Бастауыш мектеп математикасындағы шамалар және оны қалыптастырудың әдіс – тәсілдері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
І БӨЛІМ. Шама ұғымына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1 Шамалардың қатынасы, сандардың қатынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 Қатынас мүшелерінің қасиеттері, кері қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІ БӨЛІМ. Бастауыш мектеп математикасындағы шамалар және оны қалыптастырудың әдіс . тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
III БӨЛІМ.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қазақстан Республикасының мектепке дейінгі білім беру жүйесін жетілдіру стратегиясы мектеп жасына дейінгі балаларды жеке тұлға ретінде жан-жақты қалыптастыру мәселелерінің ұлттық даму стратегиясымен үздіксіз байланысты екендігін және мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігі болып табылатындығын ескере отырып, басты қажеттілік ретінде қабылданған.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 – 2020 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында «Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың» мақсаты төмендегідей анықталған: «Балаларды мектепке дейінгі сапалы тәрбиемен және оқытумен толық қамтуды, оларды мектепке даярлау үшін мектепке дейінгі тәрбиелеудің және оқытудың әртүрлі бағдарламаларына тең қол жеткізуді қамтамасыз ету» [1,51].
Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту стандарты мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуды қадағалауды ұйымдастырып, педагогикалық кадрларға қойылатын талаптармен, олардың біліктілігін арттырып және қайта даярлап, бала дамуының деңгейін жүйелі бағалауды қамтамасыз етеді. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың негізгі мазмұны білім беру қызметінің негізгі нәтижесі ретінде баланың құзіреттілігін қалыптастыруға бағытталған [2,8].
Мемлекет басшысының 2010 жылғы 29 қаңтардағы «Жаңа онжылдық – жаңа экономикалық өрлеу – Қазақстанның жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауында Үкіметке әкімдермен бірлесіп үстіміздегі жылдың бірінші жартысында-ақ балаларды мектеп жасына дейінгі оқытумен және тәрбиемен қамтамасыз етуді арттыруға бағытталған «Балапан» арнайы бағдарламасын әзірлеп, іске асыруға кірісу тапсырылды [3]. Бұл – еліміздегі әлеуметтік мәселені, балаларды балабақшамен қамтамасыз ету мәселесін шешуді нақты жүзеге асыру болып табылады.
Математика – өркениет тудырған және оны барлық кезеңінде дамытуға ықпал етіп келе жатқан маңызды ғылым саласы. Қазіргі кез келген ғылым саласы математикалық әдістерді қолданып қана қоймай, математикалық заңдылықтар арқылы құрылады. Қазірігі ғылым мен техникаға жол тек қана математика арқылы өтеді. Математикалық білім беру математика ғылымның бір бөлігі ғана емес, жалпы адамзаттық мәдениет құбылысы. Ол адамзат ойының даму тарихының бейнесін береді. Сондықтан адамның мәдени дамуында математикалық білім беру үнемі маңызды роль атқарып келе жатыр.
Математиканың негізгі ұғымдарының бірі – шама туралы және мектепке дейінгі мекемелерде қарастырылатын шамалар жайында көптеген ғалымдар, педагогтар зерттеген болатын. Оларды атап өтсек: классик педагогтар: Ф.Фребель, М.Монтессори, О.Декроли, Е.И.Тихеева т.б [4,65]; Ресей педагог - ғалымдары: Б.Г.Ананьев, З.М.Богусловская, Л.Георгиев, Р.Л.Березина, В.К.Котырло, Т.Г.Васильева, И.М.Сеченов, Л.А.Венгер, А.М.Леушина, Е.И.Щербакова, А.А.Люблинская, З.Е.Лебедина, Л.В.Глаголева, Ф.Н.Блехер, Л.С.Метлина т.б [5, 208]; Қазақстандық зерттеушілер мен әдіскерлер: М.С.Сәтімбекова, Н.Құлжанова, Ф.Н.Жұмабекова, Б.Б.Баймұратова, Ә.С.Әмірова, С.Ғ.Бәтібаева, Ж.Ж.Әкімбаева, Г.Х.Дүкенбаева, Г.Е.Өтебаева, А.Қ.Әбілдаева [6], т.б.
        
        Мазмұны:
Кіріспе...................................................................................................................3
І БӨЛІМ. Шама ұғымына жалпы сипаттама..................................................5
+ Шамалардың қатынасы, сандардың қатынасы...........................................
+ Қатынас мүшелерінің қасиеттері, кері қатынастар...................................
ІІ БӨЛІМ. ... ... ... шамалар және оны қалыптастырудың әдіс - тәсілдері .......................................................................
III БӨЛІМ.
Қорытынды.........................................................................................................
Пайдаланылған әдебиеттер.............................................................................
Кіріспе
Қазақстан ... ... ... ... беру ... жетілдіру стратегиясы мектеп жасына дейінгі балаларды жеке тұлға ретінде жан-жақты қалыптастыру мәселелерінің ұлттық даму ... ... ... ... және мемлекеттік саясаттың ажырамас бөлігі болып табылатындығын ескере отырып, басты қажеттілік ретінде қабылданған.
Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2011 - 2020 ... ... ... бағдарламасында мақсаты төмендегідей анықталған: [1,51].
Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту стандарты мектепке ... ... мен ... қадағалауды ұйымдастырып, педагогикалық кадрларға қойылатын талаптармен, олардың біліктілігін арттырып және қайта даярлап, бала дамуының деңгейін жүйелі бағалауды қамтамасыз етеді. Мектепке ... ... мен ... негізгі мазмұны білім беру қызметінің негізгі нәтижесі ретінде баланың құзіреттілігін қалыптастыруға ... [2,8]. ... ... 2010 ... 29 ... атты Жолдауында Үкіметке әкімдермен бірлесіп үстіміздегі жылдың бірінші ... ... ... ... дейінгі оқытумен және тәрбиемен қамтамасыз етуді арттыруға ... ... ... әзірлеп, іске асыруға кірісу тапсырылды [3]. Бұл - еліміздегі әлеуметтік мәселені, балаларды балабақшамен қамтамасыз ету мәселесін шешуді нақты ... ... ... ... ... - ... тудырған және оны барлық кезеңінде дамытуға ықпал етіп келе ... ... ... ... Қазіргі кез келген ғылым саласы математикалық әдістерді қолданып қана қоймай, математикалық заңдылықтар арқылы құрылады. Қазірігі ғылым мен техникаға жол тек қана ... ... ... ... ... беру ... ... бір бөлігі ғана емес, жалпы адамзаттық мәдениет құбылысы. Ол адамзат ойының даму тарихының бейнесін береді. Сондықтан адамның мәдени дамуында математикалық ... беру ... ... роль ... келе ...
Математиканың негізгі ұғымдарының бірі - шама ... және ... ... ... қарастырылатын шамалар жайында көптеген ғалымдар, педагогтар зерттеген болатын. Оларды атап өтсек: классик педагогтар: Ф.Фребель, М.Монтессори, О.Декроли, Е.И.Тихеева т.б [4,65]; ... ... - ... ... ... ... Р.Л.Березина, В.К.Котырло, Т.Г.Васильева, И.М.Сеченов, Л.А.Венгер, А.М.Леушина, Е.И.Щербакова, А.А.Люблинская, З.Е.Лебедина, Л.В.Глаголева, Ф.Н.Блехер, Л.С.Метлина т.б [5, 208]; ... ... мен ... ... Н.Құлжанова, Ф.Н.Жұмабекова, Б.Б.Баймұратова, Ә.С.Әмірова, С.Ғ.Бәтібаева, Ж.Ж.Әкімбаева, Г.Х.Дүкенбаева, Г.Е.Өтебаева, А.Қ.Әбілдаева [6], т.б.
Мектепке дейінгі мекемелердің тәрбиешілері қарапайым математикалық түсініктерді ... ... оқу іс - ... шама ... ... ... ... түріне, түсіне, пішініне қарай салыстырып қана қоймай, әр затты қолдарымен ұстап, мән беру арқылы ішкі ... әсер ету ... ... түсіне бермейді.
Сондықтан қарапайым шамалар туралы математикалық түсінік қалыптастыру барысында ғылыми-теориялық тұрғыдан қарап, оның педагогикалық-әдістемелік мүмкіншіліктерін аша түсу - бұл ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырудың теориясы мен оларды жүзеге асырудың практикасы ... ... туып ... ,,,, ... сияқты сұрақтарға жауап іздеу барысында мен осы ... ... ... деп алдым.
Зерттеу жұмысының мақсаты болып бастауыш мектеп математикасындағы шамалар және оны ... ... шолу ... және ... ... ... ... міндеттер туындайды:
1. Педагогикалық және ғылыми-математикалық әдебиеттердегі , жайлы мәселелерге талдаулар жасау;
2. ... ... ... ... ... және олар жайлы түсінік қалыптастырудың әдістемесін көрсетіп беру. ... ... ... ... ... ... математикалық түсініктер қалыптастыруда шама туралы материалдарды жас ерекшеліктеріне сай іріктеп, оларды қарастырудың әдістемесін оқу-тәрбие үдерісінде, тәжірибе жүзінде тиімді ... ... ... онда ... шама ... ... ... қалыптасады, бастауыштағы математиканы оқытуға негіз қаланады.
І БӨЛІМ. Шама ... ... ... ... ... негізгі ұғым ретінде қарастырылады. Ол ерте заманда пайда болды да, қоғамның даму ... ... ... және нақтылана түсті. Шама - бұл ұзындық та, көлем де, масса да, сан да, т.б. [5,207]. ... ... тек ... ғана ... ... ... астрономияда және басқа да ғылымдарда кеңінен қолданылады. Математиканы оқыту әдістемесінде бұл ұғым әркез өз орнында қолданылмайды: мен ... ... ... ... мен ... ... ... Мұны шама ұғымының таза математикалық емес екендігімен түсіндіруге болады. Оның ғылымның әр түрлі ... ... оны әр ... ұғымда қолдануға, әр түрлі түсінуге әкеп соқтырды. Шама ... ... ... ... ... яғни ... ұғым ретінде қабылданады.
Қазақстан ұлттық энциклопедиясында ... ... екі түрі ... және . ... шама ... ... түрде реттелген, бір бірінен бөлінген элементтер құрайтын жиын, яғни шама. Мұндай жиын негізінен санаудың көмегімен анықталады.
Шектеусіз шама ... ... ... ... ... ... элементтерді (сусымалы, сұйық заттар, ұзындық, көлем) бір-бірінен ... алу және ... ... ... ... ... таңда да педагогикалық тәжірибе шаманың әлдеқайда сипаттамалы белгілеріне ерекше назар аударып келеді. Бұл ... ... ... ... жиі әкеп соқтырды. Өлшем - қандай да бір өлшем бірлігін таңдап алғаннан кейін шаманы білдіретін сан.
Математикада ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын бастапқы қасиеттердің көмегімен шама жайлы түсінік пен ұғым қалыптастырудың теориясы мен тәжірибесі ... ... ... ... мен ... бейнеленуі барысында қандай да бір ұғым қалыптасады. Ұзындық, аудан, масса, уақыт, сыйымдылық (көлем), жылдамдық, температура, баға және т.б. шамалардың мысалдары ... ... ... ... бұл ұғымдар тек математикада ғана емес, сондай-ақ физика, химимя және тағы басқа ғылымдарда да қолданылатын негізгі ұғымдардың бірі болып ... Бұл ... шама ... ... түрде сипаттама беру өте қиын, өйткені әр түрлі ғылым салалаларында, тіптен бір ғана ... ... әр ... да шама ... әр ... ... ... О.М.Жолымбаев, Г.Е.Берікханованың атты кітабында шама жайында былай деп жазған екен: [8, 300] . ... ... ... мен ... ... барысында қандай да бір ұғым қалыптасады. Ұзындық, аудан, масса, ... ... ... жылдамдық, температура, баға және т.б. шамалардың мысалдары болып табылады. Жоғарыда айтқанымыздай, бұл ұғымдар тек математикада ғана ... ... ... ... және тағы ... ... да қолданылатын негізгі ұғымдардың бірі болып табылады. Бұл жағдайда шама ... ... ... ... беру өте ... өйткені әр түрлі ғылым салалаларында, тіптен бір ғана ғылым саласының әр тарауларында да шама ... әр ... ... ... ... ... ... түсініктер оларға тән ерекшеліктерді сипаттауға мүмкіндік береді.
Біріншіден, ... - ... ... мен ... ерекше қасиеттері. Мысалы, ұзындық дегеніміз заттардың бойлылық қасиеті. Бұл сөзді нақты объектілердің бойлылығы (созымдылығы) жайында әңгіме болғанда қолданамыз. Сондықта нақтылы ... ... ... ... бұл шамалардың тегі бір деп түсініледі. Жалпы алғанда, біртекті шамалар қандай да бір жиын объектілерінің бір ғана ... ... әр ... ... ... ... ... сипаттайды. Мысалы, ұзындық пен аудан - әр текті шамалар.
Екіншіден, шама - ... мен ... ... ... ... ... қасиеттері. Сондай-ақ осы қасиеті арқылы оған бірдей ... ие ... ... ... ... ... ... ұзындығы болу қасиетіне ие болатын барлық заттар жиынында ұзындығы бірдей заттар эквиваленттілік класын ... ... шама - ... ... ... салыстыруға мүмкіндік беретіндей қасиет болумен бірге, осы қасиеттің көмегімен екі эквивалентті емес заттардың қайсысы бұл өасиетке көбірек ие болатындығын ... ... ... ... ие ... ... ... жиынында ұзындығы әр түрлі екі заттың қайсысы ұзынырақы болатындығын тағайындауға болады.
+ ... және ... ... ... екі ... ... деп бір ... екінші шамадан неше есе артық екендігін немесе ол, осы екінші шаманың қандай бөлігі екендігін көрсететін санды ... ... 4 ... 2 ... ... 2-ге тең, ал 20 сантиметрдің 1 метрге қатынасы 0,2-ге ... ... ... бір ... екі шаманың біреуі (4 км) екіншісінен (2 км-ден) неше есе артық екендігін көрсетеді, ал екінші жағдайда 0,2 қатынасы бірінші шама (20 см) ... ... (1 ... ... ... ... көрсетеді.
Бұл анықтамаға карағанда бір текті шамалардың қатынасы дерексіз сан екендігі көрінеді.
Әдетте шамалардың орнына олардың сан мәндері алынады. Бұдан ... ... да ... ... ... осы ... ... көрсететін сандардың қатынасын алуға болады деп қорытынды ... ... ... Сандарды бөлуді қарастырғанымызда біз екі санның қатынасы бір санды екіншісіне бөлгенде шығатын бөлінді екендігін тағайындаған едік. Бөлшектерді енгізуге ... ... ... жағдайларда (әрине, бөлуден басқаларында) орындауға мүмкіншілік туды.
Олай болса, екі санның арасындағы қатынасты анықтау дегеніміз бірінші сан ... ... неше есе ... екендігін немесе бірінші сан екіншінің қандай бөлігі екендігін білу деген сөз деп ... ... ... ... ... ... тең ... онда бұл - осы екі санның тең екендігін көрсетеді; егер қатынас бірден үлкен болса, онда ол - бірінші сан ... ... неше есе ... ... көрсетеді, егер қатынас бірден кіші болса, онда ол - бірінші сан ... ... ... ... ... ... ... берілген а мен а сандарының b қатынасы, оны q-ға көбейткенде а шығатын сан деп айтуымызға ... ... ... ... a:b=q; a саны ... алдыңғы мүшесі, Ь саны оның жалғас мүшесі, ал - қатынас деп аталады.
Сандарды әріптермен белгілегенде а:Ь жазуы ... бөлу ... ... ... бөлудің нәтижесін көрсететінін өскерте кетейік. Осыған сәйкес а:Ь жазуына а санының Ь санына қатынасының белгісі деп карауға болады.
1.2. ... ... ... кері ... ... ... ... жалғас мүшесі бөлгіш, ал қатынас бөлінді болатындықтан, а:б = q қатынастың қасиеттері бөлу амалы компоненттерінің қасиетіндей болады, атап ... ол ... ... ... мүше ... мүше мен ... ... тең:
a = bq.
* Жалғас мүше алдыңғы мүшені қатынаска бөлгендегібөліндіге тең: b = ... Егер ... ... ... есе ... немесежалғас мүшені сонша есе кемітсе, онда қатынас сонша есе ... = (де); (а:е): Ь= (q :в); бұл ... ... де қатынас еесе артты.
* Егер апдыңғы мүшені бірнеше есе кемтісе немесе жалғасмүшені ... есе ... онда ... сонша есе кемиді: (а:с): b= (q:e) немесе a:(be) = (q:e); бұл жағдайлардың екеуінде де қатынас еесе кеміді.
5) Егер ... ... де, ... ... де ... сан ... немесе кемітсе, онда қатынас езгермейді: (ас):( be)- b
немесе (а:е):( b-e)-q; бұл жағдайлардың екеуінде де қатынас өзгерген жоқ. Қатынастың қасиеттеріне ... 1) ... кез ... ... ... 2) бөлшек сандардын қатынасын бүтін сандардың қатынасымен алмастыруға, 3) қатынастың мүшелерін қысқартуға болады.
6) Алдыңғы мүше кез келген сан бола ... ... ... ... кез ... сан бола алады; ноль бола алмайтын себебі- нольге бөлуге болмайды.
Кері қатынастар. Егер екі қатынастың біреуінін алдыңғы мүшесі екіншісінін жалғас мүшесі, ал ... ... ... ... ... ... ... табылса, онда мұндай қатынастар кері қатынастар деп аталады; мысалы, 16:8 = 2 мен 8:16=1/2 кері ... ... кері ... ... алу ... ... осы ... қатынасқа бөлу керек.
Бөлімдері немесе алымдары, бірдей болған жағдайларда, бөлшек сандардың қатынасын бүтін сандардың қатынасымен оңай ... ... ... ... ... ... ... сандардың қатынасымен алмастырудағыдай, бөлшектердін қатынасы олардың тікелей алымдарының қатынасына тең болады; екінші жағдайда бөлшектердің қатынасы олардың бөлімдерінің кері ... тең ... ... ... пропорция деп аталады Мысалы, егер a: b-q және c:d=q ... онда a:b=c:d ... ... деп аталады. Пропорция жасайтын төрт сан пропорционал ... деп ... ... ... мен ... (а мен d) пропорцияның шеткі мүшелері, ал екіншісі мөн үшіншісі (Ь мен с) орта мүшелері деп ... ... ... Егер А мен В екі шама ... біреуінің кез келген екі мәнінің қатынасы екіншісінің бұларға сәйкес мәндерінің қатынасына тең боларлықтай байланыста болса, онда мұндай шамалар тура пропорционал ... деп ... ... егер а],а2,а2.... әріптерімен А шаманың мәндерін, ал ЬХ,Ь2,ЪУ... әріптерімен В ... ... ... ... ... онда А мен В ... а, b, a, b болғанда тура пропорционал болады.
Пропорционал шамалардың ... ... ... тұрақты болғандағы қүны оның массасына тура пропорционал; ... ... оның ... немесе диаметріне тура пропорционал; бір қалыпты қозғалатын дененің жүретін жолы қозғалыс уақытына тура ... ... ... Егер ... екі шаманың біреуінің қандай да болса бір мәні бірнеше есе ... ... ... ... ... мәні сонша есе артатын немесе кемитін болса, онда бұл екі шама тура пропорционал ... ... Яғни ... кез ... екі мәнінің қатынасы екіншісінің сәйкес екі мәнінің қатынасына тең ... ... ... Егер А мен В ... ... - бірі ... екі мәнінің қатынасы екіншісінің сәйкес екі мәнінің кері ... тең ... ... ... ... онда мұндай шамалар кері пропорционал шамалар деп аталады.
Егер Мысалы, егер ах,а2,аг.... әріптерімен А шаманың мәндерін, ал bl,b2,br... әріптерімен В шаманың ... ... ... ... онда А мен В ... кері ... болу үшін а] b2 ax b35118103175001377950317500. Кері пропорционал ... ... ... ... ... бір ... қозғалыстың жылдамдығы жүріс уақытына кері пропорционал; температура тұрақты болғанда, газдың көлемі қысымға кері пропорционал; ауданы өзгермейтін тік төртбұрышты участоктың табаны мен ені ... кері ... ... ... Егер екі шаманың біреуінің бір мәндерін бірнеше есе арттырғанда немесе кеміткенде, екінші шаманың ... ... ... ... ... есе кемісе, ал екінші жағдайда сонша есе ... онда ... ... кері ... ... Бір ... жүзден бір бөлігі осы санның пайызы деп аталады. ... ... ... ... 100 болып келген бөлшектерді өрнектеудің ... ... ... ... Пайыз ұғымының түрлендірудің екі түрімен байланысы бар:
Пайыздық есептеулер күнделікті тұрмыста кең түрде қолданылады. Пайыздар, әсіресе жинақ кассаларындағы, банкалардағы, сауда орындарындағы ақша ... ... да есеп - ... жұмыстарында жиі қолданылады.
Қаржылық операцияларының қайсыларында болса да есептеулер жүргізілетін ... ... ... ... ... банк ... ... кассасына салынған ақша бастапқы капитал деп аталады; бастапқы капитал бір жылдың ішінде неше пайызға артуы ... ... ... ... ... сан ... ... деп аталады; бастапқы капиталдың белгілі бір уақыттың ішінде берген өсімі пайыздық ақша неиесе тек, пайыз деп ... ... ... қоса есептегенде бастапқы капитал өскен капитал деп аталады. Қаржылық есеп - қисаптарда бір жылда 360 күн, ал бір айда 30 күн бар деп ... ... тек ... ... (бір рет) есептелетін болса, онда оны жай пайыз дөп, ал егер ол өскен капиталдан (бірнеше рет) ... ... онда оны ... ... деп ... ... ... финанстық есептеулерде, халықтың өсуін, жануардың немесе өсімдіктің т.с.с. бір түрінің ... ... жиі ... ... есептердің типтері және оларды шығарудың тәсілдері
Практикалық тұрмыста берілген есептердің көбінесе мынадай үш типі кездеседі; 1) берілген саннан ... ... 2) ... бойынша санды табу; 3) екі санның пайыздық қатынасын табу. Финанстық ... ... ... ... ... ... орын ... БӨЛІМ. Бастауыш мектеп математикасындағы шамалар және оны қалыптастырудың әдіс - ... ... ... ... ... көлемімен таныстырудың мазмұны мен міндеттеріне тоқталып өтсек.
Өткізілген психология- педагогикалық зерттеулер мен бастауыш сынып оқушыларымен жұмыс ... ... ... ... ... ... таныстыру бойынша негізгі міндеттерді қалыптастыруға мүмкіндік берді. Осы міндеттерге мыналарды жатқызуға болады: 1) балаларда негізгі тәсіл ретінде жайып тастау және ... ... ... ... ... ... анықтауға бағытталған шамалы әрекеттердің дамуы; 2) балаларды заттарды ажыратуға үйрету бастапқыда ... ... ... ... ... ... ... бойынша тепе-теңдігі; өлшемдердің тізбегін құру; 3) өлшемдердің бөлек параметрлерін атау мен анықтап білу (ұзындығы, ені, ... ... және т.б.);
4) ... ... ... ... ... мен тәсілдерін үйрету (тікелей және жанама);
5) балаларда аналитикалық-синтетикалық қызметінің, кеңістікті қабылдаудың, көз ... ...
6) ... ... ... ... ұғым мен ... қалыптастыру және арнайы терминологияны меңгеру. Балаларды оқытудың мазмұны бастауыштағы оқыту бағдарламасында ұсынылған, олар төмендегілер: Білім беру ... ... және ... тән ... ... біртіндеп жүзеге асырылады. Осылай өмірінің бірінші жылында балаларда анализатор жүйесі дамиды. Сезімдік ... ... бала ... ... ... ... тану керек. Осы кезде зат түрлі жағдайларда орналасуы мүмкін. Өмірінің екінші жылында балалар әртүрлі көлемді заттарды ... ... жеке ... меңгереді (, ). Өмірінің үшінші жылында тек қана әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... заттарды ажырата алады. Бір затты екінші затқа жақындатуға, тақап қоюға, үстіне қоюға, салыстыруға үйренеді. Балалар пирамидамен, матрешкамен және ... ... ... ... ... ... тәсілдерін меңгереді. Балаларға белгілі бір өлшемді салыстыру барысында қол қимылдары ... рөл ... ... ... ... ... ... сұрай отырып, тәрбиеші сол уақытта қолдың қимылы арқылы заттарды солдан оңға қарай сипап ... ... енін ... барысында, қолымен енін көрсетіп тұрады, ал биіктігін салыстыру барысында жоғарыдан ... ... ... ... ... ... қол қимылымен көрсетіп отырады.Балалар дұрыс түсіну үшін қол қимылдарын 2 - 3 рет қайталап көрсетеді. Заттың жуандығын салыстыру үшін 2 ... ... ... ... ... болады немесе 1 қодың саусақтарымен көрсетуге болады.Тәрбиешіге еліктей отырып ... да дәл ... іс - ... орындайтын болады. Ойын арқылы балаларға шамалар туралы түсініктерді қалыптастыруға болады. Мысалы: Тәрбиеші балаға машинаны кең және ... ... ... ... оған ... қояды: .Сонымен қатар, бұл ұғымдарды түсіндіру үшін,бізге белгілі, беттестіру, тұтастыру әдістерін қолдануға болады. Алдымен, балаларға заттарды ... ... үшін ... өзі ... заттарды сол тәсіл арқылы салыстырады. Егер де салыстырғанда, заттардың біреуінің ұшы ... асып ... онда ... ... ұзын не ... ... анықтауға болады. Ал егерде бір - біріне сәйкес ... ... онда олар тең ... сөз. Егер ... ұзын, қысқа деген сөздердің орнына үлкен, кішкентай деген сияқтысөздерді қолданатын ... онда оны ... ... ... ... ... ені, ... биіктігі тең заттармен таныстырып, оларға , деген сөздермен ... ... ... болады.Ол үшін деген сияқты ойындарды ойнатуға болады. Егер балалар: , - десе, онда ... деп ... ... ... ... ... тыс ... әр түрлі дидактикалық ойыншықтармен (шарлар, үйшіктер, қораптар т.б.) ойындар ойнатылады. Алдымен балаларға 3 - 4 ... ... ... ... ... олардың саны 5 - 6 - ға ... ... ... ... ... ... шатырларын сәйкестендіріп қояды немесе өсу не кему реті бойынша реттеп қояды және т.б.Сондықтан да жұп ойыншықтардың ... ... үшін өте ... ... ... енін, биіктігін салыстыру үшін ойыншық құрылыс материалдарымен ойнаған балалар үшін өте тиімді болып келеді.Балалар ойын кезінде ұзын және қысқа жолдар, биік және ... ... жуан ... жіңішке жиһаздар т.б. жасап, оларды ажыратып үйретеді. Мысалы, екі бала ... ... ... ... ... ұзын ... ал ... кішкентай қуыршаққа қысқа төсек жасаса, ол да балалардың бұл ... ... ... ... ... ... Осылайша балаларға айналамыздағы заттардың барлығы әр түрлі өлшемде ... ... ... ... ... ... Естиярлар тобындаға балалар алғашқы кезде екі затты олардың ұзындығы, ені, биіктігі бойынша салыстыруға үйретеді. Одан кейін бір заттан бірден екі ... ... ... ... және оны салыстыруға үйренеді. Бастапқы кезде балаларға заттың өлшемдерін салыстыру үшін түрлі ... ... Бұл ... ... ... - екі затты салыстыру арқылы олардың ұзындығын, биіктігін, енін айыруға үйрету. Бұл тапсырмаға күнделікті өмірде ... ... ... ... ... жіптер, қағаз беттері, шарфтар, ленталар т.б. Тәрбиеші заттардың өлшемін анықтау үшін балаларға беттестіру тәсілін ... ... және ... ... ... , , т.с.с.Одан кейін бір заттың ... екі ... яғни ... мен енін ... табуға үйретіледі.Ол үшін ұзындығы мен ені әр түлі екі затты салыстырады.Тәрбиеші балаларға саусақтары арқылы заттардың енін, ... ... ... және ... үйретеді.Осы кезде балалардың назары тәрбиешінің саусақтарында болады.Балалар заттардың ұзындығы мен енін ... ені тең, ал ... ... ені әр түрлі, бірақ ұзындықтары тең немесе ұзындығы мен ені тең ... ... ... салыстырып үйренеді. Балалар екі заттың өлшемін салыстырып ... ... 3 - 5 ... ... ... ... ... ұзындығына, биіктігіне, еніне байланысты белгілі бір өсу ретімен қойып, ... ... ... ... ... реттеп қойып үйрене бастайды.Бастапқыда салыстырылған заттардың айырмашылығы 5 - 6 см ... ол ... - ... ... 2 см-ге дейін барады.Алғашқы кезде заттарды өсу ... ... олар үш ... ... Одан ... ... өсу ... қою үшін, алдымен ең ұзын затты таңдап алу керектігін түсінеді. Балаларда нәрселер шамасын көзмөлшерімен өлшей білуді дамыту аса ... ... ... ... нәрселердің өлшемдестігін кішкене балалар нәрселерді беттестіру немесе тұтастыру жоымен жүргізеді; өлшемдестікті көзмөшерімен анықтайтын болсақ, бұл тәсіл жарамсыз болып қалады.Мәселен, ағаштың ... ... ... ... анықтау үшін, көзбен мөлшерлеу дамыған болу қажет.Бұған нәрселерді ... ... ... ... қол ... практикалық әдістерін бейне бойға сіңіріп, жинақтайтын сияқты. Сондықтан көзмөлшерін дамыту аса маңызды, ... да ол ... пәні ... ... ... ... жас ... келе көзмөлшерінің болар - болмас мүмкіндіктері артады, бұған әр өлшемді екі нәрсенің үлкенін ... алу ... оңай ... ... де көз ... ... үлгі ... ұзындығы белгілі нәр сені сұрыптап алу балалар үшін едәуір күрделі екен, олар бұл есепті екі нәрсені біріне - ... ... ... ... гөрі екі есе баяу ... Балалар жаңа бір интеллектуал есепке кезігеді, ол - салыстыру тәсілін табу.Сонымен бірге сұрыптауға түсетін объектілердің арасындағы ... ... ... ... есеп ... ... Қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру оқу іс-әрекетіндегі алған білімдерін балалар басқа да уақыттарда қолдануына болады. Мысалы, балалар ленталарды, жолдарды ұзындығы, ені ... тең ... ... етіп ... ... болады.Табиғат бұрышындағы өсімдіктерге қарап жүріп, жапырақтардың енін, жуандығын салыстыруға болады және т.б. ... тыс ... ... ... ... үшін ... ойындарды ойнаса болады. Ересектер тобына келетін болсақ, бұнда бес - алты ... ... ... ... ... бармас бұрын, заттардың ұзындығын, енін, биіктігін бір заттың бойынан табуға және оларды толығымен ажырата білуі тиіс.Бұл кезде тапсырмалар күрделірек бола ... ... ... ... ... ... екіншісінен ұзын болатындай етіп, екі жол сал; ұзындықтары бірдей, бірақ ені әртүрлі немесе ені мен ұзындықтары бірдей екі сызық сыз т.б. ... ... ... ... тағы ... ... орындатуға болады: Заттарды ұзындығы бойынша, ені бойынша және биіктігі бойынша топтап, олардың әрқайсысын бір қорапқа ... ... бір ... ішіндегі заттар несімен ұқсайды? Бір қорапта биіктігі әр түрлі заттардың салыну себебі неде? Деген сияқты сұрақтарға балалар ... ... ... ... ... бұл ... ... бір қатардың бойына заттарды ең ұзынынан , ең ... ... ең ... ... ... олар , , ... сөздерді үйреніп, олардың мағынасын түсінеді. Балаларға практикалық іс - ... ... ... алдын - ала сұрақтар қоюға болады: т.б. Бұл ... қою ... үшін өте ... ... ... бір ... орналастыру үшін орналастыру ретіне байланысты алдымен ең үлкен немесе ең кіші заттардан бастап қою керектігін түсінеді. ... ... ... үшін ... ... күрделене береді.Мысалы, өсу ретімен орналастыру үшін заттарды бірден емес, екеуден орналастыру қажет болады немесе бір ... ... ... бойынша да реттеп қою т.б. Бес жастағы заттарды орналастыру кезінде, оның ішінен ең ұзынын, ең ... ... ... және ... ... ... қарағанда ұзындау, бірақ сарыға қаағанда қысқа деген сияқты сөздерді атап, салыстырып ... ... өсу ... ... орналастыру кезінде, арасынан біреуін алып тастауға немесе ... ... ... ... ... үшін , ... ... ойындарды ойнатуға болады. Балалардың көзмөлшерімен өлшеуді дамыту да маңызды болып табылады. Бастапқы кезде оларға көзмөлшерімен үлгіге қарағанда үлкен (кіші) ... тап, ... тең ... ... тап ... ... жаттығулар орындатылады. Белгілі бір ретпен орналастыру тапсырмаларын орындау кезінде, тәрбиеші оның шартын қиындатады.Балалар заттарды салыстыру үшін, беттестіріп, орнын ... ... ... ... тек ... ... ... қажет болады. Ересек балалар ұғымдарын түсінуі үшін, серуенге шықанда қадаммен ... ... ... ... қадаммен өлшеудің тәртібін түсіндіреді. Балалар құмға дейін, ағашқа дейін қанша қадам ... ... ... ... әр ... ... әр түрлі екені анықталады. Ол әр баланың басқанына байланысты екенін тәрбиеші түсіндіріп өтеді. Мектепке даярлық топтағы балалар заттың ... ені, ... ... ... сияқты сөздерді түсініп, оларды іс жүзінде, тәжірибеде қолдана алады. А.М.Леушина ... ... ... ... ... ... массаны, ыдыстың сыйымдылығын өлшеп үйренуі тиіс деп атап ... ... ... ... оқу ... ... балалар заттың ұзындығы, ені, биіктігі туалы білімдерін бекітіп, оларды салыстыруға жаттығулар орындайды. Жылдың ортасында ... ... ... ... биіктігін және сұйық заттардың жалпы сыйымдалығын табуға үйренеді. Сонымен қатар балалар ... ... не үшін ... екенін түсінуі керек. Сол үшін тәрбиеші, мысалы, ... ... ... етіп сызу сыз ... бір ... екіншісінен қаншалықты ұзын (биік) екенін білу үшін тапсырмалар беріледі.Мысалы: Ол үшін беттестіру қажет болмайды; тек қана бұл ... ... ... , - деп тәрбиеші сұрақ қояды. Балалар ... ... әр ... ... ... ... әр ... өлшеу құралдары керек екенін білуі тиіс. Екіншіден, әр түрлі заттарды өлшеу үшін, түрлі өлшеу құралдары пайдаланылады ( стақан, банка т.б.). Әр ... ... ... ... ... қолданылады. Тәрбиеші ол кезде, , , деген ... ... ... ... ... берсе де болады. Мысалы: Пакетте алты стақан күріш болып еді, оның бір стақанын анам тамаққа қосты. Сонда пакетте қанша ... ... ... Анам ... алғаннан кейін, пакеттегі күріш көбейді ме, әлде азайда ма? [9] Төрт жасар балардың іштей айтатын сөзінде ... ... сөз ... ... ... ... ... лентаның, мұнараның, кітаптың өлшемі қандай деген сұраққа төрт ... ... ... ... ... ... ... - деп таңырқап сұрапты. >, - депті. Сұраққа жауап бере отырып, олар өздеріне көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... атамаған. Алайда ұзындық өлшемінің қай түрінің болмасын дәл атауын ( ұзын - қысқа, кең - тар, биік - ... т.б.) айта ... де ... ... ... ... ... тәжірибе жүзінде айыра біледі. Балаларды ұзындықтың алуан түрлерімен таныстырғанда тәрбиешілер өзінің айтып тұрған сөзінің дәл мәнісін ескере ... және ... ... дәл ... орнына үлкен - кіші ( биік деудің орнына үлкен шырша, ұзын не жуан деудің орнына ... ... биік ... ... ... үстел т.б.) деп жиі айтып жүреді. Өлшемдерді танып білуде тағы да бір аса маңызы фактор - бұл ... ... ... ... ... ... ... Ұзын - қысқа, кең - тар тағы басқа параметрлер- салыстырмалы ұғымдар, ... ... ... үшін екі ... ... ... салғастырып отыру керек болады. Балаларды ұзын немесе қысқа деген сөзбен ... ... ең ... ... - ... деген ұғымның мән - мағынасын ашып көрсету қажет болады. Көптеген зерттеулердің көрсетіп отырғанындай, салыстыруға негізделгенде ғана ... ... ... ... ... ... Ал осы ... тәсілдің өзін біртіндеп күрделендіруге тиістіміз: екі- екі нәрседен сұрыптауды, үш - үштен және одан да ... ... ... ... ... ... ... қандай да бір параметрін біртіндеп кішірейтуді (үлкейтуді) және ... ... ... ... ... ісі ... ... қойылған болса, балалар нәрселерді олардың өлшемдеріне қарап реттеп қоюы табысты-ақ шығады. Күнделікті оқу жағдайында арнайы ... тек ... ... ғана ... ... ... игеретін болады; олар шартты өлшеуішті лентаның үстіне салып, оның соңғы ұшынан бастап, өлшеуіштің соңғы ұшын саусағымен ... ... тап сол ... ... әрі қарай өлшей береді.Сөйтіп, өлшем салынған өлшеуіш санын қоса айтып отырады. Енді кейбір балалар лентаны тап сондай тәсілмен өлшемек болып, ... ұшын ... ... ... кейін ол санақ нүктесіне көңіл қоймайды: олар екінші өлшеуішті салғанда белгіленген нүктеден кейін шегініп кетеді немесе өлшенген лентаның ... ... ... жатады. Сөйтіп, бірінші өлшеуіштің соңғы ұшын әрі қарайғы өлшеудің санақ басы деп түсінбейді. Сондықтан олардың санаған өлшеуіштер саны тура ... ... ... ... ... ... қалай болса, солай қолдана береді; олар өлшеуішті ... ... ... ... салады, өлшегенде лентаның нақ ұшынан бастамайды т.с.с. Олардың әрекетін өлшеу жұмысы деп ... ... Ол ... ... ... сыртқы іс-қимылын, оның байыбына, мазмұнына бармай-ақ, тек қайталағаны ғана. Балалар массаны өлшеуді қалай түсінеді екен? Балалардың қайырған жауаптарын және олардың ... ... ... ... массаның олар таразы көмегімен анықталатынын айқын біледі екен, бір дорбаның ішінде қанша жарма, құмшекер т.б. ... ... ... ... ... ... былай жауап береді: , , . Алайда сусымалы денелерді өлшегенде өмір тәжірибесімен көргендерін айтатын жағдайлар да кездесіп қалады: т.б. Бұл ... да ... ... ... ... біледі. Жүргізілген зерттеулер мен практиктердің жұмыстарын қорыта келе, балалар бақшасының барлық топтарында қарастырылатын ... ... ... реті ... ... ... мекемелерде шамалар жайлы материалдарды қарастырылуы мен шамаларды өлшеуге үйрету барысы талданды. Ендігі ретте оны жүзеге асыруға арналған бағдарламалар мен ... ... ... сипаттама жасау қажет сияқты Бүгінгі қоғам мүддесіне ... ... ... ... ... ... ... психология қалыптасқан парасатты азамат тәрбиелеп өсіру - отбасының, балабақшаның, барша халықтың ... Осы ... ... ... ертеңін баянды ету бағытында жүзеге асырылып жатқан саяси, әлеуметтік жағдайларды ескере отырып дайындалған білім, ғылым саласындағы ... ... ... ... Қазіргі таңда мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту негізінде Қазақстан Республикасы мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту мемлекеттік жалпыға ... ... ... ... жаңа ... ... 2009 жылы жарық көрді. Қазіргі таңда бұл құжат ... ... ... ... мен ... ... ендіріріле бастады. Қазақстан Республикасының мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандартында 1-6 жас ... ... ... ... ... ... айқындалған. Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарты (МЖБС): білім беру саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді реттейтін, білім берудің ... мен ... ... ... ... беру ... бойынша білім, іскерлік, дағдылар және қалыптасқан түйінді құзыреттіліктер түріндегі ... ... беру ... ... берудің базалық мазмұнының құрылымы мен құрамына, білім алушылардың оқу ... ... ... ... ... мен ... ... талаптарды белгілейтін және білім алушылардың табысты әлеуметтенуіне ықпал ететін нормативтік құжат. Мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандартында мектепке ... ... мен ... ... мен ... жалпыұлттық деңгейде анықталған. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың базалық ... ... ... ... ... стандатында, келесісі алдыңғысынан өрбитін бес білім саласы (, , , , ) бойынша ... ... ... орай берілген [2, 7]. Бұл баланың білім алу іс-әрекетінің нәтижесі ретіндегі және бағдарламаларда әрі ... ... және ... ... ... ... ... Кесте 6 - Балаларда қалыптасатын танымдық құзыреттілік Танымдық ... Кіші сала 1 ... ... 3 ... ... 3 жастан бастап 5 жасқа дейін 5 жастан 6 жасқа дейін Қарапайым математикалық ұғымдар Кеңістікті бағдарлаудың ... ... ... ... ... ... мөлшерлер туралы қарапайым ұғымдарды түсіндіру Геометриялық пішіндердің құрылымдық сипаттамасын, тура және кері сандық қатынас ретін білдіреді ... ... ... ... ... ... орны ... саласының мақсаты танымдық іс-әрекеттің дағдыларын меңгерген әлемнің тұтас бейнесін түсінуге және ақпаратты өмірлік маңызды мәселелерді шешуге қабілетті ... ... ... ... базалық мазмұны ұйымдастырылған оқу іс-әрекетінде: - Сенсорика; - Қарапайым ... ... ... - ... - ... негіздері; - Қоршаған ортамен таныстыруды жүзеге асырады. Мектепке дейінгі білім беру мекемелерінде ерте ... (1 ... 3 ... ... ... ... мен ... бағдарламасы , мектепке дейінгі кіші жастағы (3 жастан 5 жасқа дейінгі) балаларды тәрбиелеу және оқыту бағдарламасы , мектепке ... ... ... (5 ... 6 ... ... балаларды тәрбиелеу мен оқыту бағдарламасы қолданылады. Жоғарыда ... ... ... ... ... кестеге түсіріп көрелік: Кесте 7- Бағдарламалардың құрылымы. Бағдарламалар Құрылымы Зерек бала (3 жастан 4 жасқа ... ... бала (4 ... 5 ... ... Біз ... барамыз Мақсаты Балалардың алғашқы ойлау операциялары: салыстыру, қорыту, ... мен ... ... кейбір байланыстарды құру ептіліктерін қалыптастыру. Математикалық білім мен ұғымдар негізінде балалардың ақыл-ой қабілеттерін қалыптастыру. Балалардың танымдық қызығушылығының белсенділігін қалыптастыру. ... ... ... мен ... ... ... ... таныстыру. Заттардың көлемімен, пішінімен, олардың кеңістікке қатынасымен таныстыру. Геометриялық пішіндер мен денелер, өлшемдер ... ... ... Ақыл-ой әрекетінің (талдау, жинақтау, салыстыру, қорыту, топтастыру, үлгі жасау, құрастыру, байланыстың себеп-салдарын орнату) тәсілдерін үйрету. Мазмұны ... ... ... түсі бойынша бір немесе бірнеше болатыны және олардың кеңістікте түрліше орналасатыны ... ... ... Қарама-қарсы заттардың өлшемі мен шамасы бойынша (үлкен-кіші), ұзындығы (ұзын-қысқа), биіктігіне (биік-аласа), екі ... ... ... қою және ... ... ... салыстыруға үйрету. Екі заттың көлемін бір белгісі бой-ынша (ұзын-дығын,енін,қалыңдығын) жанына қойып салыстыру біліктерін қалыптастыру. Көлемін екі белгісі бойынша (мысалы: ... мен ... ... мен ... салыстыру іскерлікте-рін қалып-тастыру. Бірнеше заттарды (5-ке дейін) түрлі ... өсу және кему ... ... ... ... ... ... ай-тып (мыса-лы, биік, тө-мен, өте тө-мен, ең тө-мен) салыс-тыру дағды-ларын қа-лыптастыру. Екі затты үшінші-шартты белгінің көмегімен салыстыру ... ... ... (5 және одан артық) ұзындығын, биіктігін, ені мен жуандығын белгілеу іскерлігіне үйрету. Заттарды көлеміне қарай өсу және кему ретімен ... ... ... ... айырмашылықта-рын математикалық термин-дерді қолдана отырып, анық-тап айту шеберлігін қалып-тастыру. Мысалы, (

Пән: Математика, Геометрия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ұлы математиктер8 бет
Болашақ бастауыш сынып мұғалімдерінің технологиялық құзыреттілігін қалыптастырудың педагогикалық шарттары22 бет
Дүниетану сабағында жаңа технологиялар28 бет
Кәсіпорындардың қаржылық ресурстарын басқаруды қалыптастырудың экономикалық механизмін жетілдіру жайлы17 бет
Мектепке дейінгі ұйымдарда балалардың этностық-мәдени сәйкестілігін қалыптастыру33 бет
Орта мектеп химиясы бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру, сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары31 бет
Сыныптан тыс жұмыстарда жеткіншектердің адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың педагогикалық шарттары36 бет
«Өзін-өзі тану» курсын оқыту барысында оқушылардың рухани-адамгершілік құндылықтарын қалыптастырудың ғылыми-педагогикалық негіздері110 бет
Алматы қаласының агломерациясын қалыптастырудың экологиялық ерекшеліктері35 бет
Ауыл мектебі оқушыларының экологиялық тәрбиесін қалыптастырудың теориялық негіздері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь