Қазақстан тарихы туралы

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Тас дәуіріндегі Қазақстан. Мезолит. Неолит. Энеолит.
2. Қола дәуіріне сипаттама және археологиялық ескертіштер
3. Ғұндар, үйсіндер, қаңлылар мемлекеттері
4. Түрік қағанаты, Батыс Түрік қағанаты
5. Қарахан мемлекеті. Қарақытайлар. Наймандар мен керейлер, қыпшақтар
6. Моңғол мемлекетінің құрылуы және оның қазақ жеріне шапқыншылығы
7. Қазақстан Алтын орданың құрамында. Ноғай ордасы. Дешті.Қыпшақ
8. Қазақ халқының қалыптасуы. Жүздердің пайда болуы
9. Қазақстандағы көшпелілер өркениетінің ерекшеліктері


Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Тарих деректерге сүйеніп жазылады.Ал қазақ тарихын толық зерттеу үшін бір тарихи оқиға туралы ондаған жүздеген мәліметтерге сүйенуге тура келеді.Сақталынған Ресей құжаттарын,Цинь империясы жылнамаларын ортағасырлық шығ деректерді (араб,парсы,түркі,шағатай тілдеріндегі еңбектер) және бұл мәліметтерді пайдаланған тарихшылар зерттеулерін салыстыра пайдалансақ дерекнама саласының қажеттігіне, арнайы талдап қарастыру керектігіне назар аударымыз. Өзара қарама-қарсы мәліметтерді салыстыра зерделеу ғана өз нәтижесін ұсынады.Сондықтан шетелдік деректерге қоса ел арасынан табылып жатқан отандық жазба ескерткіштерді де тарихи таным арнасына тартуымыз қажет.
1.Қазақстандағы іздеулер мен қазбалар, Алматы 1972ж

2.Ежелгі Қазақстан мәдениеті,Алма-Ата 1969ж

3.Қазақстан полеолитінің геохронологиясы,Медоев
А.Г1982ж

4.Архив Марғұлан атындағы архелогия институты,НАН РҚ
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
* Тас дәуіріндегі Қазақстан. Мезолит. Неолит. Энеолит.
* Қола дәуіріне сипаттама және археологиялық ескертіштер
* Ғұндар, үйсіндер, қаңлылар мемлекеттері
* Түрік ... ... ... ... ... ... Қарақытайлар. Наймандар мен керейлер, қыпшақтар
* Моңғол мемлекетінің құрылуы және оның қазақ ... ... ... ... орданың құрамында. Ноғай ордасы. Дешті-Қыпшақ
* Қазақ халқының қалыптасуы. Жүздердің ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Тарих деректерге сүйеніп жазылады.Ал қазақ тарихын толық зерттеу үшін бір тарихи оқиға туралы ондаған ... ... ... тура ... Ресей құжаттарын,Цинь империясы жылнамаларын ортағасырлық шығ деректерді (араб,парсы,түркі,шағатай тілдеріндегі еңбектер) және бұл мәліметтерді пайдаланған тарихшылар зерттеулерін ... ... ... ... ... ... талдап қарастыру керектігіне назар аударымыз. Өзара қарама-қарсы мәліметтерді салыстыра зерделеу ғана өз нәтижесін ұсынады.Сондықтан шетелдік ... қоса ел ... ... жатқан отандық жазба ескерткіштерді де тарихи таным арнасына тартуымыз қажет.Тас дәуірі- адамзат тарихындағы ең ұзақ мәдени-тарихи кезең.Бұл кезеңде ... ... ... ... тас ... кезеңінде балшықтан ыдыстар мен құралдар жасаған.Тас дәуірі адамдардың ... ... ... кезінен бастап (1млн.800мың жыл бұрын),алғашқы металдардың таралу кезеңіне дейінгі аралықты (Ертедегі Шығыста 8 мың жыл бұрын, Еуропада 6-7 мың ... ... ... темір дәуірі (палеолит)және жаңа тас дәуірі (неолит) болып ... ... - ... ... адамдар өмәр сүрген уақыт.Палеолит пен неолит аралығындағы кезең мезолит деп аталады.Палеолит ... ... ... (1млн.800 мың жыл-35 мың жыл бұрын), кейінгі (35-10 мың жыл ... ... ... ... Қазақстан. Мезолит. Неолит. Энеолит.
Алыс замандарда өткен бабаларымыздың өмір-тіршілігі жайлы қазіргі түсінігіміз олар тұрған үңгірлер мен үңгіме ... ... ... ... сол ... мен қуыстарда адам еңбегінің белгісі - тас ... ... ... ... ... ... қалдықтары - жануарлардың сүйектері сақталған. Қазіргі заманның артта қалған халықтары дейтін жұрттар өмірінен алынған этнографиялық мәліметтердің де маңызы аз ... ... ... ... ... ... және ... мәдениетінің біраз қырлары мен сырларын анығырақ түсіндіруге мүмкіндік ... ... ең ... ... ... ... ... де көбірек кездесетін материалы - еңбектің тас ... ... ... бір ... формацияның дамуына байланысты адамзат тарихы ұзақ-ұзақ кезеңдерге бөлінеді. Археологияда ... ... ... ... оған ... ... тарихы тас, қол мен темір және ортағасырлар дәуірлеріне бөлінеді. Ал, өзінің рет-ретімен жоғарыда айтылған дәуірлер кезеңдер мен ... - ... ... және неолит кезеңдеріне бөлінеді.
Адамзаттың пайда болуы мен қалыптасуы тас дәуірінен бастау алады. Тас дәуірі ... 2,5 мың ... ... ... ... III мың ... аяқталды, яғни, 2 млн жылдан астам кезеңді қамтыды. Тас дәуірі: ... ... ... ... ... (жаңа) болып үш кезеңге бөлінеді. Өз кезегінде палеолит: төменгі, орта және ... ... ... Осы ... ... жалпы алғанда, адамның жер бетінде, соның ішінде Қазақ жерінің аумағында алғаш ... ... ... ... үшін келтіріліп отыр. Тарих ғылымында археологиялық мәдениет бойынша, атап айтқанда, ... бір ... ... және ... бір ... жинақталған археологиялық ескерткіштерді анықтау бойынша кезеңдерге бөлу дәстүрі қабылданған.
Көне тас ... ... - ... және оның ... ... кезі - өндіргіш күштердің төмен деңгейінде болуымен сипатталады. Анайы шаруашылық қам-харекеті табиғаттың дайын тұрған ... ... ғана ... ... адам ... ... ... жемістер мен жидектерді жинап, жануарларды аулаған. Адамдардың өзара қарым-қатынасы, мүшелерінің экономикалық теңдестігіне, ... ... мен ... ... ... ... ... негізделеді және өзінің сипаты жағынан ұжымдық қатынастар болады.
Адамдардың қоғамдық ұйымы полеолит дәуірінде дамудың күрделі де ұзақ ... ... Оның ... кезі алғашқы табын-тобыр - басқосып қорғану және бассалу үшін, аң аулау, ... үшін ... ... ... ... қатынасқа дейінгі әлеуметтік құрылымның қоғамдық қарым-қатынасы мүлде ... ... ... болмаған, дегенмен де оларда некелік байланыстардың біраз реттелгені байқалады.
Алғашқы тобыр төменгі полеолиттің ертеректегі екі ... - ... ... және ... кезеңдеріне сәйкес келеді. Ашель заманында жаңа әлеуметтік организм - алғашқы қауымға қажетті алғышарттар біртіндеп ... ... ... Мустье дәуірінде отырықшылық, еңбекті жынысы мен жасына қарап, табиғи түрде бөлу ... ... ... ... ... пайда болады. Кейінгі полеолиттің адами ұжымдары әлеуметтік жағынан жаңа бір қырынан ... - ... ... рулық қауымның толысқан түрлері құрылады. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, осы бір ... ... ... дене бітімі қазіргі адамдармен бірдей саналы жанға (Homo sapiens) айналуына сай келеді.
Қола дәуіріне сипаттама және ... ... ... ... ... процесі жабайы дәндерді, жеміс пен жидектерді жинап-теруден оны өсіруге көшуі сан мыңдаған жылдарға созылды. ... ... ... ... ... ... 8-7 ... деп шамалайды және ол бәрінен бұрын Кіші Азияның таулы аудандарында пайда болса керек. Б.з.д. 6-5 мыңжылдықтардағы ... ... ... оңтүстігіне, Копетдаг алқабына жетіп, Орта Азияға тарайды. Қазақстанның таулы және далалы аудандарына қола ғасырында б.з.д. 3 мыңжылдық ... ... ... 2 ... 1 ... ... ... евразия даласында қоланы ойлап шығарады. Ежелгі адамдар жезге қалайыны қосу арқылы металл бұйымдардың беріктігін күшейтеді.
Қоладан ұңғылы балталар мен ... ... ... ... жерін мекендеген тайпалар қола ғасырында андроновтық археологиялық мәдениетке жататын жәдігерлер (мекендер, қорымдар, ... ... ... қалдырған. (Ал ескі мола ең әуелі Андроново селосы жанынан - ... ... ... ... ... ... ... шартты түрде осылай атап кеткен). Сол жердегі қазу жұмыстарын 1913 жылы Б. В. Андрианов жүргізген. 1927 жылы археолог М. П. ... ... ... ... ... да ... андронов мәдениетінің ескерткіштері - шығыста Минусинскіден ... ... ... дейінгі - орасан зор территорияға тарағанын анықтады. Кейінірек андронов ... ... ... ... мен Орта ... да табылды.
Андронов мәдениетін зерттеудегі ең күрделі мәселелердің бірі хронологиямен, уақыт межесін анықтау ісімен байланысты, зерттеушілердің көпшілігі андронов мәдениетінің өмір ... ... үш ... ... ерте қола - ... 18-16 ғасырлар; орта қола - б.з.д. 15-12 ғасырлар; кейінгі қола - ... 12-8 ... Бұл ... ... ... ескерткішер атына сәйкес, федоров, алакөл, замараев кезеңдерін көрсетеді деп есептелді. Бірақ кейін Федоров ескерткіштері ерте қола ... ... орта қола ... ... даталанды, сөйтіп, андронов мәдениеті дамуының сындарлы суреті бұзылды. Мұның үстіне Федоров ескерткіштерінің ерте және ... ... ... ... ... ... Оның бірінші тобы - б.з.д. XV-XIV ғғ, екінші тобы - XIII-XII ғғ. Жатады. Егер ... ... ... ... мен ... табылса, енді кейінгілері Батыс Сібірден, Қазақстанның оңтүстігі мен оңтүстік-шығысынан, Орта Азиядан табылды.
Керамика қатарынан сырты үшбұрыштар мен ... ... ... ... ... тауып, жарасымды өрнектелген құмыралар көз тартады. Ыдыстардың тек жоғары жағы ғана әсемделеді. Дөңгелек қола айналар, қола ... ... ... ... ... қатар үй жануарларының сүйектері де табылған.
Қоланың кейінгі кезеңі Орталық ... жаңа ... - ... ... құрылуымен белгілі. Бұл мәдениетке тән бір қасиет, ол бірінші жағынан, андронов дәстүрін сақтайды, екінші жағынан, онда жаңа элементтер: мазарлардың ... ... ... ... бар ... ... қыш ыдыстардың жаңа түрлері пайда болады.
Ғұндар, үйсіндер, қаңлылар мемлекеттері
Жетісудағы Тиграхауд-сақтар ... мұра етіп ... ... ... ... ... түкпірінен келген еді. Б.з.д. II ғ. шамасында ... бір ... ... ... келіп, сақ тайпаларын бағындырды, сөйтіп, қолбасшы (Күн бегі) деп аталатын иеліктің негізін салды.
Үйсіндердің негізгі ... Іле ... ... олардың батыс шекарасы Шу мен Талас арқылы өтеді де, ... ... ... ғұндармен ортақ шекара болды, оңтүстігінде олардың иелігі Ферғанамен ұштасып ... ... ... ... ... ... көлдің жағасына орналасты. Үйсіндердің этникалық тегі әлі де ақырына дейін анықталмаған. Зерттеушілердің біразы үйсіндер шығыс иран ... ... ... ... ... ... - ... арғы аталары, олар түрікше сөйлеген деп есептейді, Бірақ, қалай болса да, қазақтың ең ірі тайпаларының бірі деп аталады.
Қаңлы, ... ... ... ... ... II ғ. ... ... императоры Уди Батыс елдеріне Чжан Цянді бас етіп сауда елшілігін жібереді, 13 ... ... ... ... ... Чжан Цян ... оралады. Ол бастырған жазбаларда бұрын Қытайға беймәлім ... ... ... ... ... Солардың арқасында Қаңлы мемлекеті де аталады, оның билеушісінің ... Чжан ... өзі ... ... ... ... этникалық сипаты жөніндегі мәселе күрделі де қиын. Қаңлылардың қай тілде сөйлегені ... де ... ... жоқ. А. М. ... ... қаңлылар түрік тілді халық болған. Басқа зерттеушілер қаңлылар Солтүстік Иранның мал өсіруші тайпалары қатарына ... олар б.з. ... ... ... ... ... ... қоныс аударуына байланысты өзінің этникалық бейнесі мен тілін өзгерткен деп болжам жасайды. Б. А. Литвинский қаңлылар ирантілді ... ... деп ... Оның ... ... атын сақ ... ... деп айтуға болады.
Тарихта ғұндар аты кеңінен белгілі. Осынау жоғалып кеткен халық аты - жаугерліктің, ... пен ... ... көрінеді. Аттила бастаған ғұндар Еуропа елдеріне жортуыл-жорық жасап, оларды құлазытып кетеді, олар ... ұлы ... ... бастайды. Мұның бәрі Еуропа тарихынан таныс оқиға. Ал б.з.д. ... ... ... мен б.з. ... ... Орта Азияны, оның ішінде Қазақстан жерін мекендеген азиялық ғұндар тайпалары онша мәлім емес. Тарихи әдебиетте олар хунну немесе сюнну ... ... ... ... аса ... ғұн ... - оңтүстік және солтүстік болып екіге бөлінеді. Солтүстік-батыс Моңғолиядағы ... ... таяу ... ... ... ... Чжичжи өз ордасын орнатады.
Ғұндардың қарауында әскери тұтқындар қатарынан құрылған құлдары және қоластындағы облыстар ... ... ... ... мал мен жерге жеке меншіктің пайда болуы тұрпайы бюрократтық ... ... ... бір түрі ... ... ... жазу-сызудың таралуы сияқты құбылыстар өзімен-өзі жаңа кезеңге - таптық қоғам мен мемлекетке өту ... ала ... ... ... ... ... қағанаты
Халықтардың ұлы қоныс аудару дәуірі (II-V ғғ.) Қазақстан мен Орта Азияның және Шығыс Еуропаның этникалық және саяси картасын едәуір ... ... VI ғ. ... жері аса қуатты мемлекет - Түрік қағанаты өкіметінің қоластына ... ... ... ... ... ... ... шығып отырған. Қағанат ұйымдасқанға дейінгі Түрік этносының өзінің құрылу тарихына келсек, ол III ғ. - Vғ. ... ... ... ... Түркістан мен Алтай аймақтарында бірте-бірте сатылап құралған.
... ... рет ... ... ... ... және ол 542 жылға жатады. Қытайлар Түріктерді Сюннуғұндар деп атаған. 546 жылы ... теле ... ... ... талқандалуы салдарынан түріктерге 50 мың үйдің келіп қосылуы себепті олар кәдімгідей күшееді. 552 жылы көктемінде түріктердің бастаушысы Бумын өздерінің ... ... ... ... ... ойсырата жеңеді. Осы мемлекеттің ойрандалған орнында олар түрік қағанатын құрады.
Түрік қағанатындағы өзара ... ... (582-93 ж.) 603 жылы ... ... ... ... ... аяқталады, Шығыс Түркістанның көгалды аймақтарынан бастап, Амударияға, Еділ өңірі мен Терістік , Кавказ далаларына ... ... ... ... жер ... ... қарауына көшеді.
Батыс түрік қағанаты (603-704ж.) Қағанаттың этникалық саяси өзегі (Он оқ будун) болды, олар ... ... ... ... ... жатқан ежелгі үйсін жерін жайлайды. Шу өзенінің шығыс жағында Дулының 5 тайпасы, оның батыс жағында 5 тайпалы нушебилер тұрып ... Суяб ... ... ... ... Ал ... жазғы ордасы Мыңбұлақ. 610-618 жылдары Жегуй қаған мен оның інісі Түн-жабығы қаған билеген кезде қағанаттың күш қуаты таси ... ... мен ... жасалған жаңа жорықтар мемлекет шекарасын Үндістанның солтүстік-батысына дейін жылжытып-кеңейтеді.
Қағанат шаруашылықтың көшпелі және ... ... ... ... және ... - ... түрі қоса жүргізілетін бірегей жүйесі болып табылады. Қала мен дала қағанат құрамындағы біріккен әлеуметтік-саяси ағзаның бір-біріне аса қажет, бірін-бірі ... ... ... еді. ... халқы - түріктері де, соғдылары да - бәрі бірдей сауда-саттықпен, қолөнер кәсібімен, егіншілік және мал өсірумен ... ... ... бірінші тұлға - жоғарғы билеуші-басқарушы, әскери бастық, ... ... ... ... қожасы да - қаған болған. Қағанаттағы жоғарғы лауазымдар - ... шад және ... - ... ... ғана тән ... Сол ... бұйұрықтар мен тархандар атқарған. Қағанаттың негізгі халқы мал ... ... сақ ... ... болған, оларды (қара халық, тобыр) деп атаған. Әлеуметтік ... ... - ақ ... және вассал (бағынышты) тайпалар болып бөлінген. Бағыныштылар алым-салық ... ... ... ... халықтарға шапқыншылық жасағандағы мақсатының бірі - құлдар әкету болған. Батыс түрік қағанатында таптардың пайда болу ... және ерте ... ... құрылуы жедел жүріп жатты.
Қарахан мемлекеті. Қарақытайлар. Наймандар мен керейлер, қыпшақтар
Қарахан мемлекеті (942-1212 ж. ) Мемлекет X ... ... ... - ... Шығыс Түркістан. Орталығы: Баласағұн. Қазақстанда бірінші құрылған мемлекет. Жер ... иқта ... Ал ... - ... ... - ... ... Оның екінші баласы Сүлеймен-Ілік Баласағұнда билік жүргізді. Мұса қаза болған соң оның ... Әли ... (960-990 ж. ) ... хан ... ... ... ... алады. Саманиліктер Бұғараны және Самарқанды жаулап алады. Хасан Боғра хан Жент қаласының тайпаларынан қорқып, Жетісуға ... ... ... ... ... X ғасырдың аяғында Қархандар Орта Азияға жорық жасайды, Хасан Боғра ханның баласы Жүсіп 992 жылы Хотанды басып алады. Ал Әли ... ... ... Ибн әли 996 жылы Мауараннахрға жорық жасайды. Осы жорықтан қорыққан Самани билеушісі өзінің вассалын көмекк шақырады. Насыр Ибн әли 999 жылы ... ... ... ... ... ж.) Орта Азия, Солтүстік Монғолиядан, Солтүстік Қытайдан, Уссури өлкесінен келіп мекен еткен тайпасы. ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Қидандар б.з. IV ғ. жазба деректерінде моңғол ... ... ... ... Олар ... солтүстік жағында Мань-Чжурия мен Уссури өлкесінің территориясын мекендеген. 924 жылы ... ... ... мұхитына дейінгі аса кең жер Қидан мемлекетінің (Ляо империясы) қоластына өтеді.
Қыпшақ хандығы: (XI ғ. соңы мен XIII ғ. басы) ... ... ... ... ... оңтүстік шекарасын кеңейтіп, Сырдарияны, Арал мен Каспийді өзіне қаратып, Сыр бойындағы қалаларды ... ... Есіл мен ... ... Елік ... арасында көшіп-қонып жүрген. Атамекені: Алтайдан Еділге дейінгі жер. Этникалық құрамы VII - VIII ... ... ... ... ең бірінші рет 760ж. ежелгі түріктің руникалық ескерткішінде аталады. Мұсылман деректерінде қыпшақтар тұңғыш араб географы Ибн Хордабектің жылнамалық ... VIII ғ. ... ... тайпаларының тізімінде көрсетіледі.
Наймандар ұлысы XII ғ. Керейіттер мен меркіттер қосылған наймандар конфедерациясы Орталық ... ірі ... ... болды. Ал наймандардың шығу тегі мен ертедегі тарихы туралы мәселе өте күрделі, қиын мәселе. ... ... ... ... ... да ... ... ғылыми әдебиеттегі ең жаңа мәліметтер олар түрік тілдес болды дегенді ... ... ... ... - Ертіс бойын мекендеген қаңлылар мен қыпшақтар, солтүстігінде - Енисей қырғыздары, шығысында - ... ... ... жүрген керейіттер. Ал оңт. Жағында - Орталық Азияның басқа да ... ... мен ... ... ... ... вассал болған ұйғырлар, көрші-қолаңы ретінде, қарым-қатынас жасап тұрған.
Керейіттер ұлысы: Керейіттер туралы жазба деректердегі ең ерте мәліметтер X ғ. бас ... ... және ол ... ... ... тайпаларымен байланысты болып келеді. Керейіттер конфедерациясының этникалық құрамы біртекті болмаған. Ол түрік тілді және моңғол ... ... ... ... ... - ... ... - меркіттер, шығысында - татарлар, оңтүстігінде - ... ... ... тайпалары көсемдерінің екі ордасы болған, солтүстік ордасы, ... ... ... ... ... және оңт. ... Хуанхе өзені бұрылысының теріскейінде тұрған.
Моңғол мемлекетінің құрылуы және оның ... ... ... ғ. бас ... ... империясының құрылуы орталық және орталық Азия, Қазақстан меншығыс Еуропа халықтары мен ... ... ... орасан зор ықпал жасады. Моңғол жаулаушылығы Еуразия аумағын мекен еткен ... мен ... ... ... мен өзара байланысын бұзды және олардың этникалық-саяси, шаруашылық-мәдени дамуының жүрісін өзгертіп жіберді. 1218-1219 ... ... ... ... көптеген халықтарын бағындырады. Енисей қырғыздары мен бурядтардың жерлері тартып алынады, таңғұттар мемлекеті құлатылады, ұйғырдың Тұрфан ... ... ... өз ... ... Цинь империясының әскерін талқандағаннан кейін, моңғолдар солтүстік Қытайды басып алады. Шыңғыс ханның келесі міндеті батыс елдерін - Орта Азия мен ... Таяу ... пен ... ар ... ... ... ... алу болады. Ертістен, Арла теңізі мен Амудариядан әрі батыс жақтағы әлі алынбаған жерлерді ... хан ... ... ұлы Жошы мен оның ... ұлыс етіп береді.
Моңғолдар Жетісуды ешбір қарсылықсыз басып алады. Тіпті, 1210-1211 жылдары қарлық облысының иесі Арыстан хан Шыңғыс ханның ... ... 1217 жылы ... ... билеушісі Бұзар моңғол ханының вассалына айналады. Келесі жылы Баласағұн ... ... ... ... ... ... ... басшысы Күшліктің 8 жылдық билеуінен кейін, оның Хорезмшахтың Мұхамедпен және қарлық ... ... ... ... ... ... қатты жұтап, қайыршының күйіне түскен еді. Күшліктің мұсылмандарды қудалауы, оның ішінде көпшіліктің бас ... ... ... ... ... ... зығырданын қайнатады, сол себепті де дінге төзімділік жасаған моңғолдарды халық өздерін құтқарушылар есебінде қарсы алады. Жетісу халқын өз ... ... үшін ... хан бұл ... ... пен ... тыйым салады. Ал, Күшлік бұлардан Орта Азияға қашады, бірақ кейінірек моңғолдар оны Бадақшанда қуып жетіп, көзін ... ... ... 1219 жылы ... ... жолы ... ... тығыз тұратын және шаруашылық жағынан жақсы игерілген аудандарды - ... ... Орта және ... Сырдарияның қалалы аудандарына қарай өтетін. Моңғол әскері батысқа қарай жеделдетіп келе жатып, жолда тұңғыш рет оңтүстік Қазақстан жеріне тап ... және ... ... ... ... ... ... Ал басқыншылар болса, жұртты жаппай қыру және зорлық-зомбылық жасау әдістерін қолданып, тұтас облыстарды құлазытып, ... ... Араб және ... ... ... ... ... жусатып кеткен, әр түрлі елдердегі 30-ға тарта қаланың аты келтіріледі. ... ... ... үш ... ... ... ... бар.
Отырар билеушісі Қайырхан 80 мың әскермен қаланы 5 ай бойы қорғайды. Тек қала ... ... бірі ... ... ... ... ашып, моңғолдарға берілгеннен кейін ғана татар аламандары қалаға кіреді. Қайырхан ішкі қамалға бекініп алып, тағы да бір ай бойы, соңғы ... ... ... Ол ... ... азаппен өлтіріледі, ал күллі халық отар-отар қой секілді етіліп, қаладан қуылып шығарылады да, моңғолдар мал-мүліктің бәрін талап кетеді.
А) ... ... ... ... ... ... Алтын орданың құрамында. Ноғай ордасы. Дешті-Қыпшақ
Алтын Орда XIV ғасырдың бірінші ... ... ... мемлекеттік дін деп жариялаған Өзбек ханның тұсында (1312-1242), сондай-ақ оның ұлы Жәнібек ханның кезінде (1342-1257) нығайып, күшті ... ... ... ұлыстарға ыдырай бастады. Алтын Ордадан Ақ Орда мемлекеті Дешті Қыпшақ ... жеке ... ... XV ... ... қарай Алтын Орда ыдырағаннан кейін Батыс Қазақстан аумағында дербес мемлекет - Ноғай ... ... ... ... ... ... ... енгізілген халықтар мен елдердің, облыстардың дербес дамуы ... ... ... ішкі ... ... ... Орда мен Шағатай ұрпақтары мемлекетінің азып-тозып ыдырау процесін тездетеді, ... ... ... кейін Қазақстан территориясы осынау екі мемлекет құрамына кірген еді.
Моңғолдан кейінгі кезең (XIV-XVғғ.) Шығыс Дешті-Қыпшақ Жетісу мен Оңтүстік ... ... кең ... ... және ... ... ... халықтың бас қосып бірігуімен сипатталады. Қазақстан тарихының осынау аса күрделі кезеңінің бастапқы кезінде моңғол ұлыстары - ... ... ... пен Орта ... еншіліктері ыдырайды да, соңғы кезінде қазақтың өз мемлекеті - Қазақ ... ... ... ... соң осы аумақ халқының саяси өмірінің дамуы жергілікті этникалық негізде пайда болған бірнеше мемлекеттік құрылымның оңашалануы арқылы өтеді: ... Ақ ... ... ... ... ... ордасы.
Шығыс Дешті-Қыпшақ жерінде XIII ғасырдың орта кезі мен XV ... ... ... Ақ Орда ... ... Рашид әд-Диннің жазуына қарағанда, Жошы ұлысының шығыс бөлігін әкесінің көзі тірісінде, үш інісімен бірге, Жошының үлкен ұлы Орда ... ... ... ... ... пайда болған аса ірі мемлекеттік бірлестіктің біреуі - Ноғай ордасы еді. XIV - XV ғғ. Ол ... ... ... бір бөлігін иемденетін. Бастапқы кезде XIV ғ. соңынан бастап, ... пен Еділ ... ... ... оның ең бір көп ... атымен деп аталатын. Ноғай ордасының жартылай ... ел ... ... шығуы ертерек, Едігенің тұсында болатын, ал Едіге Алтын Ордада өкімет билігін іс жүзінде 15 жылдай (1396-1411) уысынан шығармаған, сол ... аса ірі ... еді. ... ... ... ... Алтын Орда хандарын өз қолымен қойып отырған, феодалдық лаң топалаң мен өзара ... ... ... ... ... ... 1419 жылы өлтірілген. Кейінірек маңғыт көсемдері шығыстағы көршілеріне иек артып, Әбілқайырдың одақтасы болады. ... ... ... ұлы ... кезінде (1426-1440 жж.) күшейіп, XV ғ. орта кезінде дербес бөлініп шығады.
Басқа да көшпелі ... ... ... ордасының шекарасы да сыртқы саяси жағдайға байланысты өзгеріп отырады. XV ғ. ... ... ... ... аты ... болады, олар көрші жұртқа осы атымен мәлім болған.
Қазақ халқының қалыптасуы. ... ... ... даласында сан ғасырлар бойы көптеген тайпалар мен халықтар өмір сүрген. Ғылыми әдебиетте (ұлт, халық, тайпа, жұрт) деп өз ... ... ... ... ... ... бар және ... бір аумақта өмір сүретін халықты, ұлтты атайды. Қазақ ... жеке ... ... өз ... ... XV-XVI ғасырларда құрды. Халық болып қалыптасқанға дейін сан ғасырлық тарихты ... ... ... ... ... ... осы ... мекендеген энеолит дәуірінің жылқышы тайпаларында, мүмкін, одан әрі барады. Себебі, қазақтың ... тас ... ... ... ... Ал Қазақ халқының атану себебі ежелгі ... - ... ... ... ... нұсқайды.
Қазақ халқының мәдени негізі, антропологиялық ерекшеліктерінің қалыптасуына қола дәуірінде осы жерде мекендеген арий және тур, қиян ... ... әсер ... Қазақ халқы аралас нәсіл өкілі болып табылады. Яғни, моңғолоидтықпен еуропоидтық нәсілдің белгілері аралас келеді. ... ... ... ... ... ... Ол тайпалар - сақтар, ғұндар, үйсіндер, қаңлылар, түріктер, түргештер, қарлұқтар, ... ... ... наймандар, алшындар. Сонымен қатар, арғындар, керейлер, дулаттар және басқа әр заманда Қазақстан аумағында өмір ... ... ... еді. ... ... күші ... екіншісі сәтін пайдаланып, біріншісінің орнын басып алып, өз мемлекетін құрған. Алайда, осы құлаған мемлекеттің халқы, ... сол ... ... ... жойылып кетті деп айтуға болмайды. Олар жаңа құрылған мемлекеттің немесе тайпалық одақтың құрамындағы халықпен араласып кеткен. Қазақстардың арғы ... ... ... сақ ... бет ... ... тілі иран ... болған. Кейін, б.з.д. III ғасырда Қазақстан жерін қаңлылар, үйсіндер мекендеді. Олар еуропоид өңдес және аздап ... ... ... ... ол ... ... ... санайды. Одан әрі қарлық, қимақ, қыпшақ тайпалары қазақ халқының халық болып қалыптасуына елеулі әсер етті. ... ... ... ... дағдарыс күшейді. Ұлы далада ру-тайпалардың басы бірікпей, бір-бірімен жауласып жүрді. XV ғ. ортасында Әбілхайырдан бөлінген рулар ... ... ... Нұра ... ... бас ... Онда жеке ел боламыз деген шешімге келді. Сол жердегі үлкен жартасқа әр ру өз тайпаларын қашап жазды. Қазақ халқының ... ... ... ... ... ... еніп, олар ҰЛЫ ЖҮЗ атанды. Сарыарқаны мекен еткен арғын-наймандар ОРТА ЖҮЗ ... ... ... жеріндегі рулар КІШІ ЖҮЗ атанды. Бұрынғы уақытта бұлардың бәрі Алаш тайпалары еді. Алайда, Жетісу жеріндегілер Моғолстан, ... ... ... ... ... ... енген еді. Енді бәріміз Алаш бабамызға адал болайық, сол ... үш ... ... ... деп үш жүз ... Ш. ... бойынша, Алтын Орда мемлекетінің өзбек, қазақ, ноғай болып бөлінуінің себебі ... ... ... еді. ... ... ... ... Қасым ханның атымен байланысты. Ол қазақ хандығының астанасын Ұлытауға көшірді. Онда қазақтардың арғы бабасы және бірінші ханы Алаша ханға кесене ... ... ... тұсында қазақтардың саны 1 млн.ға жетті. Қазақ хандығының да аумағы өзінің алдындағы хандар тұсынан анағұрлым кеңейе түсті. ... ... ... ... - XVII ғғ. Далалық аудандардағы қазақтарда шаруашылық саласы ретінде басым тұрғыда - ... ... қуаң дала мен ... ... ... ... жағдайына сәйкес келетін көшпелі жәнежартылай көшпелі мал шаруашылығым сақталды. Малдың негізгі түлігі - қой, жылқы, түйе болды. Ірі қара мал аз ... ... ... отырықшылықты жерлерде өсірілді.
Маусымдық жайылымдарды (көктеу, жайлау, күзеу, қыстау) алмастырып, көшіптуғқонып отырудың бұрыннан қалыптасқан ... мен ... ... ... ... ондаған, ал көптеген жағдайда жүзден астам ауылдардан құралуы ықтимал әрбір ру белгілі бір географиялық жер көлемі шеңберінде көшіп-қону ... ... ... ... ара ... ... ... Жетісудың ендік бағытындағы далалық аудандарында 800 1000шақырымға дейін ... ... ... ... мен ... мұқтаждықтарға ғана ... ... ... ... жағдайға да тәуелді болды.
Мешеу көшпелі мал ... кең ... ... ... болуын талап жанжалдар туғызып отырды. Мал шаруашылығы табиғат ... ... ... еді. ... ... ... ... мал тебіндеп жайылды.
Көшпелі малшылар үй кәсібімен, негізінен алғанда, мал шаруашылығышикізаттарын өңдеумен айналысты. Қой жүнінен киіз ... ... ... киім ... мал ... аяқ ... ... ат әбзелдерін, т.б. әзірледі. Қазақтардың шаруашылығы негізінен, қолмен атқарылатын таза ... ... ... ... ... қала ... егіншілер өндіретін тауарларға, азық-түлікке айырбастай алатын басы артық өнімдері қалып отырды. Түркістанның ... ... Асы және ... ... ... ... ... мал айдап апаратын, тері, жүн, олардан жасалған бұйымдар, сондай-ақ суық қарулар, ағаштан, негізінен, қайыңнан жасалатын бұйымдар, ... ... ... ... мен ... ... аң ... тон-ішектер, тымақ-бөріктер сататын.
Қорытынды
Қорыта келгенде, жалпы осы алғашқы адамдардың тұрмыс-тіршілігін танытып, олардың әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерін, мәдениетін, ... ... ... шаруашылығын, қалайша дамып отырғанын - бәрін көбінесе осы археологиялық қазбалар ... ... ... ... тас ... қола дәуірінен қалған, сақталған ескерткіш, қоныс-мекемелерінен табылған құрал-жабдықтарды, ыдыстарды, сол кездегі ежелгі ... ... ... ... ... Осы археологиялық ескерткіштер арқылы сол ата-бабаларымыздың өмірінде болып отырған жаңалықтарды қалайша дамып, жетіліп ... ... Тағы да осы ... ... ... танып білген сол кездегі адамдардың мәдениетінің, салт пен ... ... ... ... ... ... көп емес ... аңғарамыз. Демек біздің ұлттық салт-дәстүрлеріміз, мәдениетіміз, сенім-нанымдарымыз сол ... ... ерте ... ... ... анық.
Қолданылған әдебиеттер
1.Қазақстандағы іздеулер мен қазбалар, Алматы 1972ж
2.Ежелгі Қазақстан мәдениеті,Алма-Ата 1969ж
3.Қазақстан полеолитінің геохронологиясы,Медоев
А.Г1982ж
4.Архив Марғұлан атындағы архелогия институты,НАН РҚ

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанда ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдардың қалыптасуы мен даму тарихы75 бет
1917-1920 жылдардағы қазақ жастар қозғалысының тарихы мен тағылымдары32 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
Елбасымыздың тәуелсіздік жолында баяндалған туындыларын тарихнамалық тұрғыда талдау және осы туындылардың Қазақстандық қоғам және ғылым үшін таңдағы қажеттілігі мен маңызы22 бет
Орыс, қазақ ғалымдарының қазақ этногинезін зерттеу тарихы11 бет
ХIX–XX ғ. басындағы тарбағатай өңірінің қазақтары (тарихи-этнографиялық зерттеу)23 бет
Халық Ағарту Комиссариаты қоры құжаттарының Қазақстанның мәдени даму тарихындағы деректік маңызы51 бет
Ғабит Мүсреповтің «Қазақ солдаты» романының жазылу тарихы43 бет
Қазіргі қазақ прозасындағы тақырыптық, жанрлық ізденістер. (эссе) көркем шығармадағы психологизм.(реферат) тарихи тақырыптағы қазақ романдары24 бет
Қазақ жазу тарихына шолу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь