Тарих және мәдени мұраға деген құнды қатынас

1. Мәдени мұра. баға жетпес байлық.
2. Тарихи мәдени ескерткіштер . ұлттық тарихымыз пен мәдениетіміздің құнды жәдігерлері
Әр халықтың қалыптасу, даму жолында өзіне тән ерекшеліктері бар. Бұл тарихи құндылықты зерделеп жарыққа шығару қай мемлекетте болмасын маңызды мәселелердің біріне айналған.
Кеңестер Одағы кезінде өткен тарихымызды зерттеу мүмкін болмады. Сондықтан болар ата-бабамыздың бай мұрасы Түркі әлемін зерттеуде ғалымдарымыздың негізгі еңбектері егемендіктен кейін ғана көріне бастады.
Түркі халықтарының көне дәуірдегі ұзақ ғасырлық мәдени мұраларының бірі – Күлтегін ескерткіші. Орхон-Енисей жазуына жататын маңыздылығы жағынан баға жетпес құнды дүние.
Бізге жеткен Түркi тарихы да осы VII-VIII ғасырларда жазылған Орхон-Енисей жазба ескерткіштері арқылы белгiлiболды. Ескерткiш бiр заманда түркiлер мекендеген Енесейөзенiнiң бойы мен қазiргi Монғол Халық Республикасыныңастанасы Улан-Батордың батысындағы 400 километр жердегi Орхон өзенi бойындағы Кошо-Цайдам ойпатында орналасқан. Оны алғаш тауып, ғылым әлемiне мәлiмдеушi-орыс ғалымы Н. М. Ядринцев. 1890 жылы Гейкель басфин – угор қоғамының, 1901 жылы В. Радлов бастаған Орысғылым Академиясының Экспедициялары ескерткiш орнатылған жерге барып, жазуды өз көздерiмен көрiп, тексерiп қайтады. 1902 жылы Ужчжоудағы ағылшын консулы К. Кэмппель Күлтегiн ескерткiшiне бiрсыпыра зертеу жұмысын жүргiздi. 1909 жылы француз саяхатшысы Де Ля Кост келiп тексе, 1912 жылы ғалым В. Л. Котвич зерттеу жұмыстарын жүргiздi. 1958 жылы монгол – чехославак бiрiккенғылыми экспедициясы Күлтегiн ескерткiшiнiн орнына қазба жұмыстарын жүргiздi. Бұған басшылықеткен чех археологы Л. Иисль. Бұл В.В. Радловтан кейiнгi жасалған қазба жұмысы едi. Қазба жұмыстары үстiнде қорған астынан екi кiсiнiң тасқа әдемi ойылып жасалған бас мүсiнiн кездестiрдi.Оның бiрi Күлтегiнiң, екiншi әйелiнiң мүсiнi екені анықталды.
Күлтегiнге арналған ескерткiш пирамида тәрiздi. Биiктiгi 3,15 метр, енi 1,24 метр, қалыңдығы 0,41 метр. Ескерткiштiң жоғарғы жағы бес бұрышты, қырларында айдаһардың суреттерi мен қаған таңбалары бейнеленген. Екiншi жағында ескерткiштiң орнатылған күнi – бiрiншi тамыз, 732 жыл деп жазылған.
Ескерткіштің негізгі бетінде 40 жол жазу бар, ол ескерткіштің сол жақ бетіндегі 13 жол жазудың жалғасы. Түркологиялық әдебиеттерде ескерткіштегі 40 жол «Үлкен жазу» /КТБ/, ал 13 жол жазу кіші жазу /КТМ/ деп аталады.
        
        Қазақстан Республикасың ғылым және білім министрлігі
Семей қаласындағы Шәкәрім ... ... ... ... ... ... және ... мұраға деген құнды қатынас.
Орындаған: Қамзанова Жансая
Тексерген: Серикбаева Н.Б.
Жоспары:
* Мәдени мұра- баға жетпес байлық.
* Тарихи ... ... - ... ... пен ... ... жәдігерлері
Әр халықтың қалыптасу, даму жолында өзіне тән ерекшеліктері бар. Бұл тарихи құндылықты ... ... ... қай мемлекетте болмасын маңызды мәселелердің біріне айналған.
Кеңестер ... ... ... ... зерттеу мүмкін болмады. Сондықтан болар ата-бабамыздың бай мұрасы Түркі әлемін зерттеуде ғалымдарымыздың негізгі еңбектері ... ... ғана ... ... ... халықтарының көне дәуірдегі ұзақ ғасырлық мәдени мұраларының бірі - Күлтегін ескерткіші. Орхон-Енисей жазуына жататын ... ... баға ... ... дүние.
Бізге жеткен Түркi тарихы да осы VII-VIII ғасырларда жазылған Орхон-Енисей ... ... ... ... Ескерткiш бiр заманда түркiлер мекендеген Енесейөзенiнiң бойы мен ... ... ... ... ... батысындағы 400 километр жердегi Орхон өзенi бойындағы Кошо-Цайдам ойпатында орналасқан. Оны алғаш тауып, ғылым әлемiне мәлiмдеушi-орыс ғалымы Н. М. ... 1890 жылы ... ... - угор қоғамының, 1901 жылы В. ... ... ... ... ... ... орнатылған жерге барып, жазуды өз көздерiмен көрiп, тексерiп қайтады. 1902 жылы Ужчжоудағы ағылшын консулы К. Кэмппель Күлтегiн ескерткiшiне ... ... ... ... 1909 жылы француз саяхатшысы Де Ля Кост келiп тексе, 1912 жылы ғалым В. Л. ... ... ... ... 1958 жылы монгол - чехославак бiрiккенғылыми экспедициясы Күлтегiн ескерткiшiнiн орнына қазба жұмыстарын жүргiздi. Бұған басшылықеткен чех археологы Л. ... Бұл В.В. ... ... ... ... ... едi. Қазба жұмыстары үстiнде қорған астынан екi кiсiнiң тасқа әдемi ойылып ... бас ... ... бiрi ... екiншi әйелiнiң мүсiнi екені анықталды.
Күлтегiнге арналған ескерткiш пирамида тәрiздi. Биiктiгi 3,15 метр, енi 1,24 ... ... 0,41 ... ... ... жағы бес ... қырларында айдаһардың суреттерi мен қаған таңбалары бейнеленген. Екiншi ... ... ... күнi - ... ... 732 жыл деп ... негізгі бетінде 40 жол жазу бар, ол ескерткіштің сол жақ бетіндегі 13 жол ... ... ... ... ... 40 жол ... ал 13 жол жазу кіші жазу /КТМ/ деп аталады.
Ескерткiш негiзiнен табғаш (Қытай) және көне түркi жазуымен ... ... ... ... 732 жылы ... ... Хусен-Цунг тарапынан бедерленген. Мұнда қытайша ескерткiштiң қысқаша мәнi айтылған. Қытай жазуы алғаш орысша, французша, ... ... ... ағылшын және кейiнгi кездерi түрiк тiлдерiне аударылды. Жазудын үстiнде қытайша бiр сөйлем бар, онда делінген. ... ... ... ғалым Мырзатай Жолдасбековтың аудармасында:

Мақраш таңбашы.
Оғуз Бiлге таңбашы келдi;
Қырғыз қағанынан
Тардуш ынаншы, Чур келдi;
Мазар тұрғызуға,
Зер салынған жазба тасты тұрғызуға
Табғаш қағанынан зергершiсi
Чаң сеңун ... қой ... он ... күнi өлдi.
Тоғызыншы айдың жиырма жетiсiнде жерледiк.
Мазарын, ою - өрнегiн, ... ... жылы ... ... ... ... аяқтадық.
Күлтегiн өлгенде қырық жетi жаста едi.>>
деп келтіреді.
Қазақтың халық ақыны белгілі ғалым Олжас Сүлейменовтың көне мұра ... 80 ... ... ... ұшып ... көне ... жазуды өз көзiмен көргеннiн және жазудың біраз бөлігінің бүлінгенін байқап, ... ... ... кiрiп ... ашық ... ... ... өтiнген. Бұл өтiнiштi Мәскеуге де, Алматыға да жеткізгендігін айта келе -деп, түркі тіліне жатқызуға қимаған Еуропалықтардың ... ... ... ...
Күлтегiн бабамыздың ел-жұртының қамын жеген iсiне айқын дәлел болатын тарихи ... 2001 жылы 18 ... ... ... ... ... ... Университетiнде орнатылды. Осы тұрғыда Қазақстан Республикасының тәуелсiздiгiнiң 10 жылдығына арналған атты халықаралық ғылыми-теориялықконференцияның Қазақстанда өтуi ... ... ... ... және ... жағынан түркі тілдес халықтарды жақындастыра түседі.
Ескерткіштің көшірмесін жасауға тікелей атсалысқан, түркі мәдениетін зертеуші Иманғали Тасмағамбетовтың деген ... атап ... ... ... Мырзатай Жолдасбеков сол конференцияда дүние жүзiнде дәл осыған ұқсас он бес мыңдай ... бар, ... ... бiр ... ... транскрипциясын жасау қажеттiгiн, сонымен қатар, алдағы уақытта жыл ... 25 ... - ... ... күнi ... белгiлендi.
Кириллица мен латын жазуы мың жылдың арғы-бергi тұсында ғана пайда болды десек, бабаларымыздың одан 600 жыл ... тіл ... ... тiл ... ... сол тасқа басылған таңбалы жазулар дәлелдейдi.
Ескi ... ... ... ... отыруы керек болса да өзі таққа отырмай туған ағасы Бiлгеқаған таққа отыруынан Күлтегiннiң құрметiне қойылған ескерткіште, сол бағзы ... ... ... ... ... , ел ... жүйесі қазіргі заманғы үрдістей демократиялық жолмен шешетіндігін аңғаруға болады.
Күлтегін ... ... рух ... батырлық жыры. Мәтінінің негізі Түркі ұлтының тек ... ғана емес ... ... мен ... ... Кіші ... 27-ші ... арғы қарайғы жазулары тек Күлтегіге арналған. Осы 27-ші бөлімінде Күлтегіннің ағасы Білге қағанның "Інім Күлтегінмен, екі уәзірімен өліп-тіріліп ... ... ... ... халықты от-су қылмадым. Мен өзім қаған болғанда" сөздері жазылған.
Күлтегін жыр жазуы 53 бөлімнен ... ... ... 53-ке ... ... ... ... және оның соғыстарда мол табыстарға жетіп отырғандығынан мағлұмат береді.
Қазіргі уақытта Күлтегінге арнап қойылған ескерткіш мәтіні жазулары 732 ... ... ... арнап қойылған құлыптасындағы жазу 735 жылыдары жазылғандығы, басқа да Орхон - Енисей ескерткітеріне ... ... ... ... 716-735 жж. ... жазылған деп жорамалдауда.
Күлтегін ескерткіші Түркі халықтарының баға жетпес мәдени байлығы. Бұл ... ... ... ... ... ғана емес ... қоса әлем ғалымдарының назарын аударуда. Қазіргі уақытта тарих және тіл білімі саласынан зерттелуде, әлі талай ғылыми жаңалықтар туары даусыз. ... 2001 жылы 18 ... ... Л. Н. ... ... ... ... Университетiнiн басғимаратына орналастыруы Қазақ халқының арғы аталары Көне ... төл ... ... ... мұра ... дәлелдей түседі.
2003 жылы Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында ұсынған бағдарлама ретінде ... ... ... Сол ... ... Н.Ә. ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қадырғали би Жалайыри және Қасым хандығы20 бет
Алтын адам10 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет
«Мәдени Мұра» және «Асыл Мұра» бағдарламалары: аудиовизуалды құжаттар мәселелері37 бет
Іздеу есептерінің шешілімі6 бет
Іс жүргізу19 бет
Іс қағаздарды жүргізу27 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Алматы облыстық мемлекеттік соттар мұрағаты27 бет
Астана қаласы Алматы ауданының №2 аудандық соты20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь