Статистика пәні, даму процестері және оны зерттеу әдістері

ЖОСПАР:

Статистика пәні , даму процестері және оны зерттеу әдістері .


1. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі статистиканың негізгі міндеттеріне не жатады .

2 . Стаистикалық органның ұйымдастырылу принциптерінің және оның негізін көрсетіңіз .

Статистикалық бақылау

3 . Статистикалық бақылаудың формалары және оған түсмініктеме беріңдер .
Статистикалық мәліметтерді жинақтау , топтау және кесте құру .

1 . Мәліметтерді жинақтау және оның түрлері .
2 . Топтаудың түрлері және негізгі міндеттері , деңгей аралығын анықтау .
3 . Қайта топтау және оның тәсілдері .

Нақты және қатысты шамалар . Статистикадағы графиктік әдіс .
1 . Нақтышама , оның мәні мен маңызы , түрлері , өлшем бірліктеріне түсініктеме беріңдер .
Статистика пәні және оны зерттеу әдістері .

Статистика пәні . Статистика қоғамдық құбылыстардың , процестің , өзгерістің көлемін , шамасын , деңгейін есептеу-санақ мәселелерін , өркендеп-дамудың қарқынын зерттейді . Мысалы , халықтың жалпы санын , оның жынысын , ұлттық құрамын , географиялық орналасу дәрежесін , кәсібі мен шаруашылық түрін зерттейді . Белгілі бір аумақтағы өндірілген өнімді , ұлттық табыс мөлшері , оның тұтынуға сақталған қорын , тасымалданған жүктің мөлшері мен санын тағы сол сияқты қоғамдық құбылыстардың сипатын анықтайды .
Статистика жеке ғылым ретінде құбылыстың , өзгерістің сан жөнінен қалыптасуының , өзгеруінің заңдылығын , олардың сапалық мәнімен байланыстыра зерттейді . Өнеркәсіп орнын дамыту мүмкіндігіне және ондағы еңбеккерлердің санына қарай жалақы қорына пайдаланылатын қаржы көлемін саралайды . Ғылыми-техникалықпен табиғи жағдаймен қатар жетілдірілген ғылыми-техникалық өндірістің тигізетін әсері белгілі . Агротехникалық шараны уақытында жүргізуімен жердің құнарлылығы және қолайлы ауа райы дақыл түсімділігін арттырады . Тиісті экологиялық норманы сақтамаған өнеркәсіп табиғатқа , қоршаған ортаға орасан зор зиян тигізеді Мәселен , өнеркәсіптен бөлінген дұрыс тазартылмаған улы қалдық ауаны , суды былғайды . Мұның әсері өсімдік әлеміне , жан-жануар дүниесіне өте үлкен зиян келтіреді . Осылайша статистиканың бір саласы құбылыстың шамасын , олардың тепе-теңдік қатынасын және өзгеру заңдылығын зерттейді . Қоғамдық өзгерістің табиғи және техникалық дамуын және ғылым мен техниканың жетілуінің қоғамдық өзгеріске қаншалықты ықпалы бар екенін анықтайды .
Басқаша айтсақ , статистика пәні халықты , экономикалық және табиғи жиынтықтарды зерттейді . Бұл жиынтықтардағы өзгерістердің бағытын , заңдылығын анықтау үшін оның көптеген бірліктерін немесе ғылыми қағида бойынша іріктеліп алынған өкілдерін зерттеуге қатыстыру керек .
        
        ЖОСПАР:
Статистика пәні , даму процестері және оны зерттеу әдістері .
1. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі статистиканың негізгі ... ... .
2 . ... ... ... ... және ... көрсетіңіз .
Статистикалық бақылау
3 . Статистикалық бақылаудың формалары және оған түсмініктеме беріңдер .
Статистикалық ... ... , ... және ... құру .
1 . ... жинақтау және оның түрлері .
2 . Топтаудың түрлері және негізгі міндеттері , ... ... ... .
3 . ... топтау және оның тәсілдері .
Нақты және қатысты шамалар . Статистикадағы графиктік әдіс .
1 . Нақтышама , оның мәні мен ... , ... , ... ... ... ... пәні және оны зерттеу әдістері .
Статистика пәні . Статистика ... ... , ... ... ... , ... , ... есептеу-санақ мәселелерін ,
өркендеп-дамудың қарқынын зерттейді . ... , ... ... ... , ... , ұлттық құрамын , географиялық орналасу дәрежесін , кәсібі мен
шаруашылық түрін зерттейді . ... бір ... ... ... ... ... ... , оның тұтынуға сақталған қорын , ... ... мен ... тағы сол сияқты қоғамдық құбылыстардың ... ... жеке ... ретінде құбылыстың , өзгерістің сан жөнінен
қалыптасуының , ... ... , ... ... ... зерттейді . Өнеркәсіп орнын дамыту мүмкіндігіне және ондағы
еңбеккерлердің санына қарай жалақы қорына ... ... ... . ... ... ... ... жетілдірілген
ғылыми-техникалық өндірістің тигізетін әсері белгілі . ... ... ... ... құнарлылығы және қолайлы ауа райы дақыл
түсімділігін ... . ... ... ... ... ... , қоршаған ортаға орасан зор зиян ... ... ... ... ... ... улы қалдық ауаны , суды ... ... ... ... ... , ... ... өте үлкен зиян
келтіреді . Осылайша статистиканың бір саласы құбылыстың шамасын , ... ... және ... ... зерттейді . ... ... және ... ... және ... мен техниканың
жетілуінің қоғамдық өзгеріске қаншалықты ықпалы бар екенін ... ... ... , ... пәні ... , ... және табиғи
жиынтықтарды зерттейді . Бұл жиынтықтардағы өзгерістердің ... ... ... үшін оның ... ... ... ғылыми қағида
бойынша іріктеліп ... ... ... ... ... . ... жағдай , кездейсоқтық әдіспен өте аз бірліктері талданса , одан
алынған көрсеткіш даму заңдылығын ... ... ... мүмкін .
Мысалы , Қазақстан Республикасында 1993 жылы туған әрбір 1000 ... 28,8 бір ... ... бала ... . Бұл , ... орай ... кеөрсеткіш . Ал бұл көрсеткіші бір аймақ бойынша ғана есептесек ... ... ... . Егер бір ... ... ... бала ... кетсе ,
керісінше туған жалғаз бала тірі болса , 0/1000 болады . Қорыта ... ... ... тән ... жасауға болмайды . Статистикалық зерттеу
құбылыс иесінің барынша көп бірліктерімен айналысады . ... ғана ... ... ... тән нышанды қасиетті тауып , заңдылықты анықтауға
болады Халықтың ұдай дамуын , экономиканың нарықтық ... ... ... ... ... ... ... де кең
пайдаланып , өрісін кеңейтті . Ықтималды ілім ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық тәжірибенің
өзгерістерін зерттеуде кең қолданылады . Әсіресе халықтың әл-ауқатын ... , ... ... , ... сапасын , қауіпсіздендіру ісін
зерттеуде статистика үлкен рөль атқарады . ... ... ... ... жері жоқ . ... ісінде бәсекенің
мөлшерін , қаржылық , ... ... ... және ... ... ... қолданылады . Сонымен қатар , статистикалық ... ... , ... , ... ... , спорт саласында да
пайдаланады .
Статистиканың жалпы ілімінің , ... ... ... ... ... ... мақсатқа пайдаланылады . Статистикалық
әдістер қарапайым және күрделі болып екі түрге бөлінеді . Бұл ... ... бар кез ... ... ... ... , күнделікті
тұрмыста көбірек пайдаланылатын статистиканың ... ... ... .
1 . ... ... мен зерттеу сатыларын түсіндір .
Әдістер өздерінің қолданылуына және бірінен соң бірі жалғасуына қарай үш
сатыға бөлінеді :
а ... ... , яғни ... ... ... ... мәліметтерді өздеріне тән ерекшелігіне қарай топтау , өңдеу ,
жинақтау
в .жинақталған , өңделген мәліметтерге талдау және қорытынды жасау
Осы көрсетілген ... ... ... ... ... ... деп аталады .
Статистикалық әдістеменің құрамына жалпылай және ... ... , ... ... ... ... ұғымдары кіреді .
Өмірдегі құбылыстың санын , оның сандық қатынасын зерттеу үшін ең әуелі
олар жайында мәлімет ... ... . ... ... ... ... ,
ұйым , мекеме үздіксіз жұмыс істеп тұрса ғана өнім , көрсетілген қызмет
заттай немесе ... ... ... ... . Өнім ... , ... кеткен жұмыс уақыты , шығарылған шығын ... , ... , ... , ... құны , оның ... ... мәліметтер
жинау қажет . Осындай мәліметтер жинауды статистикалық жалпылама байқау ... . ... ... ... халық санағын , темір жолдағы вагон
санағын келтіруге болады Жалпылама байқауда ... ... ... үшін , оны ... ғылыми тәртіппен өңдеу керек . ... ... ... .
2. Статистикалық жиын дегенді қалай түсінесін ?
Белгілі жердегі және уақыттағы ... ... ... көп бірлігін
статистикалық жиын деп ... ... ... ... ... ... тобын зерттеу арқылы ... ... ... ... ... ... бірлігіне – адам тұрғыдан , өнеркәсіптің бірлігіне – кәсіпорын ,
ауыл шаруашылығының ... ... , жеке ... иесі ... ... , кәсіпорынның , жеке ... ... ... ... құрайды . Статистикалық зерттеу мүддесінде жиынтық бірлігін (
немесе бірнешеуін ) тексеріп , статистикалық заңдылық жайында ... ... . ... , бір ... ... сабақ үлгерімін тексеріп ,
барлық топтың ... ... , ... ... ... жөнінде
тұжырым жасауға болмайды . Өйткені бір топ ... ... ... ... оқитынар болуы мүмкін . Зерттеу кезінде жасалған тұжырым ақиқат болуы
үшін жиынтықтың едәуірін кездейсоқ әдіспен іріктеу ... ... ... ... ... және оның ... .
1. ... экономикаға өту кезіндегі статистиканың негізгі міндеттеріне
не жатады ... , ТМД ... ... да ... ... , нарықтық қатынасқа Ұлттық
көшуі статистика мен есепке алуды ... ... ... ... етті .
экономикады қолданылатын статистикалық көрсеткіштердің жүйесін зерделеу ,
оларды ... ... ... , ... дамыған елдердің
жинақтаған практикалық тәжірибесін игеру , статистика мен есепке ... ... ... ... қажет болды . Осының барлығы
1992 жылы ... ... ... алу мен ... ... ... жүйесіне көшудің республикалық бағдарламасына негіз
болды .
Бірінші кезектегі және негіз қалаушы ... ... ... ... ... және ... , аса ... жалпы ішкі өнім ( ЖӨ ) болып табылатын ұлттық шоттар жүйесінің
( ҰШЖ ) ... ... ... , оған ... ... ... сипаттамасы мәртебесін беру көзделді .
Республиканың статистикалық органдары біршама қысқа мерзім ... мен ... ... ... ... ... қабылданған
әдіснамасына көшті , статистика органдарының техникалық базасын кешенді
жаңғыртуды ... етті .
2 . ... ... ... ... және ... ... .
Қазақстан Республикасында статистикалық жұмыс мына төмендегідей ұйымдастыру
және әдістемелік негізде жүргізіледі :
- жалпы мемлекеттік ... ... ... ... , статистика және
талдау жұмысы Экономика және сауда министірлігінің ... ... ... ... басқарылады ;
Статистикалық мәліметтерді жинау , талдау , біріңғай ережелер ... ... ... . ... ... ... мекемелермен тығыз байланысты . Министрліктерде ... , ... ... немесе бірнеше қызметкер бұл іспен
айналысады . Оны ведемстволық статистика деп атайды . ... ... ... ... ... іспен ... ... және ... ... Ұлттық статистика
агенттігі шұғылданады . Облыстарда , Алматы және ... ... ... , ол ... ... , ... – статистика
инспектурасы немесе есептеу орындары статистикалық іспен ... ... ... ... статистика агенттігінің негізгі міндеттері
мыналар :
- ... ... ... ... және оның ... мәселелерін шешу ;
- статистикалық есептемелерді жинаудың , оның мәліметтерін ... ... ... ... және ... ... ... және оған тиісті шара қолдану ;
Мемелкет органына және ... , ... ... ... , ... және ... ... орындалуы
, еліміз экономикасының және мәдениетінің дамуы жөнінде , халық тұрмысының
жағдайы , халық шаруашылығына ғылымның және ... ... ... , адам ... , материалдық және қаржылық мүмкіншілктерін
пайдалану жөнінде ... ... , ... ... ... ... ... ;
- статистикалық ақпаратты , мәліметтерді жан-жақты талдау оларды пайдалана
отырып , халық шаруашылығының әр түрлі есептік теңдестіктерін , әр ... ... ... ; ... ... ... , есептік
статистикалық жұмысты машина арқылы жүргізу , оны ұдайы ... ... . ... әлеуметтік , экономикалық даму ... ... , ... ... бұқарға , оқырмандарға әдейілеп шығарылатын
әр түрлі жинақтар , газеттер және ... ... ... . ... республика , аймақ , аудан деңгейінде ресми түрде әр түрлі
көлемде , ... ... ... ақпараттар жарияланып тұрады .
Әдетте , жыл , ... , ай , ... ... ... ... дамуын сипаттайтын мәліметтер жарияланады .
Қазақстан Республикасының халық шаруашылық , ... ... ... , ... ... ... ... сияқты
мәліметтер жарияланып тұрады .
Кеңес уақыты кезінде елімізде , әсіресе , облыстар және халық ... ... өте аз ... ... ... ... өсіңкілік
қатармен қатысты шамада беріліп , ... ... . ... бері ... ... ... ие бола ... .
Үстіміздегі статистика жылында жылнамалықтардан басқа еліміздің өнеркәсібі
, ауыл шаруашылығы , ... ... , ... саудасы , еңбек және еңбек
қоры , демографиялық жылнама , ... шот ... , баға ... ... ... .
2 ... есеп жүйесі және стаистика туралы түсініктеме беріңдер .
Бақылауға қажетті мәліметтерді кәсіпорындардың ұйымдар мен ... ... , ... әр ... ... ... арқылы , яғни
оперативті жедел , ... есеп беру ... ... ... ... және ... ... .
Оперативті жедел немесе оперативті техникалық есеп .
Оперативті жедел немесе ... ... ... ... ...... , ... бөліктері мен цехтарында ... ... ... бақылау жасау үшін жүргізіледі .
Бухгалтерлік есептің бұл түрі барлық кәсіпорындардың ... ... ... . Бухгалтерлік есеп бухгалтерлік есеп арқылы барлық
кәсіпорындар ... ақша ... ... ... ... ... , ... шығындар мен пайдалануын еңбек ақы мөлшерін
кіріс пен шығыс және тағы ... ... ... есебі жүргізіледі .
Бухгалтерлік есептің негізгі мақсаты – жүйелі түрде біріңғай ережелер мен
әдістерді қолдана отырып , ... ... ... ... . ... ... ... көрсеткіштерді өз ішінде қолданады
және сол арқылы белгілі бір шешім қабылдайды . Есептің бұл ... ... ... – бухгалтерлік баланс , тікеу , бағалау , калкуляциялау .
Статистикалық есеп – бұл есепте ... ... ... ... ... процестердің барлық сандық көрсеткіштер мен ... ... ... , жинақталады , өздеріне тән белгілеріне қарай топталады
және оған ... ... . ... есеп ... ... ... есептер арқылы құжат бойынша жинақталады . ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері бар .
Олар : мәліметтерді жинау , ... , өңду , ... және ... қатысты
орташа шамалармен бірге индекстік , баланстық , копеляциялық , ... ... ... ... ... ... ... түсінесің ?
Статистикалық бақылау деп – қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... ... ... ала жасалынған бағдарлама
бойынша ғылыми ұйымдастырылған жүйе тіркеу , жинау тәсілін айтады .
Бақылау – статистикалық ... ... ... . ... , зат ... ... ... кезеңінде жиналады . Одан ол мәлімет жинақталады ,
өңделеді , талданады , зерттеледі , қорытынды ... , ... ... деп ... , ... болжам да жасалынады . Қазіргі статистикалық
тәжірибеде байаудың әр түрлі тәсілі , жолы бар ... ... ... ... және бақылауға жиынтық бірлікті
қамту тұрғысынан екіге бөлінеді . Бақылау жүргізудің ... ... ... ) , ... және бір ... ... үш ... бөлінеді .
Үзіліссіз ағымды байқауда туындаған құбылыс күнбе-күн , әрдайым , әрқашан ,
үнемі тұрақты жүргізіледі . Мысалы , кәсіпорында ... өнім , ... ... , ... есеп ... , туу мен ... , ... ,
айырылысу үнемі бақылауға , тіркеуге , есепке алынып отырады . ... ... ... ... ... жүргізіледі . Мысалы ,
қоймадағы ... ... ... ... . ... ... семесрт сайын сараптау байқаудың осы түріне жатады .
2. Статистикалық бақылаудың бағдарламасы мен ... ... ... ... жататын құбылыстың тіркелуге тиісті нышанының тізбегі байқаудың
бағдарламасы ... ... . ... ... ... үшін ... негізін терең білу қажет . Бақылау бағдарламасы зерттеудің алдына
қойылған ... , ... ... ... тығыз байланысты ... ... ... ... ... кіргені шарт .
Бақылау бағдарламасының өзіндік негізгі нышаны болады . Оған қоса ... ... ... . Ол екі ... ... ... – тану нышаны ( белгілері ) Екіншісі – ... ... ... ... ... ... жеке ... кіреді . Мысалы ,
нышанның аты -жөні , тұрағы , кәсіпорынның атауы , оның қай ... ... ... бағынатыны , тағы басқа ... тану ... ... ... тану белгілері ... ... , ... ... түскен қателерді жөндеу үшін керек .
Әлеуметтік зерттеу бойынша жүргізілген сауал иесінің аты-жөні көрсетілмейді
.
Сауал есептен тыс қалмауы немесе екі рет ... үшін ... ... ... ... ... мәліметтің дұрыстығын анықтауға пайдаланады .
Мысал , халық санағының бағдарламасында адам жасы , ... , ... саны ... жасы , ... ... ... бар . Бұл ... белгісінің де , бақылау нышанының да міндетін атқарады . ... ... ... ... , жинақтауға жеңіл болуы шарт . Ол
үшін ... ... ... ... ... код ... . Сауал-жауап бірнеше
түрлі болса , шартты белгі қолданылады .
Мұны санды жауап деуге ... . ... жас ... жөнінде сұраққа нақты
толған жасы қойылады . ... ... ... ... де сан ... . Белгілі бір сауалға жауап балама жауап болса, « ия » немесе «
жоқ » деп жазасыз .
Сауалға жауап әр ... ... ... , олар ... . ... ... үшін және ... үшін жауаптың нөмірленген нұсқасы беріледі .
Мұнда керекті нөмірді белгілейсің .
Бақылаудың бағдарламасын жасау – жауапты және ... іс . Ол ... ... ... ... ... бере ... болуы керек . Мысалы ,
халық санағының бағдарламасы ... ... ... ... керек
деректер жиналуын қамтамасыз ету керек . Әсіресе , ... ... көш ... ... ... ... ... қарекет
жасайтыны , күн көрісінің көзі жайында , ... ... ... ... ... жөн ... бағдарламасын жасағанда шетелдің , әсіресе ... ... ... ... зерттеп , оны біздің жағдайымызға сәйкестендіріп
пайдаланған жөн . Бақылаудың құралына керек-жарақ , ... ... . ...... ... ... ( анкета ) жатады . Бланктің бір бағанасына
санақ бағдарламасындағы сұрақтар ... , ... ... ... орын қалдырылады . ... ... ... тану ... .
Бақылау сұрағы толтырма парақ немесе толтырма тізбек түрінде болады .
Бақылау сұрағынан ... ... ... шарт . Бұл ... ... беріледі немесе бланктің екінші бетінде беріледі .
Байқылау жүргізер алдында оның ... , не үшін ... ... , ... ... ... , оның орны , байқылау бірлігі
анықталады .
Тәжірибе тұсында байқылау жататын ... ... ... ... , жүргізілетін аумақты және уақытты алдын-ала белгілеу .
Тіркелеуге арналатын құбылыс нышанының біреуі бақылау бірлігі деп ... ... ... ... ... құбылысын құрайды . ... ... үшін оның ... белгілеу қажет аса маңызды . Бақылау
шегінің құбылысының шегін белгілеу үшін ... ... ... анықтап алу қажет . Бақылау бірлігігін белгілеу – бақылауға жататын
жиынтық құрамына және ... ... ... мақсатына тығыз байланысты .
Мысалы , өнеркәсіпті зерттеу керек болса , кәсіпорындар бақылаудың бірлігі
болып табылады . Ауыл ... ... ... ... ... , бақылау бірлігіне бақылау ұжымдық , жеке шаруашылық алынады .
Еңбек өнімділігін немесе жалақының шамасын , даму ... ... ... , ... ... ... еңбеккер алынады .
Байқаудың бірлігі кейде бір емес , бірнещеу ... ... . ... , ... жүргізгенде байқау бірлігі ретінде отбасы және жеке тұрғын алынады
. Шаруа шаруашылығы – кәсіпорын , ұйым , ... ... ... жатады .
Бақылау нысанын анықтау үшін зерттелетін ... ... ... ... білу білу керек . Бақылау нысанын анықтау үш тұрғыдан жүргізілуі
керек .
Бірінші мағынасы , мәні , ... ... ... ... ... ... мағынасы – қай аумақта .
Үшінші – қай уақытта ( мезгілде ) нысан тіркелуі керек .
Бауқылау кезінде ... ... ... ... көңіл бөлінуі қажет .
Мәселен , темір жолды байқылауға жататын құбылыс ... ... , ... ... ... ... ... басқа саласына жатады .
Мұндайды негізгі ерекшелігіне , нышанына қарай тиісті ... ... ... ... , ... ... ... заң бойынша кімнің сайлауға құқығы бар
? Қазақстанның 18 жасқа толған , сот ... ... ... , өз ... айырылмаған азамат сайлауға құқығы бар . Келтірілген екі нышан
сайлау құбылысының ... ... ... . Мұнда 18 жас нышанның төменгі
шегі болып табылады . мұны шектеме деп атайды . ... ... үшін одан ... оның қай ... байқылау бірлігінің тараған жерін
түгел қамту қажет .
Жиналуға жататын құбылыстың болған уақытын бақылау уақыты деп ... ... ... деп оны жүргізетін уақытты , басқаша айтқанда , құбылысты
тіркейтін уақытты айтады . Саны , ... ... ... тұратын нышан иесінің
бірлігін байқау үшін арнайы бір мезгіл белгіленеді .Оны ... ... ... деп ... .
3 . Статистикалық бақылаудың формалары және оған түсмініктеме беріңдер .
4 . Статистикалық бақылаудың ... мен ... не ... ... ... ... :
1. Жаппай бақылау кезінде зерттелуге жататын жиынтық бірліктері толығымен
тіркеуге ... .
2 . ... ... ... ... ... бірліктерінің белгілі
бір бөліктері ғана қамтылады .
5 . Бақылау кезінде жіберілетін ... мен ... ... ... ... байқауға жататын құбылыс сан қырлы , мәні –мазмұны күрделі
өзара қытынасы , ... мол ... іс . ... , оны ... ... ... , жиналған мәліметтің дұрыстығын , дәлелдігін
әрқашан тексеруді керек етеді .
Байқаудың ... ... ... ... ... ... ... . Бұл үшін бақылау алынатын кәсіпорынның , ұжымның
мекеменің тізбегін « ... ... ... , ұйым тізі ... » тізбекпен салыстыру керек . Әлеуметік ішінара ... ... әр ... себеппен кірмей қалған бірліктің орнына
кіретін кәсіпорынның , ұйымның ... ... ... ... . ... зерттелінетін құбылыстың құрамын бас құрамынан өзгеріп кетпеуі үшін
жасалынады . ... ... ... , ... және ... ... және ... байқылауға бірнеше рет
алынбауын , жиналынған ... ... ... ... немесе
екінші рет қатыстырылмауын бақылау керек . Бақылау мәліметтерін тексерудің
екінші сатысы үлгі қағазды толық толтырылған ... ... ... ... ... ... ... тексеріледі . Бұл тексеруде
тіркелген мәліметтің ... , ... ... . Есепті , ішінара
байқаудағы үлгі ... ... ... ... ... ... кезінде
жіберілген қате деп атайды . Тексеруде бұл қатені табу үшін оның ... жөн . ... ... ... ... әр түрі ... . Тіркеу қатесін кездейсоқ қате және әдейі қате деп екіге
бөлінеді .
Бұл ... ... ... және ... ... ... ... әр
түрлі .
Екі топатағы қатенің туындау сеьеьін екі түрге бөлуге болады . Біріншісі
қойылған ... ... ... дұрыс болмауы , аспаптың тіркелуге
жататын нышанды дұрыс ... , есеп ... қате ... ... ... ... себебінің екінші түрі байқау тіркеушісінің айтылған ... ... , есеп ... мәліметті немесе аспаптағы мәліметті дұрыс
жазбауы жатады ... қате ... ... ... , ... жазу , ... ... алу сияқьы себептен туындайды . Бұл қатенің белгілі бір бағыты
болмайды . Көп ... ... және ... тұжырымға оның
оншалықты әсері бола қоймайды . Әдейі қате ... ... ... . Бұл қате белгілі бір мүдде үшін қасақан жасалынады . Қасақан
жасалынғандықтан оның мақсаты бар , ... ... ... ... , көрсеткіштің дәлелдігін бұзады . ... ... ... . ... мысалға , салықты неғұрлым аз төйлеу үшін ... ... ұйым , жеке адам өз ... ... көрсетуі жатады .
Әдейі жіберілген қатені әшкереліп , уақытында түзеті үшін шара қолдану
қажет . Ол үшін ... ... ... ... , оны ... және қисынына қарай тексеру керек . Бұл жолдың жиынтығын ... ... ... ... ... . ... тексеру қолда бар
мәліметтер бойынша қатенің шамасын анықтайды .
Қисынды тексеру мәліметтердің , ... ... ... ... , санақ мәліметінде адамның жасы , білімі , үйлі-баранды жайы ... ... ... . Егер адам 9 ... десе ол ... ... , 6 ... баланың орта білімі болуы қисынға симайды . ... не жасы , не ... ... ... қате ... ой-
қисынынан көрініп тұрады . ... ... көшу , ... бір ... ... ... , бұрынғы жаппай есеп беру тәртібі
өзгеруі кезінде әдейі қате ... ... . ... қала ішінде жолоушы тасу
биыл былтырғыға қарағанда үш есе ... ... деу ... симайтыны анық .
Оны жан-жақты тексеру қажет .
Жалақы , зейнетақы қоры өспей тұрып , ... ... ... өсіп ... ойға ... ... .
Немесе қала көлігінің жартысы жекешелендірілгеннен кейін оның ... ... ... ... деу қисынға келмейді , тек серуді керек етеді ... ... ... маманның білім дәрежесінің жоғары болуын, ... ... ... білуін қажет етеді .
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтау .
1 . Мәліметтерді жинақтау және оның түрлері .
Статистикалық ... ... ... ... , ... ... оны жинақтап , белгілі ережеге сәйкес реттеу ... . ... ... ... ... сатысы .
Статистикалық байқаудың реттендірілмеген мәліметтері аса маңызды емес .
Мысалы , ... ... ... әр ... жынысы , жасы , ұлты ,білімі
тағы да ... ... ... . Бұл ... бір ғана ... . Жеке ... ... тұжырым жасауға болмайды . Сондықтан
, санақтың мәліметін жинақтап , санақ халықтың санын , ... , ... ... ... ... . ... , ... арқылы
құбылыстың мәнін , мазмұнын өзгерту заңдылығын сипаттайтын статистикалық
көрсеткіштер туындайды . ... ... ... ... ... ... ... саралайтын өзге сапалы көрсеткіш
алынады . Жинақтау бағдарлама бойынша ... . ... ... ... ... кең ... ... көрсеткіш алу үшін байқау
мәліметін ғылыми негізде топтап , ... ... ... ... .
2 . ... ... және негізгі міндеттері , деңгей аралығын анықтау .
Жиналған статистикалық мәліметтерді топтау дегеніміз – бір немесе бірнеше
маңызды нышанына ... ... ... және сандық дәрежесі тұрғысынан
біртекті бөліктерге бөлу . ... ... ... ... топтау әдісі деп
аталынады . Статистика ... ... әр ... ... ... . ... айтқанда , бірлік - әр түрлі қасиетке ие . Мысалы ... ... ... бірлігі ретінде біпрнеше нышанымен
сипатталынады . Еңбеккерлер жынысына , ... , ... мен ... ... , жұмыс атқаратын орны ( өндіріс саласы ) , ... ... ... . Бұл ... әр ... әр ... болады .
Сондықтан , оны өзгермелі нышан деп ... ... ... сапалы және
санды түрі болады . Еңбеккердің жұмыс істейтін ... , ... , ... ... ... да ... ( атрибутиктік ) қасиеті деп аталынады
.
Жұмысшының алатын жалақысы , ... ... ... саны , мамандық
дәрежесі сан жағынан өзгеріп отырады . Мұны ... ... деп ... ... сапалық және сандық өзгеруі топтаудың негізі болып табылады . Ол
топтау нышаны деп аталады . ... ... ... ... ... мәліметті талдау үшін ретке келтіріп , өзгермелі маңызда ... ... ... . ... статистикалыө мәліметті зерттеудің алғашқы
сатысы болып табылады .
Топтау өзінің міндеті сай үлгілі ( ... ) , ... және ... , үш ... ... ... ... жалпы жиынтық арасынан әлеуметтік-экономикалық жағынан бір-
біріне жақын бөліктерін саралауға қолданылады .
Жалпы жиынтықтың құрамын белгіленген ... ... ... ... ... ... ... нашандырының өзара қатынасын саралау үшін жүргізілетін ... ( ... ) топ деп ... ... ... топтау түрлері таза түрінде аз ... ... ... ... түрлері қатарласа қолданылып жатады . Басқаша
айтқанда , топтау кезінде құбылыстың ... жайы ... және ... қатынасы бір-біріне тәуелділігі қатар
сарапталынады .
Бір ғана нышан арқылы ... ... ... деп , ... ... бойынша топталынса құрама топтау деп аталынады.
Үлгілі топтаудың қоғамдық қарым-қатынастардың өзгерісін сипаттауда ... ... ... халық шаруашылығндағы еңбеккерлердің экономика
салаларына таралуы нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... көшуге байланысты Қазақстан Республикасындағы
еңбеккерлердің , оның ішінде ... ... ... ... екі
жылда екі еседен артық кеміген . Жаңадан пайда болып , аяғынан тік ... ... , жеке ... ... ... ... саны үш еседен артық өскен .
Құбылыстың құрамдық бөліктерінің ... ... ... ... . ... , ... жыныстық , сауаттылық дәрежесі , ұлттық ,
жас шамасы , ... ... , ... атқарған жылының шамасы тұрғысынан
құрамы осы топтау арқылы сипатталады .
Қоғамдық құбылыс құрамының өзгеруі құбылыстың даму заңдылығына байланысты .
Мысалы ... ... даму қала ... ... әсер етеді .
Халықтың тұрмыс жағдайының нашарлау сатуға түскен өзге тауарларға қарағанда
тамақ ... ... өтіп ... ... .
3 . ... топтау және оның тәсілдері .
Қайта топтау дегеніміз қолда бар ... ... ... жаңа сапалы
топ құрау немесе бір – ... ... ... ... топ ... үшін
қайта топтау . Түсінікіті болу үшін мысал келтірейік .
Екі темір жол кәсіпорны негізгі қор тұрғысынан төмендегідей ... ... және ... ... ... ... ... топтың негізіне алынған негізгі қордың аралық шамасы
әр түрлі ... , ... жол ... ... болмайды .
Салыстыру үшін екі жылдың негізгі қорын біркелкі аралыққа келтіріп , ... ... . ... қор ... өнім ... ... ... анығыра
көрсету үшін топтау негізіне алынатын негізгі қордың шамасын ( ... ... ... ... 10 млн. ... ... , 2-топ – 10 -25 ; 3-топ – 25-50 ; 4-топ ... млн. теңгеден жоғары .
Топтаудың сандық аралығын анықтағаннан кейін есептеуге ... . ... ... ... 5 және 1 ( 5+11 =16 ) , ал өнім ... 2 және
5 ( 2+5 =7 ) кіреді .
2-топқа осы жолдағы ... 20 және 28 / 2 ( 20+14 =34 ) ... , ... ... 15 және 26 / 2 ( 15+18 =28 ) ... . Есептеу осыайша
жүргізіледі . Түсініктілеу болу үшін есептеуді кесте түрінде келтірейік .
4 . Статистикалық ... құру ... мен оның ... бөлшектеріне
сипаттама беріңдер .
Статистикалық кесте дегеніміз – сандық мәліметтерді ... ... ... ... ... , ... жариялап көрсетудің бірнеше жолы бар .
Бірінші рет кестенің дамуы мен ... ... ... ... орыстың
географы және статистигі И .К . ... . Ол 1727 жылы ... ... ... ... ... ... облыстың және мемлекеттің жеке
сандық көрсеткішін кесте түрінде көрсете ... . ... ... мен ... ... ... .
Статистикалық кесте деп көлденең және тігінен созылған ... ... ... ... ... ... ... сызықты – жол , ал тігінен сызылған сызылған сызықты
бағана ... ... де жол мен ... сансыз мәліметтер арқылы тек ... ... , онда ол ... ... ... ( ... ... табылады . Ал үлгіден осы жазылған сөзді алып ... онда ... тор ... ... ... болып қалады . Статистикалық кестенің
бастауышы дегеніміз- зерттелетін объектіні , ... ... ... ... оның ... ... .
Статистикалық кестенің баяндауышы дегеніміз – зерттеліп ... ... ... ... ... ... мазмұндалуы.
Егер де бастауыштың көрсеткіштері баяндауыштан көп болатын болса, онда
олардың орындарын ауыстыруға яғни , ... ... , ... ... ... . ... жағдайда бастауыштың көрсеткіштерін бір
бетте көрсете ... ... ... ... ... ... жай , ... , күрделі
болып үшке бөлінеді .
Жай кестелік бастауыш бір ғана белгі ... ... , ... ,
құбылыстар , объектілер аттары көрсетілсе , ондайларды жай кесте дейміз .
Жай ... үш түрі бар : ... ... 3.Хронологиялық
Топтық кесте - кесте бастауышы топталған белгінің негізінде ... , оны ... ... деп ... . Яғни , топтық кесте берілген
көрсеткіштерге топтастыру әдісін қолдану арқылы жасалады .
Құрама кесте . ... ... ... ... ... ... одан көп ... бойынша топталып , ал әр топ өзара тағы ... ... жеке ... бөлінеді .
Кестеде құрастырудың өзіне тән ерекшеліктері :
Кестенің жоғарғы жағында оның нақты аты жазылып , бастауыш пен ... ... ... , яғни ... ... беру қажет . Бірақ , жолдарда ,
бағанада көрсетілген көрсеткіштердің қай уақытта , қай ... ... ... ... тиіс . Егер ... ... жазғанда бір өлшемнің ... ... , онда оны ... ... ... ... ... жазуға
болады , ал өлшем бірліктері әр түрлі болатын болса , онда оларды кестенің
бастауышынан ... ... бір ... ... ... ... кестенің бағаналары көп болатын болса , онда бастауышты
әріппен , ал ... ... ... ... ... көрсетілген шартты белгілер . « - » - ... жоқ « ..» - ... « 0,0 » - аз шама « X » - ... тор ... , x ... .
Берілген сандық көрсеткіштерді бүтін санға айналдыруы тура келсе , онда ол
барлық жолдар мен ... ... болу ... есептелген мәліметтер болса , онда түсіндірме , ал ... ... үшін ... ... туралы сілтеме ескертпе берілу тиіс .
Нақты және қатысты шамалар . Статистикадағы графиктік әдіс .
1 . ... , оның мәні мен ... , ... , ... ... ... .
Жеке топтарды немесе барлық жиынтықтарды бүтіндей сипаттайтын сандық мәндер
– қортындылаушы көрсеткіштер деп ... . Осы ... ... ... ... ... ( ... ), қатысты және орташа шамалар
арқылы ... ... ... ... деп – ... ... мен
процестердің ... бір ... және ... ... , көлемін , аумағын
, деңгейін сипаттайтын сандық көрсеткіштер .
Нақты шамалар өздерінің сандық көрсеткіштердің қолдауына қарай жеке ... ... ... ... ... ... . Жалпы нақты ... ... , ... ... ... ... . ... әлеуметтік экономикалық қоғамдық құбылыстар мен процестің табиғи
негізін белгілейді . ... ... ... ... ... сандар болып
келеді және оны табиғи , еңбек және ... ... ... ... есептейді . Табиғи өлшем бірлігі сол қарастырылып отырған ... ... ... тән ... ... ... ... қолданылған
өлшем бірліктері . Оған : салмақ , көлем , ... тағы да ... ... ... қоса , ... өлшем бірліктері қолданылады . Оған өзінің
қолданылуы жағынан бірдей , ал ... ... әр ... ... ,
заттарды бір өлшемге ... ... ... ... ... ... . Оны есептеу кезінде арнайы коэфиценттер жүйесі қолданылады
.
Еңбек өлшем бірліктері - өнім ... және ... ... ... ... ... ... арналған . Ол адам сағат , адам күн ... жыл ... ... ... ... .
Ақшалай өлшем бірліктері -өндірілген өнімнің өзіндік құнын еңбек ақы
көлемін , таза пада мен ... , банк ... ... және тағы да
басқалары көрсеткіштерді жинақтау үшін қолданылады .
2 . ... шама , оның мәні мен ... , ... , ... ... ... шамалар – қоғамдық өмірдегі әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың
сандық қатынасының мөлшерін көрсететін көрсеткішті ... . ... ... ... ... түрі ... саналады . Себебі оның
нәтижесінде ... шама ... ... , ... жасауға толық
мүмкіндік толады . Қатысты шамаларды есептеуге ... ... екі ... қатынасы қарастырылады және ол екі көрсеткішті біріне-бірін ... ... . ... бөлшектің бөлімінсалыстыру негізгі немесе
базалық шама деп , ал ... ... шама деп ... . ... ... шамалар әлеуметтік-экономикалық құбылыстар мен
процестерді бір-бірімен салыстыру ... ... ... , ... ... анықтаға , талдауға мүмкіндік береді және сол ... ... ... мәне мен ... ... бірнеше түрге бөледі :
жоспардың орындалуы , ... ... , ... ( ... )
құрылымдық , үйлесімдік , үндемелік , салыстырмалық , дәрежелік ... ... және ... | ... ... |
1. Орташа шаманың мәні мен маңызы және оның негізгі қасиеттері
Орташа шама дегеніміз – ... ... ... ... ... ... сандық сипаттамасы . Орташа шаманы есептегенде
ауытқуы өздігінен жойылады . ... шама ... ...... ... есептелсе – топтық болады. Құбылыс әр түрлі нышанға ие , ... ... ... үшін әр ... ... ... орташа шама
анықталған жөн . Оны орташа шаманың жүйесі деп атайды .
2 . Статистикада орташа ... ... түрі ... ... ... ... ... түрі қолданылады .
Орташа шаманың түрлері :
1. Арифметикалық орташа шама X = ∑ X / n
2. ... ... шама X = n / ∑ ∙ 1 / x
3. ... орташа шама X = √∑ x² / n
4. ... ... шама ⁿ √ x¹ ∙ x² ∙ x³ ∙ ... - ... - ... саны
x - орташа шама есептелінетін нышын шамасы
3 . Арифметикалық орташа шама , оның түрлері және қолданылуын түсіндір
Арифметикалық және үйлесімдік ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша есептелген қорытындылаушы көрсеткіштер болып
саналады . Бірақ , статистикада осы өзгермелі ... ... ... , ... ... ... ... – құрылымдық орта ... . Оған ... мода мен ... .
4 . ... ... шама , оның ... және ... қолданылуын
түсіндір .
5 . Мода мен медиананың анықтамасын және есептеу жолдарын , қолданылуын
түсіндір . Мода ...... ... ... ең ... белгінің үлкен шамасы , яғни өзгермелі сандық қатарда жиіліктің
үлкен мәні жатқан белгіні ... . Егер ... ... ... сан ... ... болса , онда сол берілген белгінің ... ... мәні ... ... – мода ... ... . ... қатар
белгілері бүтін сан емес , ... ... ... ... , онда
алдымен ең үлкен жиілік мәні бар қатарды анықтаймыз , содан ... ... ... ... ... . Ол модалық қатардың үлкен мәнінен
кіші мәнінен ... тең ... . ... , 100 ... ... ... ақы ... 2514 тенге ге тең болды , яғни бұл жиілігі ең ... ... ... ұғым .
Медиана деп , статистикалық өзгермелі қатардың ортасында жатқан ... . ... ... ... ... етіп ... бөледі және
оның екі жағында жатқан ... ... ... ... болады . Егер
статистикалық қатарлардың белгісі бүтін сан шамасында ... ... ... ... ... үшін белгінің рет санына бірді қойып , одан шыққан
қосындыны екіге бөлеміз . М = n +1 / 2
6 . ... ... ... ... және ... не жатады.
Өзгерменің көрсеткіштері туралы түсінік Өзгерме тәсілі . ... деп - ... бір ... ... ... ... ... болған сандық өзгерісті айтады . Сонымен қатар мұны белгілі бір сан
мөлшерінің өзгермелігі , құбылмалығы деп ... ... ... ... деп – ... сандық қатардың негізгі
көрсеткіштердің ... ең жай ... ... , яғни белгілердің бір бірінен
сандық шамамен қаншаға ... ... ... .

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық теория пәні және оның зерттеу әдістері5 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Ботаникалық ресурстану ғылымы және оның ғылымдар жүйесіндегі орны6 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Статистика туралы түсінік және ғылыми міндеттері мен мақсаттары. Сұрақ-жауап түрінде15 бет
Құқық негіздері пәні, әдістері және жүйесі7 бет
Бастауыш мектептегі оқу-тәрбие жұмысында таным процесін дамыту44 бет
Психологтың мектепке даярлық тобындағы балалармен жүргізілетін жұмысы3 бет
Технологиялық карта құрастыру жұмыстары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь