Субстанция мәселесі Спиноза пантеизмі

Тағы да бір жаңа дәуір философиясының көрнекті ұлы ойшыл философы Бенедикт Спиноза. Ол 1632 жылы Амстердам қаласында еврей көпесінің отбасында дүниеге келген. Сондай-ақ ол сол Амстердамдағы еврейлердің діни училищесінде оқып, Ван ден Эндан атты тәлімгер, мұғалім, ұстаздың ықпалында болады. Спиноза жас кезінен Дж. Бруно, Ф.Бекон, Томас Гоббс шығармаларына ден қойып, құныға оқыған. Спинозаның бұл көзқарасын жан-жағындағы еврейлер діни қауымдастығы қабылдамай, Еврей дін өкілдерінің қудалауына алынып, басқа бір жерлерге бас сауғалап кетуіне мәжбүр болған. Сондықтан Бенедикт Спиноза ауылдық жерге қашып барып, сонда өз күнін көре бастайды, сол жерде өзіндік шығармашылық жұмысын жалғастырып, түрлі еңбектер үстінде жұмыс істей бастайды. Былайша айтқанда біз Спинозаны кей біргі мәліметтер бойынша ХҮІІ ғасырдың ұлы философтарының бірі голландық Декарт ізбасары, Декарт, Гоббс сияқты рационалист, бірақ философиядағы өз жолын тапқан ойшыл деуімізге әбден болады. Б.Расселдің Спиноза бойынша пікірі төмендегідей: «Спиноза ұлы философтардың ішіндегі ең ізеттісі және ұнамдысы, сондықтан мен Бенедикт Спиноза жайлы әңгіме қозғағанда қорықпастан былай деп айта аламын: интеллект жағынан, кейбір философтар одан жоғары тұруы мүмкін, бірақ адамшылығы жағынан оған тең келері жоқ».
Жас жағынан дін мектебі Синагогада білім алғандықтан дін жайлы, Інжілді, Тауратты жете білген. Бірақ еврейлер сопысы раввин болудан бас тартып, философияға және ғылымға ден қойған. Дін жолымен жүрмегендіктен раввиндер тарапынан қудалауға ұшырап, көнбегесін түрлі сыйлықтар, стипендиялар беріп сатып алмақ та болысқан. Еврей раввиндері Спинозаның көнбегеніне қарап, Спинозаны өлтірмек те болады. Ақыры соңында оны еврейлер қауымынан аластайды. Сол кездегі дәстүрге сай қауымнан аластау ауыр жаза болатын. Ешкім тіпті тума-туысқандары да онымен қарым-қатынас жасамауы керек болатын. Бірақ Спиноза өз өмір тағдырына мойымады. Амстердамның айналасындағы кішігірім деревняны паналап күнкөріс үшін әйнекті тегістеу ісімен шұғылданады. Тек түнгісін ғылыммен, философиямен айналысқан. Математиканы, философия тарихын, логиканы жете меңгеріп, Декарт іліміне ден қойған. Декарт ілімін оқып, жіктей келе оның дуалистік көзқарасын қабылдамады. «Дүние тұтас, Құдай
        
        Субстанция мәселесі Спиноза пантеизмі.
Тағы да бір жаңа дәуір философиясының көрнекті ұлы ойшыл философы
Бенедикт Спиноза. Ол 1632 жылы ... ... ... ... ... ... ... ол сол Амстердамдағы еврейлердің діни
училищесінде оқып, Ван ден ... атты ... ... ... ... Спиноза жас кезінен Дж. Бруно, Ф.Бекон, Томас Гоббс шығармаларына
ден қойып, құныға оқыған. Спинозаның бұл көзқарасын ... ... ... ... Еврей дін өкілдерінің қудалауына ... бір ... бас ... кетуіне мәжбүр болған. Сондықтан Бенедикт
Спиноза ауылдық ... ... ... ... өз ... көре ... сол ... шығармашылық жұмысын жалғастырып, түрлі еңбектер үстінде жұмыс
істей бастайды. Былайша айтқанда біз Спинозаны кей біргі ... ... ... ұлы ... бірі ... ... ... Декарт,
Гоббс сияқты рационалист, бірақ философиядағы өз жолын тапқан ... ... ... ... ... ... пікірі төмендегідей:
«Спиноза ұлы философтардың ішіндегі ең ... және ... ... ... Спиноза жайлы әңгіме қозғағанда қорықпастан былай деп айта
аламын: интеллект жағынан, ... ... одан ... тұруы мүмкін,
бірақ адамшылығы жағынан оған тең келері жоқ».
Жас жағынан дін мектебі Синагогада білім ... дін ... ... жете ... ... ... сопысы раввин болудан бас
тартып, философияға және ... ден ... Дін ... жүрмегендіктен
раввиндер тарапынан қудалауға ұшырап, көнбегесін ... ... ... ... ... та болысқан. Еврей раввиндері Спинозаның
көнбегеніне қарап, Спинозаны өлтірмек те болады. Ақыры соңында оны ... ... Сол ... дәстүрге сай қауымнан аластау ауыр жаза
болатын. Ешкім ... ... да ... ... жасамауы
керек болатын. Бірақ Спиноза өз өмір тағдырына мойымады. Амстердамның
айналасындағы кішігірім деревняны ... ... үшін ... ... ... Тек ... ғылыммен, философиямен айналысқан.
Математиканы, ... ... ... жете ... ... ... ... Декарт ілімін оқып, жіктей келе оның ... ... ... ... ... да, ... да, рух та ... тыс
дүниелер емес» деген Бруно, Кузинскийден келе жатқан пантейстік көзқарасты
тиянақты жүзеге келтірді.
Спинозаны ... ... ... деп ... ол ... болмаған,
Құдайды жоққа шығармайды. Табиғаттағы, өмірдегі үйлесімділіктің көзі ... ... ... ... ... тыс күш ... ... заңы,
табиғатпен етене біріккен құдірет. Дін мен білімді қарсы ... ... ... арқа ... деп ... Діни ... мен ескі наным бір
емес: ырымның түбірі – надандық, ал ... ... ...... ... Спинозаның ілімі-дәйекті монизм. Оның ойынша,
субстанция-біреу және ... ... ... табиғат және табиғатпен
астасып жатқан Құдай. Табиғат та бір, табиғатты жаратқан, ... ... ... табылатын Құдай да бір. Екеуін ажыратуға болмайды.
Ғылым табиғатты табиғи құбылыстар дүниесі ... ... Бұл ... діни ілім және ... ... ... ... Құдайды танып,
анықтай алады.
Біртұтас субстанцияның екі жағы (атрибуты) бар: ... ... ... ... ғана тән ... Ал ... түлегі.
Сондықтан ойлау, рухани субстанция табиғаттан тыс, табиғатқа тәуелсіз ... ... пен ... ... тең ... ... ... жаңарудың көзі, себебі-табиғаттың ... ... өз ... ... (causa ... сияқты Спиноза да-рационализм өкілі. Ол ақыл-зердені
танымның ... және ... ... деп ... ... ... диалектикаға негізделеді. Жоғарыда айтқан
монизмді диалектикасыз негіздей мүмкін емес еді. Декарт ... ... ... ... ... ... пен адасушылықтың арасында
ешқандай байланыс жоқ ... ... ... ... ... ... себепсіз пайда болмайды, онда да ... ... ... да ... ... ... ... бір жағынан, сыңаржақты
бейнеленеді. Сондықтан мұндай пікір теріс деп бағаланады. ... ... ... ... алайық. Әрине, ондай ат жоқ. Бірақ дүниеде ат та ... ... ... бар ... құс та бар. ... атты ұшқан құсқа
теңейтіні сондықтан.
Спиноза ғалым ретінде дүниедегі, табиғаттағы объективтік заңдылықты
мойындайды. Адамдар табиғат заңдарын ... сол ... ... ... Осыған орай Спиноза философияда еркіндік және қажеттілік мәселесін
көтеріп, бұл қарсылықтардың диалектикалық байланысын ашады. ... ... ... бірақ ол қажеттілікпен байланысты, қажеттіліктің бір жағы.
Сол сияқты қажеттілік те бар. Ол-еркіндікпен байланысты, ... ... ... пен ... абстракты түрде қарсы қойып, бірін
мойындап, екіншісін жоққа ... ... ... ... ... ... -
танылған қажеттілік. Спинозаның бұл ... ... және одан да гөрі ... ... ... көрінеді.
Енді Спинозаның шығармалары желісіндегі ой түйінділеріне
шығармаларындағы ... ... ой ... ... ... ... болсақ төмендегідей:
Әуелі Субстанция деп мен төмендегідей болжаймын - ... ... және ... ... ... табатынды, яғни ненің көрініс табуын,
ол одан құрастырылуға міндетті болған басқа заттың ... ... ... ... табиғаты бойынша өз күйлерінен ... ... ие екі ... ... ... ... ие ... Өйткені
өзара ортақ ештеңесі жоқ заттар бір-бірінің себебі бола ... Екі ... көп ... ... өзара немесе субстанциялар атрибуттарының
айырмашылығымен немесе олардың ... ... ... ... ... өмір сүру тән. ... субстанция қажеті
шексіз. Бір субстанция басқа субстанциямен туындай алмайды.
Жалпы қорыта айтқанда Спинозаша, субстанция – ... ... ... да, ... да жоқ. ... те ... ол ... болсын өмір
сүреді, субстанция бөлінбейді, басқа бөлек нәрседен құралмайды, субстанция
құрамдас бөлшектерден тұрмайды, оның жеке ... де ... өз ... ... Осы ... ... ... бір жағы, табиғат
пен материя жатады, бір ... ... ... Табиғаттың өзіндік материалдық
негізі мен себебі бар және оны ... ... бар. ...... ... болса – табиғатты жасаушы. Құдай не субстанция, не табиғат деу
– Спиноза метафизикалық онтологиясының ... ... ... ... екі ... формасы модусы – ұзақтылық пен ойлану
қабаттаса өмір сүреді, екі модус те табиғаттың ... ... ... ... ... ... тепе-тең көріністер бола алады.
Спинозаша, рух-ойлану атрибуты, рух табиғаты дене табиғатына ұқсамайды. Рух-
материяның модусы емес. Спинозаның «Жан ... ... ... ... Сондықтан Спинозаның ойы бойынша барлық нәрсе бәрінен туындайды.
Бұл кезде субстанция субъектке айналады. Ақыр соңында ... ... ... бермейтін «жалпы дін» қағидасын ұсынды. «Жалпы дін
адамның даналығына ... деп өзін ... мен де ... жаңа таптық
мүддесіне жақынырақ атеистік ұстанымға жете алмай кете барды.
1711 жылы шотландық ... ... ... ... ... ... жылдары Францияда комменсанттық қызмет
атқарады. 1763 жылдары француз ... ... ... ... Лондонда мемлекеттік хатшының көмекшісі болады. 1776 ж. Эдинбургте
қайтыс болады. «Таным туралы», «Аффектілер ... (1739), ... ... үш ... ... ... ... – «Адамдық табиғат туралы трактат»
(1740), сондай-ақ «Адамдық таным ... ... (1748), ... ... ... (1751), ... діні туралы сухбаттар»
(1751), «Саяси тақырыпқа эссе» (1752), сегіз томдық «Англия тарихы» (1754),
«Жаратылыс дінінің тарихы» (1757)...
«Адам ... ... ... ... ... ... ... моральдің заттарына қолданбақ әрекет» еңбегі – үш кітаптан
(«Таным туралы», «Аффектілер туралы», «Мораь туралы») ... ... ... ... Лондонда жарық көреді.
1. Аффект – рухтың күшті және сезімтал эмоциясы, объектінің ықпалынан
туындайтын эмоция, адамның еркін ... ішкі ... ... емес, басқа аффект икемдейді. ... ... ... ... ... ... ... ықпалынан,
оларға деген «симпатиядан» көбірек ... ... орны ... және өнетін идеялардың арасы.
2. Қабылдау – Юм ілімінің негізгі ұғымы. Юм қабылдауды – объектінің ... деп, оның ... және ... ... ... алады.
Қабылдау – белгісізден, көрінбейтіннен, тұрақтылықтан ... ... Юм ... ... ... ... ... идеяны әсердің көшірмесі деп қарастырады. Әсердің рефлексиясы
түйсіктердің кейбір идеяларының ақылға ықпалы нәтижесінде туындайды.
3. ... – Юм ... ... ... ... ... ... немесе «принципі». Ассоциацияның мәнісін толық
тануға болмайды. Идеяның ассоциясы үш тәсілден – ұқсастық ... және ... ... олардың комбинациясынан құралады.
Ассоциация – ұқсастық, қарама-қарсылық, сан мен сананың ... ... ... Адам ... ... ... «білімнен», «дәлелден»,
«ықтималдықтан» тұрады. «Білім» - ... ... ... жанда
қалыптасатын ерекше сенімділік. Оның негізін «ақиқат» емес, «әсер»
құрайды. ... - ... ... ... да қалыптаса алады, әншейінде ... онда ... ... ... ... ... идея ... құрайды. Субстанция сезімдік ... ... ... ... ... Оның ... Юм
тәжірибесі затты пассивті пайымдайды, объектіні де, практиканы да
өзгертпейді. Таным процесінде адам ... ... ... гносеологиялық сенім мен фидеистік сенімнің аражігін ... ... ... нақты қарсы қойды. ... ... ... ... ... ... алдымен түйсіктер
мен қабылдаулардың арасындағы байланысты анықталау ... ... адам ... ... ... құрайды. Юм сыртқы заттардың
объективті тұрғыдан өмір сүруін және олардың санаға нақты ықпалын ... ... ... ... ... ... олар ол үшін
субъективті сипатта болады. Юм қабылдаудың, елестетудің түрлі көріністерін
жіктеп береді, ... адам ... мен ... ... жасауға күш
салады. Білімнің мазмұнын әсерлердің өзара ықпалы ғана құрайды деген
түйінге ... ... ... ... ... ... ... қызметінің зор екенін көрсетеді. Ақылдың басты объектісі –
заттар емес, әсерлердің көшірмесі – идеялар. Юм ... ... ... үш түрлі байланыста болады. Олар – ұқсастық, уақыт пен ... ... ... бұл ... туа ... ... принциптер емес. Олар тәжірибеден туындайды және алынады.
Сонымен, Юм философиясы адам санасының жалқы болмысы – ... Юм ... мен ... ... ... ... Юм ... мен рухтың, зат пен идеяның ... ... ... ұстағысы келеді. Ниеті жүйесіз қалды.
Өйткені ол заттардың объективті себепті ... ... ... ... ... ... өмір ... күмәндана қарайды. Осы
қағидаларды қабылдаған ойшылдарды ол сынға алады. ... ... ... ... субстанцияның табиғатын бұрмалағаны
соншалықты, ақырында рухани субстанция өзінше өмір сүруден ... ... ... ... ... ... ... санасындағы дүние үш көріністен –
материалдық, идеалдық, рухани сипаттардан тұрады. Бірақ олардың ... ... ... ... да, ... ... біртекті. Айырмашылық
пен ұқсастық адам әсерінің, ... ... ... ... ... ... мен ... бірде үздіксіздігі мен
өтпелілігіне назар аударады. Бұл қарсылықты жақындататын, ... ... бар. Ол – ... әсер ... идея. Идея мен қабылдаудың онтологиялық
реалдылығы бірдей емес. Әсер мен идеяның өмір сүру ... ... ... үш түрі – оның ... ... сырттай өмір сүрудің идеясы, күрделі
идеялардың өмір сүру идеясы. Олардың үшеуіне де ... ... ... ... Осы ... ... өмір ... бірдей қатыса бермейді.
Содан Юм әртүрлі қабылдаулардың алмасу себептерін дұрыс түсіндіре
алмайды, болмыс пен ... ... ... ... ... ... философиялық басты мәселеге жатқызады. «Табиғаттың жетілген
философиясының өзі, - дейді Юм, - біздің ... ... ... ... ... қана ... ал ең ... моральдық немесе метафизикалық
философия ғана оның бізге жаңа облысын ашуға жәрдем ... ... ... мен ... ... ... ... философияның нәтижесінен
туындайды».
Иә, Юмнің танымдағы және діндегі скептицизмін француз ағартушылары
жоғары бағалады және өз ... ... ... ... ... ... және танымдағы дұрыс мағына туралы түсініктері,
оның синтетикалық философиясы кейінгі философтарға үлкен ықпал ... ... ... ... ... Иә, бұл
шолуда дәуірдің көрнекті өкілдері ... ... жоқ, ... ... ойшылдардың дүниетанымдық деңгейі мен концептуальды бағдары
тезистік деңгейде іріктеліп берілді, ықшамдалып қарастырылды. Бұл ... жаңа ... ... ағымы – ХҮІІІ ғ. француздардың ағартушылық
философиясы ... ... Оның ... ... атап ... ... Вольтер
(Франсуа Мари Аруэ) (1694-1778), Ш.Монтескье (1689-1755), Ж.Мелье ... ... ... ... ... ... (1714-1780),
Ж.Ж.Руссо (1712-1778), К.Гельвеций (1715-1771), П.Гольбах (1723-1789) және
т.б. Жаңа дәуірдегі ағартушылық философиясы несімен құнды әрі мәнді? ... ... ... қала ...

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бенедикт Спинозаның әлеуметтік философиясы47 бет
Пантеизм6 бет
Пантеизм, гуманизм, диалектика ұғымдары, Эмпиризм мен рационализмнің бір-бірінен айырмашылығы, Субстанция ұғымы,Готфрид Лейбниц, Дж. Беркли, Дж.Юм6 бет
Спиноза және оның этикасы3 бет
Шеллинг философиясы5 бет
Жаңа заман философиясы(xvii-xix ғасырлар)14 бет
17 ғасырдың жаңа дәуір философиясы және ғылым15 бет
XVII - ғасырдағы Голландияның саяси және құқықтық ілімдері9 бет
Абай Құнанбаевтың педагогикалық көзқарасы7 бет
Аристотель11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь