Шығармаларға әлеуметтік талдау

I. М.Әуезов «Жетім»
II. С.Торайғыров «Қамар сұлу»
III. Ж.Аймауытов «Ақбілек»
Шығармада отбасының қадір-қасиеті, ата-анадан айрылудың қиыншылығы мен қасіреті, жетімдік тауқыметі, он жасар Қасымның басынан өткерген азабы, Иса мен Қадишаның қатігездігі анық көрінеді. Автор осы шығарма арқылы адамның ең басты байлығы, өмірінің мәні отбасы екендігін, отбасыңнан айрылудың адам өміріндегі ең ауыртпалығы мол жағдай екендігін көрсетеді.
        
        Қазақстан Республикасының  Білім және Ғылым министрлігі                                                                                           ... ...  ... атындағы   мемлекеттік университеті                                                         ... ... ... ... ... ... ФИ-503
Орындаған: Сайлауова Назерке Айдынқызы
Тексерген:Мамырбеков Арафат Мажитович
Семей 2015
Жоспары:
* ...
* ...
* ... ... ... ... ... қадір-қасиеті, ата-анадан айрылудың қиыншылығы мен қасіреті, жетімдік тауқыметі, он ... ... ... ... ... Иса мен ... ... анық көрінеді. Автор осы шығарма арқылы адамның ең басты ... ... мәні ... ... отбасыңнан айрылудың адам өміріндегі ең ауыртпалығы мол жағдай екендігін көрсетеді.
Экономикалық әлеуметтану
Қасымның әке-шешесінен отыз ... қой, он ... қара ... еді.; ... олар ... келген малдың санын азсынып, әрқайсысының түсін атап, әне бір көк ... пен ... ... ... ... ... ... сатып, үй-ішіне, бала-шағаға сәудегерден бұл аламыз, - деп ашыққа салып, ... ... ... ... ... ... бір жыл бұрын кәрі анасы өліп еді. Одан жарты жыл бұрын өзін туған әке-шешесі өлген... Бұрынғы бала - ... ... ... ... ... ... күні шын қайғымен жылап еді. Басына аспан құлағандай уайымды сол күні көріп еді.(Отбасы мүшелерінің азаюы, жетімдік.); Жақын, ... ... жоқ ... да, ... ел ... ... үйден алып шығарда, кішкентай Қасым үлкейген кексе кісі айтатын зардың бәрін айтып, шешесінің ... ... ... ... ... - Әжетай, мені кімге тастап кеттің?! Мені неге ала кетпедің, ... ... ... ба? ... ... сорлы, шынымен жетім болғаным ба? - деп зарлағанда, елдің сай-сүйегін ... ... ... еріткен болатын.(Қорғансыздық, панасыздық, отбасыңнан айрылудың қаншалықты қиын екендігін, панасыз қалатындығыңды, ең жақының отбасың ... ... ... ашып ... ... ... тілесе - Қасым ер жеткенше деп тілеген. - деп тілеп еді.(Әжесінің немересінің қамын ойлауы, ... ... ... оны ... ... тілек, жалыныш); Қасым ұйықтаса, бақытқа жеткендей болып, өзін алдына алып сүйіп уатып, көзін сүртіп жүрген әке-шешелерін көруші еді. (Отбасын ... ... ... ... ... ... соң деп, жаны ... ие болып шығып, Иса деген ағайыны қолына алды.; Исаның балалары көп, малы жоққа жақын кедей болатын.(Толық отбасы); Ұрысқақ долы ... ... мен Иса ... ... ... ... алысымен, малды өз малындай, өз мүлкіндей баурай бастады.(Полигамды отбасы); Олардың балалары бірінен-бірі ерке ... ... ... қаға ... қалатын болды.(Отбасы тәрбиесіндегі бала центризмі); Аздан соң аттан түсіп, қасына келіп қараса, жыртық ... өңі ... ... ... ... жүдеген он, он бір жасар бала екен. Ол - өлік. Бірақ денесі әлі ... та ... жоқ ... ... әлеуметтануы
Көк саулықтың мойнынан құшақтап жабысқан жолында Иса мен Қадишадан қабат таяқ жеді. Жылаған сайын тамақ бермейтін ... ... Оның ... ... ... таяқ та жей ... Бұл ... Қадишаның қолы үйреніп алған таяғы күннен-күнге , деп көзге ... ... тие ... ... ... ... келе ... түннің алдында таңертеңнен кешке дейін Иса мен Қадиша бұны үйіне жолатпай, ауылдан қуып жүріп сабап еді.; Иса ... ... ... тағы да ... ... ... ... Иса аузына келгенін айтып, боқтап, аяғы мертігіп, етіп отыра қалды.(Агрессивті-зорлаушылық мінез-құлық);
Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қамар сұлу романы - ... ... жаңа ... ... ... көркемдік-идеялық ізденістерін анық көрсететін шығарма. Онда қаламгердің ... ... ... ... әшкерелеумен қатар, оны жан-жақты бейнелеуге күш салғаны аңғарылады. С.Торайғыров қазақ қоғамы ілгері дамуына кесел болып отырған кемшіліктердің ірісі ретінде ... үшін ... ... сұмдыққа көз жұмып отырған надан, көнбіс көпшілікті көрсетеді.
Отбасы ... өзі ... ... да, бар ... ... ... ... оқуына салып, жасынан олай сүйреп, былай сүйреп, әйтеуір, молда атына іліктіріп еді.(Әкенің бала ... ... ... ... ... кәрі әке-шешесі тағы бар; оларды тастау оңай болып па?(Баланың әке-шеше алдындағы борышы);
Олар жүрердің алдында он күн ... ... ... ... ... жолына қарсы Жорға Нұрым деген өз болысының (правитель) бұрынғы хан ... ... ... өлді. (Отбасы мүшелерінің азаю фазасы); Бұрын қатыны тірісінің өзінде-ақ Қамарды тоқалдыққа сұрауға балаларынан ... ... жер ... өліп ... ... енді не ... Оспанға өзінше, Жорға Нұрым секілді дәрежелі кісінің күйеу боламын дегені Құдайдың көктен айдап түсірген жақсылығы еді.; Түсіне кірсе қорқатын ... ... ... мені ... деп ... ма? ... ... көз жас, обал деген нәрсе естеріңде бар ма? Жоқ малмысыңдар? Сендер бір аяқ ас ... ... ... ... ... ... қапшық салып, қайыр тілеп күн көрсем де, Қамарымды оған беріп жылата алмаймын...Қамар тұрсын, Қамардың ... да ... ... ... ... ... Жасынан мыңның ішінен бұлғақтап, мәпелеп өскен, әлі бейнет көріп беті қайтқан кісі емес, әзер болса қырықтың ішінде шығар, сол ... ... ма еді? Ол ... ... мен де бір ... ... жайым бар...(Гетерогамды отбасы, ерлі-зайыптылардың жасы, т.б сәйкес келмеуі); Қолындағы екі-үш өгей баласы дейтін шығарсың.Оларды күні ертең еншісін беріп, ... ... Әке ... қыз ... ... еді? Сені ... отырып бала қалай оңсын?; - Әне, сөйтіп баланы жаман үйрететін өзің. ... ... ... анау күні ... да, ... - деп бір ... оны ... құрғыры қостап шаужалайды.; - Қайтсін байғұс! Екі қарашығының бірі болған соң ... ... ... Әйел бала ... басы ... болса да жат жұрттық екені есінде бар деймісің? Бұрын бала ұзатып ... кісі ... ... - ... қызын қимау, сүйіспеншілік сезімі);
Майысып солқ-солқ еткен өрім талмын,
Жас алма пісіп ... ... ... ... жасың, мен он бесте,
Ойлашы, мен қалайша саған дәлмін?(ерлі-зайыптылардың жас сәйкессіздігі)
Қамар:
...Кемпір тең бе он бестегі ер балаңыз?;
-Қара басым қанға боялып, ... ... ... ... ... да, сені ... бермейін, жүрегім! (Әке махаббаты);
Білім беру әлеуметтануы
Мұсылманша ... ... ... ... оқып ... ... ... онан соң ауылнай школда оқып тамамдаған соң, Қасенлі ... ... ... ... ... ... онан ... ұзай алмай қалғандығына бірсыпыра жыл болып еді. ... онан соң да тағы ... ... ... ... бітірді.;
Көрініп көзге түссе осы хатым,
деген бар ед менің атым.
, - деп,
Кейінгіге тимей ме ... ... сен де ... мен де оқыдым,
Қалмаса арттыға үлгі бойда?;
Күз жетіп, август жұлдызының басында Омар Қасенді оқуға алып ... ... көп ... ... ... ... ... Омар да келді.;
Экономикалық әлеуметтану
Себебі, Ахметтің құр жігіттігі болмаса, құда болып ... малы жоқ, алып ... еді, ат ... ... жоқ; ... ... ... кәрі әке-шешесі тағы бар; оларды тастау оңай болып па? дегенге көне қоятын қазақ па?;
;
Сілтей бер маған жетер ... ... жоқ, ... ... ... ... жол, ... қол болар еді-ау
Бірақ жоқ, әттең дүние, соның болса...;
Сонда жападан-жалғыз өзі ... ... ... ... ... ... қолының қысқа, қоғамның азғындығына назаланып, бір түрлі тарығып-зарыққан, ... ... бір ... бір бұлай жүріп, қайта-қайта айта бергені мынауекен:
Малдылық, маскүнемдік, ... ... едім неге ... ... ... қаны-жаны сонда екен ғой,
Діңкемді құрттың, міне, әттең жоқтық.;
Ол рас, ... гөрі ... ... ... кісінің сөзі де ауыр.
Теңіне теңелем деп жүргендердің
Талайын қара қарға қылған жауыр.(Ахметтің Қамарға жазған хатынан);
Әрине, ... ... ... жоқ ... алып ... да ... бұлбұл, аяқ дүлділ,
Беруге кісі тапшы аяқ басар...
Ту бие, қара саба болмаған соң,
Икемге менің елім қайдан көнсін.(Қамардың ... ... ... ... теңсіздік көрініс береді);
Ахметтің көз көрген ескі достары абақтысын сұраған болып өшіртті де, деп басын ұстатты.;
Қырық ... он ... бес жүз сом ... ... ... қайнатып, саудасын пісіріп қойды.; Малды десең малды, әлді дсең әлді, ата-тегі анау, жеті атадан үзілмей келе жатқан бақ-дәулеті ... ... ... ... ... - Қарашы, асын ішіп, текеметін тіліп жүргенін, жүріңдер, ... ... ... алып ... ... Ертең ел-жұртты жинап алып, Жәукенің малын талатып, Ахметтіге абақтыға берер деп ойласты.(Ашкөздік мінез-құлық), Арасына түсіп, арашасы болған Қасеннің өзін көк ала ... ... ... жарды.(Агрессивті-зорлаушылық мінез-құлық); Қамардың көрінбеуінде бір құбыжық бар ғой деген ... ... ... еді.; Бұл өзі жеті ... бері уызы арылмаған, бағы таймаған, қолынан ұры ... бір ... ... басы сәждеге тимеген, жамандықтан басқаны сүймеген, бірді-бірге атыстырып, елін қан жылатумен шынжыр балақ-шұбар төс, қанды ауыз ... бір ... ... ... ... қан ... ... Нұрым
Болдың ғой заманымда сорға, Нұрым!
Оспан деген жұтқышы тағы ... ... ... ... - Ал деп он ... қатын сүйреп, жұлмалай бастап Құдайыға соятын асау құлындай бірі ... бірі ... бірі ... ... алысып-жұлысып, қаумаласып, шырылдатып, қақсатып, әйтеуір, мың пәле, жүз ... ... ... ... ... - ... іс, ... жаман атақ, Бармасаң да береді байлап-матап.(Криминалды мінез-құлық); - Өзіме де, саған да пышақ саламын! Түбіме ... ... ... деп жүр ... деп ... дүрсе қоя беріп ұмтылған соң, әзер қашып, жан сауға қылып қана құтылды (Агрессивті-зорлаушылық мінез-құлық); Алмасақ та, бізді ... ... ... Омардың үйінде іске жарарлық нәрсе қалдырған жоқ.(Ашкөздік мінез-құлық); Қамарды үш-төрт ... ... ... ... ... ... ... үстіне төніп, дырау қамшысымен басқа, көзге беталды төпелей бастады.; - Тұр, ... ... ... ... ... сығандығын, аярлығын...Байла итті ашаға!; Тағы тұрмады, тың астына алып, бас жоқ, көз жоқ Ахметті жұлмалап, есікке қарай сүйрей бастады.(Агрессивті-зорлаушылық ... ... да ... ... ... ғой, ... басымен әдейі өзі келіп қалған соң, ықыласын қайыра алмадық.; Заман ... ... ... ... не халі жоқ, қанша айтқанмен сондай қолында ісі бар, күші бар кісіге иек ... ... ... ... - Жүсіпбек Аймауытовтың қаламынан туған роман. Роман тұңғыш рет 1927 жылы журналында жарияланды. Ақбілек романындағы барлық оқиғалар ... ... ... ... ... - ... ... дүрбелең жылдар шындығын, олардың дәстүрі мен тұрмысын, жекелеген адамдардың іс-әрекеттері мен қарым-қатынастарын, әсіресе негізгі тұлға - ... ... ... мол өмір ... ... мұң мен шер де, сыр да ... туынды.Бір ғана қазақ қызының күрделі тағдыры негізінде әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... алғашқы қазақ романдарының бірі. Сонымен бірге халқымыздың өткен өмір ... ... ... ... ... ел мен жер, келешек күндерге деген наным, сенімдері серпінді, шабытты, көркем кестеленеді. ... ... ... да ... ... ... төңкерісінен кейінгі қазақ ауылының өмір-тірліктері, ақ гвардияшылар әрекеті кеңінен көрініс береді. Романда көтерілген басты мәселе - қазақ қызының ... ... ... - бір ғана ... ... ... ... негізінде әлеуметтік төңкерістер тұсындағы қазақ ауылының өзгеру процесін суреттеген алғашқы қазақ романдарының бірі. ... ... ... осы ... ... ... сол бір қиын-қыстау кезеңдегі қазақ ауылдарындағы өмір шындығын, адамдардың түрлі тағдырын кеңінен бейнелейді.
Девиантты ... ... ... ... ... ... ... қуырды: - Ах, сволыш! Тап атты!.. Мылтық дүмі, қылыштың қырымен айдап шығарылған ... ... ... ... ... ... Мамырбайдың еттігіне отағасыны бас қыла қамады да, сыртынан қара құлып салынды. - Мә, ... ... - деп ... ащы ащы ... басына қабат тигенде, көзінің оты жарқ етті. Қыз ... ... ... ... үш орыс ... ... ... етпетінен басып, жиырма бес қамшы сақты. Мейірімсіз темір қолдар алып ұрып аузын басып жатса да, қолды кейін сермеп, басын жұлқып ... ... ащы ... ... құлағына сап етті. (Агрессивті-зорлаушылық мінез құлық көрініс ... Сол ... бос ... орыс ... ... ортадан басып салды. (Агрессивті-зорлаушылық мінез-құлық); Әсіресе шырт ұйқыда жатқанда: деп байдың бүйірден теуіп оятқаны-ақ жаныңа ... ... ... Сол ... ... төрт орыс ... шегініп, біреуі қолын көтеріп деп қалуы мұң екен, алтыатарларын қолына ұстасып тұрған екі қошқар басып жіберді.(Агрессивті-зорлаушылық); Алтыатарын ... ... ... ... Ақбілек шаңқ етіп, безілдеп кезеулі мылтыққа қарсы тұра жүгірді.(Ашкөздік мінез-құлық); . (Ашкөздік мінез-құлық); Жылтыр - аты шулы ... Оның ... ... жоқ. Ол қазынаның ақшасын да жеген. Төңкеріс кезінде елге сайлаушы боп шығып, параны ... ... бұ ... кісі де ... ... та қылған, подлог мөр, подлог документ жасап алу да ... ... ... Оның ... ісі, ... ... жоқ. Ол абақтыға жүз түсіп, жүз шыққан. Ол талай қызды алып қашқан, талайды тастаған, қатын алу, тастау оған ... ... ... бір ... мінез-құлық, ашкөздік мінез-құлық, криминалды мінез құлық); - Тәйт әрі, ... ... қар! ... не? Сен неге ... ... Менен тумады дейтін шығарсың... Қарғамақ түгілі отқа тастап жіберсем де, менің ... ... кісі жоқ. ... ара ... ... Паһ! ... ... көрдік! - деп шаптығыпжерден алып, жерден салды.; Құдай сендей әбиірі кеткеннен, орысқа салдақы болғаннан сақтасын! - деп, ... ... ақ ит ... қара ит ... ... ... ... Ақбілек шыдай алмай, еңіреп шыға жөнелді.; Бір күні Ұрқияға: деп, ит терісін басына қаптап айдап шықты.; Белімнен қысып, ... ... ... ... ... ... Керек қылмады. Темірдей қолдарымен денемді бүріп, күйретіп барады.(агрессивті-зорлаушылық); тыңдамай әлгі менің күйеуім тілі ... ... деп ... ала ... ... зәр түбіне кетті. Бәрі дүрлігіп, ыдыс-аяқты қиратып, үстелді, тақтайды тарсылдатып, үйді басына көтеріп барады.(ашкөздік мінез-құлыұ, қорқытып-үркіту); ... ... ... неше түрлі былғаныш сөздерді айтты. Сонда да болмадым. Ең болмаған соң, қараңғыда ... ... ... ұрып ... ... ... ... орамалыпды ұрлайтын болды.(ашкөздік мінез-құлық);
Саяси әлеуметтануы
Мамырбайдың малайлары қора жамап, пешін қалап, үйін сылап болған еді; О ... ... ... бір ... би ... да ... ... Бірмағанның қолы кемігеннен ғой - ана жылғы сайлауда ... ... кісі ... ... - Әйтеуір халықтың көз жасы үшін Матайдың Әбенімен ұстасып жүрміз. Ақырын бір Алла біледі, - деп қаз ... ... ... ... қылқың еткізді.; дегені: деген осы - ау! Әбен кім? Бұл кім? Ол - ... да, бұл - ... Ол ... ... ... бір дуанды аузына қаратқан Әбен емес пе? Ол Петрамборыңа да барған, патшаға да білікті болған Әбен емес пе?; Ол ... ... ... ... пара алғанын, кімнің бергенін, кім қызын сайлаушыға шырға қылғанын, кімнің үйі, малы ... ... ... қызы ... кім-кіммен керіскенін, төбелескенін, қызыл мен ақ соғысқанын, кімнің басы сот болып, кімнің үстінен арыз ... ... ... кім ... түскенін, қызыл мен ақтың соғысқанын, кімнің басы сотты болып, кімнің абақтыға түсенін, кім ... ... кім ... ... ... - бәрін - бәрін саулатты. Оың таныс емес ... де, ... ... да, білмейтін заңы да жоқ.; ; Сейіт Әбенге қарсы тұрған қармаулы сүйенер елі болмай, баталасуға ... ... ... ... осы Жылтырлардың қуғынымен Әбеннің қойған болысын түсіріп, оның орнына қаладағы Күреңбай деген коммунисті - ... ... қып ... еді. Жылтырлар Күреңбайын салғаннан Әбенге қарсы ... ... ... ... өздеріне тән адамдарынан қойғызып еді.; Төлеген сияқты есебін тапқан қызметшілер қазынадан пайда қылмай ... ба? ... ... да жөні бар ғой: ол өзі ... ... ... комиссардың орынбасары, өйткені Төлеген жылы жерді біледі ғой.; Сонда да Төлеген деген сөзді аузы айтқаны болмаса, ар жағы өз ... ... ... еді.; ... үлкен әкімге жағынудың ілімін әбден білген еді.; Ақбала ... ... - Ол ... ... ... ... ... маңызы бар жұмыс үшін демесңдер...- деп өзінің әлеуметшіл екенін, өзін көтермелегенді қалайтынын білдірді.; Сол кезде Балташ ұшып ... ... ... - ... ... өкіметі - деп әркімнің стаканына бір шағылыстырды. Екінші көтерісте - ... ... де ... ... одан ... - жаңа қонақты, ең аяғы үй ... де ... арақ ... ішіле берді.; - Бұл шатақ жұмыс. Сартау елі қып-қызыл партия...Партиялықпен екі жағы да арызды ... ... ... қызметкерлердей ел жұмысына араласып, артық былықпаған, параға, беделге сатылудан аман, нағыз әлеумет қызметкері, нағыз майталман болуға өзін арнаған азамат еді.; - Біз ... ... ел ... ... ... ... ... Біз орыс пролетариаты, орыс большевиктері қан төгіп алып ... даяр ... ... боп ... - деп бір ... қойды.; Балташқа бұл сөзі ұнамады. - Сен ... не ... ... - деп ... Бұл ... ... шәлкем-шалыс келді. - дегендей: - Не мақсат болады: ... ... ... ... ... ... малын кедейге әпереді деген соң кірдік. Біз езілген таппыз. Малайлықта жүргенбіз. Мойнымызға ... ... жүк те ... Енді ... ... ... жоқ па? - деп, ажырайыңқырап, бірталай өзі білген сөздерін айтты.; Елге келсек - қора ... , ... бір ... ... ... ... Өз үйімізге өзімізді жолатпайды. Әкем ел азаматтарына барды, болысқа барды, түк ... ... ... ... өзі екен ... ... ізденіп, болыстың үстінен арыз беріпті. Қайдан білсін, бұрынғы заманы бар деп жүр ғой.; Бір жұмадан кейін күйеуім қызметтен түсіп ... ... дей ме, ... ... ... Пара алып жолдастарымен ұстасып, әйтеуір жамандығы білініп қалса керек.; - ... ... ... сол жылы ... барды. Қызметке.; Бір үлкен жиылыс екен. , - деді.Бір үлкен мекеменің істеген жұмыс жайынан екен. Оның ... ... ... ... ... ... Неліктен екенін білмеймін, бір жұмысынан қате тапты ма, Ақбаланы бір жылы қыстыгүні ... ... ... бір ... қаладағы үшкөлге жіберіпті. Қызметтегі жігіттерді бірден бірге ауыстырып отыратыны барғой.; . Тергеуші Жақыпұлы пара алып, Сексембаевты залогтан шығарыпты.; ... ... ... де жөні бар. ... - ... бір тәуір комиссар.;
Білім беру әлеуметтануы
Інім Семейде оқуда.(Бекболаттың інісі); ... ... орыс ... ... соң ... нан піскендей, өзіме-өзім әлдеқандай көріндім(Мұқаш); Жалғыз кемдігім: қағаз танымайтынымғой. Мендейлер толып жатыр ғой(Сол кездегі халықтың басым көпшілігінің ... ... ... ... ұшып ... ... ағасын көрген соң, Бекболаттың көңілі Ақбілекке бұрынғыдан да бекіген тәрізденді. Бір жағынан өзі қарапайым қазақ болғанына ... ... ... ... ... ... ... басқа дүниенің адамдарындай, өзі мен олардың арасын жер мен көктей көріп, оқымағанның кемдігін ... ... бір ... ... .; Әбен ... ... көзі ашық адам ... мектеп ашып, бала оқытып жатқанын, елдің кедейлеріне ... ... ... үй тұрмысын, шаруасын мәдениетті елдің қалпына түсіріп, елге үлгі болып тұрғанын, қазақ оқығандарына жәрдем беретінін, алдымен халыққа басшы болатындығын, бір дуан елге ... ... ... ... ел ... ... болып кететінін - бәрін де сыпайы, майда тілмен айтып келіп, сөзін ... Бұл ... ... ... жоқ, қазақ арасының қашаннан келе жатқан шатағы, оған бола ... ... да ... жоқ, келешекте ел болуында , ел болуы үшін оқу керек, дұрыс сот ... анау ... ... ... оның ... ... қазақтың ендігі жастары, жастарда өзара бірлік болуы керек, ақылдасып іс қылуы керек, бар үміт жастарда... деп жастарды мадақтай, бірлікке ... ... бола ... ... ... ... топ ... сөз сөйлеп, көсемдік қылып, ауызға ілініп жүрген жастардың бірі еді. Ол газет-журналда сөз жазатын, баяндаманы да жақсы істейтін, ... ... ... жігіт еді. Кейінгі жастардың арасында беделі де бар еді.; Сол кезде бір курс ашылып, ... мені сол ... ... ... ... ... да 4-5 қыз оқыды. Көбі ересек. Қазақша хат танығаным болмаса, үлкен оқуды кім ... ... түк ... жүрдім. Өзіміз оқитын ескі молдалар тәрізді емес. Орысша киінген жігіттер жүріп оқытады. Жазу жазатын, отыратын жерің - бәрі ... ... ... ... ... ... ... Есеп дей ме, жағырапия дей ме, сен білмейсің ғой... Көп нәрселер үйретеді. Мұғалімнің үйреткенін жазып ала береміз. Үйге ... соң ... ... жеңешемнен, ағатайымнан сұрап алам. Екеуі де айтып береді. Не керек, сол курстан алты айдай оқып, әжептәуір нәрсе біліп қалджым.; Ол жылы мені ... ... ... ... ғой. - Ол жылы мен Орынбордамын. Ағатайым: деп оқу бөлімінен қағаз ... ... ... ... Бір жағынан оқығанымды да жақсы көремін. Бір қыс оқып, оқудың дәмін ... ... ғой. ... ... түрі ... бәрін біліп тұрғаны.; Семейдегідей болмады, оқуы қиын тиді. Семейде мұғалімдеріміз қазақ - оқуымыз қазақша еді. Орыс тілін азырақ оқып ... ... оқу ... ... соң деп бір ... ... қатынды жалдап төрт ай оқытты.; Оқысаң сен де үйренер ... Оқи ... ... ғой. ... оқығандікі көрінеді.; -Қалқам-ау, ол сенің оқымағандығың. Оқысаң бәріне де үйір болып кетесің. - Е-е... Содан кейін қысқа қарсы ... тағы ... ... ... тағы үш жыл ... Тұрмыс та, оқуда бұрынғыдан жөнделейін деді. Тіл біліп қалдым ғой.; Ақбілек пен жеңгесі бес ауылдың ортасына қызыл отау орнаттырып, жас ... бір ... ... хат ... болды.Кейде еркектерді шақырып, Балташ пен Төлеген газет-журнал оқиды. Тазалық, денсаулық, мал дертін емдеу, кооператив жайынан ... де ... ... Қызмет адамдарына жол-жоба көрсетеді. Елге керек уақ кітаптардан ала барған еді. Оның пайдасы ... ... ... ... ғой, ... ... ... қайтарда өзі ала кетіп, оқуға бермек боп қойды. Оны ... ... алып ... ... ... ... бір ... осы күнгі орта шарқы үйдің ортаншы баласымен, бұрын қой бес жүзге, жылқы екі жүзге, сиыр алпысқа, түйе жиырмаға жеткен еді, осы күні сол ... ... бірі де ... отбасының экономикалық жағдайы); -Бұл үйлер жарлы ғой, қонақ асыға зарлығой, қарның ашып қаладығой...-деп ернін жыбырлатты; -Құдай-ау, мына ... ... ... ... ... ... Күмсінайдікіне не алғалы қоныпжүр екен?! - деп ... ... ... әлеуметтануы
Мамырбайдың бәйбішесі маң-маң басып, малайларға киіз үйін қағып-сілкіп, жинатқызып жүрген еді. Мамырбайдың Ақбілегі, ... - жас ... ... - ... қызы ... сырға, күміс шолпы сылдырлатып, ақ көйлегін көлеңдетіп, қызыл-жасыл көрпелерін үйге әкелген еді.(Мамырбай отбасының мүшелері айқындалуда); Бәйбіше бадалып, деп ... ... ... ... күнге тигізбей, аялап өсірген жалғызын кәпірге қорлыққа қиғаннан ... ... емес ... ... тағалағандай апасы сіресіп қалса да елемей, шыңғырған дауысқа қарай үкідей ұшып келеді. ... ... ... іліп ... екі ... ... ... келіп итеріп тастап, балапанын басқан ана құстай, баласын бас салды. (Отбасы ... ... ... Ағам отау ... енші алып ... ... ... отау тіккен соң, ата-анасынан бөлек кетуі, нуклеарлы отбасы); Шешеміз жылқы жылы құрт ... ... ... соң, ... бір ... адамның ақ құбаша, бауырсақ мұрын жаңа өспірім қызын, беріп қойған ... , 15 ... бата ... ... еді. ... бұл күнде әкейдің мойнына мініп алды(Гетерогамды отбасы); Әкем айттырған Жаманбаланың ... қара ... ... Мамырбайдың Ақбілегін елден таңдап айттырып едім.(Жар таңдау); Қазақтікі қатын немене? Малай ғой. Байы ұрады, соғады, жұмыс қылдырады, бәрі кір ... ... ... ... (Қазақ отбасындағы ер адам рөлінің жоғарылығы, әйел адамның бағыныштылығы. Яғни, дәстүрлі отбасы); Тезекбай тысқа шықса - ақ ... ... ... ... ... ... үйге ... кемпірдің киім жамағанын, көже қылғанын жаратпай: деп ... ... ... ... жоқ адам. Онысы да қартайғанда ерлі-байлы адамның ... ... ... ... ғой, ... ... ... өнер табатын Тезекбайда не қауқар бар дейсіз...; Үй ... - ... түз ... - ... ... отбасы); Ендігі Алтынайдың ойы: шайын қайнатып, күйеуін оятып, Медеужанын ортаға ала, ағасының тізесіне шынтақтатып, ... үшеу ... ... ... ашу.; - ... атып ... ... алып кетті.(Отбасы әлеуметтануындағы айрылу фазасы); Қулардың неліктен шығарып жүргенін ит біле ме? Бұл өзі ... ... Аузы ... боп ... ... да, Бозінген жаулығына кір жуытпайтын, мақтаншақ, өзі ... кісі ... ... ... бір ... жаман Мұсабай Бозінген бірдеңе айтса - дей алмайтын. (отбасында әйел үстемдігі); Бозінген отбасының әйелі емес, бір ... ... ... үйде ... ... отыратын, еркектердің партиясына дадау-шарына да араласып кететін, саққұлақ, еті тірі, көшелі кіс ғой. Тек ... қара ... ... ғана міні бар еді, өз ... ... ... ... өзге шаруаға әнтек қыры жоқ; Қатыны келіп, қыздың сұлулығын мақтағанда, ... ... ... ... ... асар ... ... Сонымен Мұсабай күшеніп, төңбекшіп жатып қалды. деп қатыны да шынтағымен бір түртіп, теріс ... ... ... есіне алып, есінеп: деп тағы өкінді.; Сорлы Ақбілек! Сен жыламай, кім ... Тас ... ... тар құрсағын кеңіткен аруанадай анаңнан айрылдың! Келешектегі бақытты өміріңнің кілтіндей көріп, сары майдай сақтаған алтын қазынаңнан айрылдың! (айрылу ... - ... ... ... ойына талай келсе де, өзіне бірдеңе деуге аузы ... ... ... кеп ... ... ... сүйрелеп әкеп, әкесіне көрістірді.; Балалар дедің бе? Оларды айтпаппыз-ау. Ақбілектің 12 жасар Қажікен деген бауыры, 7 ... Сара ... ... ... ... ... бетер сол екеуінің жетімдігіне қабырғасы қайысқан.; Далаға барса да, Сарамен екеуі ... ... да, ... ... ... көз жасы бұршақтай домалайды.; Ұрқия - Әмірдің қатыны. Әмір Мамырбайдың немере інісі(Әмірдің әкесі Тәуірбай Мамырбаймен бірге ... ... ... ... ... момын жігіт. Ұрқия түскелі 10 жылға айналып барады, жасы 27-ге келді. Бар айыбы - пұшпағы қанаған жоқ,әйтпесе, жібі түз ... ... емес ... ... ... бір ... ... алып, оның қамын содан кейін ойлаған дұрыс қой.(Мамырбай ақсақал); Балаларды жүдетпей бір шүйкебас алуыңыз керек екен,- деп ... ... ... ... жаққа көзінің қырын бір салып: - Ой, Әлдеке-ау! Енді қартайғанда, қатын алып не мәз ... - ... ... арғы жағы - ... ... бел байлап қойса да, өзі қатын іздеген кісі болмай, жұрт ұйғарып әпергенді қалаған еді. Және бала-шағаның көзінше деп ... ... ... емес отбасы); Ұрқия күйеуім қатын алады-ау, мені шетке қағады-ау деп ... ... ... ғой, ... дегенді зарыққан кезде өзі айтып жүретін ғой.; Екі күн өтіп, үшінші күні Ақбілектің жаңа шешесін алып келді. ... ... ... ... ... екенін, екі баласы онда қалғанын ұмытып кетіпті.; Үш бала бір жақ, ана ... бір жақ ... ... Қақ ортада - төрде әкесі отыр. ... ... ... ... ... ... белгісіз. Мына қатынның отырыс-тұрысы лезде бола қалғаны, дастарқанның басына, ... ... ... - бәрі де ... ... ... ... үйде отыра ма? Малға, шаруаға бас-көз боп, көбінесе ... ... ... ... ер ... дәстүрлі отбасы); Кемпір: - Міне, қарағым! Өзі бір бағлан еркек бала екен! - деп, ... ... ... ... ... ... ... Сол күні Ұрқия да босанып, көптен зарығып жүрген кісі, еркек бала туып, көзайым болды.(толық отбасыға айналуы); Мен ... ... өгей ... ... ... ... Бала емессің. Өз теңің, оқыған төре жігіт. Қой, жылағанды! - деді.; ... ... әлгі ... - ... жаңа ... сен бе? - деп мені ... мені де оныкі қатын, - деді. - Мені тастады. Менікі одан бір кішкене бала қалды. Баланы асырауға ақша жоқ. ... ... ... - деп ... қоя берді. Мен аң-таң болдым. Үй иесі жігіт отырып маған мәнісін айтты. Бақсам, күйеуімнің орыс қатыны бар ... ... ... соң, мені өз ... ... Бір ... мен ... барекен.(Эванклюлелокалды отбасы); - Ағатайым, қаладағы бір Мағиша деген оқыған қызды алғалы жүр ... ... ... сол жеңгемізді алды.; Ағатайымды қандай сыйлайды! Ағатайым да оны ренжітпейді.(ерлі-зайыптылар арасындағы сыйластық); - , - депті. - , - ... жар ... ... Орыс ... ... жеңгеймен қалжыңы, көз қарасы жаман. Күйеуі жоқта бірдеңе қып жүре ме ... ... ... де ... ... ең бастыларының бірі); Ертеңіне барып ЗАГС-ке жазылдық.(некеге тұру); Өмір сәнді, өмір қызық! Бәрі күлкі, ... ған ... екі жас. ... қағысынан ойларын танысады. Бірін- бірі ренжітерлік түрі жоқ.(Сыйластық), - Е, ақсақал, үлкен кісі! Балаларың келіп, ... ... ба? Мына ... ... бала екен-ғой! Өмір жастарың ұзақ болсын! Құтты болсын! - десіп жатыр.; Сара Төлегеннің кішкене Күлікенін көтеріп тысқа ... еді, ... - Бері ... ... - деп ... ... иіскеді.; Қажікен азамат боп қапты. Бірақ өгей шешенің ... ... ... ... ... боп өсіпті.(Тәрбиедегі кемшілік); - Ескендір, бері келші! - деп тағы ... ... - ... - деп ... қысып, құшырланып тағы сүйді. - Өлтіретін бала емес екен-ау! Жақсы қыпсың ғой, ... - деп ... ... ... ... Ақбілектің жүрегін қорғасындай балқытты.(ананың балаға деген махаббаты); Марқакөлдің жиегінде Мамырбайдың Ақбілегі, жас Балташтың ... жары ... ... ... бала ... ана болып, көп әйелден дана болып, кеудесіне бағы ... ... аса ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Көп дауысты хорларға, ірі формадағы (кантата, ораториядан білімдер опералық) жанрлық кесек ірі музыкалық көркемділігі бай күрделі шығармаларға түсініктеме5 бет
Автор өмірі9 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
Қазақ әдебиетіндегі әнші-ақындар мен күйшілер бейнесі120 бет
Қазақстан театрлары. Театр тағдыры және көркемдік сапа10 бет
Қайта өрлеу дәуірінің ерекшеліктері3 бет
М. Жұмабаев шығармашылығындағы әлеуметтік - философиялық мәселелер155 бет
Экономикалық-әлеуметтік бағдарламаларды әзірлеудегі кәсіби біліктілік пен шығармашылық шеберлік53 бет
C++ тілінде сызықтық тізіммен жұмыс29 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь