«Жоқтау» өлеңдерінің көркемдік аспектілері

Кіріспе бөлім:
Негізгі бөлім:
2.1Жоқтау тарихы
2.2 Жоқтау түрлері
2.3 Жоқтау дәстүрінің ғұрыптық мәні
2.4.Жоқтау өлеңдердің тәрбиелік мәні
Қорытынды:
Қазақ халқының дәстүрінде тәрбиелiк iс-әрекеттер баланың туған күнiнен бастап, азамат болып, отбасын құрып, ел басқару iсiне араласқан кездерiнде, қала бердi адамды о дүниеге шығарып салуға дейiнгi салт-дәстүрлерде (құда түсу, үйлену, шiлдехан, бесiкке салу, қарын шашын алу, тұсау кесу, атқа мiнгiзу, тiл ашар, бастаңғы, мал бағу, көшiп-қону, жауға аттану, естiрту, жоқтау, жаназалау, жетiсi, қырқы, бейiт тұрғызу, жылын беру т.б.) кездесетiн ырымдар мен жол-жораларда iске асырылады. Яғни адам баласы туғаннан о дүниеге аттанып кеткенше халықтық тәрбиенiң бесiгiнде тербеледi. Ол халық тәрбиесiнiң өмiршеңдiгiн, үздiксiз жүргiзiлетiн процесс екенiн көрсетедi. Сондықтан да адам баласы дүниеге алғаш келген күннен о дүниеге аттанып кеткенше (пәниден бақиға дейiн) халықтық тәрбиенiң құшағында өмiр сүредi. Халықтық ырымдар, жол-жоралар жиналып келiп ұлттық салт-дәстүр рәсiмдерiнiң бәрi белгiлi бiр мақсатты көздей iске асырылып, ол ойлар өлең-жырмен өрнектеледi.
1. «Мың бір мақал; Жиырма үш жоқтау.»-Алматы:Қазақстан 1993ж 44-45 б
2. Т. Арынов «Боздағым» Қазақтың жоқтау жырлары. – Алматы, «Жазушы» 1990. – 5-11б.
3. Т. Арынов «Жырмен қаланған ескерткіш» (Жоқтау өлеңдерінің шығу тарихы) Қазақстан әйелдері. № 1 – 26 б.
4. «Егеменді Қазақстан» №90-93 12 Наурыз, 2010 жыл
5.Болат Құрманғажыұлы. “Қар¬ға адым жерде қаза бар”
6. Қирабаев С. Әдебиетіміздің ақтаңдақ беттері. – Алматы: Білім, 1995. – 288 б.
7.Ж. Қ.Жакупова Жоқтау жанры // ҚазҰУ хабаршысы. 2005. № 4 – 168-169б.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы мемлекеттік университеті
Филология факультеті
Реферат
Тақырыбы:
өлеңдерінің ... ... ... ... ... А.Қ
Семей 2015
Жоспар:
Кіріспе бөлім:
Негізгі бөлім:
2.1Жоқтау тарихы
2.2 Жоқтау түрлері
2.3 Жоқтау ... ... ... ... ... ... халқының дәстүрінде тәрбиелiк iс-әрекеттер баланың туған күнiнен бастап, азамат болып, отбасын құрып, ел басқару iсiне араласқан кездерiнде, қала ... ... о ... ... ... ... салт-дәстүрлерде (құда түсу, үйлену, шiлдехан, бесiкке салу, қарын шашын алу, тұсау кесу, атқа мiнгiзу, тiл ашар, бастаңғы, мал ... ... ... ... ... жоқтау, жаназалау, жетiсi, қырқы, бейiт тұрғызу, жылын беру т.б.) кездесетiн ырымдар мен жол-жораларда iске асырылады. Яғни адам баласы ... о ... ... ... ... ... ... тербеледi. Ол халық тәрбиесiнiң өмiршеңдiгiн, үздiксiз жүргiзiлетiн процесс екенiн көрсетедi. Сондықтан да адам баласы ... ... ... ... о дүниеге аттанып кеткенше (пәниден бақиға дейiн) халықтық тәрбиенiң құшағында өмiр сүредi. Халықтық ырымдар, жол-жоралар жиналып ... ... ... ... бәрi белгiлi бiр мақсатты көздей iске асырылып, ол ойлар өлең-жырмен өрнектеледi.
Өлiктi естiрту, ... ... ... ... ... ... да ... мақсат көзделедi.
Ертеден бері келе жатқан салт өлеңдерінің бір түрі - жоқтау екені белгілі. ... ... [1, 308 б.], - деп ... береді.
дейтін халқымыз өлгенді дәріптеп, еске түсірумен қатар тірі шағында еткен еңбегі мен жасаған жақсылығын кейінгіге үлгі ету ... ... ... ... ... ... ... кездегі жоқтаудың мәні өзгеріп бара жатқандығы бәрімізге ... ... ... ... арасында не тәрбиелік мәні жоқ, не жоқтаушы адамның тындырған ісі, бала-шағасына қалдырған өсиет-мұрасы айтылмайды. Ұйқас қуып, ... атты ғана ... ... ... ... жоқтау өлеңдердің бұрынғысы мен бүгінгісін салыстыра отырып, қазіргі кездегі жоқтау өлеңдердің сипатын, тәрбиелік мәнінің жоғалып, жаттанды қара өлең ... ... бара ... ашып ... ... тарихы
Жоқтаудың дәл қай кезде туып, дәл қай кезде хатқа түскенін нақты айту қиын. Десек те, осы ... ... ... өмірінде басқа ешбір халыққа ұқсамайтын, өзіндік бағытта, тосын бір жолда қалыптасты, дамыды. Академик Ә. ... , -- ... ... түйер ойымыз, этнографиялық сипаттағы тасқа қашап жазылған ... ... көне ... ... көрінеді.
Жоқтаудың ежелгі үлгілері үнді эпосы "Махабхаратада" да, ... ... ... да, ... ... да кездеседі. Жоқтау үлгісіндегі жырларды ежелгі грек трагедияшылары, сондай-ақ Рим ... ... мен ... де ... сақ - тар мен ... дә - уі - рі - нен бастап-ақ біз - дің түркі бабаларымыз қайтыс болған адам - ды ... ... ... ... кел - ген. Бұл ата ... ... күні ... дейін сақталып қалған.
Жоқтау жырлары ежелгі түркі халықтарына ортақ басқа әдеби мұраларда да кездесіп отырады. Соның бірі - ... ... (8 - 9 ... ... ... ата ... Дирсеханның жалғыз ұлы Бұқашты анасының жоқтау жыры. Осындай жоқтаулар ауыз әдебиетіндегі "Қобыланды ... ... ... "Ер ... сияқты қаhармандық эпостарда, "Қозы Көрпеш - Баян сұлу", "Қыз Жібек" ... ... ... да ұшырасады. Бұл жоқтау батырдың ел-жұртынан амалсыз айырылған кезінде, жау ... ... ... ... ... ... туыстарының қайғысымен аралас суреттеліп отырады. Жоқтаудың бізге жеткен көне үлгілері халық тарихындағы болған оқиғалармен сабақтас. Осындай оқиға ... ... ... ... ... ... ... сақталып қалған. Қара қыпшақ Қобыланды Әбілхайыр ханның қазысы, арғынның әділдігі үшін Ақжол аталған биі Дайырқожаны өлтіреді (1456). Сонда ... ... ... қаза ... ұлының сүйегін айналып жүріп айтқан, "Қара қыпшақ Қобыландыда, Нең бар еді, ... деп ... ... ... сан ... өтсе де ... ... сақталып қалған. Дайырқожа өлгеннен кейін Жәнібек, Керейлермен бірге Шу бойына көшкен Қодан тайшы Қазақ хандығының шаңырақ ... өз ... ... ... белгілі. Қазақ халқының әдет-ғұрпы бойынша, жоқтауды марқұм болған адамның ... ... ... ... ... ... ... да туыстарының әйелдері айтады. Ел ішіне кең ... ... ... ... ... ой ... ... образды сөз кестесі жағынан бір-біріне ұқсас болып келеді. Елге қадірлі, беделді адамның қазасын лайықты жырмен жоқтау оның артындағы қалған ел-жұртына ... сын ... ... ... ... ... ... жоқтау үлгілері ондай кезде жаңаша айтылып, мазмұны жағынан толығып отырады. Ел ... ... ... ... үлгілері ауызша тарап, көпшілігі кейінгі ұрпаққа жеткен. Осындай ... бірі - ... ... ... ... жоқтауы" (1559). Қараүлек ана Мамайдың бойындағы асыл қасиеттерін терең жеткізіп, осындай адам өлген соң ... ... не ... ... кім ... деп ... Жоқтаудың айтылған уақыты да, ондағы адамдардың өмір сүрген дәуірі де тарихи ... ... ... Қаз ... ... биді қызы ... жоқтау жыры да (1758) - аяулы азамат есімін қастерлеп, кейінгіге оның ісін ... жыры ... ... ... ... үлгісі. Қазақ халқының әдет-ғұрпында адам қайтыс болған күннен бастап оның жылы өтіп, асы берілгенше жоқтау айтылады. Қазаны естіген жанашыр туыстар ... "ой, ... ат ... шауып келіп, атынан жығыла түсіп, жақындары жоқтау айтып, қайғылы сарынмен ... Жаз ... ... ауыл көшіп-қонғанда, үй жығып жатқанда дауыс салып жоқтау айтылады. Таң сәріден тұрып, жүк артып болып, көш жолға шығар алдында да ... ... ... бәрі - ... ... ... ... күндері өткен, соңғы рет жүріп-тұрған жерін, қоныстанған жұртын қимай, сол атамекені мен қайтқан адамның арасындағы үзілген байланыстың қайғысын ... ... ... ... ... жеткенше қаралы көш жоқтау айтуды жалғастырып, сол мұңды, зарлы ... ... ... ... ... ... жүре ... Жолда кездескен ауыл қаралы көштің қонақасын көтеріп ... ... ... ... ... ... кеш алған сыйлы адамдар келгенде де айтылады. Жоқтаудың созылыңқырап айтылатын, ғасырлар бойы қалыптасқан әр ... ... ... деп ... ... ерлерін, қол бастаған батырларын, ту көтерген ұлдарын ардақтау бағзы заманнан келе жатқан ... ... - ... ... ежелден тұрмыс-салтымен бірге келе жатқан көне жанр.
Түркі ... ... сөз ... де ... ... ... ... қайтыс болғанда көне дәуірлерден қалыптасқан дәстүр бойынша жоқтап, олардың еліне еткен қажырлы іс, ... ... толы ... жорықтарын көлемді жырға айналдырумен қатар, оларға ескерткіш орнатып, жазып қалдыруды, санадан өшірмеуді дәстүр еткен.
Көне түркілер заманында (V-VIII ... ... ... ... ... жеке батырлар, ел басқарған, жорық жүргізген айтулы сарбаздар, олардың ерлігі, өмірі суреттелсе, сол жорықтарда қаза тапқан әрі ... әрі ... ... ... Білге Қаған т.б) арналған жоқтаулардың бірен-сараны бүгінде сақталған.
Жоқтаудың әлеуметтік, идеялық тұрғысынан қарағанда, қазақ қауымының ... ... місе ... ... мойындамай өткені бірден білінеді. Оның сыры мынада. Сонау көне замандардағы түркі кезеңінің өзінде (V-VIII ғасырларда) түркі тайпаларынан әдет ... Оның ... -- деп ... ... ... ешкім тыйым салмаған. Сондай-ақ, Иорданның еңбегінде Еділ (Атилла) патша ... ... ... ... ... той ... ... кереғар көрінетін шаралардың өткізілуін ежелгі адамдар өздерінше ... Той - ... ... ал, ... ойындар - әскерилердің ойыны емес, марқұмның тірі кезінде көңіл көтеру ... ... ... ретінде енді оның құрметіне бағышталып өткізілген.
Осылайша бір үзіліп, бір жалғанып келген жоқтау айту дәстүрі күні бүгінге ... ... ... ... ... түрлері
, -- деп тарихын жік-жікке бөліп, жете ... ... ... ... ... ... үш ... бөледі. [5;] -- , , деп ... ... ... ... ... ... келетін азарлы рәсімдер.
Ақ некелі әйелдің азаматы дүниеден озғанда, шашын жайып жіберіп жоқтау айтады. Өйткені әу бастағы жұптық нышан - қос ... ... ... ... ... ақ, адал ... ... өкініш қана емес, оның өр тұлғасына деген ... ... ... жоқ ... сияқты қазақтың салтында деген дәстүрде кездеседі.
Мысалы құда түсіп, қалыңдық атастырылып, қалың төленіп, екі жақ ... ... ... бұл жағдай жұрттқа белгілі болады. Екі ортада құдалық рәсімдер, барыс - ... ... ... ... ұрын ... ... де болады. Осындай жағдайлардан кейін тағдырдың жазуымен күйеу жігіт қайтыс болса, әдет заңы бойынша оны оң жақтағы (өз үйінде отырған қыз) ... та ... Бұл ... ... ... оны деп атайды. Бұл үшін қалыңдықты ешкім кінәлай алмайды. Ұлттық көне заң ... әлгі ... өзі ... жігіттің ағасына немесе інісіне қосылады.
Біздің қазақ өлімге барып ... ... , - деп ... ... ... ғой. ... ... қабырғасы қайысып, оның қадірін білдіретін жоқтау айтқан адамның сөзі біразға дейін жұрт ... ... Бұл - ... ... келе ... жоралғы. Бұрындары тіпті ағайыны қайтыс болса, алыстан , айғайлап келетін дәстүр де болған
1.3 Жоқтау дәстүрінің ... ... ... ... мен ... ... ... бағалы, құнды асыл дәс - түр - лерiмiз бар. Солардың бiрi - ... ... ... ... салты. Өлiм жайлы суық хабарды естiген ел сол үйдегiлерге көңiл айта барады. Олар жоқтаушыларға ерекше көңiл аударады. Жоқтайтындар көбiнде ... ... ... ең ... ... ақ самайлы аналар болған. Егер әйелдер жоқтау бiлмесе, арнаулы жоқтаушыларды шақырып келiп отырғызады да, қалғандары соларға қосылып жоқтасқан. Олар ... ... ... ... ... толы жанарларын орамал-шыттарымен қалқалап еңiреседi.
Мұнда көшпелілер әйелдерінің мінез-құлқы, ақыл-ой дамуы мен ақпейіл қасиеті айқын көрініп отырған. Бұл, ... ошақ ... ... ... ... ерекше байқалады. Тегі жағынан ақсүйек сұлтандардан шыққан немесе қоғамда көрнекті орын алатын қазақтардың ... ... ... өлең ... Мұнда марқұмның түрлі қасиеттері жырланады. Жесірдің күйеуін, қызының әкесін, немесе қарындасының ағасын жоқтап өлең ... ... , иә ... деп ... бұл халық поэзиясын алғаш ғылыми тұрғыдан жүйелеген шығыстанушы Әбубәкір Диваевтың жоқтауға ... ... ... ... ... ... ... зерттеліп, жинаққа енген еңбектер мен шығармаларда аз емес.
Жыл бойына созылатын жоқтаудың негізгі міндеті - ол ... ... ... алған орнын дәріптеу, көрсеткен еңбегін құр жалаң тізіп шығу деген жадағай ұғымынан анағұрлым тереңде жатыр. Адам өлсе де, оның жаны ... ол ... не ... не ... ... ... ... Сондықтан оның аруағына тиісті ғайбат сөздер айтпау керек. Өйтсең-ақ болды, өлген адамның киесі атады, бір пәлеге душар ... деп ... ... ... ... жоқтаудың мазмұны - бірыңғай мақтауға құрылатын себебі де содан. Ас кезінде жоқтаудың көлемі де ... ... да ... бола ... ... ... жоқтау үшін айтпаған. Оны биік дәрежелі көркем өнер ... ... ... Сол ... ... ... ... оның тарихы азаматтық болмысын көркем сөзбен бейнелеп берген.[2;40-41]
Жоқтау барлық адамның жан дүниесiн тебiрентетiн, сай-сүйегiн сырқырататын, егiлтетiн ... ... ... жер қойнына кiрер денең" деп ұлы Абай атамыз айтқандай, жоқтау әсем дауысты әйел - дердiң айтуымен құлаққа ... ... жұрт ұйып ... ... ... сынға барады" деген. Сынның бiрi - жер - ... ... ... ... енді бiрi ... қалуы.
Яғни бұдан шығатын қорытынды, кез келген әкеден не шешеден немесе туған бауырынан ... жас бала оның ... адам ... ... ... ... қасиетін, қалдырған ұлағатын сол жоқтауды тыңдай отырып ұғынады.
Жоқтау сияқты салтпен байланысқан шер өлеңінің барлығы қазақ елінде өлең өнері қаншалық ... ... сөз ... ... ... тағы бір ... жері болған. Ол бағасы: қайғыға душар болған жанкүйер әйелге жанынан өлең шығаруды міндет қылғаны, жақыны өліп, жүрегіне қаяу түскен әйел ... ... ... ... ... ... өнері болса сынға салып, өлең шығарып көру керек. Салт бойынша өлікті қадірлеу, жыл уағына ... ... сол жыл ... ... ... ... отыратын әйелге ақындық өнерін еріксіз қадірлі қылып, еріксіз соны ... ... ... ... ... ... сол ... жолына еріксіз салынуды керек қылады. Рас, мұнымен қазақ әйелінің бәрі ... ақын ... ... ... ... ... ... әйел өлікке арналған өлеңді жақынына шығартып алып та жыл бойы ... ... ... осы ... ... сияқты қасиетті қадірлейтін шарт туатынын ғана айтамыз.
Жоқтауда қазаның ... және сол ... ... ... ... тауып отырады. Жоқтау өлендері от басы, ошақ қасының ғана мұң-зарын қамтып қоймай, халық ... ... ... ... Бұл ерекшелік жоқтаудың тарихи мәнін арттыра түседі. ... ... ... , , , , , т.б. ... бірден-бірге көшіп жүретін оралымдар десек орынды болмақ. Бұл ерекшелік өлеңді төгіп айтатын импровизатор ақындарға тән.
Жоқтауды қайтыс болған ... ... ... ... қызы және ... айтады. Ал аса құрметті адамдарға сол елдіңсұлу, әнші қыздары қатыстырылады. Мысалы, ... ... ... жылдарында Сарыкөл жерінде (Қостанай) өткен Шауыпкел батырдың асында Шәңкі бидің ... ... ... сұлу қызы Бәдігүл мен Байғасқа бидің қызы Бәпіш ... ... ... ... және ауыз әдебиетімізде жоқтаудың үлгілері өте көп. ... ... ... ... ... ... ... теңеу сияқты өлең жолдарының көркем қисыны таңданарлық шеберлікпен жырланады. Оның мысалы мынадай:Алты атасы бай өткен,Алты атанға жүк артқан.Жеті атасы бай ... ... жүк ... ... ... ... тілеткен.Алтайы қызыл түлкі алған,Қиядан барып теке атқан.Паршаны бөздей жырттырған,Жібекті жүндей түттірген.Қонақ келсе - қон ... ... сой ... ... тарттырған,Қайыңнан астау шаптырған.Қаптатып жылқы шаптырған...(Кеңгірбай биді жоқтау)
Айналайын, әкежан,Қараның болдың ханындай.Қарайғанды ықтаттың,Қамысқа түскен жалындай.Орта жүздің көркі едің,Қоңыраулы бұйра ... ... үйлі ... ... орасан,> қауындайКөпке пайдаң көп тиді,Көктемдегі жауындай.Желінбей қалды жеңсігіңЖаңа піскен қауындай.Өте шықты сұм жалған.Бәйге атының шаңындай.Адыра ... ақ ... ... ... ... адам ... күні ... рет айтылса, кейінгі күндерде де айтылып отырған. Үйде ғана ... ... да, ... да... Ол ... адамның жылына дейін айтылады. Жоқтау - азалы, қайғылы, ... ... ... ... ... бедел-абыройы - на орай жиналған жандардың арасында жоқтау айта алатындары көп болса әрі қарай жоқтауды бірнеше адам жалғастыру үрдісі де ... ... ... кісіні жерлеп келген соң да, кейінгі кәделері ... ... ... де, ... ... ... ... де жалғаса береді. Қалай жерленді? Қандай жерге жерленді? ... ... ... ... ... бәрін білгісі келеді.
Жоқтау -- әркез жеке-жеке айтылады: сүйек шығарғанда, жерлеп келгенде, кісі көңіл айтып келгенде, қонақасыдан тарап ... ... ... ... ... ... бір ... ретінде Монғолия жерінен келген оралман ағамыздан алынған мына бір ... ... ... ... Әуеден ұшқан бозторғай,
Балақ жүнің бос болғай.
Аруақ болып барасың,
Атакем енді хош болғай.
Қарағай басы әсемді-ай,
Молдалар жазар ... ... ... ... ... - ай.
Бір Шәһәриәр Омардай
Көп шақырсам обалды-ай.
Сегіз сарай ұжымақ
Есігін ашсаң самалдай.
Жылқы ішінде ... ... ... ... ... ... қойып келгенде айтатын көріс
Атакем кірді-ау тас үйге
Есігі жоқ, төрі жоқ,
Жәймә-шуақ бос ... ... ... ... кіреді осы үйге.
Екінті намаз бесінді-ай,
Белдеуден тұлпар шешілді-ай.
Иманды ... ... ... ... ерден қас кетті,
Ақ ордадан бас кетті.
Атекемнен айырылып,
Екі көзден жас кетті.
Марқұмның киімін ... ... ... ...
Бір пайғамбар Ыдырыш
Басқа бір түсті қиын іс.
Қиын іс емей немене,
Күнде тап болды-ау жиылыс.
Жылқы ... ... ... -- ай.
Иманды болғыр атекем
Киімің елге берілді-ай.
Жылқы ішінде қасқадай,
Тайпалып жерді басқаны-ай.
Киімін алған ағайын,
Жағасын жерге тастама-ай.
Жоқтау өлеңдердің тәрбиелік мәні
Жоқтау тәрбиелік үлгі -- ... бар, ... пен ... ... және оны есте ... бір ... ... қалыптасқан. Жоқтау - аза ғұрпын көтере түсетін, қайғыны басатын, қазаға аса лайықты ... ... ... ... ... ... ... жақсылығын, еліне істеген қызметін, жақсы қасиеттерін паш ететін тұрмыс - салт дәстүрі, , ... ... ... ... ... ... жоқ, ол ... халықтық салт, өлімнің берік әдет - ғұрпы деп ұғыну керек. атты ... ... ... ... жоқтаулар - елге үлгi. Қазақ жырларынан бастау алатын жоқтаулардағы ... ... ... ... ... ел ... өртене өксiсе, ендi бiрде оның терең өмiр ,белестеріне үңілте отырып, мәндi де мағыналы ... ... ... батырлық жырларында да жоқ - тау өлеңдерінің ғажайып үлгілері аз емес. Исатай батыр ... ... ... ақын айтқан жоқтау қайғылы са - рынға толы ... да ... ... өрлікке шақырып тұрған жоқ па? Қазақтың жоқтау - ларының да тілі шұрайлы, тым әсерлі болып келеді. Мысалы, мына ... мен ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жоқтау" өлеңдердерінің көркемдік аспектілері12 бет
М. Әуезов32 бет
Қазақ әндерінің өткені мен бүгіні58 бет
Қазақтың үй іші әдет-ғұрып өлеңдері91 бет
"Бұқар толғауларындағы абылай мен тарихи абылай (тарих және көркемдік шындық)"12 бет
"Шу" дастаны және оның идеялық мазмұны, көркемдік сипаты (әдеби талдау). "Оғыз қаған" дастаны және оның нұсқалары10 бет
60-90 жылдардағы қазақ поэзиясындағы көркемдік ізденістер29 бет
Ілияс Есенберлиннің «Көшпенділер» трилогиясы: Тарихи шындық және көркемдік шешім37 бет
Ілияс Жансүгіровтың поэмаларының көркемдік ерекшеліктері65 бет
Абай және Шәкәрім: көркемдік дәстүр жалғастығы57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь