Статистика пәні, даму процестері және оны зерттеу әдістері

ЖОСПАР:

Статистика пәні , даму процестері және оны зерттеу әдістері .


1. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі статистиканың негізгі міндеттеріне не жатады .

2 . Стаистикалық органның ұйымдастырылу принциптерінің және оның негізін көрсетіңіз .

Статистикалық бақылау

3 . Статистикалық бақылаудың формалары және оған түсмініктеме беріңдер .
Статистикалық мәліметтерді жинақтау , топтау және кесте құру .

1 . Мәліметтерді жинақтау және оның түрлері .
2 . Топтаудың түрлері және негізгі міндеттері , деңгей аралығын анықтау .
3 . Қайта топтау және оның тәсілдері .

Нақты және қатысты шамалар . Статистикадағы графиктік әдіс .
1 . Нақтышама , оның мәні мен маңызы , түрлері , өлшем бірліктеріне түсініктеме беріңдер .
Статистика пәні және оны зерттеу әдістері .

Статистика пәні . Статистика қоғамдық құбылыстардың , процестің , өзгерістің көлемін , шамасын , деңгейін есептеу-санақ мәселелерін , өркендеп-дамудың қарқынын зерттейді . Мысалы , халықтың жалпы санын , оның жынысын , ұлттық құрамын , географиялық орналасу дәрежесін , кәсібі мен шаруашылық түрін зерттейді . Белгілі бір аумақтағы өндірілген өнімді , ұлттық табыс мөлшері , оның тұтынуға сақталған қорын , тасымалданған жүктің мөлшері мен санын тағы сол сияқты қоғамдық құбылыстардың сипатын анықтайды .
Статистика жеке ғылым ретінде құбылыстың , өзгерістің сан жөнінен қалыптасуының , өзгеруінің заңдылығын , олардың сапалық мәнімен байланыстыра зерттейді . Өнеркәсіп орнын дамыту мүмкіндігіне және ондағы еңбеккерлердің санына қарай жалақы қорына пайдаланылатын қаржы көлемін саралайды . Ғылыми-техникалықпен табиғи жағдаймен қатар жетілдірілген ғылыми-техникалық өндірістің тигізетін әсері белгілі . Агротехникалық шараны уақытында жүргізуімен жердің құнарлылығы және қолайлы ауа райы дақыл түсімділігін арттырады . Тиісті экологиялық норманы сақтамаған өнеркәсіп табиғатқа , қоршаған ортаға орасан зор зиян тигізеді Мәселен , өнеркәсіптен бөлінген дұрыс тазартылмаған улы қалдық ауаны , суды былғайды . Мұның әсері өсімдік әлеміне , жан-жануар дүниесіне өте үлкен зиян келтіреді . Осылайша статистиканың бір саласы құбылыстың шамасын , олардың тепе-теңдік қатынасын және өзгеру заңдылығын зерттейді . Қоғамдық өзгерістің табиғи және техникалық дамуын және ғылым мен техниканың жетілуінің қоғамдық өзгеріске қаншалықты ықпалы бар екенін анықтайды .
Басқаша айтсақ , статистика пәні халықты , экономикалық және табиғи жиынтықтарды зерттейді . Бұл жиынтықтардағы өзгерістердің бағытын , заңдылығын анықтау үшін оның көптеген бірліктерін немесе ғылыми қағида бойынша іріктеліп алынған өкілдерін зерттеуге қатыстыру керек .
        
        ЖОСПАР:
Статистика пәні , даму процестері және оны зерттеу әдістері .
1. Нарықтық экономикаға өту кезіндегі статистиканың негізгі ... ... .
2 . ... ... ... ... және ... көрсетіңіз .
Статистикалық бақылау
3 . Статистикалық бақылаудың формалары және оған түсмініктеме беріңдер .
Статистикалық ... ... , ... және ... құру .
1 . ... жинақтау және оның түрлері .
2 . Топтаудың түрлері және негізгі міндеттері , ... ... ... .
3 . ... топтау және оның тәсілдері .
Нақты және қатысты шамалар . Статистикадағы графиктік әдіс .
1 . Нақтышама , оның мәні мен ... , ... , ... ... ... ... пәні және оны зерттеу әдістері .
Статистика пәні . Статистика ... ... , ... ... ... , ... , ... есептеу-санақ мәселелерін ,
өркендеп-дамудың қарқынын зерттейді . ... , ... ... ... , ... , ұлттық құрамын , географиялық орналасу дәрежесін , кәсібі мен
шаруашылық түрін зерттейді . ... бір ... ... ... ... ... ... , оның тұтынуға сақталған қорын , ... ... мен ... тағы сол сияқты қоғамдық құбылыстардың ... ... жеке ... ретінде құбылыстың , өзгерістің сан жөнінен
қалыптасуының , ... ... , ... ... ... зерттейді . Өнеркәсіп орнын дамыту мүмкіндігіне және ондағы
еңбеккерлердің санына қарай жалақы қорына ... ... ... . ... ... ... ... жетілдірілген
ғылыми-техникалық өндірістің тигізетін әсері белгілі . ... ... ... ... құнарлылығы және қолайлы ауа райы дақыл
түсімділігін ... . ... ... ... ... ... , қоршаған ортаға орасан зор зиян ... ... ... ... ... ... улы қалдық ауаны , суды ... ... ... ... ... , ... ... өте үлкен зиян
келтіреді . Осылайша статистиканың бір саласы құбылыстың шамасын , ... ... және ... ... зерттейді . ... ... және ... ... және ... мен техниканың
жетілуінің қоғамдық өзгеріске қаншалықты ықпалы бар екенін ... ... ... , ... пәні ... , ... және табиғи
жиынтықтарды зерттейді . Бұл жиынтықтардағы өзгерістердің ... ... ... үшін оның ... ... ... ғылыми қағида
бойынша іріктеліп ... ... ... ... ... . ... жағдай , кездейсоқтық әдіспен өте аз бірліктері талданса , одан
алынған көрсеткіш даму заңдылығын ... ... ... мүмкін .
Мысалы , Қазақстан Республикасында 1993 жылы туған әрбір 1000 ... 28,8 бір ... ... бала ... . Бұл , ... орай ... кеөрсеткіш . Ал бұл көрсеткіші бір аймақ бойынша ғана есептесек ... ... ... . Егер бір ... ... ... бала ... кетсе ,
керісінше туған жалғаз бала тірі болса , 0/1000 болады . Қорыта ... ... ... тән ... жасауға болмайды . Статистикалық зерттеу
құбылыс иесінің барынша көп бірліктерімен айналысады . ... ғана ... ... ... тән нышанды қасиетті тауып , заңдылықты анықтауға
болады Халықтың ұдай дамуын , экономиканың нарықтық ... ... ... ... ... ... ... де кең
пайдаланып , өрісін кеңейтті . Ықтималды ілім ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық тәжірибенің
өзгерістерін зерттеуде кең қолданылады . Әсіресе халықтың әл-ауқатын ... , ... ... , ... сапасын , қауіпсіздендіру ісін
зерттеуде статистика үлкен рөль атқарады . ... ... ... ... жері жоқ . ... ісінде бәсекенің
мөлшерін , қаржылық , ... ... ... және ... ... ... қолданылады . Сонымен қатар , статистикалық ... ... , ... , ... ... , спорт саласында да
пайдаланады .
Статистиканың жалпы ілімінің , ... ... ... ... ... ... мақсатқа пайдаланылады . Статистикалық
әдістер қарапайым және күрделі болып екі түрге бөлінеді . Бұл ... ... бар кез ... ... ... ... , күнделікті
тұрмыста көбірек пайдаланылатын статистиканың ... ... ... .
1 . ... ... мен зерттеу сатыларын түсіндір .
Әдістер өздерінің қолданылуына және бірінен соң бірі жалғасуына қарай үш
сатыға бөлінеді :
а ... ... , яғни ... ... ... ... мәліметтерді өздеріне тән ерекшелігіне қарай топтау , өңдеу ,
жинақтау
в .жинақталған , өңделген мәліметтерге талдау және қорытынды жасау
Осы көрсетілген ... ... ... ... ... ... деп аталады .
Статистикалық әдістеменің құрамына жалпылай және ... ... , ... ... ... ... ұғымдары кіреді .
Өмірдегі құбылыстың санын , оның сандық қатынасын зерттеу үшін ең әуелі
олар жайында мәлімет ... ... . ... ... ... ... ,
ұйым , мекеме үздіксіз жұмыс істеп тұрса ғана өнім , көрсетілген қызмет
заттай немесе ... ... ... ... . Өнім ... , ... кеткен жұмыс уақыты , шығарылған шығын ... , ... , ... , ... құны , оның ... ... мәліметтер
жинау қажет . Осындай мәліметтер жинауды статистикалық жалпылама байқау ... . ... ... ... халық санағын , темір жолдағы вагон
санағын келтіруге болады Жалпылама байқауда ... ... ... үшін , оны ... ғылыми тәртіппен өңдеу керек . ... ... ... .
2. Статистикалық жиын дегенді қалай түсінесін ?
Белгілі жердегі және уақыттағы ... ... ... көп бірлігін
статистикалық жиын деп ... ... ... ... ... ... тобын зерттеу арқылы ... ... ... ... ... ... бірлігіне – адам тұрғыдан , өнеркәсіптің бірлігіне – кәсіпорын ,
ауыл шаруашылығының ... ... , жеке ... иесі ... ... , кәсіпорынның , жеке ... ... ... ... құрайды . Статистикалық зерттеу мүддесінде жиынтық бірлігін (
немесе бірнешеуін ) тексеріп , статистикалық заңдылық жайында ... ... . ... , бір ... ... сабақ үлгерімін тексеріп ,
барлық топтың ... ... , ... ... ... жөнінде
тұжырым жасауға болмайды . Өйткені бір топ ... ... ... ... оқитынар болуы мүмкін . Зерттеу кезінде жасалған тұжырым ақиқат болуы
үшін жиынтықтың едәуірін кездейсоқ әдіспен іріктеу ... ... ... ... ... және оның ... .
1. ... экономикаға өту кезіндегі статистиканың негізгі міндеттеріне
не жатады ... , ТМД ... ... да ... ... , нарықтық қатынасқа Ұлттық
көшуі статистика мен есепке алуды ... ... ... ... етті .
экономикады қолданылатын статистикалық көрсеткіштердің жүйесін зерделеу ,
оларды ... ... ... , ... дамыған елдердің
жинақтаған практикалық тәжірибесін игеру , статистика мен есепке ... ... ... ... қажет болды . Осының барлығы
1992 жылы ... ... ... алу мен ... ... ... жүйесіне көшудің республикалық бағдарламасына негіз
болды .
Бірінші кезектегі және негіз қалаушы ... ... ... ... ... және ... , аса ... жалпы ішкі өнім ( ЖӨ ) болып табылатын ұлттық шоттар жүйесінің
( ҰШЖ ) ... ... ... , оған ... ... ... сипаттамасы мәртебесін беру көзделді .
Республиканың статистикалық органдары біршама қысқа мерзім ... мен ... ... ... ... ... қабылданған
әдіснамасына көшті , статистика органдарының техникалық базасын кешенді
жаңғыртуды ... етті .
2 . ... ... ... ... және ... ... .
Қазақстан Республикасында статистикалық жұмыс мына төмендегідей ұйымдастыру
және әдістемелік негізде жүргізіледі :
- жалпы мемлекеттік ... ... ... ... , статистика және
талдау жұмысы Экономика және сауда министірлігінің ... ... ... ... басқарылады ;
Статистикалық мәліметтерді жинау , талдау , біріңғай ережелер ... ... ... . ... ... ... мекемелермен тығыз байланысты . Министрліктерде ... , ... ... немесе бірнеше қызметкер бұл іспен
айналысады . Оны ведемстволық статистика деп атайды . ... ... ... ... ... іспен ... ... және ... ... Ұлттық статистика
агенттігі шұғылданады . Облыстарда , Алматы және ... ... ... , ол ... ... , ... – статистика
инспектурасы немесе есептеу орындары статистикалық іспен ... ... ... ... статистика агенттігінің негізгі міндеттері
мыналар :
- ... ... ... ... және оның ... мәселелерін шешу ;
- статистикалық есептемелерді жинаудың , оның мәліметтерін ... ... ... ... және ... ... ... және оған тиісті шара қолдану ;
Мемелкет органына және ... , ... ... ... , ... және ... ... орындалуы
, еліміз экономикасының және мәдениетінің дамуы жөнінде , халық тұрмысының
жағдайы , халық шаруашылығына ғылымның және ... ... ... , адам ... , материалдық және қаржылық мүмкіншілктерін
пайдалану жөнінде ... ... , ... ... ... ... ... ;
- статистикалық ақпаратты , мәліметтерді жан-жақты талдау оларды пайдалана
отырып , халық шаруашылығының әр түрлі есептік теңдестіктерін , әр ... ... ... ; ... ... ... , есептік
статистикалық жұмысты машина арқылы жүргізу , оны ұдайы ... ... . ... әлеуметтік , экономикалық даму ... ... , ... ... бұқарға , оқырмандарға әдейілеп шығарылатын
әр түрлі жинақтар , газеттер және ... ... ... . ... республика , аймақ , аудан деңгейінде ресми түрде әр түрлі
көлемде , ... ... ... ақпараттар жарияланып тұрады .
Әдетте , жыл , ... , ай , ... ... ... ... дамуын сипаттайтын мәліметтер жарияланады .
Қазақстан Республикасының халық шаруашылық , ... ... ... , ... ... ... ... сияқты
мәліметтер жарияланып тұрады .
Кеңес уақыты кезінде елімізде , әсіресе , облыстар және халық ... ... өте аз ... ... ... ... өсіңкілік
қатармен қатысты шамада беріліп , ... ... . ... бері ... ... ... ие бола ... .
Үстіміздегі статистика жылында жылнамалықтардан басқа еліміздің өнеркәсібі
, ауыл шаруашылығы , ... ... , ... саудасы , еңбек және еңбек
қоры , демографиялық жылнама , ... шот ... , баға ... ... ... .
2 ... есеп жүйесі және стаистика туралы түсініктеме беріңдер .
Бақылауға қажетті мәліметтерді кәсіпорындардың ұйымдар мен ... ... , ... әр ... ... ... арқылы , яғни
оперативті жедел , ... есеп беру ... ... ... ... және ... ... .
Оперативті жедел немесе оперативті техникалық есеп .
Оперативті жедел немесе ... ... ... ... ...... , ... бөліктері мен цехтарында ... ... ... бақылау жасау үшін жүргізіледі .
Бухгалтерлік есептің бұл түрі барлық кәсіпорындардың ... ... ... . Бухгалтерлік есеп бухгалтерлік есеп арқылы барлық
кәсіпорындар ... ақша ... ... ... ... ... , ... шығындар мен пайдалануын еңбек ақы мөлшерін
кіріс пен шығыс және тағы ... ... ... есебі жүргізіледі .
Бухгалтерлік есептің негізгі мақсаты – жүйелі түрде біріңғай ережелер мен
әдістерді қолдана отырып , ... ... ... ... . ... ... ... көрсеткіштерді өз ішінде қолданады
және сол арқылы белгілі бір шешім қабылдайды . Есептің бұл ... ... ... – бухгалтерлік баланс , тікеу , бағалау , калкуляциялау .
Статистикалық есеп – бұл есепте ... ... ... ... ... процестердің барлық сандық көрсеткіштер мен ... ... ... , жинақталады , өздеріне тән белгілеріне қарай топталады
және оған ... ... . ... есеп ... ... ... есептер арқылы құжат бойынша жинақталады . ... ... ... ... өзіне тән ерекшеліктері бар .
Олар : мәліметтерді жинау , ... , өңду , ... және ... қатысты
орташа шамалармен бірге индекстік , баланстық , копеляциялық , ... ... ... ... ... ... ... түсінесің ?
Статистикалық бақылау деп – қоғамдық өмірдің ... ... ... ... ... ... ... ала жасалынған бағдарлама
бойынша ғылыми ұйымдастырылған жүйе тіркеу , жинау тәсілін айтады .
Бақылау – статистикалық ... ... ... . ... , зат ... ... ... кезеңінде жиналады . Одан ол мәлімет жинақталады ,
өңделеді , талданады , зерттеледі , қорытынды ... , ... ... деп ... , ... болжам да жасалынады . Қазіргі статистикалық
тәжірибеде байаудың әр түрлі тәсілі , жолы бар ... ... ... ... және бақылауға жиынтық бірлікті
қамту тұрғысынан екіге бөлінеді . Бақылау жүргізудің ... ... ... ) , ... және бір ... ... үш ... бөлінеді .
Үзіліссіз ағымды байқауда туындаған құбылыс күнбе-күн , әрдайым , әрқашан ,
үнемі тұрақты жүргізіледі . Мысалы , кәсіпорында ... өнім , ... ... , ... есеп ... , туу мен ... , ... ,
айырылысу үнемі бақылауға , тіркеуге , есепке алынып отырады . ... ... ... ... ... жүргізіледі . Мысалы ,
қоймадағы ... ... ... ... . ... ... семесрт сайын сараптау байқаудың осы түріне жатады .
2. Статистикалық бақылаудың бағдарламасы мен ... ... ... ... жататын құбылыстың тіркелуге тиісті нышанының тізбегі байқаудың
бағдарламасы ... ... . ... ... ... үшін ... негізін терең білу қажет . Бақылау бағдарламасы зерттеудің алдына
қойылған ... , ... ... ... тығыз байланысты ... ... ... ... ... кіргені шарт .
Бақылау бағдарламасының өзіндік негізгі нышаны болады . Оған қоса ... ... ... . Ол екі ... ... ... – тану нышаны ( белгілері ) Екіншісі – ... ... ... ... ... ... жеке ... кіреді . Мысалы ,
нышанның аты -жөні , тұрағы , кәсіпорынның атауы , оның қай ... ... ... бағынатыны , тағы басқа ... тану ... ... ... тану белгілері ... ... , ... ... түскен қателерді жөндеу үшін керек .
Әлеуметтік зерттеу бойынша жүргізілген сауал иесінің аты-жөні көрсетілмейді
.
Сауал есептен тыс қалмауы немесе екі рет ... үшін ... ... ... ... ... мәліметтің дұрыстығын анықтауға пайдаланады .
Мысал , халық санағының бағдарламасында адам жасы , ... , ... саны ... жасы , ... ... ... бар . Бұл ... белгісінің де , бақылау нышанының да міндетін атқарады . ... ... ... ... , жинақтауға жеңіл болуы шарт . Ол
үшін ... ... ... ... ... код ... . Сауал-жауап бірнеше
түрлі болса , шартты белгі қолданылады .
Мұны санды жауап деуге ... . ... жас ... жөнінде сұраққа нақты
толған жасы қойылады . ... ... ... ... де сан ... . Белгілі бір сауалға жауап балама жауап болса, « ия » немесе «
жоқ » деп жазасыз .
Сауалға жауап әр ... ... ... , олар ... . ... ... үшін және ... үшін жауаптың нөмірленген нұсқасы беріледі .
Мұнда керекті нөмірді белгілейсің .
Бақылаудың бағдарламасын жасау – жауапты және ... іс . Ол ... ... ... ... ... бере ... болуы керек . Мысалы ,
халық санағының бағдарламасы ... ... ... ... керек
деректер жиналуын қамтамасыз ету керек . Әсіресе , ... ... көш ... ... ... ... ... қарекет
жасайтыны , күн көрісінің көзі жайында , ... ... ... ... ... жөн ... бағдарламасын жасағанда шетелдің , әсіресе ... ... ... ... зерттеп , оны біздің жағдайымызға сәйкестендіріп
пайдаланған жөн . Бақылаудың құралына керек-жарақ , ... ... . ...... ... ... ( анкета ) жатады . Бланктің бір бағанасына
санақ бағдарламасындағы сұрақтар ... , ... ... ... орын қалдырылады . ... ... ... тану ... .
Бақылау сұрағы толтырма парақ немесе толтырма тізбек түрінде болады .
Бақылау сұрағынан ... ... ... шарт . Бұл ... ... беріледі немесе бланктің екінші бетінде беріледі .
Байқылау жүргізер алдында оның ... , не үшін ... ... , ... ... ... , оның орны , байқылау бірлігі
анықталады .
Тәжірибе тұсында байқылау жататын ... ... ... ... , жүргізілетін аумақты және уақытты алдын-ала белгілеу .
Тіркелеуге арналатын құбылыс нышанының біреуі бақылау бірлігі деп ... ... ... ... ... құбылысын құрайды . ... ... үшін оның ... белгілеу қажет аса маңызды . Бақылау
шегінің құбылысының шегін белгілеу үшін ... ... ... анықтап алу қажет . Бақылау бірлігігін белгілеу – бақылауға жататын
жиынтық құрамына және ... ... ... мақсатына тығыз байланысты .
Мысалы , өнеркәсіпті зерттеу керек болса , кәсіпорындар бақылаудың бірлігі
болып табылады . Ауыл ... ... ... ... ... , бақылау бірлігіне бақылау ұжымдық , жеке шаруашылық алынады .
Еңбек өнімділігін немесе жалақының шамасын , даму ... ... ... , ... ... ... еңбеккер алынады .
Байқаудың бірлігі кейде бір емес , бірнещеу ... ... . ... , ... жүргізгенде байқау бірлігі ретінде отбасы және жеке тұрғын алынады
. Шаруа шаруашылығы – кәсіпорын , ұйым , ... ... ... жатады .
Бақылау нысанын анықтау үшін зерттелетін ... ... ... ... білу білу керек . Бақылау нысанын анықтау үш тұрғыдан жүргізілуі
керек .
Бірінші мағынасы , мәні , ... ... ... ... ... ... мағынасы – қай аумақта .
Үшінші – қай уақытта ( мезгілде ) нысан тіркелуі керек .
Бауқылау кезінде ... ... ... ... көңіл бөлінуі қажет .
Мәселен , темір жолды байқылауға жататын құбылыс ... ... , ... ... ... ... ... басқа саласына жатады .
Мұндайды негізгі ерекшелігіне , нышанына қарай тиісті ... ... ... ... , ... ... ... заң бойынша кімнің сайлауға құқығы бар
? Қазақстанның 18 жасқа толған , сот ... ... ... , өз ... айырылмаған азамат сайлауға құқығы бар . Келтірілген екі нышан
сайлау құбылысының ... ... ... . Мұнда 18 жас нышанның төменгі
шегі болып табылады . мұны шектеме деп атайды . ... ... үшін одан ... оның қай ... байқылау бірлігінің тараған жерін
түгел қамту қажет .
Жиналуға жататын құбылыстың болған уақытын бақылау уақыты деп ... ... ... деп оны жүргізетін уақытты , басқаша айтқанда , құбылысты
тіркейтін уақытты айтады . Саны , ... ... ... тұратын нышан иесінің
бірлігін байқау үшін арнайы бір мезгіл белгіленеді .Оны ... ... ... деп ... .
3 . Статистикалық бақылаудың формалары және оған түсмініктеме беріңдер .
4 . Статистикалық бақылаудың ... мен ... не ... ... ... ... :
1. Жаппай бақылау кезінде зерттелуге жататын жиынтық бірліктері толығымен
тіркеуге ... .
2 . ... ... ... ... ... бірліктерінің белгілі
бір бөліктері ғана қамтылады .
5 . Бақылау кезінде жіберілетін ... мен ... ... ... ... байқауға жататын құбылыс сан қырлы , мәні –мазмұны күрделі
өзара қытынасы , ... мол ... іс . ... , оны ... ... ... , жиналған мәліметтің дұрыстығын , дәлелдігін
әрқашан тексеруді керек етеді .
Байқаудың ... ... ... ... ... ... ... . Бұл үшін бақылау алынатын кәсіпорынның , ұжымның
мекеменің тізбегін « ... ... ... , ұйым тізі ... » тізбекпен салыстыру керек . Әлеуметік ішінара ... ... әр ... себеппен кірмей қалған бірліктің орнына
кіретін кәсіпорынның , ұйымның ... ... ... ... . ... зерттелінетін құбылыстың құрамын бас құрамынан өзгеріп кетпеуі үшін
жасалынады . ... ... ... , ... және ... ... және ... байқылауға бірнеше рет
алынбауын , жиналынған ... ... ... ... немесе
екінші рет қатыстырылмауын бақылау керек . Бақылау мәліметтерін тексерудің
екінші сатысы үлгі қағазды толық толтырылған ... ... ... ... ... ... ... тексеріледі . Бұл тексеруде
тіркелген мәліметтің ... , ... ... . Есепті , ішінара
байқаудағы үлгі ... ... ... ... ... ... кезінде
жіберілген қате деп атайды . Тексеруде бұл қатені табу үшін оның ... жөн . ... ... ... ... әр түрі ... . Тіркеу қатесін кездейсоқ қате және әдейі қате деп екіге
бөлінеді .
Бұл ... ... ... және ... ... ... ... әр
түрлі .
Екі топатағы қатенің туындау сеьеьін екі түрге бөлуге болады . Біріншісі
қойылған ... ... ... дұрыс болмауы , аспаптың тіркелуге
жататын нышанды дұрыс ... , есеп ... қате ... ... ... ... себебінің екінші түрі байқау тіркеушісінің айтылған ... ... , есеп ... мәліметті немесе аспаптағы мәліметті дұрыс
жазбауы жатады ... қате ... ... ... , ... жазу , ... ... алу сияқьы себептен туындайды . Бұл қатенің белгілі бір бағыты
болмайды . Көп ... ... және ... тұжырымға оның
оншалықты әсері бола қоймайды . Әдейі қате ... ... ... . Бұл қате белгілі бір мүдде үшін қасақан жасалынады . Қасақан
жасалынғандықтан оның мақсаты бар , ... ... ... ... , көрсеткіштің дәлелдігін бұзады . ... ... ... . ... мысалға , салықты неғұрлым аз төйлеу үшін ... ... ұйым , жеке адам өз ... ... көрсетуі жатады .
Әдейі жіберілген қатені әшкереліп , уақытында түзеті үшін шара қолдану
қажет . Ол үшін ... ... ... ... , оны ... және қисынына қарай тексеру керек . Бұл жолдың жиынтығын ... ... ... ... ... . ... тексеру қолда бар
мәліметтер бойынша қатенің шамасын анықтайды .
Қисынды тексеру мәліметтердің , ... ... ... ... , санақ мәліметінде адамның жасы , білімі , үйлі-баранды жайы ... ... ... . Егер адам 9 ... десе ол ... ... , 6 ... баланың орта білімі болуы қисынға симайды . ... не жасы , не ... ... ... қате ... ой-
қисынынан көрініп тұрады . ... ... көшу , ... бір ... ... ... , бұрынғы жаппай есеп беру тәртібі
өзгеруі кезінде әдейі қате ... ... . ... қала ішінде жолоушы тасу
биыл былтырғыға қарағанда үш есе ... ... деу ... симайтыны анық .
Оны жан-жақты тексеру қажет .
Жалақы , зейнетақы қоры өспей тұрып , ... ... ... өсіп ... ойға ... ... .
Немесе қала көлігінің жартысы жекешелендірілгеннен кейін оның ... ... ... ... деу қисынға келмейді , тек серуді керек етеді ... ... ... маманның білім дәрежесінің жоғары болуын, ... ... ... білуін қажет етеді .
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтау .
1 . Мәліметтерді жинақтау және оның түрлері .
Статистикалық ... ... ... ... , ... ... оны жинақтап , белгілі ережеге сәйкес реттеу ... . ... ... ... ... сатысы .
Статистикалық байқаудың реттендірілмеген мәліметтері аса маңызды емес .
Мысалы , ... ... ... әр ... жынысы , жасы , ұлты ,білімі
тағы да ... ... ... . Бұл ... бір ғана ... . Жеке ... ... тұжырым жасауға болмайды . Сондықтан
, санақтың мәліметін жинақтап , санақ халықтың санын , ... , ... ... ... ... . ... , ... арқылы
құбылыстың мәнін , мазмұнын өзгерту заңдылығын сипаттайтын статистикалық
көрсеткіштер туындайды . ... ... ... ... ... ... ... саралайтын өзге сапалы көрсеткіш
алынады . Жинақтау бағдарлама бойынша ... . ... ... ... ... кең ... ... көрсеткіш алу үшін байқау
мәліметін ғылыми негізде топтап , ... ... ... ... .
2 . ... ... және негізгі міндеттері , деңгей аралығын анықтау .
Жиналған статистикалық мәліметтерді топтау дегеніміз – бір немесе бірнеше
маңызды нышанына ... ... ... және сандық дәрежесі тұрғысынан
біртекті бөліктерге бөлу . ... ... ... ... топтау әдісі деп
аталынады . Статистика ... ... әр ... ... ... . ... айтқанда , бірлік - әр түрлі қасиетке ие . Мысалы ... ... ... бірлігі ретінде біпрнеше нышанымен
сипатталынады . Еңбеккерлер жынысына , ... , ... мен ... ... , жұмыс атқаратын орны ( өндіріс саласы ) , ... ... ... . Бұл ... әр ... әр ... болады .
Сондықтан , оны өзгермелі нышан деп ... ... ... сапалы және
санды түрі болады . Еңбеккердің жұмыс істейтін ... , ... , ... ... ... да ... ( атрибутиктік ) қасиеті деп аталынады
.
Жұмысшының алатын жалақысы , ... ... ... саны , мамандық
дәрежесі сан жағынан өзгеріп отырады . Мұны ... ... деп ... ... сапалық және сандық өзгеруі топтаудың негізі болып табылады . Ол
топтау нышаны деп аталады . ... ... ... ... ... мәліметті талдау үшін ретке келтіріп , өзгермелі маңызда ... ... ... . ... статистикалыө мәліметті зерттеудің алғашқы
сатысы болып табылады .
Топтау өзінің міндеті сай үлгілі ( ... ) , ... және ... , үш ... ... ... ... жалпы жиынтық арасынан әлеуметтік-экономикалық жағынан бір-
біріне жақын бөліктерін саралауға қолданылады .
Жалпы жиынтықтың құрамын белгіленген ... ... ... ... ... ... ... нашандырының өзара қатынасын саралау үшін жүргізілетін ... ( ... ) топ деп ... ... ... топтау түрлері таза түрінде аз ... ... ... ... түрлері қатарласа қолданылып жатады . Басқаша
айтқанда , топтау кезінде құбылыстың ... жайы ... және ... қатынасы бір-біріне тәуелділігі қатар
сарапталынады .
Бір ғана нышан арқылы ... ... ... деп , ... ... бойынша топталынса құрама топтау деп аталынады.
Үлгілі топтаудың қоғамдық қарым-қатынастардың өзгерісін сипаттауда ... ... ... халық шаруашылығндағы еңбеккерлердің экономика
салаларына таралуы нарықтық экономикаға ... ... ... ... ... ... көшуге байланысты Қазақстан Республикасындағы
еңбеккерлердің , оның ішінде ... ... ... ... екі
жылда екі еседен артық кеміген . Жаңадан пайда болып , аяғынан тік ... ... , жеке ... ... ... ... саны үш еседен артық өскен .
Құбылыстың құрамдық бөліктерінің ... ... ... ... . ... , ... жыныстық , сауаттылық дәрежесі , ұлттық ,
жас шамасы , ... ... , ... атқарған жылының шамасы тұрғысынан
құрамы осы топтау арқылы сипатталады .
Қоғамдық құбылыс құрамының өзгеруі құбылыстың даму заңдылығына байланысты .
Мысалы ... ... даму қала ... ... әсер етеді .
Халықтың тұрмыс жағдайының нашарлау сатуға түскен өзге тауарларға қарағанда
тамақ ... ... өтіп ... ... .
3 . ... топтау және оның тәсілдері .
Қайта топтау дегеніміз қолда бар ... ... ... жаңа сапалы
топ құрау немесе бір – ... ... ... ... топ ... үшін
қайта топтау . Түсінікіті болу үшін мысал келтірейік .
Екі темір жол кәсіпорны негізгі қор тұрғысынан төмендегідей ... ... және ... ... ... ... ... топтың негізіне алынған негізгі қордың аралық шамасы
әр түрлі ... , ... жол ... ... болмайды .
Салыстыру үшін екі жылдың негізгі қорын біркелкі аралыққа келтіріп , ... ... . ... қор ... өнім ... ... ... анығыра
көрсету үшін топтау негізіне алынатын негізгі қордың шамасын ( ... ... ... ... 10 млн. ... ... , 2-топ – 10 -25 ; 3-топ – 25-50 ; 4-топ ... млн. теңгеден жоғары .
Топтаудың сандық аралығын анықтағаннан кейін есептеуге ... . ... ... ... 5 және 1 ( 5+11 =16 ) , ал өнім ... 2 және
5 ( 2+5 =7 ) кіреді .
2-топқа осы жолдағы ... 20 және 28 / 2 ( 20+14 =34 ) ... , ... ... 15 және 26 / 2 ( 15+18 =28 ) ... . Есептеу осыайша
жүргізіледі . Түсініктілеу болу үшін есептеуді кесте түрінде келтірейік .
4 . Статистикалық ... құру ... мен оның ... бөлшектеріне
сипаттама беріңдер .
Статистикалық кесте дегеніміз – сандық мәліметтерді ... ... ... ... ... , ... жариялап көрсетудің бірнеше жолы бар .
Бірінші рет кестенің дамуы мен ... ... ... ... орыстың
географы және статистигі И .К . ... . Ол 1727 жылы ... ... ... ... ... ... облыстың және мемлекеттің жеке
сандық көрсеткішін кесте түрінде көрсете ... . ... ... мен ... ... ... .
Статистикалық кесте деп көлденең және тігінен созылған ... ... ... ... ... ... ... сызықты – жол , ал тігінен сызылған сызылған сызықты
бағана ... ... де жол мен ... сансыз мәліметтер арқылы тек ... ... , онда ол ... ... ... ( ... ... табылады . Ал үлгіден осы жазылған сөзді алып ... онда ... тор ... ... ... болып қалады . Статистикалық кестенің
бастауышы дегеніміз- зерттелетін объектіні , ... ... ... ... оның ... ... .
Статистикалық кестенің баяндауышы дегеніміз – зерттеліп ... ... ... ... ... ... мазмұндалуы.
Егер де бастауыштың көрсеткіштері баяндауыштан көп болатын болса, онда
олардың орындарын ауыстыруға яғни , ... ... , ... ... ... . ... жағдайда бастауыштың көрсеткіштерін бір
бетте көрсете ... ... ... ... ... ... жай , ... , күрделі
болып үшке бөлінеді .
Жай кестелік бастауыш бір ғана белгі ... ... , ... ,
құбылыстар , объектілер аттары көрсетілсе , ондайларды жай кесте дейміз .
Жай ... үш түрі бар : ... ... 3.Хронологиялық
Топтық кесте - кесте бастауышы топталған белгінің негізінде ... , оны ... ... деп ... . Яғни , топтық кесте берілген
көрсеткіштерге топтастыру әдісін қолдану арқылы жасалады .
Құрама кесте . ... ... ... ... ... ... одан көп ... бойынша топталып , ал әр топ өзара тағы ... ... жеке ... бөлінеді .
Кестеде құрастырудың өзіне тән ерекшеліктері :
Кестенің жоғарғы жағында оның нақты аты жазылып , бастауыш пен ... ... ... , яғни ... ... беру қажет . Бірақ , жолдарда ,
бағанада көрсетілген көрсеткіштердің қай уақытта , қай ... ... ... ... тиіс . Егер ... ... жазғанда бір өлшемнің ... ... , онда оны ... ... ... ... ... жазуға
болады , ал өлшем бірліктері әр түрлі болатын болса , онда оларды кестенің
бастауышынан ... ... бір ... ... ... ... кестенің бағаналары көп болатын болса , онда бастауышты
әріппен , ал ... ... ... ... ... көрсетілген шартты белгілер . « - » - ... жоқ « ..» - ... « 0,0 » - аз шама « X » - ... тор ... , x ... .
Берілген сандық көрсеткіштерді бүтін санға айналдыруы тура келсе , онда ол
барлық жолдар мен ... ... болу ... есептелген мәліметтер болса , онда түсіндірме , ал ... ... үшін ... ... туралы сілтеме ескертпе берілу тиіс .
Нақты және қатысты шамалар . Статистикадағы графиктік әдіс .
1 . ... , оның мәні мен ... , ... , ... ... ... .
Жеке топтарды немесе барлық жиынтықтарды бүтіндей сипаттайтын сандық мәндер
– қортындылаушы көрсеткіштер деп ... . Осы ... ... ... ... ... ( ... ), қатысты және орташа шамалар
арқылы ... ... ... ... деп – ... ... мен
процестердің ... бір ... және ... ... , көлемін , аумағын
, деңгейін сипаттайтын сандық көрсеткіштер .
Нақты шамалар өздерінің сандық көрсеткіштердің қолдауына қарай жеке ... ... ... ... ... ... . Жалпы нақты ... ... , ... ... ... ... . ... әлеуметтік экономикалық қоғамдық құбылыстар мен процестің табиғи
негізін белгілейді . ... ... ... ... ... сандар болып
келеді және оны табиғи , еңбек және ... ... ... ... есептейді . Табиғи өлшем бірлігі сол қарастырылып отырған ... ... ... тән ... ... ... ... қолданылған
өлшем бірліктері . Оған : салмақ , көлем , ... тағы да ... ... ... қоса , ... өлшем бірліктері қолданылады . Оған өзінің
қолданылуы жағынан бірдей , ал ... ... әр ... ... ,
заттарды бір өлшемге ... ... ... ... ... ... . Оны есептеу кезінде арнайы коэфиценттер жүйесі қолданылады
.
Еңбек өлшем бірліктері - өнім ... және ... ... ... ... ... ... арналған . Ол адам сағат , адам күн ... жыл ... ... ... ... .
Ақшалай өлшем бірліктері -өндірілген өнімнің өзіндік құнын еңбек ақы
көлемін , таза пада мен ... , банк ... ... және тағы да
басқалары көрсеткіштерді жинақтау үшін қолданылады .
2 . ... шама , оның мәні мен ... , ... , ... ... ... шамалар – қоғамдық өмірдегі әлеуметтік-экономикалық құбылыстардың
сандық қатынасының мөлшерін көрсететін көрсеткішті ... . ... ... ... ... түрі ... саналады . Себебі оның
нәтижесінде ... шама ... ... , ... жасауға толық
мүмкіндік толады . Қатысты шамаларды есептеуге ... ... екі ... қатынасы қарастырылады және ол екі көрсеткішті біріне-бірін ... ... . ... бөлшектің бөлімінсалыстыру негізгі немесе
базалық шама деп , ал ... ... шама деп ... . ... ... шамалар әлеуметтік-экономикалық құбылыстар мен
процестерді бір-бірімен салыстыру ... ... ... , ... ... анықтаға , талдауға мүмкіндік береді және сол ... ... ... мәне мен ... ... бірнеше түрге бөледі :
жоспардың орындалуы , ... ... , ... ( ... )
құрылымдық , үйлесімдік , үндемелік , салыстырмалық , дәрежелік ... ... және ... | ... ... |
1. Орташа шаманың мәні мен маңызы және оның негізгі қасиеттері
Орташа шама дегеніміз – ... ... ... ... ... ... сандық сипаттамасы . Орташа шаманы есептегенде
ауытқуы өздігінен жойылады . ... шама ... ...... ... есептелсе – топтық болады. Құбылыс әр түрлі нышанға ие , ... ... ... үшін әр ... ... ... орташа шама
анықталған жөн . Оны орташа шаманың жүйесі деп атайды .
2 . Статистикада орташа ... ... түрі ... ... ... ... ... түрі қолданылады .
Орташа шаманың түрлері :
1. Арифметикалық орташа шама X = ∑ X / n
2. ... ... шама X = n / ∑ ∙ 1 / x
3. ... орташа шама X = √∑ x² / n
4. ... ... шама ⁿ √ x¹ ∙ x² ∙ x³ ∙ ... - ... - ... саны
x - орташа шама есептелінетін нышын шамасы
3 . Арифметикалық орташа шама , оның түрлері және қолданылуын түсіндір
Арифметикалық және үйлесімдік ... ... ... ... ... ... белгілері бойынша есептелген қорытындылаушы көрсеткіштер болып
саналады . Бірақ , статистикада осы өзгермелі ... ... ... , ... ... ... ... – құрылымдық орта ... . Оған ... мода мен ... .
4 . ... ... шама , оның ... және ... қолданылуын
түсіндір .
5 . Мода мен медиананың анықтамасын және есептеу жолдарын , қолданылуын
түсіндір . Мода ...... ... ... ең ... белгінің үлкен шамасы , яғни өзгермелі сандық қатарда жиіліктің
үлкен мәні жатқан белгіні ... . Егер ... ... ... сан ... ... болса , онда сол берілген белгінің ... ... мәні ... ... – мода ... ... . ... қатар
белгілері бүтін сан емес , ... ... ... ... , онда
алдымен ең үлкен жиілік мәні бар қатарды анықтаймыз , содан ... ... ... ... ... . Ол модалық қатардың үлкен мәнінен
кіші мәнінен ... тең ... . ... , 100 ... ... ... ақы ... 2514 тенге ге тең болды , яғни бұл жиілігі ең ... ... ... ұғым .
Медиана деп , статистикалық өзгермелі қатардың ортасында жатқан ... . ... ... ... ... етіп ... бөледі және
оның екі жағында жатқан ... ... ... ... болады . Егер
статистикалық қатарлардың белгісі бүтін сан шамасында ... ... ... ... ... үшін белгінің рет санына бірді қойып , одан шыққан
қосындыны екіге бөлеміз . М = n +1 / 2
6 . ... ... ... ... және ... не жатады.
Өзгерменің көрсеткіштері туралы түсінік Өзгерме тәсілі . ... деп - ... бір ... ... ... ... ... болған сандық өзгерісті айтады . Сонымен қатар мұны белгілі бір сан
мөлшерінің өзгермелігі , құбылмалығы деп ... ... ... ... деп – ... сандық қатардың негізгі
көрсеткіштердің ... ең жай ... ... , яғни белгілердің бір бірінен
сандық шамамен қаншаға ... ... ... .

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бейіндік мектепте музыка пәнін қазақ ұлттық аспаптар арқылы үйрету3 бет
Биология сабақтарында цитологиялық білімдерді қолдану әдістемесі64 бет
Болашақ «Өзін-өзі тану» пәні мұғалімін оқушыларға рухани-адамгершілік тәрбие беруге дайындаудың ғылыми-әдістемелік негіздері103 бет
Дәрістік кешен87 бет
Компьютерлік архитектура пәнінінен электрондық қулық33 бет
Экологиялық мектептердің қвлыптасуы. Стенобионттық және эврибионттық организмдер9 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі22 бет
Статистика пәнінен оқу-әдістемелік жиынтық200 бет
Статистика туралы жалпы түсінік және оның даму процестері14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь