Сұйықтар,қатты денелер

1.Сұйықтар
2.Қатты денелер
3.Қорытынды
4.Пайдаланылған әдебиеттер
Заттардың үш агрегаттық күйі белгілі: қатты, сұйық және газ күйлері. Қатты дене өзінің көлемі мен пішінін тұрақты өзгеріссіз етіп сақтайды. Газдарда белгілі көлем де, белгілі пішін де болмайды. Қатты дене мен газдың ортасынан орын алатын заттың агрегаттық күйі сұйық деп аталады.Сұйықтың кейбір қасиеттері қатты денеге,ал енді бір қасиеттері газға ұқсайды.Алайда сұйық газдан да , қатты денеден де өзгеше. Сұйықтар өзінің пішінін жеңіл өзгерте алады. Олар өздері тұрған ыдыстың пішінін қабылдайды. Қатты денелер тәрізді сұйықтардың көлемін өзгерту қиын. Белгілі пішіндері болмайтын сұйықтар мен газдар жеңіл ағады. Аққыштық олардың ортақ қасиеті болып табылады. Газ молекулалары бір-бірімен молекулааралық күшпен байланыспаған болса,ал сұйық молекулалары бір-бірімен молекулааралық күшпен мықтап байланысқан.Сұйық молекулалары бір-бірінен молекула мөлшеріндей қашықтықта орналасады.Олай болса сұйық молекулалары еркін қозғала алмайды.Сұйық молекулаларының қозғалысын алғаш Я.И.Френкель зерттеген. Оның пайымдауынша , сұйық молекуласы біраз уақыт тепе-теңдік маңайында бір орында 10-10 ÷10-12 с тербеліп тұрады да , айналасындағы басқа бөлшектердің әсерінен өз орнынан ыршып кетіп ,басқа бір орынға барып тербеледі.Сөйтіп сұйық молекулары бір орыннан екінші орынға барып тербеледі және көшіп жүреді.
1.С.Э.Фриш,А.В.Тиморева-Жалпы Физика курсы ІІ,Алматы-1971.
2.Физика –Ж.Абдулла,Т.Аязбаев-Алматы-2012
3.Займан Дж., Принципы теорий твердого тела, пер. с англ., М., 1974
4.Каганов М. И., Френкель В. Я., Вехи истории физики твердого тела, М., 1981.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкәрім атындағы Мемлекеттік университеті
АГРАРЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
Физика пәнінен
СӨЖ
Тақырыбы:Сұйықтар,Қатты денелер
Орындаған: ғылыми ... ... курс ... Еркінов.М.Е.
БЛ-409 ... ... ... 2015 ... ... әдебиеттер
Сұйықтар
Заттардың үш агрегаттық күйі белгілі: қатты, сұйық және газ ... ... дене ... ... мен ... тұрақты өзгеріссіз етіп сақтайды. Газдарда белгілі көлем де, белгілі пішін де болмайды. Қатты дене мен газдың ортасынан орын ... ... ... күйі ... деп аталады.Сұйықтың кейбір қасиеттері қатты денеге,ал енді бір қасиеттері газға ұқсайды.Алайда сұйық газдан да , қатты ... де ... ... ... ... жеңіл өзгерте алады. Олар өздері тұрған ыдыстың пішінін қабылдайды. Қатты денелер тәрізді ... ... ... ... Белгілі пішіндері болмайтын сұйықтар мен газдар жеңіл ағады. Аққыштық олардың ортақ қасиеті ... ... Газ ... ... молекулааралық күшпен байланыспаған болса,ал сұйық молекулалары бір-бірімен молекулааралық күшпен ... ... ... ... молекула мөлшеріндей қашықтықта орналасады.Олай болса сұйық молекулалары еркін қозғала алмайды.Сұйық молекулаларының қозғалысын алғаш Я.И.Френкель зерттеген. Оның ... , ... ... біраз уақыт тепе-теңдік маңайында бір орында 10-10 /10-12 с тербеліп тұрады да , айналасындағы ... ... ... өз ... ... кетіп ,басқа бір орынға барып тербеледі.Сөйтіп сұйық молекулары бір орыннан екінші орынға барып тербеледі және ... ... ... сұйық нашар сығылады.Сұйықтардың бұл қасиеті олардың молекулаларының өте тығыз орналасуымен түсіндіріледі.Сұйықтың сығылу коэффициенті мынаған тең:
α=1V∆V∆P
Мұндағы V- ... ... ... ... ... ,∆V-ға кішірейеді.
Қысым тұрақты болғанда сұйықтың көлемдік ұлғаю коэффициенті мына формуламен анықталады:β=1V∆V∆T
Сұйықтар қатты денелер тәрізді беріктік қасиетке ие. ... ... ... ... ... ... ... әсерінен сұйық бағаның үзілуін сұйық беріктігі деп атайды. Ол Н/м2-пен өлшенеді.
Температура аса ... ... ... сұйықтардың молекулалық көлемі газдардың молекулалық көлеміне қарағанда әлдеқайда аз болады.Сұйық бетіндегі барлық молекулалар күші ... ... ... Осы қысымды ішкі немесе молекулалық қысым деп атайды.Молекулалардың сұйыққа ... ... ... ... беттік керілуі деп аталып беттік керілу коэффициентімен(σ) сипатталады.
Сұйықтар табиғатына, құрамына байланысты сұйық беті дөңес немесе ойыс болуы мүмкін. Ойыс немесе ... ... ... ... күші ... ... қысым пайда болады.Дөңес бет астында пайда болған қосымша қысы төмен бағытталса,ойыс бет астындағы қысым жоғары ... 1805 жылы ... осы ... қысымды анықтайтын формуланы тұжырымдады:∆p=∓σ1R1+1R2
Мұндағы: р - қосымша қысым,σ-беттік керілу коэффициенті,R1,R2-қисықтық радиустары.Егер бет сфералық болса, онда R1=R2=R болады да,∆p=∓σ{(1/R1+1/R2)} бойынша ... ... бет үшін + ... бет үшін - таңбасы қойылады.Қосымша қысымды кейде ... ... ... капидярлық қысым деп атайды.
Жұғатын және жұқпайтын сұйықтар.
Егер ... ... ... ... ... судың бір тамшысын және сынаптың бір тамшысын тамызсақ , онда олар әртүрлі формаға ие болатындығын байқар едік.Су тамшысы үстел бетіне ... ... ... ... ... ... шар ... енеді.Бірінші сұйықты(суды) жұғатын,ал екінші сұйықты(сынап) жұқпайтын сұйық деп атайды.
Үш денеден: газ (ауа), сұйық (су, сынап), және ... дене ... ... ... ... қарастырамыз. Газ (ауа) бен сұйықтың (су, сынап) шекарасындағы беттік керілуін 12, сұйық пен ... дене ... ... ... ... ... 23, газ бен қатты дене шекарасындағы беттік ... 13 деп ... онда ... ... ... ... ... жағдай орындалғанда ғана іске асады:
13= 23 + 12 ... -- ... ... деп аталады. Жиектік бұрыш -- сұйыққа жүргізілген жанама мен қатты денеге ... ... ... ... ... үшін 90° ... Егер = 0° ... онда сұйық қатты дене бетіне түгел жайылып кетеді (толық жұғу деп аталады). Ал = 180° ... онда ... ... ... ... ... ... мысалда су үшін = 0°, ал ... үшін = 180° ... Айта ... бір жайт ... ... ... ... оның қандай қатты денемен әсерлесуіне де байланысты. Мысалы, су көптеген денелерге жұғатын болғанмен, майлы немесе шайырлы денелерге жұқпайды. Ал ... ... ... ... ... ... ... жұғады Диаметрі өте кішкене түтікшені капилляр деп ... ... ... ... ... ... оның ... сұйықтың қисық беті ойыс болып келеді. Сұйық капиллярмен жоғары көтеріледі (а-сурет). Ал капиллярды жұқпайтын сұйыққа батырсақ, онда сұйық капиллярмен төмен ... ... ... капиллярмен қанша биіктікке көтеріледі, оны қалай табуға болады деген сұраққа ... ... ... ... r- ге тең ... жұғатын сұйыққа батырылған делік. Лаплас қысымының әсерінен сұйық капиллярмен h биіктікке көтерілсін. Капиллярдың ішіндегі ... ... (Р) ... ... ... ( F ) теңелгенде сұйықтың көтеріліуі тоқталады, яғни :
Р = F,
бұдан . ... R - ... ... ... ... ... ... тек R-ден басқалары белгілі.Атаптайтқанда, - сұйықтың ... ... ... g - ... ... түсу ... - ... тығыздығы.
R -ді капиллярдың радиусы арқылы өрнектеу үшін АОК үшбұрышын қарастырамыз:
немесе , ... . Осы ... ... ... ...
, осы ... ... формуласы деп аталады.Бұдан. Басқаша айтқанда капилляр жіңішке болған сайын, h - тың мәні көп болады.Капиллярлық ... ... ... пайдаланылады. Мысалы, ағаштың жоғарғы бөлігіне су мен басқа да ерітінділер осы ... ... ... көтеріледі.
Қатты денелер
Қатты денелер - заттың агрегаттық күйі; пішінінің орнықтылығымен және ... ... ... ... ... қалпының маңында мардымсыз аз тербелістер жасайтындығымен сипатталады. ... ... ... ... ... ... кристалдар және аморфты денелерге бөлінеді. Кристалдар атомдары кеңістікте белгілі бір тәртіппен орналасады. ... оның ... ... ... ... ... ... атомдар бей-берекет орналасқан нүктелердің төңірегінде тербеліп тұрады. Қатты денелердің орнықты күйі (минималь ішкі энергиясы бар) кристалдық күй болып табылады. Ал ... ... ... ... ... ... бір ... күйде (уақытша тепе-тең) тұрады. Ол уақыт өткен сайын кристалдана бастайды. Табиғаттағы барлық заттар (сұйық гелийден ... ... ... ... Т>0 К ... қатаяды. Қатты денелердің құрылымы қатаю процесінің өту ерекшелігіне, балқыманың құрылымы мен табиғатына байланысты анықталады. Қатты дене қасиеттерінің табиғатын кванттық ... ... ғана ... ... болады. Кристалдардың кванттық теориясы аморф денелердің кванттық теориясына қарағанда толығырақ зерттелген. Қатты дене қасиеттерін оның атомдық-молекулалық құрылысы, атомдық (атомдар, иондар, ... және ... ... атомдық ядролар) бөлшектерінің қозғалыс заңдары арқылы түсіндіруге болады. Қатты денелерге әсер ететін механикалық күштерді, жарықты, электр және ... ... т.б. ... ... ... заңдар (Гук заңы (1660), ДюлонгжәнеПти заңы (1819), Ом заңы (1826), Видеман - ... заңы (1853), т.б.) ... ... атомдар. Атом аралық байланыстар. Атомдар, молекулалар немесе иондар қатты дененің құрылымдық бірліктері қызметін атқарады. Қатты дененің ... ... ... ... ... әсер ... күштерге тәуелді. Сыртқы қысым көмегімен атомдар аралығындағы ара қашықтықты өзгерте отырып, Қатты дененің кристалдық құрылымы мен қасиеттерін айтарлықтай өзгертуге ... ... ... ... ... ... мен ... температураның өзгерісіне, магнит өрісінің әсеріне, басқа да сыртқы әсерлерге байланысты өзгереді. Байланыстарының түрі бойынша қатты денелер 5 ... ... ... ... ... ... ... Иондық кристалдарда (NaCl, KСl, т.б.) электрондар бір атомнан екінші атомға өтіп, иондар түзеді. Иондар арасындағы негізгі өзара әрекеттесу күші - ... ... ... ... ... Ковалентті байланыстағы кристалдарда (алмаз, Ge, Sі) көршілес атомдардың ... ... ... ... электрондық тығыздығы жоғарылайды және оның белгілі бір бағыты болады. Мысалы, алмаздың құрылымы осы байланысқа ... ... ... аса ірі ... ... ... кристалдарда (Cu, Al, Na) еркін өткізгіштік электрондар байланыс энергиясын тудырады: металды электрондық сұйыққа батырылған оң ... ... тор деп ... ... ... ... ... негізінен металдық байланыстың нәтижесінде пайда болады. Осымен қатар кейбір металдар үшін (вольфрам, темір, қалайы, марганец, т.б.) ... ... ... ... ... ... кристалдарда молекулалардың динамик. поляризациялануы салдарынан молекулалар әлсіз электрстатик. күштермен байланысады . Сутектік байланысты кристалдарда [H2O (мұз), HF] сутегінің әрбір ... ... күші ... бір мезгілде басқа екі атоммен байланысады. Бұл байланыс су молекулаларының арасындағы өзара әрекеттесудің маңызды түрі. Ол су молекулаларының ... ... ... ... ... су мен мұздың қасиеттерін қалыптастырады. Қатты дененің байланыстар бойынша классификациялау ... ... ... ... ... байланыстың бірнеше түрлі комбинациялары байқалады. Өзара әсерлесу күштері туралы білім ... ... күй ... ... мүмкіндік береді. Барлық қатты денелер жоғары температурада балқиды немесе кебеді (қатты гелийден басқасы; қатты гелий қысымның күшімен темп-ра төмендегенде ... ... ... ... ... жылу ... арасындағы байланысты үзуге жұмсалады. Қатты дененің балқу температурасы табиғатына байланысты әр түрлі болады .
Қатты ... ... ... ... ... ... оның ... механикалық әсерлерге реакциясын сипаттайды: сығу, созу, бұрау, соққы, т.б. ... ... ... ... оның ... ... ... әсер ететін байланыс күштерімен анықталады. Бұл күштердің әр түрлі болуы механикалық қасиеттердің де әр түрлі болуына әкеледі: Қатты ... бірі ... ... ... - морт ... Әдетте, металдар диэлектриктерге қарағанда майысуға икемді. Түсірілген күш шамасы азырақ болатын ... ... ... ... мен деформация арасында сызықтық байланыс орнайды (Гук заңы). Кристалдардың беріктігі атомдар арасындағы байланыс күштеріне тәуелді болмайды.
Қатты денедегі электрондар. ... ... ... ... ... (әсіресе, металдардың) электрондық теориясы дами бастады. 1900 ж. неміс физигі П. Друде (1836 - 1906) ... ... ... ... ... ... ... құрайтын еркін газ электрондарын түзеді деген болжам жасады. Голландия физигі Х. А. Лоренц (1853 - 1928) бұл ... әрі ... ... (1904 - 05). ... ... ... өрісі электрондарды бағытталған қозғалысқа түсіріп, нәтижесінде электр тогы ... ... ... Қатты дененің электрлік (электр өткізгіштік, пьезоэлектрлік, сегнетоэлектрлік), магниттік, оптикалық және кейбір жылулық қасиеттері, негізінен валенттік электрондардың қозғалу сипатына ... ... біз ... ... ... ... ... жүрген заттар үш агрегаттық күйде болады. Яғни, сұйық, қатты және газ түрінде ... Осы ... ... өзіне тән ерекшеліктері және де бір - ... ... ... де бар. ... ... ... денелер мен газдардың ортасынан орын алатын заттың агрегаттық күйі болып саналады. Оның кейбір қасиеттері қатты денелерге,ал енді екінші бір қасиеті ... ... ... ... да ... ... ... белгілі көлемі болатын болса, ал газдар тәрізді өздері тұрған ыдыстың, пішінін қабылдай алады. Бірақ та ... ... ... күйлерден өзгеше болып келеді.Сұйықтардың пішіндерін оңай өзгерте алады. Мәселен , белгілі ... ... ... жеңіл ағады және олардың молекулалары бір-бірімен молекулааралық күш арқылы байланысады. Сонымен қатар олардың молекулалары ... ... ... олар ... ... алмайды және де газдарға қарағанда өте нашар сығылады. Сұйықтар жұғатын және жұқпайтын болып екіге ... ... ... оңай ... ... ол қатты дене бетіне жұғатын болса, онда сұйық тамшысы оған жайылады, ал жұқпайтын сұйық болса жайылмайды.
Қатты ... ... ... мен ... ... және ... өте баяу ... болатын денелер және ол атомдарының орналасуына байланысты аморфты және кристалды деп екіге бөлінеді. Аморфты денелердің ... ... ... ... ... тербеліп тұрады, ал кристалл денелердің атомдары ... ... бір ... ... ... ... дененің кристалды күйі тұрақты,ал аморфты күйі тұрақсыз болып келеді және ол бірте-бірте кристалды күйге айналып кетеді екен.
Қатты дененің құрылымы мен ... ... ... ... өрісінің әсеріне, басқа да сыртқы әсерлерге байланысты өзгеріп отырады. Қатты ... ... ... ... ... ... болып 5 класқа бөлінеді. Қатты денелер майысқыш және морт сынғыш болып келеді. Қатты ... ... ... ... әсер ... күштер әр түрлі болғанымен, олардың негізгі көзі электрстатикалық тартылыс және тербіліс күштері болып ... ... ... магниттік қасиеттері бойынша қатты денелер диамагнетиктерге, парамагнетиктерге және ферромагнетиктерге бөлінеді. Диамагнетиктерде сыртқы магнит өрісі әлсірейді, парамагнетиктерде керісінше - ... ... бұл екі ... те - ... ... ... Ферромагнетиктердің диамагнетиктер мен парамагнетиктерден басты айырмашылығы, олардың өздері сыртқы магнит өрісін тудыра алуында. ... ... ... ... ... ... есе ... алады.
Қорытындылай келгенде айтарым , біз осы жоғары да ... ... ... ... тұрмыста пайдаланамыз және олардың жеке қасиеттерін , ... ... ... ... санаймын.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1.С.Э.Фриш,А.В.Тиморева-Жалпы Физика курсы ІІ,Алматы-1971.
2.Физика - ... Дж., ... ... ... ... пер. с ... М., 1974
4.Каганов М. И., Френкель В. Я., Вехи ... ... ... ... М., 1981.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сұйықтар мен қатты денелердің қасиеттері6 бет
Сұйықтар. Қатты денелер5 бет
Кристалдық күйдің, негізгі ерекшеліктері6 бет
Сұйық пен қатты денелер22 бет
Сұйықтар және олардың физикалық қасиеттері9 бет
Сұйықтардың механикасының элементтері5 бет
Қатты денелер10 бет
Газдардың толқындық ұлғаю процессі4 бет
Кристалл және аморфты денелер4 бет
Тері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь