саласындағы терминдерге келетін болсақ, ол еліміздегі фармациялық өндірістермен ... ... ... ... байланыста болғандықтан, аздап болса да қазіргі фармация жағдайына тоқтала кеткенді жөн көрдік. Соңғы деректерге ... ... шет ... жылына 900 млн. долларға дәрілік препараттарды сатып алады екен және сол препараттар халыққа қажетті дәрілердің тек 90 пайызын ғана ... ал ... 10 ... ... ... ... Қазақстанда негізінен өсімдіктерден өндірілетін дәрілік препараттар алынады және ... мен ... ... ... ... ... онша көп емес. Орыс тілінде олардың негізгілері отвары, настои, настойки, экстракты, мазь, линименты деп жалғасып кете ... Енді ... ... ... бар ма ... ... болсақ, тек қана отвар деген сөзі дұрыс аударылып қалғандары әр түрлі сөздермен бұрыс аталып жүр. Ең бір ... ... мен ... ... ... және ... деп аударған. Бұл екі дәрілік препараттар тұнба да емес, сығынды да ... ... ... ... ... тән иісі түсі болатын сұйық заттар. Енді тұнба сөзінің мағынасын талқылайтын болсақ, суда ерімейтін және меншікті салмағы судан ауыр ... ... ... ... араластырып тұндырып қоятын болсақ, су тұнған кезде суда ерімейтін, меншікті салмағы судан ауыр ұнтақтар судың түбіне тұнбаға ... ... су ... ... ... ... ... еді. Осыдан судың астында жатқан ұнтақ шөгіндісін тұнба, ал судың мөлдір қабатын сол алғашқы лай судың тұнымы деп атар едік. ... ... ... дәрілерге жазылған аннотацияларда осындай қателіктер жиі жіберіледі. Енді медицина, фармация, тағамтану мен басқа ғылым салаларында кеңінен ... ... ... ... Бұл ... ... мамандар қазақ тіліне қоспа, қосынды, үстеме, үстеме қоспа деп аударған. ... ... ... ... қоспа-добавочная смесь деп аударылып, добавка сөзінің нақтылы мағынасы анықталмаған. 1978 жылы жарық көрген орысша-қазақша сөздік добавить-қосу, үстеу, ... ... ал ... ... деп аударылған. Осыдан байқайтынымыз, добавить пен добавка екі ұғым, ал добавка мен ... ... ... ... бір ұғым бола алмайды. Сондықтан келесі сөздерді талдауды жөн көрдік. Бег. м. только. ед.- жүгіріс, жүгіру. Ал ... м. - ... Бұл ... ... салсақ бег деген сөз іс қимылды білдірсе, ол сөздін беглецке айналуы қашқын адам деген ұғымды ... ... ... ... сөз ... ... және екеу деген ұғымын білдірсе, осы қос сөзіне жалғауын қосқанда қосқын деген зат есім сөзі ... ... ... ... ... тілінде көптеп кездеседі. Мысалы, оған жалғауын қоссақ, қашқын деген зат есімді ұғым ... ... Тас - ... ... де осы мысалды толықтай түседі. Жоғарыда келтіріліп отырған қосқын сөзі ... ... ... ... келген, ал қазіргі уақытта ұмыт бола басталған сөздер қатарына жатады. Мәселен, бір үйір ... ... ... ... саны ... ... ... малдар деп атаған Сондықтан орыс тіліндегі добавка сөзі қазақ тіліне қосқын деп ... ол өте ... ... болар еді.Енді көзге арналған дәрілер туралы қысқаша талқылауды келтіре кеткенді жөн көрдім. Көзге арналған тамшылар орыс тілінің ... ... ... деп ... ... яғни ... көз ... деген ұғымды білдіріп, көзден таматын жасты меңзейді, ал қазақшаланған көз тамшылары деген сөз тіркесі, көзден шыққан жасты ... ... ... ... рет ... жасаған қытайлықтар екен. Сол көзгелдірік сөзі көз және ілдіру сөзінен алынғанын байқау кімге болас да қиынға түспейді, Сондықтан осы ... ... ... ... ... ... ... деп қолданса, орынды болар еді деп ойлаймын.
Еліміз егемендікке ие болғаннан ... ... жаңа ... бет бұрдық. Қарапайым тұрмыста қолданылатын сөздерді нақты термин ретінде ғылымның барлық саласында қолдану қажетті мәселеге айналды. Осы қажеттілікке байланысты салалық ... ... ... өз ... ... ... көптеп жарық көрді. Шындығын айтқанда, көп сөздіктер ... ... ... ... аз да ... ... сараны кездесіп қалады. Сондай кемшілігі бар сөздіктерден байқалатыны басқа тілдегі терминдердің өзгеріссіз алынуы немесе сәтсіз жасалған баламасы болады. ... ... ... жарық көрген сөздіктер елімізде терминдердің жедел және дұрыс дамуына қолбайлау болып отыр. Қоғамның дамуына байланысты әр ... ... ... саны ... қолдану аясы кеңейе түсті. Сондықтан да белгілі бір түсінікті дәл ... сөз ... ... ... ... жасау маңызды үрдіске айналды . Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын ... ... ... ... ... көлемде жиі-жиі шығарып, оқырман қауымның талдауынан өткізсе құба-құп болар еді. Осыған байланысты латынның Oleum және Unguentum деген сөздерін қарастыратын ... осы ... ... ... және ... ғылымдарында кеңінен қолданылады әрі осы сөздерді барлық фармацевтер, медицина саласындағы азаматтар біледі. Латынның Oleum сөзі орыс ... ... ... ... май деп аударылған және Oleum сөзінің орыс тіліндегі әрі қазақ тіліндегі баламаларының нақтылығы еш талас тудырмайды. ... ... ... деп ... мен май ... ... ... айтады.
Қалыпты жағдайдағы майлар сұйық және қатты болады. Ал латынның Unguentum деген сөзін қарастыратын болсақ, бұл сөз латынның Unguere - жағу ... ... ... ... ... сөзі зат есім де, Unguere сөзі - ... Сондықтан Unguentum сөзі латын тілінде термин ретінде қолданылған және орыс тіліне мазь деп ... Осы ... ... ... ... болсақ, Unguere -жағу етістігінің жақ түбірінің әсерінен қазақшаға бір сөзбен жағылма және екі сөзбен жақпа май деп ... ... ... ... Осындай теке-тірестің салдарынан аударушыларға, оқытушылар мен оқушыларға күні ... ... ... ... туып ... Енді осы ... ... келесідей жазып көрейік.Латыншасы - Oleum, орысшасы - масло, қазақшасы - май.Латыншасы - ... ... - ... ... - ... және ... ... латынша терминдер заттардың бір-біріне ұқсамайтындығын және екі зат екенін білдіреді, ал осы сөздердің орысша баламалары да ... екеу ... ... Енді ... Oleum - май, ал ... - жақпа май деп аударылған нұсқасын қарастырайық. Oleum сөзінің қазақша баламасы май ... онда май сөзі ... рет тағы да ... ... ... бола алмайды. Бұл аударма (жақпа май) екі сөзден тұрғандықтан, термин болмай тек сөз тіркесі болады. Сондықтан латынның ... ... ... ... май деп ... ғылым тіліне жатқызуға болмайды. Жақпа май сөзі тоң май, сұйық май, сары май, өсімдік ... ... ... ... майы ... ... қатарында болғаны орынды болар еді. Осыдан туындайтыны, Oleum терминінің - май, ал Unguentum терминінің баламасы ғылыми тұрғыдан жағылма ... ... ... деп сыртқа қолданылатын тұтқыр пластикалық қасиетті, бір немесе бірнеше ... ... және ... тұратын жұмсақ дәрілік қалыптарды айтады.Қазақстан аймағында өзіндік ерекшеліктері бар 14 облыс ... ... ... облыстарда мұнай, газ өнеркәсібі болса, оңтүстік аймақтарда ... мен егін ... ... орталық Қазақстанда тау-кен жұмыстарымен қатар металлургия саласы ерекше орын алады, Қазақстан облысында бұғы өсірілетін болғандықтан, онда медицинаға аса ... ... және ... да ... ... ... ғылыми тілдің қалыптасуына әр облыстағы сөз ерекшеліктері, яғни, ... де ... ... ... бар. Мысалы, фармацияда дәрі жасауда көмекші зат ретінде қолданылатын канифоль қарағай шайырынан алынады. Ол үшін қарағайдан ... ... ... терпентин майынан эфирлерді айдаған соң, масса бірігіп канифольге айналады. Канифоль ашық сары немесе ашық қоңыр, жарылып сыңған беті ... ... морт шыны ... зат ... Иісі ... ... дәмі ащылау, спиртте, эфирде, хлороформда, сірке қышқылында, тоң майларда, эфир майларында жақсы және аздап ... ... ... ... ... ... ал суда ерімейтін зат болады. Су моншасында балқып, мөлдір сұйықтық түзеді. ... ... ... хош иісті буға айналып, ыдырай бастайды. Күйдіргіш негіздермен және негіздік металдардың карбонаттарымен қайнатқанда суда еритін шайырлы сабындар түзіледі. Қарағай қабығының ... ... ... ... ... халық жинап алып, балқытып өңдеп, суық күндері тамақ, тыныс алу жолдарының қабынуының алдын алу үшін, сағыз ... ... ... ... ... ... бұл өнімді түймеш деп атайды. Осыған байланысты, канифоль сөзінің нақты қазақша баламасы түймеш деп алынса, онда пікір ... ... ... ... ... ... әр ... саласындағы терминдердің саны көбейіп, қолдану аясы кеңейе түсті. Сондықтан да белгілі бір ... дәл ... сөз ... нақтылы көрсететін терминдерді жасау маңызды үрдіске айналды. Ғұлама ғалым Олжас Сүлейменовтың орыстың деген сөзі, түріктің деген сөзінің калькасы, яғни тура ... әрі осы ... ... ... сөзі ... деп ... бар. ... айтарым, әу бастан қазақ халқы жорыққа аттанған адамдар тобын, яғни, әскерді және ... ... ... деп ... ... өзі ... тілдің сонау алыстан бастау алатынына дәлел бола алады. Сол заманнан бастап қазақ сөзіне, терминіне еңбегін сіңірген азаматтар көптеп ... тек ... ... ... ... ғана біздерге жеткен. Осыған байланысты ұлы ғалым, қоғам қайраткері әрі ... ... ... ... ... ... ... - кислород - , латынның - водород - деп ... баға ... ... ... ... қорынан орын алды. Еліміз егенмендікке ие болғаннан бастап, біздер жаңа ... бет ... ... ... терминдік сөздіктер жарық көрді. Шынын айтқанда, баспадан шыққан біраз оқулықтар мен терминдік сөздіктер мазмұны және ... ... ... ... ... ... ... дамуына кедергі болып отыр. Сондықтан авторлар сөздік жазбастан бұрын балама сөздерді қазақ тілі ... ... ... ... журналдарға шағын көлемде жиі-жиі шығарып оқырман қауымның талдауынан ... ... ... ... ... ... болар еді.
Енді фармация саласындағы терминдерге келетін болсақ, ол еліміздегі фармациялық өндірістермен дәрілік препараттардың айналымдарымен тікелей ... ... ... ... да ... фармация жағдайына тоқтала кеткенді жөн көрдік. Соңғы деректерге қарағанда еліміз шет елдерден жылына 900 млн. долларға дәрілік препараттарды сатып алады екен және сол ... ... ... ... тек 90 пайызын ғана құрап, ал қалған 10 пайызы елімізде өндіріледі екен. Қазақстанда негізінен өсімдіктерден өндірілетін ... ... ... және ... мен ... ... ... дәрілердің атаулары онша көп емес. Орыс тілінде олардың негізгілері отвары, настои, настойки, экстракты, мазь, линименты деп жалғасып кете береді. Енді ... ... ... бар ма ... ... болсақ, тек қана отвар деген сөзі дұрыс аударылып қалғандары әр ... ... ... ... жүр. Ең бір ... настой мен настойка сөзін тұнба және сығынды деп аударған. Бұл екі дәрілік препараттар тұнба да емес, сығынды да емес, ... ... ... ... тән иісі түсі ... ... заттар. Енді тұнба сөзінің мағынасын талқылайтын болсақ, суда ерімейтін және меншікті салмағы судан ауыр болатын ұнтақты сумен ... ... ... ... ... су тұнған кезде суда ерімейтін, меншікті салмағы ... ауыр ... ... ... тұнбаға түсіп, лайланған су тұнып, мөлдір түске айналған болар еді. Осыдан судың астында жатқан ұнтақ ... ... ал ... мөлдір қабатын сол алғашқы лай судың тұнымы деп атар ... ... ... белгісіз дәрілерге жазылған аннотацияларда осындай қателіктер жиі жіберіледі. Енді медицина, фармация, тағамтану мен басқа ... ... ... ... ... сөзін қарастырайық. Бұл сөзді кейбір мамандар қазақ тіліне қоспа, қосынды, үстеме, үстеме қоспа деп аударған. Қоспа-смесь, қосынды-сумма, үстеме-добавочный, үстеме қоспа-добавочная ... деп ... ... ... ... ... анықталмаған. 1978 жылы жарық көрген орысша-қазақша сөздік добавить-қосу, үстеу, добавка-қосымша, үстеме, ал добавочный-қосымша, үстеме деп ... ... ... ... пен ... екі ұғым, ал добавка мен добавочный сөздері сөздікте келтірілгендей бір ұғым бола алмайды. ... ... ... ... жөн ... Бег. м. ... ед.- жүгіріс, жүгіру. Ал беглец м. - қашқын. Бұл сөздерге назар салсақ бег деген сөз іс ... ... ол ... ... айналуы қашқын адам деген ұғымды білдіреді. Қазақ тіліндегі деген сөз қосып ұлғайту және екеу деген ұғымын білдірсе, осы қос ... ... ... ... деген зат есім сөзі түзеді. Осылай сөздерді өрнектеу қазақ тілінде көптеп кездеседі. Мысалы, оған ... ... ... ... зат ... ұғым ... болады. Тас - тасқын сөздері де осы ... ... ... Жоғарыда келтіріліп отырған қосқын сөзі халық арасында бұрыннан қолданылып келген, ал қазіргі уақытта ұмыт бола басталған сөздер қатарына жатады. Мәселен, бір үйір ... ... ... ... саны ... ... ... малдар деп атаған Сондықтан орыс тіліндегі добавка сөзі қазақ тіліне қосқын деп аударылса, ол өте ... ... ... еді.Енді көзге арналған дәрілер туралы қысқаша талқылауды келтіре кеткенді жөн көрдім. Көзге арналған тамшылар орыс тілінің өзінде глазные капли деп ... ... яғни ... көз ... ... ... білдіріп, көзден таматын жасты меңзейді, ал қазақшаланған көз тамшылары деген сөз тіркесі, көзден шыққан жасты білдіреді. Дүние ... ... рет ... ... ... ... Сол көзгелдірік сөзі көз және ілдіру сөзінен алынғанын байқау кімге болас да қиынға ... ... осы ... ... ... капли сөзін көземдік тамшылар деп қолданса, орынды болар еді деп ойлаймын.
Қорытынды: Фармацияда қолданылатын терминдерді сипаттай отырып, жаңа терминдер жасау үшін ... ... ... ... ... жұмыстары жасалды.
Пайдаланған әдебиеттер:
1) Ш.Құрманбайұлының
2)Ө.Айтбайұлының ,
3)Ә. Т. ... , 3)

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Саяси модернизация."23 бет
Cәтбаев Қаныш Имантай-ұлы8 бет
Адамзат қоғамының дамуы7 бет
Кеңес дәуіріндегі Қазақстандағы көші-қон үдерістері: тарихи-демографиялық аспект (1917-1991 жж.)38 бет
Мемлекет типологиясы: ұғымы мен тәсілдері8 бет
Саяси модернизация14 бет
Организім реактивтілігі және оның патологиядағы мәні5 бет
Географиялық детерменизм4 бет
Формациялық көзқарастар5 бет
Экономика жүйесін дамыту үшін қажетті алғы шарттар мен жағдайлар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь