Су қорының ластануы

Сулардың химиялық заттармен ластануы
Шығыс Қазақстан облысы Қазақстан Республикасының су ресурстарына бай және сумен көбірек қамтамасыз етілген аймағына жатқызылады, ол оның табиғи-климаттық жағдайымен анықталған.
Облыстың су қорына өзендер, көлдер, баптақтар, тоғандар мен бөгендер, жер асты сулары мен мұздақтар енеді. Тұщы судың ресурстарын қосып облыстың бір тұрғынына шаққанда жылына 50 мың м3 жуық, бұл әлемдік стандарт бойынша біршама жоғарғы көрсеткіш болып саналады.
Ертіс алаптық су шаруашылығы басқармасының мәліметтері бойынша облыстың су ресурстарының құрамына:
- жылдық орта ағысы 30 миллиард м3 жалпы ұзындығы 28 мың шақырым болатын 1017 өзен;
- су массасының көлемі 6,5 млдр. м3 шамасындағы 1967 көл (Алакөлмен және Сасықкөлді қоспағанда)
- қосылған жобалық сыйымдылығы 53 шақырым3 75 жуық су бөгендері мен шағын тоғандар;
- бекітілген іске қосу қорымен жылына 2,4 млдр м3 жуық жер асты сулары.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2004 жылғы 21 қаңтардағы № 59 қаулысымен ШҚО аумағында орналасқан – Зайсан көлі, Алакөл көлінің жүйесі мен Ертіс өзені шаруашылық қызметті реттеуде ерекше құқықтық режимі бар ерекше мемлекеттік маңызды су объектілерінің тізбесіне жатқызылды.
Облыстың басты су тамыры – шекарааралық Ертіс өзені. Облыстың аумағындағы Ертістің ағынды суы Бұқтырма, Өскемен және Шүлбі гидроэлектр станциялары бар үш су қоймаларының каскадымен реттеледі.
Су ресурстары өнеркәсіптің, ауыл шаруашылығының, энергетиканың, коммуналдық шаруашылықтың, балық шаруашылығының қажеттіліктеріне пайдаланылады.
2006 жылы ШҚО бойынша суды алу лимиті 1,03 шақырым3 көлемінде бекітілді. Соңғы жылдары суды алу және ауыл шаруашылығының қажеттілігіне пайдалану жүйелі түрде және лиманды суарылатын суармалы жерлердің кемуінен азайды.
Шығыс Қазақстан гидрометеорология орталығы 13 су объектісін бақылайды. Олардың ішінде 10 өзен (Ертіс өзені, Бұқтырма өзені, Бреска
        
        Су қорының ластануы
Сулардың химиялық заттармен ластануы
Шығыс Қазақстан облысы Қазақстан ... су ... ... ... көбірек қамтамасыз етілген аймағына жатқызылады, ол оның табиғи-
климаттық жағдайымен анықталған.
Облыстың су қорына өзендер, көлдер, баптақтар, ... мен ... асты ... мен ... ... Тұщы ... ресурстарын қосып облыстың
бір тұрғынына шаққанда жылына 50 мың м3 жуық, бұл ... ... ... ... көрсеткіш болып саналады.
Ертіс алаптық су шаруашылығы ... ... ... су ... ... жылдық орта ағысы 30 миллиард м3 жалпы ұзындығы 28 мың шақырым болатын
1017 өзен;
- су массасының көлемі 6,5 ... м3 ... 1967 көл ... ... ... ... ... сыйымдылығы 53 шақырым3 75 жуық су бөгендері мен шағын
тоғандар;
- бекітілген іске қосу қорымен жылына 2,4 млдр м3 жуық жер асты ... ... ... 2004 ... 21 қаңтардағы № 59
қаулысымен ШҚО аумағында орналасқан – ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметті реттеуде ерекше құқықтық режимі бар
ерекше мемлекеттік маңызды су объектілерінің тізбесіне жатқызылды.
Облыстың ... су ...... ... ... ... Ертістің ағынды суы Бұқтырма, Өскемен және Шүлбі гидроэлектр
станциялары бар үш су қоймаларының каскадымен реттеледі.
Су ... ... ауыл ... ... ... ... шаруашылығының қажеттіліктеріне
пайдаланылады.
2006 жылы ШҚО бойынша суды алу ... 1,03 ... ... ... жылдары суды алу және ауыл шаруашылығының қажеттілігіне пайдалану
жүйелі түрде және лиманды суарылатын ... ... ... азайды.
Шығыс Қазақстан гидрометеорология орталығы 13 су объектісін бақылайды.
Олардың ішінде 10 өзен (Ертіс ... ... ... Бреска өзені, Үлбі
өзені, Тихая ... ... ... ... өзені, Оба өзені, Емел
өзені, Аягөз ... бір көл ... ... және екі су ... (Өскемен
су қоймасы, Бұқтырма су қоймасы) бар. Бақылау 1973 жылдан бері жүргізіледі.
Су ... ... ... тарихи ластанулармен байланысты,
оларға су қорғау аймақтары мен белдеулерінде орналасқан тау жыныстарының
үйінділері, тау-кен өндірісінің іске ... ... ... ... (“Чекмарь”, “Березовский”, «Покровский», “Ақтау” және т.б.)
жатады. Су тоғандарының ластануы үйінділердің ... ... және ... тазартылмаған суларынан болады.
2006 жылы “Шығыс ... ... ... ... ... ... ... өңірлік бағдарламаның аясында “Үлбі және Ертіс
өзендерінің ... су ... ... ... жою ... ... ... талдау жасау және түгендеу жүргізу” ... ... ... іске ... ... су ... ... экологиялық қауіптеріне бағалау жүргізілетін болады, мәліметтер
банкі құрылды, бұл су ... ... ... ... ... анықтауға
мүмкіндік береді.
«Қазақмыс» корпорациясының «Востокказмедь» филиалының «Қазмырыш» АҚ
тау-кен өндіру кешенінің жұмыс істеп ... ... ... ... ... ... ... жоғары ластануы
байқалады.
2005 жылы гидробиологиялық ... ... ... ... ... тоғандарындағы судың сапасы 3 кластың шеңберінде шамаланады.
Химиялық көрсеткіштері ... ... ... Глубочанка, Тихая
және Үлбі өзендері (Тишинский кеніші) көбірек ... ... ... ... судың ластану индексі соңғы 15 жыл бойы жоғары күйінде ... ... ... ... Мыс мен ... ... ... рұхсат берілген шектегі концентрациядан үнемі жоғары.
Өзендердегі су бетінің ... ... жиі ... көрсеткіштер бойынша жер үсті суларының сапасын бақылау
қазіргі кезде судың ластану индексінің (СЛИ) есебі әдісіне байланысты. СЛИ
көрсеткіші ... ... ... ... су ... ... ... (түрлі ластаушы заттардың бар екеніне тәуелді емес) жүргізуге,
жылдар бойынша су ... ... ... және ақпаратты тапсыру
нысанын жақсартуға мүмкіндік береді.
Г. К. Куатбаева, М. Р. ... Г. ... Г. ... ... АЙМАҚТАРЫНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ (АҚТӨБЕ, АТЫРАУ,
БАТЫС ҚАЗАҚСТАН, МАҢҒЫСТАУ)
Вестник КазГУ. Серия Экономическая. Алматы, 2001, № ... ... ... онжылдықтар аукымында облыста қалыптаскан күрделі
экологиялык ахуалдын соңғы жылдарда да жаксаруына ... ... ... ... ... ... жағдай жылдар бойы шешімін таппаған
мына ... ... ... ... ... ... және ... каласыііын. тазарткыш
жүйелерінеи ағызып жіберілген тазартылмаған акпа ... ... ... ... ... ... болатын тұрмыстык және өнеркәсіптік ... ... ... және ... да ... проблемалар;
Ауа бассейні. Облыс аумағында ауа бассейніне зиянды заттарды тарату ... ... 500-ге жуық ... ... ... арасын-дағы
негізгілері - "СНПС - Ақтөбе мүнай-газ" - АҚ, - "АЗХС" АҚ, -"Феррохром" АҚ,
- "Ақтөбе" энергетикалық орталығы, АФ ... ... және ... ... ... ... Ірі кәсіпорын мен елді
мекендердін төңірегіндегі айтарлыктай аумактарда ... ... АҚ ... ... 6,7 млн ... ... күл-кокыс, 0,4
млн тонна күкіртгі натрий кокысы, "Феррохром" АҚ кызметінен - 9 млн ... және ... ... ... Актөбе жылу энергетикалык орталығы
маңында 2,8 млн тонна шлак, Дөң кен ... ... мен ... ... 720,0 және 200,0 млн ... ... ... калдықтары және
осыған сәйкес "Кекқиякнефть" НГДУ маңайында 50 мың ... ... ... ... ... ... ... облыста: 10 мың тонна күкіртті натрий қокысы; 170 мың ... ... 10 ... ... 25 мың ... ... калдыктары; 34
мын тонна ауыл шаруашылық калдыктары пайда болып отырады.
Қазіргі кезде ... ... 773 ... ... ... ... 266-ы көмілуге тиіс, 1996 жылдан өнеркәсін орындары өзінің
радиоактивтік калдықтарын Шыгыс ... ... ... ... көміп келеді.
Атырау облысы. Экологиялық проблемалар. Жагалык аймактарды, мүнай ... ... мен ауыл ... ... ... учаскелерді су
басу қаупі теңіз суынын қарқынды ... ... ... ... ... бар. ... ... экологиялык факторлар экономикалық
өрлеу карқынын айкындайтын болады. Күрделі экологиялык жағдай аумақтық
қайта ... ... өз ... ... ... ... ... тапшылығы;
урбандалған (кенттенген) аумактардын атмосфералык ауасының ластануы;
су объектілерінің саркынды сулармен ластануы;
жайылымдардын Күлазуы;
коршаған ортанын қатты өндіріс және түрмыс қалдыктарымеп ... және газ ... ... ... ортаның қаркынды ластануы
манызды экологиялык проблема болып калуда.
Жыл сайынғы сиякты табиғат корғау шараларыиа арналған ... ... ... ... Атырау облысына беріледі. БҮЛ жыл сайынғы осы
максатка ... ... ... ... 20% ... ... сапасы жаксы ауыз сумен камтамасыз етуде жағымсыз ... Су ... ... мен ... жоспарлы шаралар
жүргізіліп, суды дәрілеп залалсыздандыру токтаған.
Ірі өзендер айдынынып сулары ... ... ... ... ... ... ец ... күйінде калып отыр. Жер үсті ... ... су ... объектілеріи инвестициялау децгейінің
төмендігі, прогрессивтік таза экологиялык технологиялардын. жоктығы, сондай-
ақ экологиялық ... ... ... ... колдану
барынша ықпал етуде.
Атырау облысында қүбыр суы сапасының канағатганғысыз болуы 75 % ... ... ... ... ... ауыз су сынамаларының
жекелсй үлес салмағы, %
|Облыстар |Қүбыр суы ... | |н су ... |1997 |1998 |1997 |1998 ... | | | | ... |4,3 |5,6 |п;9 |11,4 ... | | | | ... | | | | ... ... |7,5 |1,5 |6,9 ... | | | | ... | | | | ... ... ҚР ... ресурстар мен қоршаған органы қорғау Министрлігінің
1998 жылғы ... ... ... ... ... ... жөнделмеуі, электрмен
камтамасыз етудегі іркіліс салдарынан үзақ уакыт су КҮбырын ... т.б — су ... ... ... ... ... Барлык
және де залалсыздандыратын дәрілер мен ... ... ... ... Атырау облысының 10,5 % көптеген іркілістер аркылы
камтамасыз етеді. Осының салдарынан ... ... іш ... ... ... сыркаттану деңгейі жоғары болып отыр.
Каспий теңіз денгейінен қазіргі ... ... ... ... ... ... Теңіз жағалауыныц Солтүстік-Шығыс
аудандарында мұнай өндірудің дамуы, Теціз ... және ... да ... ... ... ... кезінде.
Көмір сутегімен, мүнай өндеу индустриясының өндіріс каддыктарымен ластану
каупін туындатады, сондай-ак жағага жакын жерлерде түрлі ... ... ... ауыр ... ... ... корғасынмен және т.б)
ластану пайда болып, теңіз флорасы мен фаунасының улану каупін ... ... ... ... ... мен ауыл ... орналаскан учаскелердін су астында ... ... ... ... теніз экожуйесінің орныктылығының төмендеуі ... ... ... кезенде ушыға түседі.
Батыс Қазакстан облысы. Экологиялык проблемалар. Су ... ... су ... ... ... ... Елек ... болып табылады. Облыс
аумағындағы Орал ... ... ... ... ... ... ... келетін ластагыш калдыктардын, сондай-ак коммуналдык
және ауыл шаруашылығы калдыктарының көптеп тасталуынан ушыға түседі.
Бес жыл ішінде ... су ... 709,1 млн ... ... суды кайыру -15,08
млн текше метр, айналымдагы су - 7,2 млн текше метр.
Ауа бассейні. Облыста 200-ден астам ... пен ... бар, ... ауа ... жай-күйіне елеулі эсер етпей коймайды. Соңғы бес ... ... ... ... ... ... ... көлемі 21,6 мың
тоннаны қүрап, оның ішінде қатты түрлері 3,1 мың ... ... және ... 18,5 мың ... ... ... зиянды заттардың негізгі
автокөліктері тиесілі, бұл өнеркәсіп ... ... ... ... ... жұмыс істемеуіне байланысты. Ластанудың жылжымалы көздері
атмосфераға шығаратын ... ... ... 1996 ... 2000 ... орташа есеппен 45,3 мың тонна болы. Ауа бассейініне зиянды
қалдыктардың ... ... ... ... газ ... ... көмірсутегі шикізатын өндірудің артуымен байланысты.
Өндіріс пен түтыну қалдыктары. Облыстың аумапьниа соцғы он жыл ... ... ... ... 570-680 мын ... метр ... ... болған қаддыктардың шамамен 200 мың текше метрдейі іске жаратылады,
0,01 мынтекшеметрдейізалалсыздандырьшып, негізгібөлігі көміледі. ... ... ... ... 5 ... ... 0,9 мың гектар жер болды.
Облыста пайдаланудаи шыккан лгоминесцентті, ... және ... ... ... мен қүрылғыларды сонынан демеркуризациялау ... ... және ... ... ... Түрлі себептермен бүрын
жиналған калдықтарды: кағаз калдыктарьш (140 т)., әйнек сынығын (83 т).,
тозған ... (94 т) ... ... (75 т) жою ... ... ... ... стихиялы түрде пайда болған үйінділер (100 жерде) 146
гектар ... ... ... қалдык 84 мын текше метр көлемінде
кордаланғандықтан ... ... ... ... ... ... нәтижесінде облыста инфекциялык аурулар: ... және т.б ... ... ... ... ... Орал және Елек өзендері жағалауындағы тогайлар,
Бөкей ордасы ауданындағы КҮм жолдары арасындагы жыңғылдар, ыктасьш ретінде
отыргызылған ағаштар ... ... ... ... ... ... ... мьщ гектарды қүрайды, онып ішінде ормап жапкан жерлер 94,1 мың гектар
аумақты алып ... ... ... ... үшін облыс ... ... 483,3 ... 6 питомник бар, оның ішінде 333,3
гектары суармалы.
Мангыстау ... ... ... Ауа ... ... ... ... газдарды алауларда, мүнай ... ... ... ... бөліп шығаратын жабдыктарда жакканда
ластанады. Қоймалардағы және күятын жерлердегі мүнайдын эр тоннасынан жыл
сайын 95 кг. үшпа газ ... ... ... мүнай кендерінде ілеспе
мүнай ... ... жою ... шешілген жок. Мүнай-газ кеше-нінін
кәсіпорындары әсіресе Жаңа өзен каласынын атмосфералык ауасына ... ... Газ ... мен өндеу жөніндегі баскарма объектілеріндегі газдың
апаттық жайылулар токтамай келеді. Мүмай-газ кешенінін ... ... ... азот ... ... диоксидің (газды алауда,
қазандықтарда, казомотокомпессорларды жакканда ... ... ... ... кызметі қосылмаг-аи объектілерде ілеспе газды жою ... ... ... біраз бөлігі жеке мүддеге пайдаланылады: мүнайды
қыздыру пешіне, ал "Арман" БК мен ... БК -да ... ... ... ... ... бөлігі алауларда жағылады.
Жер ресурстары. Облыс аумағы 16,5 млн гектарды қурайды, барлыкжеріңде
барлау және ... ... ... ... 4 ірі (Өзен,
Жетібай, Қаламкас, Қаражамбас) және оншакты үсак мүнай кен ... ... Жана өзен ... ... ААҚ, ... ... ... газ өндеу журіп жатыр. Елемес, Сазтөбе, Қарақүдык, Дүңға,
Солтұстік бозашы т.б. сиякты мунай-газ кен ... ... ... ... ... ... соидай-ак бүрғылау
алаңдарына жүргізілген сансыз жолдардан облыстың 1 млн. ... ... ... ... ... кен ... жер мүнаймен ластанған,
мүнай өнеркәсібі орналасқан жерлер табири өсімдіктер ... ... ... ... олар 508 мың ... ... алып жатыр. Барлық жерде
апатга, мүнай конденсат өткізгіші жарылғанда төгілген мүнайды жинайтын және
сактайтын жер камбалары бар. ... ... ... ... ... жер ... ... айтарлықтай былғанғаны Өзен каласында
байкалғён. Мүнай төгілген жердің, койманың аймағы 89 гектар, Өзен ... сулы ... "көл" бар. Оның ... 2133 ... уран бар және ... рудалы Қошкар атада кебудің қаупі бар.
Су ресурстары. Кен ... су ... ... ... ... сағаларында жабдықтардык акау болуынан ілеспе сулар мен
жер кыртысы сулары жер бедерлеріме жайылады. Қаламкас және Қаражамбас мүнай
кендері ... ... ... ... орналасқан.
Су баскан "Каратұрын", "Комсомольская" алавдарында орналасқан және уақытша
консервацияланған 14 мүиай барлау скважиналары Каспий теңізіне ец ... ... Сол ... ... ... ... ... коррозиялык әсерге үшырап отыр.
Жетібай, Өзен және Қаламқас мүнай мен газ кен ... дер ... ... жер ... суларыиың тығындары бүзып шығуынан жердің
радшщиясымен ... ... ... ... ... ... ... мүнай қалдығы, мазутталған топырак, асфальтты смолалы парафинді
Үйінділер, жабдыктарды тазалау калдыктары, майлы ... ... ... ... ... ... ... бар лампалар, металл сыныктары және т.б. болып табылады. ... ... ... ... ... техникасының жетілдірілмегендігі,
олардың сол кендерді игере ... ... ... өнеркәсіптік жолмен кайта өңдемеу болып табылады.
1999 жылы табиғи су көздерінен су алу мен ... ... ... ... ... ірі ... тоқтап түруына байланысты
("АКПО" АК, ... АҚ және ... ... ... жедел артуы Каламкас мүнайгаз, Қаражам-бас,
Жетібай мүнайгаз, Өзен мүнайгаз ... ... ... ... ... ... ... апаттык (авариялык) түрде ағып шығуына
байланысты.
КҮРЫК, Бейнеу, Форт — Шевченко және мүнайшы ... ... ірі ... де тазартылмаған саркынды судын жайылуы көрініс беруде. БҮЛ елді
мекендердегі су тазарткыш қүрылғылардың бәрі үзак пайдаланған-дықтан, кайта
жөндеуге каржы жоқтығынан әрі ... ... ... ... болып отыр.
Қүрық поселкесі Форт-Шевченко каласындағы су тазарткыш қүрылғылар ... ... ... (жаға-лаудан 400-450 метр жерде)
орналаскан. Мүвдай объектілердің жағаға тым жақын орналасуы ... ... ... ... ыкпал ету қаупін туғызады. Казіргі ... ... ... ... су тазарту қүрылғыларын салу мәселесі
каржы тагшіылығынан шешімін тапқан жок. Жетібай, Қаламкас, Қаражамбас) және
оншакты үсак ... кен ... ... ... Жана өзен
каласында, "Өзенмүнайгаз" ААҚ, Қазак газ өңдеу заводында газ өндеу ... ... ... ... ... ... бозашы т.б. сиякты
мунай-газ кен орындары игерілуде. Бүрғьшау қондырғыларын ... ... ... ... ... ... сансыз
жолдардан облыстың 1 млн. гектарындай жерде өсімдіктер балансы бүзылған.
Барлык кен ... жер ... ... ... ... орналасқан
жерлер табири өсімдіктер балансынан жоғалған жерлер болып табылып, олар 508
мың гектар жерді алып жатыр. Барлық жерде апатга, ... ... ... төгілген мүнайды жинайтын және ... жер ... ... ... ... ... айтарлыктай дәрежеде жер ластанады.
Жердің айтарлықтай былғанғаны Өзен ... ... ... ... ... аймағы 89 гектар, Өзен қүятын жерде сулы ... ... Оның ... 2133 ... уран бар және ... рудалы Қошкар атада кебудің қаупі бар.
Су ресурстары. Кен ... су ... ... ... ... сағаларында жабдықтардык акау болуынан ілеспе сулар мен
жер кыртысы сулары жер бедерлеріме жайылады. Қаламкас және Қаражамбас ... ... ... ... аймағында орналасқан.
Су баскан "Каратұрын", "Комсомольская" алавдарында орналасқан және уақытша
консервацияланған 14 ... ... ... Каспий теңізіне ец көбірек
кауіп төндіруде. Сол скважиналардың басталуы теңіз ... ... ... әсерге үшырап отыр.
Жетібай, Өзен және Қаламқас мүнай мен газ кен ... дер ... ... жер ... ... ... ... шығуынан жердің
радшщиясымен ластануы болды. Мүнай-газ кешенінің ... ... ... ... ... ... ... асфальтты смолалы парафинді
Үйінділер, жабдыктарды тазалау калдыктары, майлы шүберектер, ... ... ... абсорбенттер, пайдаланудан шыққан
сынабы бар лампалар, ... ... және т.б. ... ... ... ... негізгі проблемалар: өндіру техникасының жетілдірілмегендігі,
олардың сол кендерді игере басталғанкан ... ... ... ... ... ... болып табылады.
1999 жылы табиғи су көздерінен су алу мен саркынды ... ... ... ... ірі ... ... түруына байланысты
("АКПО" АК, "Химкомплекс" АҚ және т.б.).
Сарқынды сулардың көлемінің жедел артуы Каламкас мүнайгаз, ... ... Өзен ... ... ... ... мүнайдын,
мүнай аралас ілеспе сулардын апаттык (авариялык) түрде ағып ... ... Форт — ... және ... ... ... ірі ... де тазартылмаған саркынды судын жайылуы көрініс беруде. БҮЛ елді
мекендердегі су тазарткыш қүрылғылардың бәрі үзак пайдаланған-дықтан, ... ... ... әрі ... ... ... ... болып отыр.
Қүрық поселкесі Форт-Шевченко каласындағы су тазарткыш қүрылғылар Каспий
тенізінің ... ... ... 400-450 метр жерде)
орналаскан. Мүвдай объектілердің ... тым ... ... ... ... ... суына ыкпал ету қаупін туғызады. Казіргі кезде
санитарлык аймақтан кашык жерлерде су тазарту қүрылғыларын салу ... ... ... ... ... ... Зиянды химиялык заттцрдың ластануыныц артуы 1998 жылмен
салыстырғанда арта ... бүл ... кен ... ... ... ... жолымен шетелге апарудан және Өзбекстан газын Бейнеу арқылы Ресейге
жеткізуден болып отыр. Сонымен ... ИППН ... ... НПС ... ... бастаған. "Қаракұдық мұнай" БҚ-де тәжірибелік-
өнеркәсіптік әзірлемелер жүргізілуде, Актал ЛТД ЖШС-де жаңа өнімді ... ... ... ... ... ... РМК ... теңіз суын, олардың қүрғауын болғызбау ... ... ... ... Бүрын бүл мақсатқа кететін шығындар
көлемі өзара есеп айырысу ... ... ... ... жоқтығынан деңгейді
үстап түруға қажетті көлемдегі теңіз сулары беріліп жүрген жок. Ай ... 6 млн ... метр ... ... 2-2,5 млн ... метр таза ... суы
берілуде.
* * *
В работе ... ... ... ... Во всех ... (Атырауской, Западно-Казахстанской,
Мангистауской, Актюбинской) показаны состояние водных, земельных ... ... и ... ... их состояния.
* * *
The article is devoted to the Western Kazakhstan ecological- ... There are the detailed sources of ... water, land, ... ... ... ... органов управления по экономике
Атырауской, Актюбинской, Западно-Казахстанской, Мангистауской ... ... о ... ... за ... 1999 ... ... бюллетень Министерства природных ... я ... ... за 1999 ... да сұрауы бар
Су планетамыздағы тіршіліктің негізі болып табылады, оны басқа ... ... ... Жер ... 70 ... су алып ... оның ... ішуге жарамды. Оның үстіне жыл сайын жер шары халқының саны ... ... өсе ... ... су ... көлемі де ұлғайып, дүние
жүзінде аса күрделі мәселе болып отырған сумен қамтамасыз ету жайы ... ... бас ... ... үлкені болып отырған су
тапшылығы әлемнің бірқатар аймақтарында экологиялық жағдай-дың ... мен ... ... ... ... ... ауру-сырқаудың
өсуіне әкелді. Су тақырыбының көптеген халық-аралық және ... оның ... 2002 жылы ... ... ... даму ... ... саммитте талқылануы бұл мәселенің
бүгінгі таңда қаншалық маңызды болып отырғандығын көрсетеді.
Келеңсіз үрдіс. Су қоры ... ... ... ... ету көкейкесті
мәселенің бірі болып табылады. Тіршілік көзі, осынау өмірлік маңызды ... ... ... ... кейбір аймақтарында су
қоры тым аз. ... ... ... жер үсті және жер ... ... бөлінбей отырғандығын да ескеру қажет. Тіпті су ... ... ... ... ... бола ... Осы ... су Қазақстанның одан әрі дамуында тежегіш фактор болуы мүмкін.
Қазақстандағы су ... ... ... ... ... күрделене түсуде. Бұл ... ... ... ... су ... туғызады. Сондай-ақ, су қорларының
ластануы тұрақты экономикалық өсімді қамтамасыз етуге және өмір ... кері әсер ... ... су қорын қорғау және пайдалану міндетін республикалық деңгейде
өкілетті ...... ... Ауыл шаруашылығы министрлігінің су
қорлары жөніндегі комитеті және оның су ... ... ... Ал ... бұл ... ... құзыры шеңберінде жергілікті
өкілетті (мәслихаттар) және атқару ... ... ... нәтижесінде су шаруашылығы кешенін басқарудың көп деңгейлі
жүйесі қалыптасты: бұлар мемлекетаралық, мемлекеттік; ... ... ... деңгейлері.«Су» статистикасы Халықты ауыз сумен қамтамасыз
етуге байланысты төмендегідей жағдай қалыптасып отыр. Экономика ... ... ... мәліметі бойынша, Қазақстанда
орталықтандырылған ауыз су көздерімен халықтың 75% ... ал ... су ... және 5% жер ... ашық су ... ... жерлерде бұл көрсеткіштер тіпті төмен: бұл тиісінше
54,2%, 36,2% және 9,6%.
Мектептер мен ауруханалардың, ... ... ... орталықтандырылған су
желісімен қамтамасыз етілу көрсеткіші: мектептер – 39%, емдеу-профилак-
тикалық мекемелер – 42%. Көп ... ... ... ... ... ... өзге-ріп тұратын жер беті сулары пайдаланылады. 2004
жылғы зерттеулер барысында ... ... ... су
жүйелерінен алынған су сапасын тексеруде оның 2,9 ... ... сай ... ... Ал, ... ... ... Маңғыстау және Ақтөбе облыстарында бұл көрсеткіштер бұдан да ... ... ... ... су ... ... ауыз ... гигиеналық талаптарға сай келмеу көрсеткіші 6%, ал Ақмола,
Қостанай және Қызылорда облыстарында – 11% ... ... ... ... су арқылы ішек жұқпалы ауруы
таралуының 19 фактісі тіркелген. Оның көпшілігі жиі істен ... ... ... су құбырларының, канализация желілері мен құрылғыларының
санитарлық-техникалық жағдайы қанағаттанғысыз болып отырған шағын қалалар
мен селоларда, ... ... орын ... ... ... ... ... сағаттап берілуі де құбырлардағы ауыз судың екінші қайтара
ластануына және ішек ауруларының көбеюіне ықпал етеді.
Осынау ... ... шешу ... ҚР Үкіметі «Ауыз су» бағдарламасын
қабылдады. Бағдарламаның басты мақсаты – халықты сапалы ауыз сумен қажетті
көлемде қамтамасыз ету. Оны іске ... үшін 115,1 млрд ... ... ... ... ... ... толық көлемінде пайдаланылған
жоқ. Мәселен, 2002-2004 жылдар аралығында ... ... ... қаржының 33,2 миллиарды ғана игерілген. Ал 2002 жылы 100 ... 2003 жылы – 300 млн ... жуық ... ... ... Тек 2004
жылы ғана бюджеттен бөлінген қаржы толығымен игерілген. Жергілікті бюджет
үшін ... ... ... бар ... ... мәні «Асар» партиясы аталған бағдарламаның іске
асырылу барысын бір ... ... ... бері ... келеді. Осы
мәселеге байланысты республиканың барлық ... ... ... 2005 жылдың 19 сәуірінде ҚР Парламент Мәжілісінің Экономикалық
реформалар және аймақтық даму, Экология мәселелері және ... ... ... ... депутаттық тобымен бірлесіп халықты сапалы
ауыз сумен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ҚР ... депутаттары, орталық атқару органдарының
жетекшілері, ... ... ... әкімдерінің орынбасарлары және
басқа да лауазым иелері, сондай-ақ шаруашылық нысандарының басшылары, саяси
партиялардың, шетелдік ұйымдардың және БАҚ өкілдері ... ... ... ... ... жүзеге асырудың бірінші кезеңінде,
яғни 2002-2005 жылдары 51 миллиардқа жуық қаржыны игеру қарастырылғандығын
айтты. Оның ... ... ... – 24 ... жергілікті бюджеттен
–18 млрд, шаруашылық нысандары есебінен – 5 ... ... ... мен
гранттар – 3 млрд.
Сыртқы займдар мен гранттық қаржылар есебінен ... ... ... ... Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан облыстарында тиісті
жобалар қолға алынды. Бұл жобаларға сәйкес ауыз су ... 300-ге ... ... жабдықтау жоспарланып отыр. «Қазалы және Жаңа Қазалы су
жүйесі», «Өскемен қаласында қоршаған ортаны қалпына келтіру және жер ... ... ... ... ауылдық елді мекендерді су
желісімен ... ... және ... ... облыстарын қамтитын
жобаларды қаржыландыруға грант бөлінді. Қараусыз қалған сала
«Ауыз су» бағдарламасын жүзеге ... ... ... жүргізілуде ме?
Біздіңше, бұл тұрғыда көңіл көншітерлік жұмыс аз. Егер бұған ... ... ... үшін ... ... ... ... жүктелген болса, енді бұл салалық комитет Ауыл ... ... ... ... ... су» ... ... бас-көз болатын өкілетті мемлекеттік орган жоқ. Әрине,
мұндай жағдайда қандай да бір жүйені ұстану, ... бір істі ... ... Басқаша айтқанда, маңызды стратегиялық саланың бірі болып табылатын,
Қазақстанның қалалары мен елді мекендеріндегі тіршілікті ... ... ... ... ... ... және су ... саласына
мемлекет иелік етпейді, тарифтік саясат пен бағаны реттеуге ғана ... ... ... ... да ... ... ... көптеген құқықтық актілер жұмыс істемейді. Бүгінде су арналары өз
қызметінде ... ... және су ... ... ... жүйе ... Ал, қызмет көрсетуші де, тұтынушы да ең алдымен осы ережені
басшылыққа алса ... ... да ... баршылық. 2010 жылға дейінгі
кезеңге арналған «Ауыз су» ... ... ... ... шараларды
жергілікті бюджет есебінен қаржыландыру қарастырылған. Алайда 2002–2004
жылдардың тәжірибесі көрсеткендей, қаланы сумен ... ... ... ... ... және ... жұмыстарын жүргізу үшін жергілікті бюджеттен
бөлінетін қаржы көлемі тым мардымсыз немесе тіпті атымен ... ... ... ... ... ... ... даусыз, ал бұзылған
қалалық су шаруашылығын қайта қалпына ... ... қым- ... ... ... ... ... су» бағдарламасын іске асыру барысында
құрылысы аяқталған нысандарды кім іске қосатындығы анықталмағандығы ... Бұл ... ... су ... ... неге ... Мәселен, Алматы облысында аталған ұйым тек Талдықорған қаласы үшін
ғана емес, жақын орналасқан шағын қалалар мен ... ... үшін ... ... ... қалыптасқан жағдай мынандай: толып жатқан министрліктер мен
оларға қарайтын комитеттердің аталған бағдарламаны жүзеге асыру ... ... ... жоқ; ... іске ... жауап
беретін, жауапкершілік сұралатын нақты бір өкілетті ... ... ... және ... ... ... Жинақтай келгенде, ауыз
су мәселесінің сағыздай созылып шешімін таппай ... ... өрши ... ... ... болып отыр. Мүмкін, бірыңғай
жобалық орталық, жобалау институты тәжірибесіне қайта оралған дұрыс болар.
Аймақтар бойынша су қорларының ... ... ... ... де ... ... ... тобының жетекшісі, «Асар» партиясының ... ... ... іске асырудың қанағаттанғысыз
екендігін айтты. Д.Назарбаева келтірген нақты цифрлар қалыптасқан жағдайдың
қандай екендігін ... ... Арал ... сумен жабдықтау
жүйесінің құрылысына бөлінген 700 млн ... ... бар ... ... яғни 9,5 пайызы ғана игерілген. Халықты ауыз сумен қамту мәселесі
өте ... ... ... ... ... ... ... облысындағы жағдай осындай. Арал өңіріне қатысты ... ... осы ... ... ... ... ... жатыр. Осы
бағдарлама бойынша мұнда жылдар бойы орасан кө-лемде қаржы құйылып келді,
бірақ құмға ... ... ... ... жоқ. ... ... ... ауыз су секілді көкейкесті мәселені шешуге жұмсалуына жауапты
мемлекеттік органдардың ... ... ... ... ... ... ... елді ауыз сумен қамтамасыз етудің жалпы жағдайы ауыз
толтырып айтарлықтай емес. Мәселен, ... ... және ... су ... ... (70 км) ... 280 млн ... қаржының
83% ғана игерілген. Ал осы мақсатқа бөлінген қаржының ... ... – 63%, ... ... ... – 85% ... бюджеттен бөлінетін қаржы көлемі болса, тым мардымсыз. Айталық,
2002 жылы ... ... 4 млрд ... ... ... бар болғаны 1
миллиард теңге ғана бөлінген. Ал, 2003 жылы ... 4,5 ... ... млрд ... ... Бұл ... сонымен қатар, осынау қаржы қаншалық
тиімді жұмсалуда және ... ... кім ... ... заңды
сұрақ туады: Ауыл шаруашылығы министрлігі ме, әлде Экономика және бюджеттік
жоспарлау министрлігі ме? Өкінішке орай, бұл сұрақтарға ... ... ... ... ... су» ... сәйкес, қаржы 50-де 50 көлемінде,
яғни республикалық және ... ... ... ... ... Алайда, жоғарыда келтірілген цифрлар жергілікті бюджеттен ... ол ... ... жұмсалуын және аталған бағдарламаның қайсы бір
аймаққа қаншалық тиімді боларын ... ... ... ... су құбырларына субсидия бөлу де күн тәртібінде тұрған
өткір мәселенің бірі. Мәселені ойдағыдай шешудің бір жолы ... ... ... ... ... ... ... жасап отырған
Дүниежүзілік банк секілді, ұйымдардың техникалық ... ... ... Бұл
ұйымның сарапшылары осы мәселеге байланысты өз ... ... ... ... ... ... аталған жағдайдан шығудың бірнеше үлгісі
бар. Чехия, Колумбия, Аргентина және ... ... ... ... ... үлгі муниципиалдық даму қорын құрудың негізінде басқару
тетігін жақсартуға бағытталған. Бұл жерде қаржы ... бір ... ... мен ... қарай бөлінетін болады. Екінші үлгі –
нарықтық қатынастарға негізделген, мұнда қаржы коммерциялық банктер арқылы
бөлінеді. Алайда, қалай болған күнде де бұл ... ... ... ... ... өкілетті органның қажеттігі даусыз.
Үшінші үлгі – жеке ... ... ... бұл ... және Колумбияда жүзеге асырылған, конкурстық
ұсыныстар мемлекеттік қолдауға аса зәру ... ... ... ... мақсат – сумен жабдықтаушы кәсіпорын жұмысының өнімділігін
арттыру және ... ... ... ... банк мамандарының пікірінше, қазіргі жағдайда Қазақстан
үкіметі сектордың даму ... ... ... нормалар мен
қызмет көрсету өлшемдерін және қаржыландыру ... ... ... Су
арналарының қызметі мен сапасы жөніндегі мәліметтерді жинақтап, ... ... ... да бір су арнасының ... ... ... білу үшін бұл ... жариялы болуға және қаржы ... ең ... оның ... ... көрсеткіші негізге алынуы тиіс.
Дүниежүзілік банк аталған мәселе бойынша көмек бере алатындығы ... ... бұл ... даму немесе инфрақұрылымдық даму
қорларын ... ... ... ... ... ... ... Екіншіден, басқару тетігінің тиімділігін арттыруға
көмектесу. Сонымен қатар, ... банк жеке ... ... ... үшін кепілдік береді немесе займдар бөле алады.
Осы күнге дейін жобалық-техникалық құжатнаманың ... ... ... ... болып отырғаны белгілі. Яғни бағдарламаны іске
асыруға қолбайлау болып отырған мәселенің бірі осы. Жобалау ... ... ... ... 3% ... Олар сметаға
енгізілмейтіндігі ... ... осы ... ескеру, сондай-ақ
мамандандырылған техниканы алу мүмкіндігін қарастыру қажет.
Шетелдік сарапшылардың пікіріне құлақ асып, ... ... ... ... жеке құрылымдарды кеңінен тартуды тәжірибеге ... ... ... ... мемлекеттік басқару деңгейлерінің өкілеттігін
шектеу және жергілікті өзін-өзі басқару жүйесін енгізбейінше, «Ауыз су»
бағдарламасын ... ... оң ... бола ... деу ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Атмосфера және климат11 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Жер бетіндегі су қоры және оның таралуы3 бет
Көлiк құралдарының қоршаған ортаға қолайсыз єсер етулерiн кемiту єсерлерi11 бет
Су тапшылығы мәселесін шешу25 бет
Судың ластануы29 бет
Қазақстан Республикасында жер мониторингін жүргізу тәртібі100 бет
Қоршаған ортаны қорғау және экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету4 бет
Қоршаған ортаның ластануы үшін төлемдер7 бет
"Қоршаған ортаны қорғау."9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь