Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау (конституциялық аспект)

БЕЛГІЛЕУЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

КІРІСІПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІ МЕМЛЕКЕТТІК.ҚҰҚЫҚТЫҚ ИНСТИТУТЫ РЕТІНДЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
11
1.1 Экономикалық мүдде . мемлекеттік ұлттық мүдде ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
1.2 Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау экономикалық қауіпсіздікті құқықтық қамтамасыз етудің алғы шарты ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
27
1.3 Экономика мен кәсіпкерлік саласында азаматтардың құқықтарын іске асыру мен қорғаудың конституциялық.құқықтық механизмдері (Қазақстан Республикасында экономикалық мүдделерді құқықтық реттеу) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 44
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ МҮДДЕЛЕРІН ҚОРҒАУДЫ ЖҮЗЕГЕ АСЫРУШЫ ОРГАНДАРДЫ ҚАЛЫПТАСТЫРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ ... ... ... .
60
2.1 Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін қорғауды қамтамасыз етуші мемлекеттік органдар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
60
2.2 Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін мемлекеттік органдардың құқықтық мәртебесі мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
88
2.3 Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және министрлігінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс.қимыл ұлттық бюросы мен Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кіріс комитетінің Қазақстан Республикасында экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау барысында басқа мемлекеттік органдармен өзара құқықтық әрекеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
138
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
158
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ...
164
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Монографиялық жұмыста мемлекеттің экономикалық мүдделерінің теориялық негіздері ғана талданып қоймай, мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі туралы авторлық пікірлер айтылып, экономикалық мүдделерді құқықтық қорғауды қамтамасыз етумен айналысатын Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдарының практикалық қызметінің аса маңызды бағыттары зерттеледі. Монографияда Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғауды жүзеге асыратын құқық қорғау органдарының мәртебесін белгілеуге байланысты мәселелер егжей-тегжей қаралады.
Кілт сөздерінің тізімі: құқық, конституциялық құқық, мемлекет, зайырлы, демократия, экономикалық мүдде, экономикалық қауіпсіздік, ұлттық мүдде, ұлттық қауіпсіздік, құқыққорғау органдары, мемлекеттік қызмет.
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Монографиялық жұмыста мемлекеттің экономикалық мүдделерінің теориялық негіздері ғана талданып қоймай, мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі туралы авторлық пікірлер айтылып, экономикалық мүдделерді құқықтық қорғауды қамтамасыз етумен айналысатын Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдарының практикалық қызметінің аса маңызды бағыттары зерттеледі. Монографияда Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғауды жүзеге асыратын құқық қорғау органдарының мәртебесін белгілеуге байланысты мәселелер егжей-тегжей қаралады.
Кілт сөздерінің тізімі: құқық, конституциялық құқық, мемлекет, зайырлы, демократия, экономикалық мүдде, экономикалық қауіпсіздік, ұлттық мүдде, ұлттық қауіпсіздік, құқыққорғау органдары, мемлекеттік қызмет.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗТҰТЫНУОДАҒЫ ҚАРАҒАНДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Н.А. Саулебек
Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін ... ... ... 2016
ӘОЖ 342. 4(574)
ББК 67.400
C 21
Сын пікір білдірушілер:
Божқараұлы А. – Е.А.Бөкетов ... ... ... ... және халықаралық құқық» кафедрасының
меңгерушісі з.ғ.к., доцент.
Мұсұлманбекова А.А. – ҚР Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ұлттық бюросының Қарағанды облысы
бойынша сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... аса маңызды
істер жөніндегі аға офицері.
Қаржасова Г.Б. – Қарағанды Экономикалық Университеті Қазтұтынуодағының
ЖҚАП кафедрасының меңгерушісі, PhD ... ...... ... ... ... аға
оқытушысы.
Монография Қазтұтынудағы Қарағанды экономикалық университетінің ... ... ... № ____ «____» қаңтар 2016ж.
Осы монографиялық ... ... ... ... ... жататын экономикалық мүдделерді құқықтық қорғаудың
конституциялық ... ... ... ... ... Конституциялық құқығының пәніне арналған ... ... адам және ... ... ... ету ... конституциялық құқықтары мен ... ... ... ... қолданысы мен тәжірибеде жүзеге
асырудың жолдарын салыстыра отырып, ғылыми тұрғыда талқыланған. Ұсынылып
отырған монография ... оқу ... ... ішінде заң мамандарын
даярлайтын ... оқу ... ... және ... ... ... қауымға арналған.
.
ISBN 978-601-235-066-1
© Н.А. Саулебек
Қазтұтынудағы Қарағанды
экономикалық университеті 2016ж.
|МАЗМҰНЫ | |
| | ... МЕН |4 ... | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... ... | ... ИНСТИТУТЫ РЕТІНДЕ |11 ... | ... ... ... - ... ұлттық мүдде |11 ... ... | ... ... ... экономикалық мүдделерін құқықтық | ... ... ... құқықтық қамтамасыз етудің |27 |
|алғы шарты | ... | ... ... мен ... ... азаматтардың құқықтарын |44 |
|іске асыру мен қорғаудың ... ... | ... ... ... мүдделерді құқықтық | |
|реттеу)………................................................ | ... ... ... ... МҮДДЕЛЕРІН ҚОРҒАУДЫ | |
|ЖҮЗЕГЕ АСЫРУШЫ ... ... ЖӘНЕ ... |60 |
|Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін қорғауды | ... ... ... органдар |60 ... ... | ... Республикасының экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз | |
|ететін мемлекеттік органдардың құқықтық ... мен |88 ... ... | ... Республикасының Мемлекеттік қызмет істері және | |
|министрлігінің сыбайлас ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігінің Мемлекеттік | |
|кіріс комитетінің Қазақстан Республикасында ... | ... ... ... ... басқа мемлекеттік | ... ... ... | ... |
|........................................ | ... | |
| |158 ... ... ... ... |
| |164 ... МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР
ҚР – Қазақстан Республикасы
ҚМ – Қаржы министрлігі
ТМД – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
ӘСҰ – Әлемдік Сауда ...... ... ... ...... Федерациялық Республикасы
КСР – Қазақ Советтер Республикасы
МҚК – ... ... ...... ... ... – Еуразиялық Экономика Ұйымдастығы
ЕО – Европалық Одақ
ІІМ – Ішкі істер министрлігі
МТК – Мемлекеттік тергеу ...... ... ...... ... ... – Ішкі істер басқармасы
ІІБ – Ішкі істер бөлімі
ҚҚС – Қосымша құн салығы
ААҚО – ... ... ... ...... Республикасының Агенттігі
БАЭ – Біріккен Араб Эмираттары
ҚПК – Қылмыстық процессуалдық кодекс
ЭСЖҚА – Экономикалық қылмысқа және сыбайлас ... ... ... ...... ... Мемлекеттік қызмет істері
министрлігінің сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... ... ҚМ МКК – ... Республикасының Қаржы министрлігінің Мемлекеттік
кіріс комитеті
Қазтұтынуодағы Қарағанды
Экономикалық Университетінің
50 - жылдық мерейтойына арнаймын!
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. ... ... ... ... ... негіздері ғана талданып қоймай,
мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі ... ... ... ... мүдделерді құқықтық қорғауды қамтамасыз етумен айналысатын
Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдарының практикалық ... ... ... ... ... ... Республикасының
экономикалық мүдделерін құқықтық қорғауды жүзеге асыратын құқық қорғау
органдарының мәртебесін белгілеуге ... ... ... ... ... құқық, конституциялық құқық, мемлекет, зайырлы,
демократия, экономикалық мүдде, экономикалық қауіпсіздік, ұлттық мүдде,
ұлттық қауіпсіздік, құқыққорғау органдары, мемлекеттік ... ... ... Осы ... ... тұңғыш рет
қазақстандық құқықтық ғылымда ... ... ... зайырлы,
құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтыратын; оның ең қымбат
қазынасы - адам және ... ... ... мен ... [1, 1 б.]
болып табылатын жағдайда Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін
құқықтық қорғауға байланысты проблемаларға кешенді зерттеу жүргізілді.
Бүгінде біз ... ... ... ... Кез ... мен ... елдің құқықтық қорғанысын, экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін түрлі жүйелер қызмет ... ... ... ... алуы ... ... және жаңа ... әлеуметтік жүйенің
пайда болуына әкелді.
Мемлекетте экономикалық заңдардың блогы, қаржы-экономикалық органдар
жүйесі ... ... ... ... ... бола тұра ... ... елдің экономикалық мүдделерін құқықтық қорғауды қамтамасыз
етуге байланысты ... ... ... Жаңа ... ... ... ... қоғамға тән емес және құқық қорғау
органдарына онша таныс емес қылмыс түрлері ... ... өзі ... ... ... ... ... мұндай өсуі тек қана құқықтық мемлекетпен азаматтық қоғам
құрылғанда мүмкін болады, онда заңдылық пен әділеттілік принциптері ... ... ... ... ... адам мен азаматтың құқықтары
мен бостандықтары сенімді қорғалады және ... ... [2, 3 б.]. ... ... ... ... отырған адамның жоғары құндылықтарын
құрайтындардың бәрін: оның өмірін, құқықтары мен ... ... деп ... ... осы монографиялық зерттеу тақырыбының ... ... ... тиімдірек дамыту мақсатында теориялық
қорытындылар мен практикалық ұсыныстар жасау, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы құқық қорғау органдары
қызметінің бағыттары бойынша жекелеген құзіреттерде ... ... ... ... ... ... ерекшеленетіндігін атап өтуіміз керек,
өйткені қолда бар кейбір ғылыми зерттеулер Қазақстан ... ... ... ... ... барлық проблемаларды
қамти алмайды. Осыдан зерттеу жүргізіп ... ... ... ... ... ... ... болып табылады деуге
болады.
Монографиялық зерттеудің ... мен ... ... ... ... ... ... жан-жақты зерттеу
мемлекеттігімізді одан әрі нығайту үшін басты шарт болып табылады. ... ... ... - ... ... ... ... қорғау мәселелерін кешенін қарау және оны жан-жақты
талдай отырып тұжырымдау болып табылады. ... ... ... конституциядағы бекітілген адам және азаматтар құқықтарын жан-
жақты сақтай отырып, мемлекеттің нарықтық қатынастарға ... ... ... ... құру жағдайында Қазақстанның экономикалық мүдделерін
құқықтық қорғаудың механизмін жетілдіруге байланысты мынадай ... ... ... ... ... ұлттық мүддесі ретінде экономикалық
мүдделердің түсінігі мен мазмұнын ашу;
- экономикалық мүдделер мен ... ... ... арасында
салыстырмалы талдау жүргізу;
- экономикалық қауіпсіздікті ... ... мәні мен ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғауды
жүзеге асыратын құқық қорғау органдарының жұмысын талдау;
- Қазақстан Республикасының құқық қорғау органдарының қазіргі ... мен ... ... ... оның қалыптасуы мен дамуының
негізгі кезеңдеріне ... ... ... ... ... ... мен құқық тәртібін нығайту
саласындағы оның ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделерін құқық қорғау
органдарында азаматтардың құқықтары және ... ... ... мен ... ... ... ... қамтамасыз етуде құқық қорғау органдары
қызметінің құқықтық нормалары мен іс-әрекет ... ... ... ... талдау, салыстырмалы сипаттама беру;
- жүргізілген зерттеулер нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... мен
ұсыныстар жасау.
Зерттеу объектісі. Монографиялық жұмыстың объектісі болып ... ... ... мүддені құқықтық қамтамасыз ету мен
құқыққорғау органдарының конституциялық-құқықтық мәртебесі. ... жазу ... ... ... ... ... және ... экономикалық мүддесін қамтамасыз ету кезінде
құқыққорғау органдарының конституциялық-құқықтық ... ... ... және ... ... ... кірістерін
заңдастыруға қарсы іс-қимылдарын жүзеге ... ... ... ... назар аударылған.
Зерттеу пәні. Қазақстан Республикасының Конституциялық құқығы ... ... ... органдары пәндерінің өзара қарым-қатынас
тәсілдері мен механизмдері. Адам және азаматтардың әлеуметтік-экономикалық
даму бағытында конституциялық ... ... ... ... ... ... және ... негіздері. Осы тақырыпты
зерттеуде мынадай әдістер қолданылды: ... ... ... ... және
статистикалық.
Зерттеу осы тақырыпқа ... мол ... ... ... ... ... авторлардың еңбектерін, монографиялар мен ғылыми мақалаларды,
оқу және анықтама материалдарды кеңінен пайдалану ... ... ... ... ... ... Республикасы
ратификациялаған халықаралық шарттарына, әкімшілік, қылмыстық және
азаматтық-құқықтық заңнамаларға және ... ... ... ... ... ... ... проблемаларды теориялық-құқықтық
жағынан ойластыру мына авторлардың еңбектерінде біршама ... ... ... ... ішінен шетелдік ғалымдарының Агеев В.М.,
Бэттлер А., Басков М.К., Генкин А., ... Б.Я., ... ... В.К.
және қазақстандық теориятанушы-ғалымдардан Зиманов С.З, Баймаханов М.Т.,
Сапарғалиев Г.С., Сартаев С.С., ... Ө.Қ., ... Е.Қ., ... ... А.А., ... В.А., ... Е.Б., ... С.Т.,
Майлыбаев Б.А., Мұхамеджанов Э., Айтхожин Қ.Қ., Адайбаев Б.Ж., Арыстанбеков
К.Т. және т.б. ғылыми ... ... ... ... ... ... ҚР ... соты, ҚР Бас Прокуратурасы, ҚР Ұлттық
қауіпсіздік комитеті, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... іс-қимыл ұлттық бюросы, ҚР ҚМ
Мемлекеттік кіріс комитеті, ҚР Ішкі ... ... ҚР ҚМ ... ... сондай-ақ ҚР ҚМ Салық комитеті сияқты ... ... ... мен қызметінің ұйымдық ... ... осы ... Қазақстандағы мемлекеттік билік органдары жүйесіндегі
орнын анықтауға байланысты тұжырымдар жасалынды. Қазақстан Республикасының
экономикалық ... ... ... ... мәселелер бойынша
ғалымдар мен практикалық ... ... ... ... ... ... ... талдануы осы күнге дейін кең
көлемде зерттелмеді.
Сонымен бірге кейбір ғылыми пікірлер мен ұсыныстар белгілі дәрежеде ... ... ... ... Қазақстан Республикасының экономикалық
мүдделерін құқықтық қорғауды жүзеге асыратын құқық қорғау органдарының
қызметіне ... ... ... нормаларды
тәжірибеде пайдалануда кемшіліктер кездеседі.
Монографиялық зерттеудің нысаны мен тақырыбы оның ... ... ... Осы ... ... ... ... экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау, оның рөлін, орны
мен біздің жас мемлекетіміздің қалыптасуы және ... ... ... ... ... тікелей тақырыбы Қазақстан Республикасының экономикалық
қауіпсіздігін жүзеге асыратын мемлекеттік ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясына сәйкес
мемлекеттік ... осы ... ... нормативтік-құқықтық базаны
одан әрі жетілдіру болып табылады.
Зерттеудің эмперикалық ... ... ... Республикасының Ұлттық
қауіпсіздік комитеті, ҚР Мемлекеттік қызмет істері ... ... ... іс-қимыл ұлттық бюросы, ҚР ҚМ Мемлекеттік кіріс комитеті,
ҚР Бас прокуратурасы, ҚР Ішкі істер органдары, ҚР ҚМ ... ... ... сондай-ақ мемлекеттік органдар жариялаған басқа
да ақпараттары кеңінен пайдаланылды.
Жұмыстың ғылыми жаңалығы оның осы заманғы қазақстандық заң ... ... ... ... зерттеуге және шешуге бағытталған,
сондай-ақ Қазақстан Республикасының экономикалық ... ... ... ... ... жұмыс тиімділігін арттыруға байланысты
ғылыми диссертациялық зерттеу ... рет ... ... ... ... аз ... ... дискуссиялық мәселелерге жан-жақты көңіл
бөлінеді.
Зерттеу барысында экономикалық қауіпсіздік ... ... ... аша ... ал ... ... осы мәселені зерттеу жұмыстарымен
салыстырмалы түрде тұжырымдалды.
Сондай-ақ жүргізілген ғылыми ... мен ... ... ... ... диссертанттың пікірі бойынша ... ... ... ... ... ... ... жетілдіруде елеулі бағыттарды көрсетуі зерттеу жұмысының жаңалығы
болып табылады. Қазіргі қолданыстағы заңнамалық базадағы кейбір нормаларды
түсіндіруден пайда ... ... ... органдарының іс-әрекетіндегі кейбір
мәселелерді реттеуге өз үлесін қосуы мүмкін. Осы ... ... ... ... ... жаңа нормативтік-құқықтық
нормалармен толықтыру жөнінде нақты ұсыныстарды айқындауда.
Қорғауға ... ... ... Монографиялық зерттеуді
негіздеуге ерекше назар аударылған мынадай тұжырымдармен анықталады:
1) Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау ... ... ... ... ... қамтамасыз етуден басқа,
халықтың әл-ауқатын жақсарту мақсатында ... ... ... ... ... ... ... мүдделерімен анықталады, ал
оларға мемлекеттің ... мен ... ... ... сұраныстар
жиынтығы жатады.
3) Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін Конституциялық
аспектісі жағынан құқықтық қорғау – бұл ... ... ... заң ... ... асырылу жағдайы болып табылады.
4) Экономикалық қауіпсіздікті талдаудағы ... ... ... ... жеткілікті қамтамасыз етіп, оның халықаралық байланыс
жүйесінде негіз болатын әскери, ... ... және ... ... ... мемлекетік кешенді күші болып табылады.
5) «Экономикалық қауіпсіздік» және ... ... ету» ... ... ... ... қарау Қазақстан
Республикасының экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ... және ... ... ие ... ... ... Республикасының экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау»
мазмұны заң ғылымында теория ... ... ... ... ... арасындағы өзара әрекеттер арқылы анықталады.
Зерттеудің теориялық және практикалық маңыздылығы. Зерттеудің теориялық
маңызы - бұл диссертация тұтасымен ... ... ... ... ... елдің экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз
етуді жүзеге асыратын ... ... ... тағайындалуын ұғынуға
көмектесе алады.
Теориялық қорытындылар Қазақстан Республикасының ... ... ету ... ... жаңа ... ... ... елде заңдылық пен құқық тәртібін одан әрі нығайту
мақсатында құқық ... ... ... ... әрі ... мемлекет
құру жөніндегі идеяларды бекіту және жүзеге асыру үшін ... ... ... алады.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы автор жасаған Конституциялық құқық
ғылымын байытатын ... ... ... табылады, олар елдің
экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін құқық қорғау органдарының
конституциялық-құқықтық мәртебесінің ... мен ... аша ... ... диссертацияның тақырыбы бойынша зерттеулердің нәтижесі құқық қолдану
жұмысында, заңгерлік жоғары оқу ... оқу ... ... және ғылыми-көпшілік оқу құралдарын ... ... ... ... ... Осы монография Қарағанды экономикалық
университетінің ... ... ... ... ... ... қағидалары мен қорытындыларына сәйкес 2 шетел
мақаласы, 4 хабаршы, 7 халықаралық ... ... ... Оның ... зерттеудің құрылымы мен көлемі. Монографияның ... ... ... мен ... ... ... мен ұсыныстарға байланысты болып отыр.
Монографиялық жұмыс 170 бетте мазмұндалған. Кіріспеден, 3 ... 2 ... ... ... әдебиеттердің тізімінен
тұрады.
1. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚАУІПСІЗДІГІ ... ... ... ... мүдде – мемлекеттік-ұлттық мүдде ретінде
Адамзат тарихында ұлттық мүдде туралы ... ... ... байланысты мысалдар аз емес. Осындай қалді ТМД-ның бұрынғы кеңес
одағы республикалары ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... де бастан кешуде. «Ұлттық мүдде» санаты ... ... ... заманғы саяси және ғылыми салаларға мықтап енді.
Дамуының дәрежесі мен сипатына қарамастан кез ... ... ... бір ... ... ұлттық мүдделері бар. Олардың қатарына ... ... ... мақсаттары нақты айқындалмаған халықтың болашағы
жоспарсыз, шашыраңқы болуы мүмкін. Сондықтан оған жат ... ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, нақты
проблемаларды боямалау, мүмкін боларлық қателердің ... алу, ... ... ... жөніндегі қажетті шараларды қолдану мен
өткізуге кері әсерін ... ... ... ... ... және жан-жақты ету үшін біз аса маңызды
категория ретінде ... ... ... әлемге белсенді қатынасын
көрсететін «түсінік» ... ... өте ... ... әсерімен
адамның әлемге қатынасы мақсатты бағыт алады. Ол адамның қылықтарымен және
әрекеттерімен қозғалатын ішкі серіппе болып табылады. Осы ... ... ... ... ... ... мен ... нақты себебін
түсіндіруге мүмкіндік береді. Адам және қоғам ... ... ... ... ... [3, 18б.], мұның өзі, бір жағынан,
«мүдде» түсінігінің әлеуметтік құбылыстарды тануда, адамдардың мінез-
құлқының ... ... ... ... маңыздылығымен айқындалады, екінші
жағынан осы категорияның қоғамдық ғылымдарда жеткілікті зерттелмегендігімен
түсіндіріледі.
Қажеттілік, тұлғаның мүдделері әлеуметтік мемлекеттің ... ... ... бірі ... ... ... құқықтық мемлекет ... ... ... ... мүдделерін сол қалпында білдіруі
тиіс. Осы категориялар ... ... ... ... ашуы ... ... ... қоғамдық өмірдің түрлі саласында өзгерістер мен
толықтырулар болып тұрады [4, 6 б.].
Әрбір елде мүдденің алатын орны ... ... ... ... ... топ та, ұжым да, ... да өз ... әрекеттерін өз
мүдделерімен ұштастырады. Адам оны ... ... ... ... өз ... арқылы бірлесе іс-қимыл жасайды. Сондықтан әдеттегі
сана деңгейінде адамдардың жеке іс ... мен ... ... тарихи оқиғалар мен құбылыстарда ... ... ... ... ой ... осы ... ... ағартушылары назар
аударды, олар қоғамдық өмірдің құбылыстарын, адамдардың салттары мен әдет-
ғұрыптарын олардың қажеттіліктері мен мүдделері ... ... ... ... ... ... әлеуметтік құбылыс деп есептеді.
Мәселен, П. Гольбах үшін мүдде – адам ... ... ... ... әрбір адам өзінің бақытымен байланыстыратын объект деп атайды [5,
311 б.].
Саяси билік, егер халықтың басым ... ... және ... ... ... ... мен мақсаттар жүйесіне
сүйенбесе, өз ... ... ... ... ... ... сүйенген мемлекеттік билік қызметінің құлдырауы мен халықтың
әлеуметтік жағдайының құлдырауын тоқтатып, сыбайлас ... ... ... ... өз жетістігін бере отырып, қоғамның тұрақты
дамуына үлесін қосады. Ұлттық мүдделер мен ... ... ... ... үшін екі ... ... ... ескеру қажет.
Бірінші көзқарас - қоғам мен жеке адамның мүдделеріне қатыссыз, ұлттық
қауіпсіздіктің кепілдігінсіз елдің ... ... ... негіздеуге, сауда-саттықты тек әлемдік нарықтан табуға
болмайтындығын көрсетеді. Билік құрылымдарының ... ... ... яғни ... даму ... ... ... тауарларын импорттауға негізделген.
Мұндай бағыт отандық өнеркәсіп және ауыл ... ... ... ... ... ... дағдаруына, халықтың
басым көпшілігінің тіршілік деңгейі мен сапасының төмендеуіне, жұмыссыздық
пен қылмыстың өсуіне, ... ... ... ... ... көзқарас – елдің ұлттық ... ... ... ... ... қол ... деңгейін сақтау, көпшілік
тұтынатын тауарлардың кең ... болу ... - ... ... жаңа ... ғылымға негізделген өндірістер мен
технологиялардың негізінде ... оза ... жеке ... ... және азаматтардың әлеуметтік қорғалуын көрсететін ... ... Бұл ... ... ... тәуелсіз
мемлекеттерінің бірігуімен және Қазақстанның әлемдік нарыққа кіруімен
объективті түрде байланысты.
Кейбір ... ... ... деген ұғым ескірілді. Ұлт
этностарының ... ... ... ... және т.б. ... ... ... салдарынан құрылады. Ұлттық мемлекет туралы
айтқанда, біз халықаралық қатынастардың ... ... ... ... ... өзінің ұлттық саясатын жүргізеді. Өз кезегінде кез-келген
мемлекеттің ұлттық саясатының ... ... ... ... ... ұлттық мүдде идеясы жатады [6, 57-58 б.]. Қазіргі ғалымдар ... ... ... ... ... ... мен талдауға болатын
объективті түрде дәуірлеп тұрған құбылыс ретінде қарайды.
Ұлттық мүдде негізінен үш негізгі қызметті атқарады:
– мемлекет ... ... және ішкі ... шешімдер қабылдауына
негіз ретінде қызмет етеді және елдің ... ... ... ... ... ... қатысты қызмет;
– үкімет ұлттық мүддеге жүгіне отыра, сенімді түрде ... ... ... мен ... ... қызмет;
– ұлттық мүдде елдің қоғамдық пікірі алдында сан қырлы ... ... ... үшін ... ... ... ... онда ұлттық мүддені қалыптастыруда
біріктіруші фактор ұлттық-мемлекеттік бірлестік факторы рөлінде болады.
Ұлттық мүдденің субъектісі сөзсіз ... ... ... ... ... ... мүддені қалыптастыруда халық, партиялық және шығармашылық
қауым қатысады. Демек мемлекеттік мүдде ... ... ... ... ... мүдде екіұшты болуы мүмкін, оны кең (жалпыұлттық)
және тар (билік элитасының мүддесі) мағынасында түсіндіру ұлт ... ... ... ... ... ... жанжал тудыруы мүмкін.
Егер ұлттық элитаның әрекеттері қоғамның ... ... ... ... ... ... ... синонимдер ретінде болады.
Ұлттық мүддені қоғамның ең ... ... ... ... ... таңдауы деп анықтауға болады, сонымен бірге ... ... ... мүддеге ие кейбір проблемалар халыққа беймәлім болып
келеді. Ұлттық мүдде ... және ... ... ... ... ... ... проблемаға қатысты тағы бір термин бар, ол - «қоғамдық ... ... және ... мүдделермен бірталай араласып та, ажырасып та
жатады. Мемлекеттік мүдде мен қоғамдық мүдде ... ... ... ... ... Егер ... ... билік басындағылар
мемлекеттік басқару тіліне көшірсе, онда сәйкестендірілуі мүмкін. Қоғамдық
мүдде, ұлттық мүддеге ... ... ... ... ... ... ішкі ... мәселелері туралы болса, қоғамдық және ... ... ... ... қиын ... ... [7, 34 ... үшін ұлттық мүдделерін анықтап алып, ұлт өзінің саяси жетекшілеріне
ішкі саясатта таңдап алынған бағытпен жүруді ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ ұлттың
бірлігінің, мемлекеттің, қоғамның, жеке тұлғаның қауіпсіздігінің, ... ... ... ... ... мен ... саяси жетекшілерінің
өзара іс-әрекеті тығыз болған сайын жеке тұлғаның, қоғамның, мемлекеттің,
яғни ұлттың өмірлік ... ... ішкі және ... ... дәйекті
түрде қорғалады.
«Ұлттық мүдделер» ұғымы ұлттық қауіпсіздікті немесе оны іс жүзінде
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жеке мәселелерді қарау кезінде өте жиі пайдаланылады. Бұл ретте
ұлттық қауіпсіздіктің ... ... осы ... пайдалану арқылы
беріледі. Оның үстіне, ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің зерттеушілік
және практикалық әралуан аспектілерін жария ету көп ... ... ... ... жүргізіледі.
Әдетте, ұлттық қауіпсіздік үрдісін жасау схемасы әдістемелік жағынан
бірнеше ... ... ... ... ... ... ұлттық
мүдделер, сонан кейін – осы мүдделерге ... және ... ... ... ... ғана ... ... немесе бейтараптандыру,
яғни ұлттық қауіпсіздік саясаты қалыптастырылады [8, 149 б.]. Сонымен,
ұлттық мүдделерді ... тек ... - ... маңызға ғана ие емес,
сондай-ақ маңызды практикалық роль атқарады.
Осының бәрі ... ... ... ұлттық қауіпсіздіктің жекелеген
және жалпы ... ... ... оны ... жағынан
қамтамасыз етуде де маңызды болып табылады. Осы жағдаят ұлттық ... мен ... және ... ... ... егжей-тегжей қарауды қажет
етеді. Мұның өзектігі осы ... шешу ... ... ... ... Республикасының тиісті ресми құжаттарында әр түрлі болуында.
Тұтастай алғанда ұлттық мүдделерді қорғау қажеттілігі, ... ... ... барлық мемлекеттерінің ұлттық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
негізінде жатыр. Осы екі ұғымның мұндай даусыз өзара ... ... ... ету ... да ... бір ... туындатты. Қауіпсіздіктің мәнін ... ... ... ... ... де ... ... атап кеткен жөн. Аталмыш
жағдайда ... еске ... ... ... ... 1998 жығы
26 маусымдағы «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі ... ... ... ол негізгі болып табылады. Бұл Заң ... ...... ... ... ... және
әлеуметті қауіптерден қорғалу жағдайы дегенді айтады [9]. Қаралып отырған
анықтамада ... ... ... ... ... ... ... сол ұғыммен «түйінделеді». Қауіпсіздікті қамтамасыз ету,
содан өрбитін ел ... ... ... нақтыланбайды. Заңның
кіріспесінде «ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету» ... ... ... мемлекет ретінде дамуының басты шарты
болып табылады деп қана ... ... ... ... пен ұлттық мүдденің қатынасы туралы
қазақстандық заңнаманың қағидаларының мазмұндық мардымсыздығы кездейсоқ
емес. Ол ... ... және оған ... ... ... ... ... – бұл тұжырымдама немесе стратегия емес екендігін назарға ала
отырса да, «ұлттық ... ... ... бұл ... ... ... ... көзге ұрып тұрады.
Біздің жағдайда «ұлттық мүдде» түсінігі үшін кеңірек ... ... оны осы ... ... және оның ... белгілерін анықтау қажет.
Мұндай норма Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 26 маусымдағы «Қазақстан
Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» ... ... ... ... ... ... мүдделері» Қазақстан Республикасының
саяси, экономикалық, әлеуметтік және басқа ... ... ... атап ... оларды жүзеге асыру мемлекеттің адам мен
азаматтың конституциялық ... ... ... ... қалайтын мемлекеттік институттарды қорғауды қамтамасыз етуге
байланысты.
Жоғарыда тұжырымдалған ойларға қарап біз ... ... ... ... ... келеді. Ұлттық мүдде – бұл ... ... ... елдің қауіпсіз өмір сүруі, тиімді қызмет етуі ... ... ету үшін ... ... қанағаттандыруға және қорғалуға
жататын халық қажеттігі. Міне, осы ... ... ... ... ... мен мазмұны, көптеген түрлі фактілерді, мәлімдемелерді,
декларацияларды, бағдарламаларды, ... ... ... ... ... және ... шараларды талдаудың қажеттілігін көрсетеді.
Бірінші кезекте қажеттіліктерді түсініп, ұлттық мүдденің ... ... ... ... жүргізіледі. Ол маңызы бойынша, ауқымы
бойынша, әрекет ету ... ... ... өмірде көріну салалары
бойынша түрлі негіздерде құрылуы мүмкін.
Маңызы бойынша ұлттық мүдде өмірлік маңызды, маңызды және жай ... ... ... [10, 87 б.]. ... ... маңызды мүдделер саласына,
әдетте, елдің мемлекеттік егемендігі мен тәуелсіздігі, шекараның аумақтық
тұтастығы мен тұрақтылығы, конституциялық ... ... ... ... ... ... ... адам құқығын сақтау, елдің тыныштығы
мен дамуы, ... ... ... ... ... және ... ... Жай мүдделерге, әдетте, екінші дәрежелі мүдделерді,
мәселен экологиялық, рухани-мәдени және ... ... ... ауқымы бойынша ұлттық мүдделер, әдетте іргелі, стратегиялық ... ... ... ... ... ету ... ... әдетте ұзақ мерзімді
және қысқа мерзімді мүдделерді бөліп қарайды. Ұлттық ... ... ... ... ... ... нақты түрі бойынша: экономикалық, саяси,
әскери, әлеуметтік және т.б. болып жіктеледі. Бұл ... ... ... жіктеу міндетті екенін атап өтуге болады, ... кері ... ... анықтаудың процедурасы қоғамның барлық проблемаларын жай
тізбектеуге айналып кетуі мүмкін.
Сонымен, елдің ұлттық ... ... ... ... қамтамасыз етуде өзекті және байланыстырушы жағдай ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету проблемаларын зерттеу кезінде оның ұлттық
мүдделерін қорғау тұрғысында ұлттық мүдделер – ... ... ... ... қауіпсіздік саясатының категориясы дейтін
қағидаға сүйену мақсатқа сай келеді. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... сондай-ақ Қазақстан
Республикасының халықаралық қатынастар жүйесіндегі орны мен рөлінен
туындайды.
Аталмыш ... ... және ... ... үшін біз Қазақстан
экономикасын реформалаудың негізгі ... ... ... ... ... ... мұндай ұстанымдар мыналар болып табылады:
- ұлттық байлықтың өсуін және ... ... мен ... ... қамтамасыз ететін қуатты, қимыл-қозғалысты
дамитын экономиканы құру, бұл ұлттық экономиканың құлдыратып
құрып кетуден ... және оны ... ... ... ... бағдарланған нарықтық экономиканы қатаң түрде кезең-
кезеңмен қалыптастыру, отандық кәсіпкерліктің бастамасын жан-
жақты көтермелеу, оларға ... ... ... ... ... кез ... ... жою;
- меншіктің барлық нысандарының – мемлекеттік, қоғамдық, жеке және
басқа да түрлерінің тең ... ... ... ... ... ... қорғауға алу;
- қаржы жүйесіндегі олқылықтарды жою және ... ... ... мен ... дербестігін кеңейту, шаруашылық
қызметінде әкімшілік кедергілерден бас тарту;
- еңбек етуге байланысты жеке ... ... ... ... ... ... мен ... міндетті түрде төлеу, жыл сайынғы ақылы демалысты
беру, жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғау;
- елдің ... ... ... ... ... ... келтіруге және экологиялық ахуалдың нашарлауына жол бермеу.
Алайда даму өлшемін ауыстыру ұзақ уақытты қажет етеді, оның ... ... ... ... жалпы технологиялық артта қалудан
қорғану қызметтерін жасау, яғни жаңарту қажет болады.
Қазақстан ... ... ... ... (ӘСҰ) ... байланысты республика экономикасына ... ... ... біз оған ... ... тұрмыз, оның шарттарына,
механизмдері мен кезеңдерін қоса алғанда, көбінесе біздің экономикалық ... ... ... ӘСҰ ... ... ... ... шектеу қағидалары бар. Сол ... ... ... ... ... қорғауға, шетелден инвестицияларды
шектеуге тыйым салынады. Ұйымға енетін ел үшін ... ... ... ... ... табылады, ол – ... ... ... ... ... ... мен қызметтер нарығына қол жету шартын кепілдендіруге
бағытталады. Сонымен ... ӘСҰ ... ... қажет ететін қорғаныс
шараларының бірқатар түрлері бар. Біздің елде ішкі нарықты ... мен ... ... ... ... ... тауарларды енгізуден қорғауды күшейту мақсатында азық-түлік
импортына шектеу енгізілген, ... ... өзге ... ... ... ... кезінде ішкі нарықты қорғау шаралары
туралы», «Демпингке қарсы шаралар туралы», «Субсидиялар мен ... ... ... ... бұл ... ... ... Республикасының Индустрия және сауда ... ... ... ... ... ... комитетін құру осы салада
қызметтерді реттеуге өз үлесін қосуы мүмкін. Қазақстан ... ... ... ішкі ... ... мүдделерді қорғаудың әлемдік тәжірибесін
белсенді пайдалану қажеттігі туындайды. Оған импорттық ... ... ... ... мұнда бағаларды өсіру енгізілетін тауарды ... ... ... Бұл ... орта ... онша жоғары емес
кедендік кедергілердің ... ... ... ... өнімдердің ішкі
нарығын тиімді қорғауға мүмкіндік береді. Енгізілетін тауарлардың кедендік
құнын ... ... ... ... ... ету өзекті болып
табылады. Оларды ... ... ... ... ... ҚР Индустрия және сауда министрлігінде Талдау тобын құрған жөн,
оған Кеден комитеті, ҚР статистика жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ министрлік жанынан
қорғаныс шаралары бойынша тұрақты жұмыс істейтін комитет құрылуы ЕО ... ... ... ішкі нарықта ұлттық мүддені жедел талдап, қорғаныс
шараларын қолдануды қажет етеді.
Мемлекеттің ... ... ... ... мен қоғамды тазалау
және оны дамытуға ықпал етуі тиіс, ол ... ... ... зат пен ... ... ... процесіне экономиканың әсерін
азайту арқылы орнықты, экологиялық қауіпсіз ... ... ... ... ... көздейді. Экономиканы тазарту
үшін ресурс үнемдеуші технологияларды дамытып, ... ... ... ... табиғатты пайдаланудың, мемлекеттік
экологиялық бақылаудың, ... ... пен ... ... ... табиғат пайдалану мен экологиялық
сараптаманың рұқсат беру жүйесін оңтайландыру қажет.
Ел экономикасын ... ... ... ... ... деңгейінің күрт
төмендеуіне, табысы, тұтынуы, аса маңызды материалдық қызметтің ... ... ... ... ... ... және ... тұрған отбасылар санының артуына әкеп соғады.
Ұлттық экономикалық мүддені қорғау ... ... ... Оған еліміздегі 2009-2010 ж.ж. арналған халықтың әл-ауқатын
арттыруға ... ... ... өз үлесін қосты. Кедейшілікті
қадағалау және бақылау үшін ... ... ... Ол ... тұрады:
- түрлі талаптар бойынша кедейшіліктің көрсеткіштері мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша (әлеуметтік топтар бойынша, аумақтық тұрғыда)
кедейшіліктің көрсеткіштері мен ... ... ... ... қозғалыста және нормативтік ... ... ... ... тиімділігін бақылау. Осы бағдарламаны жүзеге асыру
оң нәтиже берді.
Сөйтіп, бізде ... ... мен өз ... ... етіп ... мен ... шаруашылық байланыстары күшейген күрделі жағдайды
қозғайтын проблемалар жеткілікті. ... ... ... жылдары тұтасымен
қабылданған республиканың ... даму ... ... ... Қазіргі уақытта өңірлер нарыққа дейінгі
жағдайдағы формальды мәртебесінен ... ... ... ... экономикалық мүддесін қарауда аймақтық мүддеге көшу еліміз
үшін өз нәтижесін берері сөзсіз. Өйткені, қазақстандық ... ... ... ... ... іске ... және ... қалыптастурада аумақтардың рөлін көтеру қағидатты сипаттағы
бірқатар сұрақтарға жауап беру үшін кәсіби талдауды қажет ... ... ... ... де, ... шек қою нәтижесінде олар
экономикалық ... ... ... ... ... ... ... болып алды.
Сондықтан өңірлер сапалы дербес экономикалық ... алып ... ... Яғни олардың аясында және одан тыс нарықтық ... келе ... ... тән ... да ... де әрекет етеді.
Еліміздегі жүргізіліп отырған реформалар тереңдегенде дәл ... ... ... және ... ... проблемалар
туындап, жинақталады, олар әрқайсысының аясында өзіндік ... ие ... ... ... мән ... ... даму
мен халықтың өмір сүру деңгейінде олардың айырмашылықтарын, орталық пен
аймақтар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... трансформациялар қарқынының төмендеу
себебін, оның өңірлік және микроэкономикалық деңгейлерде тежелуінен ... ... ҚР ... ... ... оның ... ... мүддесі мен олардың келісімін ескермеу мүмкін
емес деген ... әділ ... ... ... ... ... ... әсіресе осы
үдерісті экономикалық мүдде тұрғысында зерттеу жүйелілікті ұйғарады, онда
бұл категория оның экономикалық ... ... ... ... ... ... жағдайы мен нәтижелеріне ие болу тұрғысында
адамдар арасындағы қатынастарды көрсетеді, оның аясында ие болу объектілері
мен ... орын ... ... өзі ... белгіленген
экономикалық қатынастар мен оларға тиісті мүдделерді иеленушілер болып
табылады. Меншік пен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... үнемі байқалмайды, бірақ ақыр соңында
экономикалық мүдделердің түрлері, реформалары, әрқилылығы ... ... ... ... ... қатынастарымен анықталады.
Біздің елімізде жүзеге асырылып отырған экономиканың нарықтық түріне
көшу алдымен меншік қатынастарының көп ... ... ... ... ... жеке ... қатынасы жатыр, ол негізгі форма болып
отыр. Меншікке ие болу қатынастары, бір ... ... ... ... ... мүдделерін қамтиды, екінші жағынан, олардың
әлеуметтік негізі ... ... ... мүдделер кез-келген қоғамдағы
экономикалық қатынастарды анықтайтын ... ... ... ... сол ... өзі сияқты, экономикалық
қатынастардың ... ... ... ... беру ... мен ... ... анықталған категориясы болып табылады.
Жоғарыда аталып өткендей, әлеуметтік негізден басқа ... ... ... ... ... жанама экономикалық
қатынастармен материалдық негізге де ие болып келеді.
Экономикалық әдебиетте қажеттіліктер мен ... ... ... ... ... әлі күнге дейін жоқ. Бірқатар зерттеушілер
мүдделерді қажеттіліктердің мақсатты функциясы [8, 22 б.] ... ... ... деп ... [11, 12 ... ... ... мен мүдделердің айырмашылығын мойындай
отырып, автор осы екі категория қоғамның материалдық өмірінің жағдайына
жеке жеке ... ... ... қажеттіліктер өндіріске пәрмен беріп қана
қоймай, оның өнімі де ... ... Ал, ... тек қана өндірісті
дамытудың алғы шарты ... ... ... ... ... ... ... мен мүдделердің функциональдық рөлі де әртүрлі, олар
осы көзқарасқа сай мүдделер олардың жекелеген субъектілері ... ... ... ... ... ... ал қажеттіліктер сол
субъектілердің материалдық өңірінің жағдайын сипаттайды. Мұндай тәсілдің
тартымдылығы мен ... ... онда ... ... ... байланысы реттеледі. Ал адам мен қоғам
өздерінің экономикалық ... сай ... ... үшін ... ... ... Осыдан қажеттіліктер мен
мүдделер ... ... ... айқындалады, сол арқылы
біріншісі екіншісінің ... ... ... ... ... мен ... мүдделерді белгілі
теңдестіруге әкеледі, сонда осы екі ... да ... ... ... байланыста. Бұған қоса, бұл тәсіл экономикалық мүдделерді
субъективті категориялар қатарына ... ... ... ... ... ... отырып, ол қоғамдық құрылымының әр
деңгейінде ... ... ... сапалылығы немесе сапасыздығына
тәуелді етеді.
Іс жүзінде, саналы қажеттілік осы ... ... ... ... қатынастардың әр субъектісінің қызметін негіздейді, ... ... ... бір ... ... ... олардың
арасындағы айырмашылық субъективті фактор – қажеттіліктерді сезінуге ғана
әкеп ... ... ... ... ... ... туралы
мәселені шешу осалдау болады деген ой ... ... ... ... ... мүдделер мен
қажеттіліктердің объективті түрдегі қатынастардың өзара байланысы деген
көзқарасты ... ол осы ... түрі ... қызметі
барысында пайда болады [12, 132 б.]. Бірақ қажеттіліктерді қанағаттандыру
мақсатында өндіріс, ... ... және ... ... адам ... ... ... қосу ғана қайсыбір экономикалық мүдделері
тудырады. Сөйтіп, экономикалық мүдделер субъектілердің қажеттіліктері мен
олардың өндірістік және ... ... ... ... ... ... болады [13, 69 б.], яғни әлеуметтік және тарихи себептің қажетілігі
болып табылады. Өз ... ... ... ... ... құрайды, өйткені мүдде сезіну фактісінен емес,
қажеттіліктерді қанағаттандыруға ... ... ... үрдісінде
туады.
Мұндай тәсіл бізге ең дұрысы және дәлелдісі болып көрінеді:
1. Ол мүдденің сондай объективті ... мен ... ... мен ... көрсетеді.
2. Мүдде қоғамдық дамуды кездейсоқ процеске айналдыратын субъективті
тілектердің нәтижесі ретінде емес, осы дамуды ... ... ... ... сол арқылы мүдде халықтардың өмірін қозғайды.
3. Экономикалық процесті басқару механизмнің объективті негізін табады,
оның орталық буынының бірі ... ... ... табылады.
4. Мүдделердің объективтілігі экономикалық қатынастармен және олардың
субъектілерінің ара жігі ашылуын көрсетеді, мұның өзі мүдделерді келістіру,
әрқайсысының аясында ... ... өз ... ... ... шешу жолдарын табуға негіз болады.
Мүдделер экономикалық қызметті жанамалап, практикада ... ... ... бұл ... ... ... ... ретінде жіктеуге мүмкіндік береді [14, 3 б.].
Кез-келген заң мүддеден тыс қаралмайды, олармен заң функционалды ... ... ... ... келеді, өйткені мүдделер мен заңдар
экономикалық қатынастарға сүйенеді.
Экономика саласында заңдарды ... ... ... ... ... зерттелген. Нарықтық қатынастарға байланысты ... де ... ... сұраныс, ұсыныс, бәсекелестікке байланысты отандық
ғалымдардың зерттеулері өте жеткіліксіз. ... ... ... ... соның ішінде өңірлік ... ... ... ... ... да ... ... заң саласын
зерттеудегі бірқатар ... ... ... ... ... және оны ... ... шаруашылық жүйесін қазіргі
кезеңге сәйкес бәсекеге қабілетті әлем елдерімен сәйкестендіру үшін осы
саланы ... ... ... оны ... ... заңнамалар мен
қоғам мүдделерінің сенімді бейнеленуіне сүйене отырып қана жетістікке
жетуге болатындығын анықтады.
Сонымен ... ... ... мен экономикалық мүдделердің
табиғатының ... ... ... ... ... ... ... шеңберінде, сондай-ақ ерекше алғанда олардың
шеңберінен тыс өтетін мүдделер уақыт өткен сайын қажеттіліктер мен ... ... ... өзгереді, мұны Қазақстан Республикасы
Кеңестер Одағынан ... ... ... да ... ... ... көрсетіп отыр.
Экономикалық заңдар мен мүдделер арасындағы байланыс өте күрделілігіне
байланысты оларды бөліп ... ... ... Біз ... ... тұтасымен алғанда шаруашылық жүйесінің дағдарысты жағдайына,
сондай-ақ жекелеген ... және ... ... тұрғысында
заңдарды бөлек қарау, олардың экономикалық мүдделер жүйесінен тыс ... ... бола ... деген қағидамен шектелеміз [15, 18 б.].
Экономикалық заңдарды практикалық қызмет процесінде жүзеге ... ... ... ... ... бейнеленеді, яғни мүдделер заңдардың көрінісінің индикаторы
ретінде болады. Экономикалық мүдделердің заңға қатынасы бойынша индикативті
сипаты ... ... ... тек қана олардың арасындағы терең
өзара байланысты тану және пайдалану қажеттілігін көрсетеді.
Экономикалық мүдделер экономикалық қатынастардың тікелей сыртқы ... ... ... ... ... ... бірге заңдар ретінде осы
көріністердің ішкі формасы ретінде көрінеді.
Экономикалық әдебиетте экономикалық мүдделердің көріну ... ... ... ... ... бір тоқтам жоқ. Кейбір зерттеулерде
олардың көрінісі мен орындалысы кез-келген ... ... [16, 35 б.]. ... түсініктерге сәйкес экономикалық
мүдделердің нақты көріну формасы болып ынталандырудың ... ... ... ... ... атқарады [17, 120 б.]. Ынталандыру
категорияларының сипаттамасы мүдделердің ... ... да ... ... ... мен ... ... тепе-тең [18, 305 б.] мағынаны білдіреді,
ал ынталандырудың өзі экономикалық мүдделердің объективті ... ... [19, 147 ... пікірімізше, біз түсіндіріп отырған тәсілде қоғамдық үдерістің
материалистік талдауында, оны ... ... ішкі ... ... ... ... өмірдегі объективті дәйекті болу
жүзеге асырылды.
Сонымен, экономикалық ... ... ... ... факт ... ... ал оларды орындаудың аса маңызды формасы ретінде
ынталандыру қызмет ... ... ... ... ... Ынталандырудың
көмегімен мүдденің бір субъектісі екіншісіне әсер етеді, бұл үшін баға
құру, ... ... ... ... ... ... салу және
басқа да түрлі экономикалық әдістер пайдаланылады.
Экономикалық ...... ... қоғамдық тұтыну қорының
негізгі бөлігі болып табылады. Атап өту керек, ... ... әр ... ... ... жылдары өзіндік орнын тапты [20, 8 б.].
Экономикалық мүдделер белгілі бір жүйе ретінде ... бұл ... ... ... болып келеді. Оларға:
халық шаруашылығындағы еңбек бөлінісінің қалыптасқан жүйесіндегі
субъектілердің мүдделерімен сипатталады;
мемлекеттік-құқықтың жалпы жүйесіндегі мүдделерді ... мен ... ... біржақты сипаты мен қоғамдық санадағы
дамудың басымдылықтардан көрінеді;
Дағдарыстағы экономика жағдайында ... ... ... мен ... буындарын анықтау мен сипаттау қажеттілігі ерекше өзекті ... ... ... ... ... және ... ... жүйесін негіздеуге арналған бірнеше әдістемелік тәсілдер
бар.
Біз қоғамда мүдденің бірнеше түрлері мен формалары бар. Бұл ... ... ... ... ... ... экономикалық
мүдделердің түрі бойынша қоғамның, өңірлердің, белгілі еңбек ... ... ... олар ... мүлкінің нақты қолданыстағы
қатынастарын ... ... ... мен ... жеке меншікке
жеке мүдденің жеке кәсіпкерден қызметкерге дейінгі мүдденің кең ... ... ... ... формалардың әртүрлілігі болады. Мысалы, біздің
зерттеп отырған жұмыс тарапынан мемлекеттік немесе ... ... ... ... бар ... мүдделерін, ал осы ... ... және ... өңірлер мүдделері сияқты әртүрлілігі
мүдделерін жан-жақты талдау барысында ... ... ... бұл ... ... ... ... экономикалық
қатынастар құрылымына мүдделердің жалпы сипаты мен оның ... ... ... ... жатқызуды
байқатады. Мұндай методологиялық тәсіл экономикалық мүдде ... ... ... жағдайында қолдану үшін ... ... ... ... ... ... екі ... айқындайды. Оларға
Қазақстан Республикасы Конституциясында бекітілгендей жеке меншік және
мемлекеттік ... ... ... [21, 131 б.]. Біз ... ... ... ... экономикалық мүдделер туралы толығырақ
тоқталғымыз келеді.
Бұрын ... ... ... ... өңір ... ... ретінде
болады, онымен көбінесе Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... ... елдің ірі экономикалық
аудандарының ... ... ... ... ... ... құрайтын өзіндік функциясы бар аудандар түсіндіріледі. ... өңір деп ... ... ... нарықтық өзгерістер
жағдайында анықтамасы экономикалық ... ... ... ... ... құрылым танылады. ... ... ... ... оған тән ... белгілерді алып
қарауға болады:
- бұл дағдарыс жағдайында экономикалық ... ... бірі ... өңір – бұл ... ... деп ... саяси, аумақтық,
экономикалық тұтастығының бір бөлігі;
- бұл шаруашылық қызметтегі үлкен немесе ықшамды қызметті ұйымдастыруға
арналған құрылым;
- бұл оның ... ... ... ... және
ұлттық еңбек бөлісіндегі орнымен белгіленетін өзгеше қажеттіліктері бар
құрылым;
- бұл сапасы жағынан белгілі экономикалық ... ие ... ... ... ... ... қатынастармен, қажеттіліктермен
және орындалатын қызметтерімен анықталады.
Айтылғандардан «өңір» деген түсінікті халық ... ... ... ... және ... ... ... ол қоғамдық ұдайы өндіріс процесін өзгеше формаларда
қамтамасыз етеді.
Өндірістің ... ... ... ... ... ... сияқты, өңір түсінігін шектеуші кез-келген басқа ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделерін бөліп шығарудың
мүмкін еместігін байқадық.
Қарқынды экономикалық өсуді қамтамасыз ету жоғарыда аталған мәселелерді
шешудің бір ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсуді
қамтамасыз ету мақсатында барынша барлық ... ... ... ... [22, 16-17 ... экономикаға тән экономикалық мүдделердің түрі мен формалары
арасынан өңірлердің мүддесі ажырамас бөлігінің бірі болып ... ... ... ... ... жүйесіне еніп, өңірлерде қалыптасатын
қажеттіліктер мен экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қалыптасқан және дамушы
қажеттіліктердің қанағаттандырудың объективті қажеттілігі ... ... ... ... ... ... оның ... қажеттілігі деп анықтауға болады.
Сапалы анықтамалыққа ие бола отырып, өңірлердің мүдделері мүдделердің
басқа да ... және ... ... ... ... ... ... ұлттық мүдделермен тығыз ... ... ... ... ... келуі мүмкін (мысалы, мемлекеттің экономикалық
және саяси қауіпсіздігіне қатысты).
Экономикалық дараланудың ... мен ... ... нарықтық қатынастар субъектісінің көп түрінің пайда болуы мен
өсуі, олардың экономикалық ... ... ... Мұнда
олардың өзгерісі мен өзара қатынасының үздіксіз процесін атап өту ... ... ... ... ... және жекелей сипаттағы
элементтермен толтырылуын ... ... өз ... ... ... мүдделерді ұжымдық ретінде ... ... ... ... ... ... оған қатысушылардың мүддесі ретінде
көрінеді [15, 18 ... ... ... ... оларға қатысушылардың көп
субъектілерін айқындап, ... ... ... Бұл ... және ішкі ... бөлінеді. Олар мүдделердің түрлі
субъектілері ... ... ... ... ... мен ... ... және де осы ... ... ... ... көрсетеді. Мысалы өңірге өндірістік
әлеуметтік немесе рекреациялық салаларды дамыту жөніндегі мәселені ... ... ... ... бірғана көзден ресурстарды талап етеді.
Ғылыми зерттеулерде көрсетілгендей, ... ... осы ... ... ... ... ... арқылы келісу болып
табылады, ол экономикалық мүдделерді алып жүрушілердің ... ... ... ... бұл ... ... де ... бір-бірімен
және ішкі өңірлік әкімшілік және ... ... ... ... ... нарықты өзгертуге байланысты өңірлерді экономикалық
қатынастардың ... ... ... ... ... ... мүдделерді экономикалық категория ретінде бөлу мүмкіндігі
туындайды [23, 39 б.].
Мұнай мүдделерін ... ... ... қатынастарды жүйелік
ұйымдастыру жолымен ғана мүмкін болады, ол өз кезегінде нарықтық ... ... ... және ... өзін-өзі басқарудың
нормаларының, механизмдерінің, келісу принциптері формаларының жиынтығы
ретінде түсіндіріледі, мұның өзі ... ... ... ... ... ... ... және басқа
мүдделерінің арасындағы ... ... ... ... береді.
Экономикалық қатынастарды жүйелі ұйымдастырудың ... ... ... ... ... аса ... жүйелі түрінде жүзеге
асырылатын құралдардың қатарына жатады. Бірінші кезекте меншік қатынастары
жатады. Оларға: жер, бюджеттік-салықтар, табиғи ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік, өңірлік
және жергілікті деңгейлердегі құқықтық қатынастар ресімдеу сияқты басқа да
қатынастар кіреді.
Осындай өңірлік саясатты қалыптастырудағы ... ... ... ... жеке құру және оны жалпы мүдделердің белгілі сапалы
формасы ретінде тану меншіктің көп ... ... ... ... асырылады. Мұнда өңірлер ішіндегі объектілер туралы ғана
емес, өңірлердің ... ... ... ... ... ... ... атап өтілгеніндей, жекешелендіру қарама-қайшылық ... ... ... ... ... ... негізгі ретінде олардың түрлі қажеттіліктерінде көрініс ... ... үшін ... ... экономикалық дамуға қол жеткізуге ұмтылу,
ресурстарды алу мен пайдаланудың тепе-теңдігі, қолда бар ресурстарды жүзеге
асырудың ... ... өмір сүру ... өлшенетін әлеуметтік
дамудың қолайлы деңгейіне қол жеткізу және т.б. ... ... ... өңір
қоғамдық еңбек бөлінісі жүйесінде белгілі бір орын ала отырып, табиғи,
экономикалық, әлеуметтік ... ... ие ... ... орай
қажеттіліктер мен мүмкіндіктердің белгілі бір ерекшеліктеріне де ... ... ... ... ... ... өңірдің орны мен
оның өте нанымды болып табылатын өндірістік-экономикалық ... ... ... ала ... ... осы ... экономикалық мүдделерді жүзеге асыру,
оларға тән қарама-қайшылықтарды шешу процесіне әсер ... ... ... ... ... орын алатын мүдделерге жатады.
Мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігіне объективтік те, субъективтік те
факторлар әсер етуі ... ... ... ... экономикалық
ұйымдардың, шетелдік мемлекеттердің, арнайы қызметтердің, ірі фирмалар мен
корпорациялардың және жоғары ... ... ... ... ... көбінесе саяси мәселелермен (билік үшін талас) бір-
бірімен тығыз байланыста болады.
Экономикалық қауіпсіздік төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... өмір сапасы;
- меншік кімнің қолында, жекешелендіру барысы қалай ... ... ... деңгейі;
- әлеуметтік-саяси шиеленіс деңгейі (өңірлік, жергілікті жанжалдар мен
ереуілдер);
- түрлі деңгейдегі лауазымды тұлғалардың біліктілігі.
Осы мәселені жан-жақты қарап, оның ... ... ... келе ... ... түсінігінің анықтамасын айқындаймыз.
Қазақстанның экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында
өзіндік ғылыми-техникалық дамысқа, адами және ... ... ... ... шаруашылық жүргізуді отандық өндірісшілер пайдасына шешіп,
экономиканың басым бағыттарына ... ... ... ... ету ... келгенде экономикалық мүдделер Қазақстан Республикасының
экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету ісінде өзекті және негізге ... ... атап өту ... өйткені Қазақстанның мәртебесі ел
экономикасының даму деңгейінің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау
экономикалық қауіпсіздікті құқықтық қамтамасыз етудің алғы шарты ... ... ... ... біз «экономикалық қауіпсіздікті
Қазақстан Республикасының экономикалық мүдделерін қорғаудың формасы ... ету» ... ... Осы ... ... ... ету ... мынадай мәселелерді: экономикалық қауіпсіздік – мемлекет қауіпсіздігі –
ұлттық қауіпсіздік (толық түсінік беру және осы мәселеге қатысты заңнамалық
актілерге талдаулар ... ... және ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздіктің түрлері, қамтамасыз ету
әдістері заңнамалық актілердегі және тәжірибедегі олқылықтарды көрсете
отырып; ... ... мен ... ... ... т.б. ... құқықтық актілерге салыстырмалы түрде талдаулар
нәтижесінде нақты тұжырымдарды ұсынамыз.
Қазақстан Республикасы ... ... мен ... кейін оның қауіпсіздігін қамтамасыз ету мәселелері өзекті
мәселелердің ... ... ... ... ... ... пайда болуы мемлекеттік институттардың қауіпсіздік
жүйесін құру жөніндегі ғылыми ұсыныстар мен тәжірибеде ... ... ... [24, 3-6 б.]. ... ... ... қазіргі жүйесімен салыстырғанда, «кеңестік» кезеңдегі ... ... ... ... проблемаларына назар аударуға
ден қояды. Сол кезде ұлттық қауіпсіздік қоғам және жеке ... ... аса ... ... тасада қалдырып, КСРО немесе оның басқа
одақтас социалистік ... ... ... ... [25, 7-
8 б.]. ... ... ұлттық мүдделер мен ... ... ... ету ... жаңа ... ұсынылды. Осы
тараудың бірінші ... ... ... ... ... жеке ... қоғамның және мемлекеттің тепе-теңдік мүдделерін
қорғау деп ... ол ... ... ... ... оң ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудің бұрынғы тәжірибесінен
ауытқу болып табылады. Бүгінде «ұлттық қауіпсіздік» ... ... ... ... Бұл ... осы заманғы қоғам мен әлемнің ... сөз ... ... ... ... Біз «ұлттық қауіпсіздіктің»
екі түсінігін бергіміз келіп ... ... ... де ... ... осы категорияны жеткілікті дәрежеде анық және айқын сипаттайды:
1. Ұлттық қауіпсіздік – бұл мемлекетте елдің ... ... ... экономикалық жайы, сыртқы экономикалық қызметке байланысты
қатерлер, сондай-ақ халықтың рухани және ... ... ... осы түсініктің кең мағынасында қорғалған жағдайды айтамыз.
2. Ұлттық қауіпсіздік – бұл азаматтардың, ... және ... ... ... ... ... құндылықтары мен өмір
салтының табиғаты ... ... ... және ішкі ... (саяси,
әскери, экономикалық, ақпараттық, экологиялық және т.б.) кең спектрлі түрде
қорғалуы жатады.
Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ішінде де және оның
аумағынан тыс жерлерде де әрекет етеді. Әрбір нақты жағдайда оны қамтамасыз
ету үшін қызметтің ерекше ... ... ... органдарды, мемлекеттің
күші мен құралдарын қолдану қажет етіледі.
Бұрын қалыптасқан екі айқын ... ... және ішкі ... саласынан ұлттық қауіпсіздіктің бірімен бірі өзара байланысты
бірнеше ... ... ... [26, 113-116 ... ... ... туралы» Заңына сәйкес әзірше ұлттық
қауіпсіздіктің ... ... ... ... ақпараттық,
сыртқы және мемлекеттік институттардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету сияқты
жеті бағыты айқындалған. Қауіпсіздік саласын ... ... ... ... ... ... ... жедел әсер ету
дәрежесін арттырады, екіншіден, тіршілік етудің әрбір буыны үшін жеке және
ұжымдық жауапкершілік ... ... ... ұлттық мүддесін
қорғау дәрежесі артады.
Мемлекеттік қауіпсіздік адамның, субъектілер мен ... ... ... барлық қырлары үшін мемлекеттіліктің құқықтық негіздері
мен қолданыстағы заңдарға сәйкес қажетті жағдайлар мен ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне
негізделеді, алайда оның өзіндік ерекше бағыттары, факторлары мен ... ... ... - ... ... алғы шарты
болып табылады. Осыны ескере келе олардың талдануы және барлық факторлар
мен ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қалыптастыруға ықпалы
бар процесстердің өзара ... ... ... ... Тек тұтастыққа
бағдарлану экономикалық саясат пен мемлекеттік қауіпсіздік саясатын жасауда
тәсілдер мен ... ... ... ... ... ... бәсекелес құрылымдар мен механизмдерді болдырмауға
көмектеседі.
Әлбетте, бұрын қаралған ... ... ... ... ... ... және өзіне түрлі нақты бағыттарымер
ерекшеленеді. Ұлттық қауіпсіздіктің барлық түрлері ... ... ... бірі ... ... отырады: ұлттық ... ... ... аясында айқын көрініп, оның әсерін толықтыруы ... ... ... әлсіз және тиімсіз ... ... ... ... ... ... ... жанжал асқынған қоғамда
әскери де, экономикалық та қауіпсіздік бола ... ... ... ... ... қауіпсіздік болып қала береді.
Сондықтан (белгілі дәрежедегі сақтықпен) экономикалық қауіпсіздік
ұлттық қауіпсіздіктің басқа түрлерінде көріне ... ... ... ... ... ... ... өз кезегінде өзіне олардың әсерін жинақтайды,
бірақ ұлттық қауіпсіздіктің негізі болып қалады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... жалпы халықтың назарын аудартып
отыр. Қауіптердің ... ... ... экономикалық қауіпсіздігіне
келтірілген нақты зияны осы проблемаларды қоғамдық өмірдің сахнасына шығуға
итермелейді. Экономикалық қауіпсіздіктің ... ... ... рөлі аса зор және ... ... ... ... сыртқы
және ішкі, ұзақ мерзімді және ағымдағы ... ... ... ... ... ... барысында осы мәселелердің мәнін ашып
көрсету, нақты қатерлерді анықтау, оларды ... ... және ... ... ... түрде анықталды.
Қазақстанда экономикалық қауіпсіздік түсінігінің анықтамасы ҚР ... 26 ... ... Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі туралы»
Заңында айқын бекітілген. Онда экономикалық қауіпсіздік ҚР ... ... ... мен ... тәуелсіздігін қатерге салатын
ішкі және сыртқы жағдайлардан, процестер мен ... ... ... ... ... бірге «экономикалық қауіпсіздік»
түсінігіне нақты көзқарастар ... оның ... ... ... тану ... ... ғылыми авторлардың еңбегінде өте кең ... ... ... ... бұл ... бұдан
да кеңірек алуға болар еді. Олардың барлығына жеке дара нақты анықтамалар
беруге құқықтық ... ... ... ... қол ... ... қауіпсіздігі алдымен ... ... ... ... ... яғни ... ... асыратын
қорғаныс шараларымен қатар ол өзін өзі жоғары еңбек өнімділігі, өнім ... т.б. ... ... ... ... қамтамасыз ету қайсыбір мемлекеттік
ведомстваның, қызметтің ... ... ... Оны ... ... жүйесі, экономиканың барлық буындары мен құрылымдары
жүзеге асыруы тиіс.
Теориялық тұрғыда экономикалық қауіпсіздікті ішкі ... ... ... ... деп бөлуге болады.
Экономикалық қауіпсіздікті екі құрамдасқа бөлуге ... ... біз ішкі ... ... ... ... ... Республикасының ішкі экономикалық қауіпсіздіктің өсуіне ... ... ... ... ... дамуы бір қалыпта
болмауына байланысты әлеуметтік-экономикалық салада ... ... ... аса ... ... ... өңірлердің әлеуметтік-экономикалық дамуының деңгейі объективті түрде
қалыптасқан ... ... ... аудандардың болуы,
өнеркәсіптік ... ... алға ... ... ... дағдарысты туындатады;
• Қазақстан Республикасының жекелеген қалаларының арасындағы өндірістік-
техникалық ... ... ... ... ... ... ... халықтың жан
басына шаққандағы ұлттық табысын өндіру ... ... ... ... құрылымдар қызметінде көрініс беретін қарама-
қайшылықтардың күшеюі.
Жергілікті өндірістердің өткір түрде бәсекеге ... ... осы ... іс жүзінде жаппай көшуіне, табиғи-климаттық
жағдайы күрделі, экологиялық қауіпті аймақтарда ... ... ... Осы ... ... ... әлеуметтік-экономикалық даму
деңгейі онан сайын құлдырайды. Елдің аз да ... ... ... мен әрі ... ... және банк ... ... нәтижесінде өндіргіш күштердің барынша аумақтық шоғырлануы
байқалады. Егер қазіргі сәтке ... ... ... ... ... ... қарай өзгере бастаса да, облыстардың ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық шиеленісті тудырады.
Облыстардың экономикалық бейімделуі Қазақстан нарығын қалыптасуының
міндетті шарты болып табылады. Осыдан өңірлер үшін ... ... ... ... ... аумақтық-дифференциалдық саясатының қажеттілігі
туындайды (мемлекеттік бағдарлау мен болжамдаудың түрлі формаларын қоса
тікелей және ... ... ... пайдалану арқылы). Осыған байланысты
мемлекет экономика саласынан ... ... ... ... ... негізсіз
болып табылады. Аумағы орасан зор және өңірлер арасындағы айырмашылығы көп
біздің ел үшін, керісінше, ... ... ... ... ... ... ету өте ... рөл атқарады. Мұның өзі нақты аумақтық
арқылы табиғи және экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Жалпы алғанда Қазақстан Республикасының өңірлік экономикалық
қауіпсіздігін қалыптастыру ... – бұл, ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Өңірдің экономикалық қауіпсіздігі деп экономиканың ағымдағы жағдайын
сипаттайтын шарттар мен ... ... оның ... ... мен дәйектілігін айтамыз [27, 5 б.]. Түрлі авторлар «Қазақстан
Республикасының экономикалық жаһандану үрдісіне ... ... ... ... ... үшін ... тиіс» деп негізді есептейді
[28]. Сол үшін алыс қашықтықтарға жүк ... ... ... тежей
отырып құрылықаралық коммуникацияларды дамытуды ұсынады.
Ішкі ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-мәдени және адам ресурстарын құқықтық реттеу болып
табылады.
Ғылыми-техникалық ресурстар ... ... ... ... шарт
бойынша шетелге жұмысқа кеткенін көруге болады. Осы ... ... ... ... ... ... ... байланысты қалып
қояды. Ғылыми техникалық ресурстарды игеруде қазақстандық ... ... ҚР ... ... ... бар ... ... алынуы болып табылады. Олар шетелге шықпай-ақ мемлекет игілігіне емес
шетелдік компаниялардың мүддесіне жұмыс жасайды. Сол ... ... ... ресурстардың кемуіне алып келеді.
Әлеуметтік-мәдени ресурстар деп ұлттың мәдениеті мен білімділігі, жалпы
ұлттық оң мұраттардың ... ... ... ... ... ел ... өте ... қысымдар мен қоғамға күштеп танылған жалған ... ... ... ... Бұрыннан қалыптасқан салт-дәстүрлермен
мәдени құндылықтарды жоққа ... осы ... ... ... Мұнда
мешіттерді қиратуы және жосықсыз мұраттарды енгізуі адам психологиясын
қатты ... ... ... ... ... ... қылмысының, есірткінің,
жезөкшеліктің өршуі көбінесе ... ... осы ... ... реттейтін нормалардың жетіспеушілігінен болып отыр. Адам
ресурстарынан ... деп ... он ... туу ... ... өте жоғары өлім-жітімді атайды. Жоғарыда аталаған осы ... ... ішкі ... ... ... әсер ... ... қауіпсіздік мәселесінен біз енді сыртқы экономикалық
қауіпсіздік туралы мәселені қарауға көшпекпіз. Қазақстандық ... ... ... ... терминіне ішкі нарықтың
халықаралық еңбек ... ... ... ... ... сыртқы экономикалық әсерлерден қорғау деген анықтама береді [29, 8-
10 б.]. ... ішкі ... мен оның ... тепе-теңдігі
мемлекеттің қауіпсіздік жағдайын айқындайды. ... ... ... етудің негізгі мақсаты – жеке тұлғаның, қоғамның
және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
болып табылады [30, 147 б.].
Қазақстан Республикасының сыртқы экономикалық қауіпсіздігіне әлемдік
қаржы, тауар-шикізат дағдарыстарын, ... ... ... ... және ... ... ... болады. Олар елдің ішкі
жағдайына елеулі ... әсер етуі ... ... осы ... ... ... негізгі саясаты болып табылады.
Қазақстандағы экономикалық қауіпсіздікті реттейтін нормативті-заңдылық
актілер қатарына ҚР 1998 жылғы 26 маусымдағы «Қазақстан ... ... ... № 233-І ... ҚР ... 2005 ... 23
желтоқсандағы «2006-2010жж. арналған Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресудің
мемлекеттік ... ... №1686 ... ҚР ... ... ... жемқорлыққа қарсы күресудің мемлекеттік бағдарламасын
іске асыру жөніндегі іс-шаралар жоспары туралы» Үндеуі, ҚР Үкіметінің ... 25 ... ... ... ... ... ... дамыту концепциясы туралы» № 1284 ... ... 2006 ... 28 ... ... ... ҚР аумағын дамыту
бағдарламасы» №167 Жарлығы және ҚР министрліктері мен ... ... ... Республикасының «Ұлттық қауіпсіздігі туралы» заңына ... ... ... ету ... ... ... меншік түріне
қарамастан, мемлекеттік органдар мен ұйымдар болып ... Олар ... ... ... ... қауіпсіздігін қаматамасыз
етеді. Сыртқы экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ҚР ... қауіпсіздік комитеті, Ішкі
істер министрлігі, Экономикалық қылмысқа және жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... істер министрлігі,
Ұлттық банк, Қаржы министрлігі, Индустрия және сауда министрлігі, Бюджеттік
жоспарлау министрлігі және басқа да ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының 1998 жылғы 26 маусымдағы «Қазақстан Республикасының Ұлттық
қауіпсіздігі туралы» заңына сәйкес мемлекеттік органдармен ... ... мен жеке ... да ... ... субъектілер жасалған
шаралардың көмегімен төнген қатерлерді жояды, оны таратпайды және де
туындаған ... ... ... ... ... жағдайынан ауытқуға жол бермеу жөнінде тиісті саясат жүргізіп,
экономика мен оның ... ... ... ... ... қауіпсіздік бойынша нормадан ауытқуды қадағалап, оны
қолайлы тәртіпке дейін ... ... ... біршама жұмыстар атқарылуда
[31, 111-125 б.]. Экономикалық қауіпсіздік, сыртқы экономикалық қауіпсіздік
сияқты – ... ... ... ... ... оның ... белгілі бір сауда немесе заңдық ... ... ... ... ... ... ету әдістеріне сыртқы
экономикалық қатерлер кешенін анықтап, Қазақстан ... ... ... ... ... туындап отырған дағдарыстарды құқықтық
реттеу және жою жөніндегі шаралар болып табылады. Осы әдіске жататындар:
- Туындайтын ... ... ... алу және ... ... ... ... жасау;
- Ішкі қорлар жасау, бұл болжанбаған ... ... ... ... ... ... болады;
- Экономикалық қызметті зерттеу, ол мемлекеттік немесе жеке меншік
құрылымдардың экономиканың экономикалық, қаржы-несиелік ... ... ... ... ... міндетті
түрде орындауды ұсынады.
Экономикалық қауіпсіздік экономиканың жағдайымен ел ішінде ғана емес,
сондай-ақ ... ... ... ... жеке қатынаста болатындардың
жағдайымен тікелей байланысты. Қазақстан ... ... ... көптеген мемлекеттерімен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... тұрақсыздандыруға әсер етер жекелеген әрекеттерден мемлекетте
дер кезінде құқықтық базаны ... және ... ... ... оның зардаптарының болдырмағандығын көруге болады. ... ... ... ... оны әлемдік нарыққа бағыттауы
Қазақстан экономикасының дамуына өз үлесін қосты.
Қазақстан Республикасында ... ... ... да ... жағдай
қалыптасуда; экономиканың стратегиялық салаларында қолданылатын сырттан
әкелінетін өнімнің жоғары өзіндік салмағы ... ... ... ... ... ... параметрлерін төмендетуі мүмкін.
Басқа да әлеуметтік қатерлі фактор-экспорттық және импорттық өнімдерді
негізгі сатып алушы және сатушы болып табылатын ... ... ... Осыған байланысты жекелеген елдер жөнелтетін өнімдерінің (экспорт
пен импорт) көлемін шектеуге бағытталған акцияларды бір ... ... ... ... немесе импортер елді белгілі бір саяси немесе
экономикалық қысым ... өз ... ... ... бұл ... экономикасының сыртқы факторларға тәуелді екендігін айқындай
түседі [32, 143-144 б.]. Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... қатысты ұйымдастыратын «сауда-саттық
саласындағы қақтығыстарын» айтуға болады. Бір елдің екінші елге ... ... ... ... ... сауда қарама-
қайшылықтардың пайда болуына әкеліп, ... ... ... үшін негіз болады. ҚР 1998 жылғы 26 ... ... ... ... ... атап ... сыртқы ортадан
туындайтын экономикалық қауіпсіздік қатерлеріне мемлекет ... ... ... ... ... Оған ... құрылымды
диверсификациялау және жоғары қосымша құнды өнім ... ... ... ... қызметтің әлемдік тәжрибесінде экономикалық және
сыртқы экономикалық бәсекелестіктің түрлі ... бар, олар ... ... ... ... бағаның жоғарылауы немесе
төмендеуі және т.б.) және ... ... ... ... шетелдің инвестициялардың, капиталдың, технологиялардың ... ... мен кері ... ... ... тастау). «Сыртқы экономикалық
қақтығыстар» соғыс әдістерімен емес, жоғары технологияларды қолдана ... ... ... ... ... ... ... залал келтіру болып табылады.
Іс жүзінде кез-келген ұлттық экономика экономикалық шабуылдың құрбаны
болып кетуі мүмкін. ... ... ... ... ... «сыртқы
экономикалық» шабуылдан қорғанудың өзіндік стратегиялық және ... ... ... оларға аумақтарды бақылау емес қаржы, ... ... ... ... ... ... ... «шабуылдарды» жүзеге асыру механизмі ұлттық кірісті,
экономиканың стратегиялық факторына ... ... ... артық
енгізу, ескі технологияларды, бағдарламалық қамтамасыз етуді ... ... ... Бұл ... ... ... ... инфрақұрылымдарды
жою болып табылады. Соңғы кезде «несиелік немесе ақпараттық» соққы берілді,
ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық жүйесін немесе ақпараттық ... оны ... ... ... [33, 120 б.].
Шетелдерде отандық бизнесті қолдаудың ... ... ... ... тауардың өтімі мен Қазақстан капиталын инвестициялау
жөніндегі пайдалырақ жобаларды іздеуге көмек ... ... ... елде және оның ... ... ... ... демпингке қарсы
анықтауды белсенді жүргізу, сөйтіп ... ... ... білу ... ... ... қауіпсіздігінің құрамдас бөлігі болып
табылатын сыртқы ... ... ... ... ... ... маңызды мәселе болып табылады. Практика көрсетіп
отырғанындай, Қазақстанның экономикалық ... ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз етудің көптеген
мәселелері, оның ішінде ... жағы ... ... ... Осы ... ... заңдарды қорғауға алған және осы сияқты басқа
нормативтік актілердің жеткіліксіздігі экономикалық қауіпсіздікке ... ... ... бере алмауда.
Экономикалық тұрақтылық және экономикалық прагматизм ... ... ... мен ... ... ... ... Басқаша
айтқанда, Қазақстан экономикалық жағынан тұрақты және тәжірибелік жағынан
тиімдісін енгізу қазіргі ... ... ... және оның ... алуға
өз үлесін қосар еді.
Жоғарыда аталып өткендей, «экономикалық қауіпсіздік» және «экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету» ... ... ... жылдары елдің нормативтік-құқықтық актілерінің ... ... ... ... ішінде аса маңызды нормативтік
құжаттарға жататындары:
• Қазақстан ... ... Н.Ә. ... ... ... жаңару мен дамуға» атты халыққа жолдауы;
• Қазақстан Республикасының 1998 ... 26 ... ... ... 233-I ... Қазақстан Республикасы Президентінің 2005 жылғы 23 ... ... ... ... ... ... бағдарламасы туралы» № 1686 Жарлығы;
• Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа және ... ... ... агенттігінің (қаржы полициясының) 2009-2011
жылдарға арналған стратегиялық жоспары;
• Қазақстан Республикасының Президентінің 2008 ... 29 ... ... ... ... жол» ... ... туралы» №653
Жарлығы;
• Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы 28 ... ... ... ... аумақтық дамыту бағдарламасы» № 167
Жарлығы;
... ... ... 2004 ... 20 ...... бекітілген «2008-2010жж. арналған Қазақстан Республикасында
тұрғын-үй құрылысын дамытудің мемлекеттік бағдарламасы»;
«Экономикалық қауіпсіздік» және «экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету» терминдерінің ... ... ... қарау Қазақстан
Республикасының экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін ... және ... ... ие екендігі сөзсіз. Теориялық мағынасы
осы түсініктердің құқықтық ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету» түсініктерінің ара
қатынасын белгілеу; экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... және ... ... ... ету сияқты
қызмет түрлерінің ара қатынасын белгілеу қажеттілігінде болып отырады.
Тәжірибелік мағынасы осы түсініктердің ... ... ... және ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында
мемлекеттік басқаруды ұйымдастыру мәселелерін шешуге байланысты анықталады.
Елдің қолданылып ... ... ... ... ... құқықтық қамтамасыз ету түсінігі толыққанды ашылмаған. Бұл ... ... ... ... жүйесінде экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ету бойынша қатынастардың орнын белгілеуге кедергі ... ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі шаралардың қайталануына және қаржылардың және «заң
шығару» уақытының артық жұмсалуына ... ... ... ету» ... ... ... болмауы құқық қолдану
практикасында да көрініс береді.
Автордың ғылыми әдебиеттер мен нормативтік-құқықтық актілерге жасаған
талдауы экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуді қазіргі ... ... ... қарауға және оған байланысты тұжырымды жасауға мүмкіндік береді:
... ... ... ... ... ... экономикалық мүдделерін қорғаумен қатар жүргізілетін
қызмет ... жеке ... ... және ... өмірлік маңызды
мүдделерін қорғаудың мақсаты мен принципі ретінде.
Көбінесе ... ... және ... ... ... ету» ... араластырып алды немесе ... ... ... мазмұнын анықтау және қамтамасыз ету
механизмдері әртүрлі түсіндіріледі. Бұл әртүрлі ... ... ... ... ... Мысал ретінде
«экономикалық қауіпсіздік» және «экономикалық ... ... ету» ... ... анықтамаларын қарап көрейік. Ресей
ғалымдары «экономикалық қауіпсіздік - бұл ... ... ... ... қоғамдық қажеттіліктерді тиімді қанағаттандыруды
қамтамасыз ету ... деп ... РФ ... ... жасауда кейбір пікірлер бойынша «экономикалық қауіпсіздік –
бұл ұлттық мүдделердің ғана ... ... ... бірге билік
институттарының отандық экономиканы дамытудың мүдделерін жүзеге асыруы ... ... ... ... ... тұрақтылығын қолдау
дайындығы мен қабілеттілігі де қарастырылады» деп көрсеткен. Қазақстанның
даму институтының президенті М. Спанов ... ... ... ... ... ... жүйенің тұрақты дамуы, ішкі және
сыртқы қатерлерден қорғалуы мен таратылмауы қоғамдық және мемлекеттің дамуы
үшін ... ... ... деңгейін қамтамасыз ететін
жағдайы деп белгілеуге болады» деп ... ... ... ... 26 ... ... Республикасының ұлттық қауіпсіздігі
туралы» заңының 1-бабы «Қазақстан ... ... ... ... мен экономикалық тәуелсіздігіне қатер төндіретін ішкі және сыртқы
жағдайлардан, процестер мен ... ... ... ... Осы ... ... ... заң шығарушы экономикалық
қауіпсіздіктің жалғыз ... ... ішкі және ... ... мен ... қорғалуы деп қана есептейді. Біздің пікірімізше,
«экономикалық ... ... ... ... ... кенеттен төндіретін қатерлеріне мемлекеттің тиісті дәрежеде
әрекет етуіне ... ... ... ... ... ... және «экономикалық қауіпсіздікті ... ету» ... ... ... ... ... ... себебі, жоғарыда келтірілген тұжырымдар мен ұсыныстар «экономикалық
қауіпсіздік» түсінігінің экономикалық ғалымдар ... ... Ал ... ... ... ... заңдарда ғана тұжырымдалады. Атап өту
керек, кейбір ... ... ... түсінігін пайдалану
заңгерлік контексте «қауіпсіздік» және ... ... ... ету» ... ... ... ... түсініктеріне қайшы
келеді.
«Экономикалық қауіпсіздік» түсінігі құқықтық институттарда экономикалық
қауіпсіздікке байланысты қатынастарды бекітуді көрсетеді, ол ... ... өмір ... және жеке ... ... және
мемлекетке қатер төндірмейтін жағдай жасалуын ... Өз ... ... ... ету» ... ұлттық экономиканың
ішкі және сыртқы қатерлерден қорғалу жағдайына қол ... ... ... мен ... нормаларын анықтау жолы болады.
Экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету шараларының тікелей объектісі
жеке тұлғаның, кәсіпорындардың, мемлекеттің өмірлік маңызды мүдделері болып
табылады. Атап өту ... ... ... даму ... жеке тұлғаның,
кәсіпорындардың және мемлекеттің экономикалық қауіпсіздігі елдің әлеуметтік-
экономикалық мүдделерін қорғауы бірдей деңгейде жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ҚР ... ... ұлттық экономиканы келеңсіз және халықаралық факторлардың, жағдайлар мен
факторлардың әсерімен туындайтын ішкі және ... ... ... және ... ... ... болып табылады.
Экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету деп ... ... ... ... ... процестердің тууы мен дамуы және
олардың салдарларын жою жөніндегі әрекеттер жүйесі деп түсіну ... ... жеке ... ... және ... ... мен ... дамуы үшін қатерлердің алдын алу және жоюды жүзеге
асырудың негізі ... ... ... болуына саяды. Экономикалық
қауіпсіздікті құқықтық қамтамасыз ету ... ... ... белгілеу
үшін ҚР 1998 жылғы 26 маусымдағы «ҚР ... ... ... ... қажет, онда 1-бапта ұлттық қауіпсіздікке қатерлер ... ... ... ... ... ... ... төндіруші жағдайлардың,
процестер мен факторлардың ... ... ... Яғни ... ... емес, ұлттық қауіпсіздігіне туатын қатерлер
айқындалған. Қолданыстағы заңнамада «ұлттық ... ... ... іс жүзінде жоқ, бұл маңызды құқықтың жетіспеушілік болып табылады.
Соған қарамастан, заңның осы ... ... ала ... ... ... ұлттық экономика мен жеке тұлғаның және экономиканың
дамуы үшін нақты қорытынды жасауға болады. ҚР ... ... ... ұзақ ... ... ... шикізат ресурстарын жаппай
пайдалануға және оның сыртқа шығаруына байланысты болып ... Бұл ... ... ... ... өнеркәсібі) артықшылықпен дамыту;
табиғат қорғау технологияларының болмауы және шектеулі пайдалануынан ерекше
ауқымды ... ... ... ... ... ... ... ету жөніндегі шарттар, тыйым салулар, шектеулер мен
өзге де міндеттерді талаптар ... ... ... ... ... мен
орындау жеке тұлғаның, кәсіпорындардың және ... ... ... ... етуіне мүмкіндік береді.
Нормативтік-құқықтық актілердің қайталануын болдырмас үшін заңнамада
экономикалық қауіпсіздік қатерлерінің тізімін арнайы бекітудің ... Бұл үшін ... ... «экономикалық қауіпсіздік қатері»
түсінігін анықтау жеткілікті.
Экономикалық қауіпсіздікті құқықтық реттеу үшін ... ... заң ... ... айқындалған ретте оның тәжірибеде алар орны
ерекше болар еді. Мысалы, ҚР «Жедел-іздестіру қызметі ... ... ... ... ... ... ... қоғамның,
мемлекеттің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге және оның ... мен ... ... ... ... және ... мен халықаралық ұйымдардың арнайы қызметтерін бақылау мемлекет
беделін түсіру қызметін анықтау, оны ... және ... қию ... ... ... ... түсінігінің болуы құқық
қорғау органдарына ... ... ... қамтамасыз ету
саласында жедел-іздестіру қызметін жүргізу бағыттарын таңдауда экономикалық
қауіпсіздіктің басқа да қызмет ... ... ... ... ... бағаламаудан арылтады. Сөйтіп, заңдылық жүйесін таңдаудан мынадай
қорытынды жасауға болады. ... ... ... ... ету ... ... жеке ... кәсіпорындардың және
мемлекеттің өмірлік аса маңызды мүдделері үшін ... ... ... және ... ... ... асырғанда туындайтын қоғамдық
қатынастар болып табылады. Жеке тұлғаның, кәсіпорындардың және ... аса ... ... үшін ... ... қоғамдық қатынастар
ҚР экономикалық қауіпсіздігін құқықтық қамтамасыз ету бойынша қатынастар
болып табылмайды.
Жалпы экономикалық ... ... ... өзі де ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Сонымен Қазақстан Республикасында экономикалық ... ... өзі ... мынадай қылмыстарды жасаған болып табылады.
Қылмыстық (заңсыз) жолмен алынған кірістер – қылмыстық құқық ... ... ... ақша және ... өзге ... ... жолмен алынған кірістерді заңдастыру (жылыстату) –
қылмыстық құқық бұзушылықтардан түскен ... ... ... ... немесе ауыстыру түрінде мәмілелер жасау арқылы қылмыстық
жолмен алынған ақшаны және (немесе) өзге ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтардан түскен табыстар болып
табылатыны белгілі болса, оның ... ... ... ... ... билік ету, оны ауыстыру тәсілін, ... ... ... оның
тиесілігін жасыру немесе жасырып қалу, сол сияқты осы мүлікті иелену және
пайдалану немесе қылмыстық ... ... ... және ... өзге ... делдалдық ету.
Қылмыстық (заңсыз) жолмен алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға)
және терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл саласындағы мемлекеттік
саясат – ... ... ... ... ... ... және
терроризмді қаржыландыру тәуекелдерін төмендетуге ... ... және ... ... ... ... алынған кірістерді заңдастыру (жылыстату)
мақсаттары үшін пайдаланбайтындай шараларды қаржы ... ... ... ... ... ... алынған кірістерді
заңдастыруды (жылыстатуды) болғызбау мақсатында ішкі бақылау ... оны ... ... ... әзірлейді, сондай-ақ ережелерді
сақтауға және бағдарламаны іске асыруға ... ... ... ... ... кірістерді заңдастыру (жылыстату)
фактілерінің алдын алу және жолын кесу мақсатында ... ... ... ... ретінде танылған кезде уәкілетті органға
осындай операция туралы ол жүргізілгенге дейін дереу хабарлауға ... ... ... ... ... ... мақсатында тоқтата тұру
мүмкін болмайтын күдікті операциялар туралы хабарларды қаржы ... ... ... олар ... ... үш ... не мұндай операциялар анықталған кезден бастап жиырма төрт
сағаттың ... ... ... деп ... ... жасалғаннан кейін ол
туралы хабарды қаржы мониторингі субъектісі ... ... ... ... деп ... күннен кейінгі жұмыс күнінен кешіктірмей
береді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... кірістерді
заңдастыруға (жылыстатуға) қарсы іс-қимыл туралы заңнамасын ... ... ... және ... өзге ... ... ... тіркеу, сақтау және беру, клиенттерді (олардың өкілдерін)
және бенефициарлық меншік иелерін тиісінше тексеру, ... ... ... ... тұру және ... ... бас ... өз
қызметі процесінде алынған құжаттарды қорғау бөлігінде орындауын, ... ... ... және ... ... ... ... өздерінің құзыретіне сәйкес және Қазақстан
Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен жүзеге ... ... ... ... алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға)
қарсы іс-қимыл саласындағы біртұтас мемлекеттік саясатты іске асыру;
... ... ... ... ... ... ... іс-қимыл жасау;
❖ мемлекеттік органдардың осы қызмет бағытындағы жұмысын үйлестіру;
❖ қылмыстық (заңсыз) жолмен алынған кірістерді ... ... ... ... ... ... жүйені құру және
республикалық деректер базасын жүргізу;
... ... ... алынған кірістерді заңдастыруға (жылыстатуға)
қарсы іс-қимыл саласындағы шет ... ... ... ... және ... ... ... асыру;
❖ қылмыстық (заңсыз) жолмен алынған кірістерді заңдастыруға ... ... ... ... халықаралық ұйымдарда Қазақстан
Республикасының мүдделерін білдіру Уәкілетті органның міндеттері болып
табылады.
Ақшалардың ... әр ... ... ... асуы ... белгісіз
банктік есептерге шағын ақша сомасылардың сақтауға ... ... ... ... және ... ... сатып алып қайта сатуға
бағытталуы мүмкін. Сондай-ақ заңсыз ... ... ... ... ... да аударылуы мүмкін. Таза емес ақшаларды ... ... ... ... ... мақсатында бірнеше әдістерді
қолданады. Ақшаны жылыстату немесе ... ... ... әр ... әдіс ... ... ... тәсілдер деп
аталады.
Криминалды қызметтің жетістіктері олардың қаражат көздерінің тегін
жасыруына және осы ... ... және ... ... арқылы
жуулуына қол жеткізулеріне байланысты. Кейбір елдерде ақшаларды жылыстатуға
қарсы күрестің әлсіз немесе ... ... ... ... ... ... өз ... қызметтерін жүзеге асыруға, есірткілердің
заңсыз айналымы, дамдармен ... ... және ... ... ... және ... сияқты құқыққа қайшы әрекеттерге жәрдемдесуіне
мүмкіндік береді. Десек те ақшаның жуулуы және ... ... кез ... елде ... ... Олар дамушы елдердің әлеуметтік-
экономикалық жағдайына айтарлықтай ықпал жасайды. Ақшаның жуулуы және
терроризмді ... ... ... жүйелері осал елдердің әлеуметтік-
экономикалық жағдайына да қатты әсер етеді. Сонымен ақшаның жуулуы ... ... ... ... отырған қоғам және елдің ұлттық
қауіпсізідігі қауіпті жағдайда ... ... ... ... ... және ... ... тиімді заң базасына елге ішкі түбегейлі сонымен қатар халықаралық
аспектіде айтарлықтай артықшылықтарға иелік ... Бұл ... ... және ... ... ... қаржы
мекемелері мен қаржы нарықтарының тұрақтануының ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқару әдістерінің жетілуі жатады.
Елімізде нарықтық экономика ... бері ... ... ... ... ... ... заңсыз жолмен алынған қаражатты және
заңдастырылмаған ... ... ... белең алып отыр,осыған
байланысты елімізде заңдастырудың жүргізіліп жатқанына ... ... ... ... ... қол ... ... экономикасына
оңтайлы әсерін тигізіп, тіркелмеген мүліктер заңдастырылып,  қазіргі ... ... ... ... жаңа міндеттері ел алдына
қойылып отыр. Алайда әлі де ... ... ... жасырып, тіркелмеген
тиісінше заңдастырылмаған мүліктер жеткілікті. Елді мекендерден, ауылдан
қалаға, қала маңына қарай қоныстанып ... ... ... ... аз ... ... ауыл тұрғындарының қала маңындағы жерлерге өз бетімен орналасып
алғандары да жеткілікті. Дегенмен, бұндай «ұсақ-түйек» ... ... ... ... ... ... ... мәселесі,соңғы он жылда халықаралық
мәселеге айналып отыр. Әлемдегі қылмыстық немесе басқа заңсыз ... ... ... ... ... ... ... айналды,сондықтан да кез-келген мемлекеттің осы аса
қауіпті әрекетпен ұлттық және халықаралық деңгейде күресу ... ... ... орай ... ... ол- заңсыз жолмен
алынған кірістерді заңдастыру(жылыстату) және терроризмді қаржыландырудың
елімізде де кең етек ... ТМД ... оның ... ... ... жолмен табылған ақшаны заңдастырудың бір ғана тәсілі
болғаны қызықты. Олар көлеңкелі жолмен табылған ақшаны шет ... және ... ... тіркелген серіктестіктерін пайдалану арқылы
аударуымен байланысты. 2011 жылғы ақпарат бойынша, яғни ... 3 жыл ... ... ... ... кірістерді заңдастыру(жылыстату) әдістері
дами қоймаған, бұл күрес жүргізуді ... ... ... ... ... ... байланысты ақшаны жылыстату әдістері
өзгеруде, сондықтан осы саладағы заңнаманың жетіліп, өзгеріп ...... ... кезде заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға және
терроризмді қаржыландыруға қарсы іс-қимыл ... ... ... ... бірнеше сұрақтар туындайды:
-қазіргі кезде заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға ... ... ... ... саласындағы ұлттық жүйені қалай
жетілдіруге болады?
-заңсыз жолмен алынған кiрiстердi ... ... ... ... қарсы iс-қимыл жөніндегі Еуразиялық топпен өзара
байланыстың нәтижелілігі?
-«Заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға және ... ... ... ... ҚР ... ... жолмен алынған
кiрiстердi заңдастыруға (жылыстатуға) және терроризмдi қаржыландыруға қарсы
күресудегі маңыздылығы? 
Алдымен, сұрақтарға жауап бермес бұрын заңсыз жолмен алынған ... ... ... ... жолмен алынған кірістер - қылмыс ... ... ... ... ... ... ... ақша және
(немесе) өзге мүлік, ал ... ... ... кірістерді заңдастыру
(жылыстату) дегеніміз- заңсыз жолмен алынған ақшаны және ... ... ... ... ... ... айналымға тарту, сол ... ... және ... өзге ... пайдалану.Сонымен қатар, ҚР
«Заңсыз жолмен алынған кірістерді заңдастыруға және ... ... ... ... ... сәйкес заңсыз жолмен алынған
кірістер – қылмыс және әкімшілік құқықбұзушылық  жасау ... ... және өзге ... ал оны ... ... жолмен алынған  ақшаны және
өзге мүлікті мәмілелер жасау арқылы заңды ... ... сол ... ... және өзге ... ... ... табылатындығын айта
кеткен жөн. Осы Заң заңсыз жолмен алынған кiрiстердi ... ... ... ... ... ... негiздерi мен
қағидаттарын, Қазақстан Республикасының заңсыз жолмен алынған кiрiстердi
заңдастыруға және ... ... ... ... ... ... ... өкiлеттi органның және басқа ... ... ... мен ... айқындайды.
Заңсыз жолмен алынған табыстарды заңдастыруға қарсы әрекет жасаудың ең
бай тәжірибесі АҚШ-та, ... ... жылы дәл осы ... "кір ақшаны"
заңдастыруымен белсенді күрес басталды. Ресей және басқа да ТМД елдері үшін
ұлттық заң ... ... ... ... ... ... ... пайдалануда Қытай тәжірибесі
өте маңызды. Заңсыз жолмен табылған ақшаны ... ... заң ... ... ең ... осы ... ... түсінген мемлекеттерде(мысалы АҚШ-та, Ұлыбританияда), ал ... ... ... де іске ... ... Оған ... ФАТФ-
тің аумақтық 9 тобы бар, соның біреуі – заңсыз жолмен алынған кiрiстердi
заңдастыруға және ... ... ... ... жөніндегі
Еуразиялық топ (ЕАТ). Қазақстан 2004 жылы осы ... ... ... Осы ... ... Ресей, Беларусь, Үндістан, Қытай, Қырғызстан, Тәжікстан,
Өзбекстан және ... ... ... ... қарсы күрес
аясында ақпараттар мен ... ... ... ... ... ұйым ... халықаралық орган ретінде жұмыс атқаруда. Бұл
топтың басты мақсаты – мүшелігіне ... ... ... төніп
тұрған қауіптен ұлттық қаржылық жүйелерінің ашықтығын және қауіпсіздігін
бірлесіп қамтамасыз етеді, ... ... ... ... ... ... Еуразиялық топқа мүшелік Қазақстанға заңсыз жолмен ... ... және ... қаржыландыруға қарсы іс-қимыл
саласындағы жүйесін халықаралық стандарттарға сай жетілдірумен қатар, ФАТФ
тобына ЕАТ тобының ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Осының негізінде біздің мемлекет заңсыз ... ... ... және терроризмді қаржыландыруға қарсы күрес саласындағы ұлттық
заңнаманы ... ... ...... ... ... айту емес,
оның көлемін одан әрі арттырмау үшін тосқауыл қою ... ... ... ... ... ... қылмысты болдырмау, яғни
алдын алу жұмыстарын жүргізу керек. ... ... ... ... ... есептеудің бірыңғай әдістемесі жоқ, ... ... ... деңгейде көлеңкелі экономиканы ... ... шешу ... ... ... ... жаңа міндеттері
ел алдына қойылып отыр. Оны ... сай ... ... мемлекет  қорларын
реттеу, бөлу мен болашағын бағдарлау және оның нақты мақсатын ... ... мен ... ... ... құқықтарын іске
асыру мен ... ... ... ... ... ... құқықтық реттеу).
Әрбір мемлекеттің кәсіпкерлері қызметінің жетістігіне қарай оның ... Яғни ... ... пен оның ... ... ... ... жүзеге асыруға өзінің қатысуына қарай ... ... ... ... қоғамдық қатынастардың нақты көрінісі ретінде
қоғамның материалдық және ... ... ... ... ... ... мен ... тәжірибеде жүзеге асыруына қолайлы жағдай
жасап қана қоймай, мемлекеттегі ұлттарды біріктіруге, оның ұлттық рухы ... ... ... ... ... сақтауға септігін тигізеді.
Қазақстанда кәсіпкерлікті дамытудың нақты стратегиялық өзіндік жолы
бар. Сондықтан қазіргі кезенде бұрын жасалған ... жол ... ... ... ... ... маңызды. Бұдан әрі біз кәсіпкерлік,
оның түрлері, субъектілері, дамуы, ... ... мен ... ... материалдарды мазмұндаймыз.
Нарықтық экономикаға көшу кәсіпкерлерге үлкен мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... ... ... Конституциясында бекітілгендей әркімге кәсіпкерлік қызмет
еркіндігі құқығы берілген [34, 46 ... ... ... ... ... кездесіп отырса
да, бұл ... шығу ... да ... ... асырылуда.
Кәсіпкерлерді заңмен қорғаумен қатар, олардың дамуына қолайлы ... ... ... ... өзектілігі анық айқындалған, өйткені
кәсіпкерлерсіз экономиканы дамыту азаматтардың әл-ауқатын арттыру мүмкін
емес. Бізде бұл сала ... ... келе ... да, ... ... ... саласы екенінде дау жоқ. Демек, қазіргі ... ... мен ... ... ... оның ... қорғалуы
мен жүзеге асырылуын талдау өте қажет.
Бизнеске деген ұмтылыс табиғи және дәлелді. Біздің көз ... жаңа ... ... ... өз ісін жасауға ұмтылатын, жаңа
жағдайға бейімделе ... ... ... ... ынта білдіретін, өзін еркін
еңбек қызметінде дәлелдей ... ... ... ... көбейуде. Бұған
қоғамды және шарушылық қызметін ... оны ... ... ... көмектеседі.
Бірақ оған мақсатты жоспар құру, тұлғаның еңбегі мен біліктілігіне
сәйкес орындалатыны ... Бұл ... үш ...... және ... ... қатысты құқықтық қатынас болуымен
түсіндіріледі. Демек, кез-келген ... ... осы ... ... өзара құқықтық байланысын айқындайды [35, 74 б ].
Экономика дамуының негізі бизнес, ал ... ... ... ... ... табылатын индустриалдық жағынан дамыған елдердің
тәжірибесі өзінің қарапайымдылығымен ерекшеленеді.
Экономикалық механизмде жеке тұлғалар немесе ... ... ... ... ... ... ... негізі жеке меншік болып табылады. Меншік – бұл
оның субъектілерінің өндіріс ... мен ... ... ие ... ... ... ... қатынас екендігі белгілі.
Қазақстан Республикасының экономикалық құрылымының негізінде меншіктің
көптүрлілігі жатыр, сөйтіп нарықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік те, жеке
меншікті де танып, қорғайды (6 бап, 1 т.). ... ... ... ... көшу кейінгі жылдары жан-жақты жүзеге асырылуда және
оның заңда белгіленген негізде қолданысқа енуі жеке ... ... ... [36, 28 ... ... ... қатынастар – экономиканың «жүктемелік
құрылымы, олар барлық ... ... ... Бұл ... ... түрі ... ... деген негіз береді [37, 28 б].
Бизнес жүйесінде меншікке жекелеген азаматтар ... ... ... ... ... көп адам арасында меншікке ие болуды таратуға мүмкіндік
берсе, онда билік те қоғам мүшелері арасында кеңінен бөлінеді. Бұл ... ... ... ... ... шектейді. Меншікке тұтас қоғам
немесе ... ие ... осы ... беретін билік салыстырмалы түрде аз
адамдарда ... ... ... ... ... ... осы
билікті асыра пайдалануға әкеп соғады.
Жеке меншік ресурстарды сақтауға көмектеседі. Біздің меншікке қалай
қарауымыз сол меншікке ие ... ... ... ... ... деп біз мыналарды түсінеміз: иесі өз мүлкін қалай пайдалану құқығы;
басқаға беруге, оны ... ... ... сату ... ... ... және басқа олжаны пайдалану құқығы. Жеке меншігі болса әркім осы
құқықты ... ... ... біз ... ... да, оған ... ... мемлекеті өз аумағында барлық меншік қатынастарын
құқықтық реттеуді тәуелсіз жүзеге асырады. Сондықтан да, ... ... ғана ... қылмыстық заңдылықта та меншік құқығын қорғау
негізгі құқық доктранасында ерекше орын ... ... ... ... ... ... ... саралау
мәселелерін жаңадан қарастыру қажеттілігінің туындауына ең алдымен,
экономикалық ... ... ... өзгерістер, сондай-ақ тергеу және сот
тәжірибесінде кеңінен таралған нақты істердің қате ... ... ... 64 ... меншік түрлі формада әрекет етеді. Мемлекет меншіктің
барлық ... ... және ... ... үшін бірдей жағдай жасайды,
сөйтіп бизнес үшін орта ... ...... ... ... ... бірі
болып табылады. Ол шаруашылық қызметтерді, сауданы, жерді пайдалануды, бір
бірімен еркін ынтымақтаста болуды және т.б. ... ... ... бизнесмендерге, сондай-ақ тұтынушыларға да бірдей
маңызды, өйткені ол жеке тұлғаның шығармашылық қызметіне орта ... ... ... жүзінде әркімнің мына құқықтарын
көрсетеді: өз бизнесін бастау және ... ... ... ... ... алу; ... ... пайдалану; кез-келген
өнімді шығару және оны кез-келген баға бойынша сатуға ұсыну; өз ... өз ... ... Атап өту керек, бұл еркіндік-құқық әрбір бизнесмен
үшін ... ... ... ... ... ... ... ақша төлеуге қабілетті кез-келген тауарды немесе қызметті еркін
сатып алуға; ... ... ... үшін өз ... ... ... ... бас тартуға; өз ресурстарын өз еркімен пайдалануға және
т.б. Бұл еркіндік-құқық ... ... ... яғни өз қызметін
ұсынуға құқылы, ... ... де оны ... мәжбүрлеуге болмайды.
Бизнес - ерікті іс.
Кәсіпкерлердің экономикалық еркіндігі мен тұтынушылардың экономикалық
еркіндігі өзара тығыз ... және ... өмір сүре ... жеке ... ... ... онда бизнес еркіндігіне қол сұғу
– бұл іс жүзінде меншік иесінің жеке ... ... қол ... ... жеке ... ... ... мүмкін емес [39, 415
б.].
Экономикалық еркіндікті дамудың алғышарты ретінде пайдалана отырудың
іскерлік қатынастар (бизнес) практикасы бизнеске ... ... ... ... өзара қатынастар жүйесін жасайды. Оған ... ... ... және ... ... сақталуы енеді. Іскерлік қатынастардың егемендігі-экономикалық
еркіндіктің элементі, оны ... ... ... ... ... субъектілердің шешімдері мен әрекеттерінен толық
тәуелсіздікті көрсетеді. Алайда субъектілердің ... ... ... өз контрагенттері болып есептелмесе, дами алмайды. Қазіргі
заманғы экономикалық ... ... ... ... ... ... әрекеттері туралы ақпараттар толығырақ игерілгенде
ғана мүмкін болады.
Іскерлік қатынасқа қатысушылардың ... ... ... ... көрсету қажеттіліктері осы барлық субъектілердің
өзара тиімді шешімдер қабылдауы арқылы ... ... ... ... ... ... ... жолымен. Мүдделер
келісімі іскерлік қатынасқа қатысушылардың барлығының өз ... ... ... өзара міндеттемелерін көрсетеді. Мұндай
міндеттемелерді тікелей мәселе жасауда оны ... ... ... өзара пайда бастамашылығы мен іскерлік қатынастардың даму және
тұрақты ұлғаю ... ... ... жүйесінің міндетті шартын
құрайды.
Бизнес жүйесі – экономиканың ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... деп аталатын кезең дағдарыстар,
тап жанжалдары, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... Жағдай ХХ ғасырдың ортасында түбегейлі өзгерді.
Дәл осы тарихи кезенде бизнес ... ... ... ... өз ... ... ... өз ісімен айналысып жатқан басқа адамдарға ... ... ... ... ... ... ... [40, 324 б.].
Іскерлік қатынастар субъектілерінің егемендігі мен осы субъектілер
мүдделерінің келісімі ... ... ... ... қарама-
қайшылығы оларды мүдделердің қалыптасқан қоғамдық келісімінен шығармай,
жалпы мемлекеттік проблема болып, ... ... ... ... абсолютті экономикалық-еркіндікке қол жетпейді. Өз құқық-
еркіндіктерін біреулердің пайдалануы өзгелердің де өз ... ... ... ... бәсекелестікпен мемлекет
шектейді. Мемлекеттің араласуы ... ... да ... ... ... ету ... ... іскерлік қатынастар жүйесі ретіндегі даму көзі өндіріс
әдісінің қарама-қайшылықтары ... ... ... жаны, кез-келген дамудың, соның ішінде бизнестің де қозғаушы
күші екендігі белгілі. Өңдіргіш күштер мен өндірістік (іскерлік) қатынастар
арасындағы ... - ... ... мен ... ... ... ... өзі оның түрлі элементтері (өндіріс пен тұтыну,
меншіктің түрлері арасындағы, түрлі мүдделер, сұраныс пен ... және ... ... ... ... тұтас жүйесін құрады.
Бизнестің ... күші бола ... ... ... шешуді талап
етеді, себебі «дағдарысты жаппай деңгейде» жинақталуы мемлекеттегі түрлі
дағдарыстардың себебі болуы мүмкін.
Экономикалық ... мен ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтарды шешудің формасы бизнес болады, онда
жүйелік құбылыс ретінде дамудың өзіндік ішкі элементі бар. Демек, ... де ... ... ... ... көзі ... адам ... шығармашылық сипаты
болады. Бизнесті дамыту – адамдардың саналы қызметінің нәтижесі болса да,
адамдар бұл дамуда еркін ... ... ... үшін ... ... ... ... машықтарынан үйретуге, экономикалық
білімдер жиынтығын ... және оны ... ... ... болады [41,
224 б.].
Адамдардың өз ісін (бизнесін) дамыту оларды құқықтық реттеу ... ішкі және ... ... және алдымен өндіргіш күштердің қол
жеткен даму деңгейімен, экономикалық және басқа ... ... ... ... ... экономикасының тірегі болып табылады. Қазақстан
Республикасында экономиканың және қоғамды ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен айналысуға Қазақстан
Республикасының Конституциясында ... әр ... өз ... ... үшін заңдылық базасын құру туралы мәселе ... ... ... ... ... оның ... мен бостандықтарына,
адам тұлғасының еркін дамуы, әділеттілік және ... ... ең ... ... ... оған ... берілген. Қазақстан Республикасында
демократиялық қоғамды құру жолына көшкен өзге ... ... ... құру ... даму ... мүмкін емес.
Қазақстан Республикасы құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... ... ... бастапқы жолында келеді.
Құқықтық мемлекеттердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... оңтайлы тепе-теңдік орнықтыру ғана ... ... ... ... ... ... мөлшерін көбейтуі
көптеген кәсіпкерлердің салықтар мен баждарды ... ... ... әрекеттер жасауына мәжбүр ететін фактіні ескергені жөн. ... ... ... ... ... жолына кедергісіз,
әкімшілік тосқауылсыз жүзеге асыру, жеке меншікті, шағын және орта бизнесті
мемлекеттік ... және ...... бәрі ... ... ... тудырады.
Қалыптасқан экономикалық қатынас жағдайында кәсіпкерлік қызметпен
айналысуға құқылы адам мен ... ... ... мен
бостандықтары анықталады. Қоғамдық-экономикалық құрылымдарда тауар мен ақша
қатынастарын реттейтіндігі мәлім. Өйткені ... ... ... ғана ... ... ... қатынастар адам қызметінің түрлері мен
оның нәтижелері ... ... ... ... ... ретінде
пайда болып, дамиды. Басқаша айтқанда, нарық – бұл ... ... ... ... сату-сатып алу процесінде туындайтын коммерциялық
қатынастардың жиынтығы болып табылады.
Зерттеу жұмысында экономика түсінігін тауар қатынастарының ... ... оған ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын айырбас саласындағы әлеуметтік-экономикалық
қатынастардың ... ... және оған ... ... ... ... тану кіреді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 1-бабында «Қазақстан
Республикасы өзін ... ... ... және ... мемлекет
ретінде орнықтырады, оның ең ... ... – адам және оның ... мен ... [1, 4 б.] деп жариялады. Мемлекетіміздің
Конституциясы ... ... ... мен әлеуметтік жағынан
бағдарланған, жеке және мемлекеттік меншікке, ... ... ... ... Осыған байланысты мемлекет
мыналарды қамтамасыз етуі тиіс: экономикалық қызметті реттеу және ... ... ... ... ... сауда мен кәсіпкерлік қызмет еркіндігі, ізгі
ниетті бәсекелестік, барлық өндірістік факторларды пайдалану үшін ... ... ... ... және ... қызмет саласында ұлттық
мүдделерді қорғау; ғылыми зерттеулерді ынталандыру; жер мен басқа да табиғи
ресурстарды ұлттық мүддеге сәйкес ұтымды пайдалану; қоршаған ... ... және ... ... ... ... қолдау; жұмыс
орындарының санын арттыру, өмірлік деңгейді көтеру үшін қажетті жағдайлар
жасау; жеке және ... ... ... ... шетел инвестицияларына қол
сұғылмауына кепілдік беру болып табылады.
Құқықтық мемлекеттің ... ... ... биліктің заң шығару, атқарушы және сот билігіне бөлінуі;
- құқықтың үстемдігі, яғни құқықтың конституцияға, заңдарға сәйкестігі;
- заңнама жүйесінде ... ... және оның ... тура ... ... пен ... ... жауапкершілігі;
- адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу;
- адам және ... ... мен ... сот арқылы
қорғау;
- ішкі заңнаманың халықаралық құқықтың жалпы танылған принциптері мен
нормаларына сәйкестігі.
Экономиканың аса маңызды ... ... ... ... барынша еркіндігі, оның меншіктің жеке меншікті қоса ... ... тең ... ... ... ... нәтижелері
үшін толық жауапкершілікте болады.
Нарықтық шаруашылық еркін экономикалық дамудың сөзсіз ... ... ... ... отырғанындай, негізгі жеке құқықтық бастаулар
түрлі шектеулерге түсіп, ешқашан және ешқайда ... ... ... ... ... бірге ең қатаң шектеулерге жеке құқық саласы
толығымен жауап ... [42. 344 ... ... ... ... ... ... жауап
беретін әрбір азамат заңнамалық актілерде белгіленген тәртіпте кәсіпкер
бола ... Ал ... ... қолданыстағы заңға сәйкес шетелдік
мемлекеттің ... ... ... ... жоқ адамдар да кәсіпкер
бола алады.
«Кәсіпкерлік ... ... ... азамат кәсіпкерлік қызметті
қандай ұйымдық-құқықтық формада жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қандай түрін құрғысы келетінін шешуге
құқылы». ... ... 2006 ... 1 ... ... ... ... сәйкес кәсіпкерлік қызмет мынадай ұйымдық-
құқықтық формаларда құрылады: шағын кәсіпкерлік, орта кәсіпкерлік және ... ... ... ... сияқты осындай күрделі
және бірыңғай емес қызмет саласын табу қиын. Нарықтық ... ... ... ... ... ... және этиканың өзара
байланысында ... ... ... ... ... жеке меншік, пайда түсіруді көздейтін,
экономика институты мағынасында ... ... ... – бұл кәсіпорындар немесе ұйымдар ... ... ... пайдалы әл-аухат жасауының динамикалық процесі, олар тәуекел
қабылдауды талап етеді және сәтсіздік ... ... үшін ... ... ... Сонымен, кәсіпкерлік шетелдік әдебиеттерде
кейінгі бірнеше онжылдықта тұрақты зерттелуде. ... ... да ... ... ... ... түрі», «жасампаздық актісі»,
«динамикалық процесс» және т.б. ретінде белгіленеді. ... ... ... ... ... оның ... ... санатында нақты қызметті анықтауға іс жүзінде қызмет етуі
неғайбыл, өйткені ол жалпылама жеке ... ... ... ... бірқатар ерекше белгілері жоғалтты. Егер дамыған елдерде жазылған
және кәсіпкерлік деп белгіленген ... ... ... ... ... ... және ... экономикаға өтіп жатқан басқа елдер
әдебиетіндегі мұндай тәжірибе бірнеше жылды ғана ... ... ... ... ... және заңтану
ғылымында да айқын көрсетілген. Кейбір анықтамаларда экономистер ... ... ... ... оның белгілерінің бірі шығарылады.
Мәселен, «кәсіпкерлік – бұл пайданы арттыруға бағытталған қызмет, оның
мағынасы осы ... мен ... ... ... сату жолымен жүзеге
асырылуда» деп есептеледі. Кәсіпкерлік қызмет кез-келген ... ... оның ... өз ... ... есебінен кіріс алу немесе мұндай
қызметке өз капиталын іске салу ... ... ... қатысуынан көрінеді.
Кәсіпкерлік деп сондай-ақ жеке ... ... мен ... ... көрсету, тауарларды сатып алу және сату, ... ... ... ... ... басқа тауарларға,
немесе ақшаға айырбастауын айтамыз. Осы анықтамалардың құндылығы оларда
атап ... ... ... ... ... ... белгісі
деп есептеуге болады. Атап өту керек, көбінесе осы анықтамаларда кейбір
жетіспеушіліктер де ... ... ... қызметтің жүйелігі,
дербестігі, ынталылығы және т.б. қажетті белгілері ... ... ... ... ... ... қызмет кәсіпкерлік деп
есептелмейді. Осы тұрғыда «кәсіпкерлік» түсінігі анықтамасында бұл белгілер
аталған ... ... ... ... ... ... инновациялық сипатын көрсететіні назар аудартады,
мысалы, мына анықтама: «Кәсіпкерлік – ... ... ... алу ... ... жаңа ... ... өнімдердің, өндірістердің
жағдайын жасап, барынша жетілдіруге, өз ... құру және ... ... ... ... ... ... қызметі».
Заңгерлік әдебиетте экономикалық әдебиеттен өзгеше ... ... мен оның ... ... түрлерінен айырмашылығына үлкен
назар аударылған, бірақ осы түсініктің анықтамасы ретіндегісі аз кездеседі.
Айырмашылықтарына қарамастан осы түсініктерде ұқсастық көп. ... ... ... ... пайда түсіруге бағытталуы, кәсіпкерлік
қызметтің ... ... ... ... ... ... ... келе төмендегідей ... ... ... ... ғылыми анықтамалардың, сондай-ақ заңгер ғалымдардың
ұсынатын анықтамалары елеулі түрде кәсіпкерлік ... ... ... ... анықтамасын беруге болады. Кәсіпкерлік қызметке ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету жөнінде экономикалық
қызметте пайда түсіруге бағытталған құқықтық қатынастар. Бұл ... ... ... ... және ... жүйелі және тәуекелді,
заңдылық негізде және әлеуметтік жауапты сипатта болып, легитимді субъекті
дербес заңды ... ... ... ... ... және ... мен адамның кадір-қасиетін, оның құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ... адам ... ... ... зорлықсыз өмір сүру,
әркімнің өзіне еңбек ету мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... ... жасады. Алайда жаңа
экономикалық-құқықтық құрылымдар қазірге дейін қалыптасудың созылып кеткен
кезеңін бастан ... ... өзі ақыр ... адам мен ... ... нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпкерлік қызметке
конституциялық құқығын жүзеге асыруға әсер етеді.
Аталған қағидалар кәсіпкерлік қызметтің мәнін түсінуге, осы ... ... ашу үшін ... бар. ... «кәсіпкерлік қызмет»
түсінігін анықтауда біз ... ... ... ... ... де ескеруіміз қажет деген қорытынды шығады [39, 396 б.].
Ғылыми әдебиетте кәсіпкерлік және шаруашылық қызмет тепе-тең емес ... ... осы ... ... ... де ... пікіріміз бойынша, «шаруашылық қызмет коммерциялық емес сипатты
көрінуі мүмкін, бұл азаматтардың өз шаруашылығын жүргізу жөніндегі ... ... ал ... ... «табыс алуға бағытталған, тәуекелмен
және кәсіпкердің жауапкершілігімен жүргізілетін кәсіби жүзеге асырылатын
шаруашылық қызметі ... ... ... ... ... ... ... тек пайдалы өнімді
қызмет - өнім шығару немесе қызмет көрсету кәсіпкерлік деп ... ... ... ... ... ... ... тобы,
Парламенттің және Үкіметтің қаулылары, министрліктер мен ... ... ... ... ... ... практика жүзінде сенімді
қорғалуда. Кәсіпкерлік ... ... ... ... мұндағы
қалыптасып отырған мәселелер кешені жан-жақты зерттеуді қажет ... ... ... және мемлекетте еркін көрінісі ... ... ... ... ... адам мен ... қызметке конституциялық құқығы, біріншіден - ... ... ... екіншіден - Қазақстан
Республикасы ... осы ... ... ... ... ... ... көрініс береді. Жеке тұлғаның
қоғамда және мемлекетте еркін көрінісі ... ... ... ... ... ... мәселені қарағанда, бір жағынан
мемлекет экономикалық қатынастарда жұмыс ережесін ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қатынастарды дамытуға мемлекеттің
әсер ететін көптеген тетіктері бар екендігін атап өту ... ... ... баға ... және ... ... т.б. Екінші
жағынан, кәсіпкерде мемлекеттің кәсіпкерге қатысты тиісті ... және ... ... ... ... ... қолдану жағдайын қалыптастыруға әсер етуге қатысуын көздейтін
мүдде болады.
Кәсіпкерлік қызметпен еркін айналысу құқығы саласындағы ... ... мен ... ... ... пайдалы экономикалық
ынтымақтастықты көздейді. Бұл кәсіпкерлерден мемлекеттік органдар атымен
мемлекетпен қатынасы, сондай-ақ ... ... ... құқықтық қатынаста болуын айтамыз.
Экономикалық қатынастар жағдайындағы ... ... ... мен ... ... ... ... ресми түрде
ғана емес, болашақ реттелген құқықпен де ... ... ... ... және ... еркін көрінісі ... ... ... ... құқығының көрініс беруінде
маңызды рөл атқарады.
Экономикалық даму қажеттіліктері мен қызмет бағыттарына ... ... ... ... ... ... ... жекелеген
мүдделер туралы кәсіпкерлер тарапынан билікті хабарландырып тұрудың орталық
тетіктерінің бірі болып табылады.
Адам мен ... ... ... ... ... еркін және тиімді жүзеге асыру нарықтық қатынастардың ... бірі ... ... ... ... бүгінде
экономика жеке меншік негізінде басым дамып келе жатқандығы мәлім, ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады [43, 264 б.].
Мемлекеттің экономиканы дамытуға қатысуына көзқарас екі түрлі: біреулер
экономиканы дамытуға мемлекеттің шектеулі мөлшерде қосылуына, басқалары ... ... ... алып ... ... ... ... мемлекеттің араласуынсыз жүзеге асырылуы
тиіс деген пікір білдіріледі. Мәселен, Ресейде кәсіпкерлік қоғамдастықтың
мүддесін білдіретін ... ... бірі – ... ... ... ... асыру мақсатында кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің
экономикалық еркіндігін қамтамасыз етуді, мемлекетті өндіріс пен ... ... ... ұсынады. Аталмыш ұйым мамандарының пікірі
бойынша, барлық деңгейдегі ... ... ... ... ... жүзеге асыратын билік өкілеттіктері шеңберінде ғана қызмет атқаруы
тиіс. Мемлекеттің кәсіпкерлік қызметке ... және ... ... ... ... тиіс ... және ... қабілеттігіне,
азаматтардың өмірі мен денсаулығын, қоршаған ортаны қорғауға байланысты
шектеулі, заңды түрде бекітілген қызмет түрлері тізімінен ... ... ... ... ... ... отырып, мемлекеттік институттар
мен барлық деңгейдегі билік құрылымдарының өкілеттілігінің ара ... ... ... Бұл ... ... шешімдерге міндетті
жауапкершілікпен бірге мемлекеттік құрылымдар мен ... ... ... ... жұмыс істеуге қабілетті механизмін жасау;
кәсіпкерлік ... ... ... қатысты нормативтік-
құқықтық актілері мен басқарушы шешімдердің ... ... ... басқаша да пікірлер бар: «көптеген елдерде мемлекет аса ірі
кәсіпкер ... ал ... ... ... ... ... табылады. Мемлекет өз қолында ... ... ... ... ірі ... де ... атқарады. Осы заманғы ... ... ... тұтас ел аумағында экономикалық
процестерді болжауға және жіті ... ... ... ... экономикалық функциясы дағдарысқа қарсы бағытта болып,
өндірушілер мен ... ... ... және ... ... шынайы экономиканы құруды көздейді.
Қазіргідей шаруашылық байланыстары сансыз ... ... ... ... ... ... болып қала алмайды.
Мемлекет экономикалық саясатты белсенді ... ... ... ол ... мен ... кәсіпкерлік принциптерінде құрылады.
Елдің экономикалық және әлеуметтік дамуының кезеңдерінде мемлекеттің
экономикаға араласуы арта ... Бұл ... ... ... кезеңіне де тән.
Тәжірибе көрсетіп отырғанындай, экономикалық ... ... ... ... тиісті әсерінсіз нәтижелі бола ... – осы ... ... ... және мемлекет өткізетін
экономикалық ... көп ... ... болады.
Сонымен бірге, қазіргі заманғы экономикадағы шағын кәсіпкерлікті дамыту
туралы көзқарастар да аз емес. Кейбір мамандар ... ... ... ... ... керектігін айтады. Яғни, бизнесті дамыту үшін
мемлекеттің қолдауы қажет деген пікірді экономикалық саяси ... ... ... де қолдайды.
Ал басқалары «мемлекет және ірі кәсіпорындар экономикалық тұрғыда ... жол ... ... ... осы ... ... өз беттерімен құра алмайды» деген тұжырымдарға ие.
Жеке тұлғаның ... және ... ... көрінісі ретінде
кәсіпкерлік қызметпен айналысуға конституциялық құқығын қараудың тағы бір
қыры «кез-келген ... ... – бұл, ... ... боларлық
сипаттамасымен өлшенеді.
Осыны кәсіпкерлердің сезінуі оның ... ... және ... ... ... ... ... ұмтылысынан көрінеді.
Өркениетті қоғамда мұндай мәмілеге әлеуметтік тәрбие мен ... ... ... ... ... процесі нәтижесінде қол
жетеді. Міне, дәл осылар топтық ... мен ... ... құқықтық реформаларды өткізуде теңестіріледі. Кәсіпкерліктің
жарияланған ... ... ... ... табу ... [44, 220 б.].
Жеке тұлғаның қоғамда және мемлекетте еркін көрінісі ... ... ... ... ... ... ... мәселемен кең мағынада тығыз ұшталады. «Адамның бостандығынсыз оның
құқықтары болмайды, ал адамсыз ... ... Адам ...... ... ... ғана емес, сонымен бірге белгілі әлеуметтік
қажеттіліктер, тұтас қоғам алдында міндеттер мен ... ... ... ... ... ... ... былай деп жазылған:
«Барлық адамдар еркін және өз қадір-қасиетімен және ... ... ... Адам мен ... ... ... құқығын реттеудің
құралдары» түсінігіне бірінші кезекте кәсіпкерлік қызметті құқықтық реттеу,
азаматтың осы бағыттағы белсенді ... ... ... да ... жету жөніндегі мақсаттар енеді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының нарықты және меншікті, еркін
экономикалық ынтаны, ізгі ... ... ... ... ... ... ... саяси плюрализмге көшу de iure түрінде
адам мен азаматтың кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... құқықтық мемлекет – бұл нарықтық экономика мен саяси
плюрализмге негізделген демократиялық мемлекет, онда ... ... ... барлық азаматтардың заң мен сот алдында теңдігі
қамтамасыз етіледі, онда тұлғаның құқықтары мен ... ... ... ... және онда ... ... ұйымдастыру негізінде
билікті бөлу қағидасына негізделеді.
Адам мен азаматтың кәсіпкерлік қызметке құқығының құралдары de ... адам мен ... ... ... ... құқығын
жүзеге асыруға көмектеседі. Біз адам мен ... ... ... ... de facto ... ... ... айтқанда, бұл қандай
құқықтар мен бостандықтар, еркін экономикалық ой, ... ... ... ... ... және мұның да маңызы кем
емес, қалай азаматтар осы құқықтарды пайдалана алады, қалай мемлекет ... ... ... көрсетеді.
Құқықтар мен бостандықтар шетел конституцияларында ... ... және де ... өз құқықтарын жүзеге асыру механизмі жан-
жақты қарастырылған. Қазіргі кезеңдегі шет ... ... ... ... ... дамыған елдер бәрінен бұрын келе
жатқанын көруге болады.
Сонымен қатар, бұрынғы Кеңес одағы ... ... ... ... ... жүзеге асыру жолында әкімшілік-командалық жүйе ... ... және ... ... ... ... ... меншік иесіне меншіктің қоғам мүдделеріне ... ... ... өз ... ... ... ... береді. Экономикалық
құқықтар мен бостандықтар қатарына жеке меншікке құқық кіреді, яғни әрбір
азамат өз мүлкіне ие ... ... және ... ... ... ... Конституциялық Кеңесінің шешімімен жария құқықтар
қатарына мыналар енеді: кәсіптік құқық, сауда немесе өнеркәсіп бостандығы,
коммерциялық фирманы пайдалану ... кең ... ... бостандығы.
Кәсіпкерлік бостандығы Конституциялық Кеңестің 1982 жылғы 16 ... 1982 ... 27 ... ... ... ... бар принцип
ретінде бекітілген [45, 264 б.].
Ф.Люшер «жария құқықтар» түсінігіне жеке тұлға бостандығынан ... ... да ... олар бір ғана ... ... ... табады. Бұл түсінікке Мемлекеттік Кеңеспен қатысушылардың қызметі
немесе «халыққа үндеу» кіргізілді.
Адам мен ... ... ... ... ... құралдарын талдай
келе, «Кәсіпкерлік қызмет туралы нормалар» конституциялық-құқықтық та, жеке
құқықтық та ... ие ... атап ... жөн. ... ... ... ... мамандығы үшін «Кәсіпкерлік ісі» ... ... әрі ... ... және жеке ... ... реттеу қажеттілігін атап көрсетеді.
Сондай-ақ кәсіпкерлік қызметке адам мен азамат құқын реттеудің құралы
экономиканың жағдайына тәуелді екендігін атап өту керек.
Сондықтан ... ... ... ... ... әдетте тек қана білім беру, денсаулық сақтау, еңбек,
демалыс, қауіпсіздік, әлеуметтік сақтандыру, ана мен ... ... ... көмек сияқты әлеуметтік саладағы құқықтар жатады.
Адам мен азаматтың кәсіпкерлік ... ... ... процесінде
мемлекет кәсіпкерлерді қолдайды.
Адам мен азаматтың кәсіпкерлік қызметке құқын реттеудің осы ... ... ... ... ... ... негізде кәсіпкерлік
қызметке лицензия алған кәсіпорын кезінде бірқатар тиісті келісім-шарттар
жасап, осы лицензияның ... ... соң ... ... ... ... сол түрін жүзеге асыруға лицензия ... (іс ... ... ... ... ... ... айқындалып белгіленуі тиіс, ал
қалғандары нормативтік актілерде көрініс табады. Конституцияда белгіленген
адам мен азаматтың негізігі ... мен ... ... жүзеге асыруға саяды, ол тек конституциялық деңгейде ғана емес
(конституцияның ... ... ... ... мен әлеуметтік-
экономикалық кепілдіктермен ... ... ... ... ... ... құқығымен тығыз байланысты
тұлғаның объективті жағдайы туралы куәландырады. Еңбекке құқықпен қатар ол
адамның негізгі құқығы болып табылады, ол өмір сүру ... ... иесі ... даму үшін ... ... және еңбек етуі тиіс. Сөйтіп,
мемлекет Қазақстан ... ... ... қызметпен айналысатын
тұлға қай елдің азаматы екендігіне қарамастан, жалпы адамзаттық құндылық
басымдықтарын және ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып, заңға сәйкес «әркімнің» осы құқығын
сақтауға, қамтамасыз етуге және ... ... мен ... ... ... ... ... асыру – бұл
тауарлар өндіру, жұмыстар атқару, қызмет көрсету ... ... ... пайда түсіруге құқықты жүзеге асыру, ол ... ... ... ... және инновациялық, жүйелі және тәуекелді, заңды
және әлеуметтік сипатта болып, дербес ... ... ... ... ... ... үшін ... қолданыстағы заңнаманы біліп, пайдалана білуі;
шаруашылық жүргізуде белгілі машығы мен тәжірибесі ... ... ... ... және ... ... болуы керек.
Кәсіпкерліктің бастауында «КСРО-да азаматтардың кәсіпкерліктің жалпы
басталуы туралы» 1991 жылғы заңы болды. 1948ж. Адам ... ... ... 1950 ж. Адам құқығын қорғау және негізгі бостандықтар
туралы Еуропа конвенциясы, 1966ж. Адам құқы ... ... ... бекітілген:
- «Әр адамның мүлікке ие болу құқы бар»;
- «Әрбір жеке және ... ... өз ... ... ... ... мүддесінен басқа, заңмен және халықаралық құқықтың жалпы
принциптерінде көзделген жағдайлардан басқа да ешкімді өз ... ... ... ... нарықтық саланы кеңейту мақсатында ... және ... ... ... ... ... пайдаланады. Батыс елдерінің заңнамасына сәйкес жеке меншік
қызметке негізделген жоғары ... ... ... ... байланысты
кәсіпкерлік қызмет пен жеке меншік құқықты ... ... ... ... ... (41 бап) «жеке шаруашылық ынтасының еркіндігін
жариялайды, ол бірақ та қоғамдық пайдамен қайшылықта жүзеге асырыла алмайды
немесе ... ... ... адамның қадір-қасиетіне залал
келтірмейтін болса ... (70. 421 ... мен ... ... мен ... ... саяси, азаматтық, мәдени және жеке құқықтары ... ... ... ... ... ... Еуропа елдері Конституцияларының жеке меншік туралы нормаларында
меншіктің әлеуметтік функциялары туралы тұжырымдар пайда ... ... жеке ... ... қол ... туралы қағидалар
қарастырылмаған.
ГФР Негізгі Заңы тұлғаның еркін ... ... ... ашу ... ... да қол ... ... ұмтылу
бостандығына кепілдік береді. Меншік міндеттейді және оны пайдалану ... ... ... ... ... ... ... Меншіктен айыруға
жалпы игілік мақсатында ғана жол беріледі, ол тек заң ... ... ... мен ... реттейтін заңдар бойынша жүргізілуі мүмкін.
Азаматтың кәсіпкерлік қызметке конституциялық құқығын құқықтық реттеуді
жетілдіру мемлекеттің қызметін оңтайландыруға көмектесуге бағыттайды.
Кез-келген елдің заңнамасы ... ... ... ... ... ... және т.б. орын алған өзгерістерден жаңарып
отырады. Қазақстан Республикасы да басқа мемлекеттер ... ... ... жаңа өзгерістерді басынан кешіруде.
Кәсіпкерліктің құқықтық саясаты саласында ... ... ... ... қызметіне конституциялық құқын жүзеге асыру
механизмін жетілдіруге емес, салықтарды ұлғайту, жеңілдіктер ... ... ... ... ... ... ... кешенді сипатта болып,
болашақта жағдайдың әлеуметтері ескерілуі тиіс.
Сонымен бірге ойластырылған және әділ салық жүйесінде кәсіпкер өнімнің
бағасын ... ... ... ... ... салу ... ... қойылмағанда
кәсіпкер салықтан бұлтаруды ойлайтындығын атап өткіміз келеді.
Экономиканың тірегі тек шетелдік стратегиялық инвесторлар ғана ... ... ... де ... сондықтан барлық инвестор-кәсіпкерлер
үшін бірдей құқықтық жағдай жасауды қажет етеді.
Кәсіпкерлік заңнамасының қарама-қайшылық сипаты көлеңкелі экономиканың
өсуіне жағдай жасайды, мұның өзі ... ... ... ... ... қызметтерге бағаның тез көтерілуіне әкеліп соғады. Яғни
адамдар ... үшін ... ... жерлерге кетуге мәжбүр болады. ... мен ... ... ... ... ... құқын бұзу ғана
емес, сонымен бірге азаматтардың еңбек ... ... ... ... және т.б. ... бұзу ... табылады.
Кәсіпкерлердің құқықтарын тиімді қорғау мақсатында жалпы азаматтардың,
соның ... ... ... мен ... қорғау
механизмдерін одан әрі жетілдіруді қажет етеді.
2. Қазақстан Республикасының экономикалық ... ... ... ... ... және ... ... Республикасының экономикалық мүдделерін қорғауды
қамтамасыз ... ... ... жүйесінің тарихи даму жолдары
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясында: «Қазақстан
Республикасы өзін ... ... ... және әлеуметтік мемлекет
ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және ... ... мен ... – деп атап ... Бұл ... заманғы
Қазақстанның басым мүддесі құқықтық мемлекет құру болып ... 1995 ... дәл осы ... ... ... ... соның ішінде, елдің сот жүйесіне де әсер ... ... сот ... ... әртүрлі тарихи кезеңдерден
өтті. Оның пайда болуы қазақ халқының көп ғасырлық ... ... ... ... бойы ... дәстүрлі сот институты – билер соты ... шешу ... ... ... құрылған алқалы орган болды. Сот
институты ретінде билер соты үшін билерді құрметтеу, би ... ... ... ... ... ... ... орындауға тән болды.
Сот билігі жаппай тотальдық мемлекеттік бақылауымен жүзеге асырылатын
елдің адам құқығы мүддесінде сот жүйесінің ... ... ... жағдай
жасай алмады.
Егемен Қазақстанның 1993 ... 23 ... ... ... өзгерістердің бастапқы кезеңіне байланысты мәселелердің басын
ашты. Ол сот жүйесін, соттарды ұйымдастыру мен қызметінің негізі принципін
бекітті [46, 31 ... ... рет ... ... «сот ... ... түсінік
енгізіп, оның әлеуметтік міндетін (құқықтар мен бостандықтарды ... ... ... пен ... ... ... және ... юрисдикцияны (оның Конституция, заңдар және ... ... ... мен ҚР ... да ... негізінде
туындайтын барлық істер мен дауларда таратылуы, сондай-ақ оның дербестігі)
белгіледі.
Сондықтан да, мемлекетіміздің экономикалық мүддесін ... ... және ... ... одан әрі нығайту тежемелік және
тепе-теңдік жүйесін пайдалана отырып, биліктің ... ... ... ... механизмін белгілеуді талап етті. 1993-1995ж.ж.
саяси дағдарыс көрсеткеніндей, саяси билік ... ... мен ... ... ... және әлеуметтік
процестердің дамуына келеңсіз әсер етіп, дағдарыс пен ... ... ... наурыздағы оқиғалар белгілі дәрежеде биліктің сот тармағының
дағдарысты ... ... ... тиімділігін арттыру мақсатында соттарды ұйымдық жағынан
нығайтып, сот жүйесінің бірлігін қамтамасыз ... ... ... ... сот ... ... қабілетсіз адамдарды босатудың
айқын негіздері мен ... ... сот ... ... емес ... болдырмау қажет болды.
1995 жылдың 30 тамызында бүкіл халықтық референдум арқылы Қазақстан
Республикасының жаңа Конституциясы ... ... ... ... ... құрылыстың халықаралық тәжірибесі
ескерілді, әлемнің дамыған ... ... ... ... ... ... 2000 жылы ... Республикасындағы
сот жүйесі және судьялардың мәртебесі ... ... ... 1998, 2007 жылдары конституцияға өзгерістер мен толықтырулар
енгізілді. Сөйтіп ... ... ... сот ... құрылымы мен
өкілеттілігін, судьялардың құқықтық мәртебесін реттейтін ... база ... ... ... сот ... ... заңдардың жоғары
мұраттарына әрдайым сәйкес келе бермейді. Соттарда істерді ... ... көп ... ... ... созылуы, сот көмекшілерінің қажетті
штаты болмай отыр. Заңнаманың ... ... ... ... біліктілік деңгейі де Қазақстан Республикасының қазіргі
заманғы әлеуметтік-экономикалық өміріне сәйкес уақытылы және әділ шешімдер
шығаруына ... ... ... ... ... ... жаңа Конституциялық және
ағымдағы заңнамаларға сәйкес Қазақстан ... ... ... ... ... белгілейтін принциптердегі
өзгерістер туралы айқын түсініктер жоқ [47, 40 ... ... ... құқықтық тәртіпті қолдау ... ... ... оны ... тәртібінің аса маңызды құрамдасы ретінде қарау керек.
Сот билігінің қалыптасуы – мемлекеттің өзін-өзі шектеуінің нәтижесі, ол
тәуелсіз және қуатты орган – ... өз ... ... жол ... ... ... әдетте халық қатыстырылады [48, 15-21 б.].
Жоғарыда аталып өткеніндей, Қазақстан Республикасы ... ... құру ... ... жүйесі және судьялардың мәртебесі туралы” Конституциялық заңға
енгізілетін өзгерістер ең ... ... ... ... үш ... қалыптастыруды көздейді. Бүгінгі күні азаматтардың даулы мәселелер
бойынша ісі бірінші сатыда аудандық сотта қаралса, оған ... ... ... ... ... ... саты, мұнан кейін
қадағалау сатысы, Жоғарғы Соттың қадағалау инстанциясы секілді бірнеше
сатылардан ... іс ... ... шешімнің шығуы көп уақытты алады.
Халықтың бірнеше инстанцияларда табан тоздырып, уақытын ... ... қол ... мүмкіндік беретін үш сатылы сот қалыптастыруға
шаралар қабылдануда. Бұл ... ... ... істерді бірінші саты
тұрғысында аудандық және оған ... ... ... ... және оған ... ... ... және кассациялық
сатыда істерді қараса, Жоғарғы Сот тек қадағалау сатысында істерді ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі алқа,
қылмыстық істер жөніндегі алқа және қадағалау ... ... ... ... өзгерістер енгізілгеннен кейін тек ... ... және ... ... ... алқалар құрылады. Аталған сот
алқаларына осы ... заң ... сай ... ... [49, 8 б.].
Сондықтан да, Қазақстан Республикасының 2006 ... 16 ... ... 121-III Заңы ... ... ... 2006
жылғы 16 қаңтардағы «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне
алқабилердің қатысуымен қылмыстық сот ісін ... ... ... ... мен ... ... ... №122-III Заңы бекітілді.
Алқа билер соты – отандық әділсот тарихындағы принципті жаңалық және
халықтың сот билігі тармағындағы жұмысқа ... ... ... 2 ... үстінен, 2008 жылдың тамыз айынан бастап бұлтартпау шарасы ретінде
қылмыскерді “қамауға алу және үйде ... ... ... беру ... ... [51, 3б]. ... ... сот жүйесінде екінші ... ... ... ... бірі ... ... ... жағдай, Б.Әбдірашұлының мақаласында «қамауға ... ... ... ... ... күнi ... ... қаласының әл-
Фараби аудандық соты бердi» [52, 4б.].
Қ. Мәмидің пікірінше, «сот ісіне алқа билер ... ... ... ... берудің сот құзырына өтуі – осындай бағалы ... ... ... ... ... ... ... халық өкілдерінің
сот төрелігін шынайы атқаруға тікелей ... ... ... ... ... тудырды. Қолданысқа енген қамауға санкция берудің сот құзырына
көшу нәтижесі де азаматтардың құқықтары мен ... ... ... біз ... ... ... ... Бір сөзбен айтқанда,
біздің басты міндетіміз азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғап,
қамтамасыз ету, сот ... адал ... ... әділ ... ... тұрғысынан барынша шыңдалған, кәсіби біліктілігі жоғары жаңа
нысандағы судьялар корпусын қалыптастыру болмақ» [53, 7б.].
Сонымен қатар, ... ... ... ... құру ... ... берілуі мемлекетіміздің экономикалық мүдделерін құқықтық
қорғауда бірқатар септігін тигізеді.
Құқықтық мемлекеттегі сот билігі әділ, ... ... және ... ... Сот ... әділ болуы едәуір дәрежеде кадрлар құрамына,
оларға қойылатын талаптарға байланысты. Сондай-ақ оны құру мен ... ... ... ... ... біліктілігін арттыру
бойынша шаралар қазірдің өзінде жүргізілуде.
Сот билігінің (судьялардың) ... ... ... ... ... ... ... араласпауын көрсетеді. Бұл
норма ҚР Конституциясында бекітілген.
Құқықтық мемлекетте сот шешімдері сөзсіз ... көзі ... ... ... ... ... ... қаулылары қолданыстағы
құқық нормаларына жатады.
Қазақстанның құқықтық жүйесіне демократиялық елдердің сот жүйесінің өз
элементтерін ... ... ... ... қоғамның құқықтық сана
деңгейін көтеру, судьяларға шынайы құрмет көрсетуге дағдыландыру қажет.
Мұнда сот ... ... ... ... көбінесе судьялардың
біліктілігіне, соттардың шығарған шешімдерінің әділдігіне қоғамның құрметі
мен сенімге ие ... ... ... ... мен ... ... адам құқықтары туралы нормаларды құрметтеуіне және іс
жүзіне асыруына байланысты.
Азаматтық қоғам – өз азаматтары, олардың ... ... ... ... қоғам.
Сонымен бірге азаматтардың құқықтық санасы қоғамда ... ... ... ... ... ... ... қоғамды қалыптастыруға
белсене қатысуымен білдірілуі тиіс.
Сот төрелігі – бұл ... ... ... ... онда ... ... қорғау әлеуеті жүзеге асырылады, барлық азаматтар мен
жекелеген әрбір тұлғаның заң мен сот ... ... ... негізі
белгіленеді.
Сот төрелігінің тәуелсіздігі туралы конституциялық қағидаларды жүзеге
асыру – ... ... ... ... төрелігі жүйесін кешенді шара ретінде реформалауға заңнамалық,
ұйымдастыру, процессуалдық және материалдық-техникалық ... ... ... ... ... ... ... және
материалдық-техникалық сипаттағы көп салалы шаралардың өзара байланысты,
келісілген жүйесі ретінде өткізу қажет.
Кеңірек ұғымда сот ... ... ... ... құрамдас бөлігі
болып табылады. Сонымен бірге мемлекеттігіміздің дамуының қазіргі кезеңінде
оның барлық саяси-құқықтық институттарының және ... ... ... ... ... да, оның сот ... ... қағидаларын мызғымас етіп
сақтаған жөн. Сонымен бірге соттардың ... ... ... ... кадрлық мәселелерді шешуге қатысу жөніндегі өзін-өзі басқару
органдарының рөлі арттырылуы ... сот ... ... жағдайды талдау сотты реформалау
қарқыны төмендегендігін, қойылған міндеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... қадамдар жасалмай
отырғандығын көрсетеді. Сот-құқық реформасы аясында сот құрылымын жетілдіру
жөніндегі көптеген ұсыныстар сөз күйінде ғана қалуда.
Сондықтан ... ... ... келе бұл ... ... ... бермейтіндігін мойындау керек. Принципті шешімдер ... ал ... ... және сот ... ара ... ашу үшін
конституциялық база бар, оны тиісті дәрежеде ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде
Қазақстан прокуратурасы да белгілі рөл атқарады, ол құқық қорғау ... ... ... бірі ... ... әрбір өмір сүріп тұрған мемлекеттің саяси жүйесінің әрдайым
маңызды және ... ... ... және бола береді. Отандық
прокуратураның басқа құқық органдармен ... ... үшін ... ... ... пайда болуы мен дамуының заңдылықтарын, осы
институтты тағайындағанда оның құрушылар ... ... ... жөн, ... ... ... қазіргі мен болашақ мақсатының шынайы
мәнін түсінуге болмайды.
1991ж. 06 желтоқсандағы Қазақ КСР ... ... ... ... органдарының біртұтас жүйесін құру, ... ... ... ... ету ... ... ... Қазақ КСР Бас
Прокурорына бағынатын прокуратура органдарының бірыңғай орталықтандырылған
жүйесі құрылды.
Қазақстан Республикасы Жоғарғы ... 1992ж. 17 ... ... ... ... туралы» ҚР Заңы
қолданысқа енгізіліп, соған сәйкес прокуратура Жоғарғы Кеңеске ... ... ... ... ... болды.
Осы заң прокуратураның құқық қорғау қызметін жақсартуға оң ... ... ... ... ... даму үрдісі, демократия
мен құқық дамуы құқықтық жүйені қалыптастыруға жаңа ізденістерді қажет
етті.
Еліміздің ... ... жаңа ... 1994 жылы 12 ... ... ... ... Республикасындағы құқықтық реформаның
мемлекеттік бағдарламасында» көрініс тапты.
Осы құжатта прокуратура органдарын ... ... ... ол ... 1995 жылы 30 ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясында [1, 4 б] және
Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 21 ... ... ... 2709 Заңы ... Конституцияның 83-бабында біртұтас
орталықтандырылған дербес жүйе ретінде прокуратура туралы ... ... ... ... ... жүйесінде өзінің
конституциялық орынын иеленіп, ... бөлу ... бір ... атқарады, Қазақстан Республикасында біртұтас мемлекеттік биліктің
барлық тармақтарының келісіп жұмыс істеуіне ықпал жасады. Тек, Президентке
есепті және ... ... ... және өзге де ... ... дәлме-дәл және біркелкі қолданылуына жоғарғы бақылауды
жүзеге асыра отырып, республика прокуратурасы ... ... ... ... ... ... ... мызғымастығының, адам және
азамат құқықтары мен ... ... ... құқықтық тетігі
(құралы) болып табылады [54, 8 б.]. ... ... ... ... ... және өзге де құқықтық актілерге
наразылық енгізу жолымен, құқықтық тәсілмен біртұтас мемлекеттік биліктің
барлық тармақтарының ... ... ... ... ете ... ... Республика прокуратурасы Конституцияға және
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... органдарды ауыстыру, әртүрлі шаруашылық
субьектілерінің қызметіне негізсіз ... жол ... ... ... 83-бабының талабына сәйкес Қазақстан
Республикасының Бас прокурорының 1999 ж. 15 ... №60 ... ... ... басымдықтары анықталған: олар нормативтік
құқықтық актілердің Конституцияға, Заңдарға және ... ... ... ... мемлекеттік органдардың адам мен
азаматтардың конституциялық ... ... ... ... ... ... заңнамаларды қолдануын бақылау; қоғамдық
және діни бірлестіктердің, сондай-ақ бұқаралық ақпарат ... ... ... басымдықтарды жүзеге асыру барысында жемқорлыққа қарсы күрес пен
ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге ерекше назар аудару қажет.
Республиканың мемлекеттік-құқықтық ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан ... ... ... ... жеке ... күрес жүргізу жөніндегі өзге
органдардың қызметін ... көп ... ... ... ... ... ... тәртіпте кеңейту, сөз жоқ, заңдылықтың
орындалуына көмектесуге, азаматтардың құқығын қорғауға және ... ... ... ... ел ... тікелей бағынышты және жауап беретін,
заңдылықтың бірлігін қамтамасыз ететін ... ... ... ... тек қана мемлекеттік органдардың қызметі мен олар қабылдайтын
шешімдерді, соның ішінде ... ... пен ... ... және ... органдардың, сондай-ақ олардың лауазымды
тұлғаларды қабылдайтын шешімдерге бағыттауы тиіс.
Ерекше атап өту керек, ... ... ... ... ... ... елде ... деңгейі жоғары болып қалуда, ал
сыбайластық, экономикалық және басқа ауыр ... ... ... ... ... ... ... жағдайда прокуратура қылмыспен күрес
жөніндегі басқа органдардың қызметін үйлестіретін орган ... ... және ... қол ... ... ... мен ... қадағалаудың өзара іс-қимылы елде
заңдылықты қамтамасыз етудің сенімді құралы ... ... ... Өз ... ... органдардың заңдарды қолдануын қадағалай отырып,
прокуратура, ақыр ... ... ... ... және ... ведомстволық әсерлерді еңсеруге ықпал етеді.
Прокуратураның республика тәуелсіздігі жарияланған сәттен бүгінге дейін
қалыптасуы мен дамуының ... ... ... ... оның
мемлекеттіліктің қалыптасуы, демократиялық процестерді дамыту, заңдылық пен
құқық тәртібін нығайтуда рөлін атап өтпей болмайды. ... ... да ... ... ... ... лайықты орын алып, Конституция
және заң ... ... ... ... қалыптасыру процесіне
көмектесетіндігін атап өту керек.
1991 жылғы 16 ... ... ... өзін ... ... ... деп ... Қазақстанның геосаяси және геостратегиялық
жағдайы егемендіктің жаһандық ... ... ... ... ... ол: қауіпсіздікті сақтау, мемлекеттік пен территориялық
тұтастықты сақтап қалу ... ... ... ... ... заңы және ... ... туралы» заңға сәйкес 1991 жылғы 19 желтоқсанда
Министрлер Кабинетінің ... ... ... ... ... ... - ... орган КСРО МҚК-нің
республикадағы ... ... ... ... ... ... ... тарихында жаңа бетті «Қазақстан Республикасындағы
ұлттық ... ... ... ... заңы ... ал 1992 ... 13
шілдеде ел Президентінің Жарлығымен Қазақстан Республикасының ұлттық
қауіпсіздік комитетіне өзгертілді.
Осындай оңай ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігі бөлімшелері мен органдарына бір ... ... ... шешуге тура келеді. Алдымен, ... ... ... ... дербес арнайы қызметі ретінде тез арада
қалыптасуы ... ... ... ... ҰҚК ... мен
органдарын реформалалу заңнамалық тәртіпте оның ел қауіпсіздігін ... ... ... ... рөлі мен орнын белгілеу жөнінде ... ... ... ... ... бұзуды болдырмайтын
құқықтық негізі жасалып жатты.
Мемлекеттілікке ие ... ... ... ... ... ... ету маңызды мәселелердің біріне
айналды [56, 10 б.]. Егеменді Қазақстан үшін күрделі ... ... ... өкілеттілік шегінде, тұлға мен қоғамның ... ету, ... ... ... ... пен ... ғылыми-техникалық және қорғаныс әлеуетін қорғауды қамтамасыз
етуге бейімделген ұлттық қауіпсіздік ... ... ... да
артты..
Егеменді елдің дербес арнайы қызметінің құқықтық ... ... ... қауіпсіздік жүйесі институттарының қалыптасуына көмектескен 1992
жылғы 20 ... ... ҚР ... ... ұлттық
қауіпсіздік органдары туралы» Заңның тарихи ... ... Бұл ... ... ... ... органдары жүйесі, оның құзыры
мен қызмет принциптері туралы қажетті дәрежеде толық ... ... ... тұңғыш құқықтық акт болып табылды.
1995 жылғы 21 желтоқсанда жаңа Конституцияның қағидаларын ... ел ... заң күші бар ... Республикасының ұлттық
қауіпсіздік органдары туралы» Жарлық шығарды. Бұл заңнамалық акт ... ... ... ... ... ұлттық қауіпсіздік
органдарының рөлі мен ... оның ... ... мен ... айқын
анықтап берді.
1997 жылғы 5 қарашада Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығымен
«Барлау» қызметі құрылды, ол ҚР ... ... ... ... ... ... ... алғашқы жылдары жас
мемлекеттің ... ... ... оның ... ... отырып,
елде ұлтаралық келісімді жүзеге асыру мәселелері тұрды. Экономикалық және
саяси қайта құру сияқты міндеттер тұрғанда халықаралық аренада ... ... ... ... өзі ерте еді. ... ... ... 90-
жылдардың соңына қарай тез жетілді, мемлекеттің мүдделерін ... ... ... ... ... ... экономикалық
ынтымақтастықты жолға қоюға және инвестициялар тартуға уақыт туды. Осы
жағдайда өзіндік тиімді ... ... ... ... еді, ...... ... қаруы.
«Барлау» деген атау әлемдік барлау қызметтерінің тізімін еліміз әлемдік
қауымдастық алдында өзіндік «идентификациялық» белгілер кезде көрінеді [57,
18 б.].
Тәуелсіз даму ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құра алды. ҚР ҰҚК «Барлау қызметінің ... ... ... оң тәжірибесі – болған факті. Алайда жаһандық әлем жағдайында
арнайы ... ... ... ... күрделілігі мен өзектілігі барлау
қызметін тұрақты жетілдіру қажеттігін, демек оның айбынды ... ... ... ... ... батыл, шебер, интеллектуалдық күш шегінде қорғай білу –
барлаушылардың даңқты дәстүрі. «Барлау» қызметін одан әрі дамыту үрдісінде
бұл ... ... ... ойдамыз [57, 20 б.].
1998-2001 жылдары Ұлттық қауіпсіздік комитеті құрамында ... ... ... ... Заңда олардың мәртебесі мен орны
белгіленді. Сонымен бірге Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... органдарына Қазақстан
Республикасының мемлекеттік ... ... және ... ... ... органдардың түрлі инстанцияларынан ынтымақтаса дайындалған
және қабылданған ҚР «Ұлттық қауіпсіздік туралы», «Оперативті-іздестіру
қызметі ... ... ... ... ... туралы», «Терроризмге
қарсы күрес туралы», «Мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... қызметінің жариялылығын қамтамасыз етті. Салыстырмалы
түрде қысқа мерзім ішінде Қазақстан Республикасының Қылмыстық, Қылмыстық-
процессуалдық кодекстері мен ... ... ... ... ... актілерге ұсыныстар беріліп, заң ... ... және ... ... ... ... ... кадр саясаты
мен талдау жұмысының тұжырымдамалары жасалды. Жедел іздестіру қызметінің
көптеген маңызды мәселелері бойынша ... мен ... ... ... ... ... ... қабылданды.
Өз дамуы процесінде ұлттық қауіпсіздік органдарында ел ... ... мен ... өтіп жатқан саяси және экономикалық
өзгерістерге сәйкес бірнеше рет құрылымдық және функционалдық ... Бұл ... ... ... ... ... мен
қажеттіктерінен туып, ҰҚК-не жүктелген міндеттерді тиімді ... ... ... ... арнайы қызметтердің барлау
және қарсы барлау қызметтерінің жалпы тұжырымдамасы да ... ... ... ... ... ... ... жағдайын ескере
отырып, арнайы қызметтерді құқықтық жағынан негіздеу ... ... ... және ... ... ... ... болды.
Егемендік алысымен республикада үкіметтік байланысты ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің өзі кез-
келген шпиондық әрекеттерге, мемлекеттік маңызы бар ... ... ... ... ... ... қасақана таратудан сенімді қорғану
жүйесіне айналды. Қызметтің бөлімшелері үкіметтік ... ... ... құштар шетелдік мемлекеттердің арнайы қызметтері тарапынан
рұқсат ... ... ... ... және ... ... ... техникалық байланыс құралдарымен жабдықталған.
Ұлттық қауіпсіздік органдары алдында тұрған міндеттерді ойдағыдай
шешудің басты шарты кәсіби ... ... ... ... табылады.
Осыған МҚТ жүйесінде қабылданған кадр саясатының ... ... ... ... қиын және ұзақ процесс болды. Соған қарамастан Комитеттің
бөлімшелері мен органдарын жоғары білікті мамандармен, соның ішінде ... ... ... ... мен ... ... ... анықтау жөнінде, сондай-ақ осыған байланысты кадрларды ... ... ... олардың біліктілігін арттыруға байланысты едәуір
жұмыстар атқарылды.
Ұлттық қауіпсіздік органдарының білім беру ... ... ... нәтижесі ҰҚК институтының құрылуы болып табылады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. ... ҰҚК ... ... ... оқу ... ... шын ... оқу орны деп бағалап, оны одан әрі нығайту мен дамытудың
қажеттілігі мен ... атап ... ... ... ... материалдарды жүзеге асырудың басты
бағыты республика ... ... ... ... ... болып қала береді. Сонымен бірге, тергеу ... ... ... ... ... негізге ала отырып жасалған қылмысқа
жазаның болмай қоймайтындығы принципі сақталады.
Алдағы міндеттерді ойдағыдай шешу ... ... ... ... оның ... басшылықтың стилі мен
әдістерін түбегейлі жақсарту, өзін-өзі реттеу ... ... ... болып белгіленді. Ұлттық қауіпсіздік органдарының барлық
жеке құрамы алдымен ҰҚК бөлімшелері мен ... ... ... ... ... ел ... ... баға мен қорытындыларға
бағдарланады.
Ұлттық қауіпсіздік ... ... және одан әрі даму ... ... және практикалық шаралардың басты қорытындысы
оперативті жағдайды ... ... ... алу, елде өтіп ... ... араласып, Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін
қамтамасыз ету жөніндегі міндеттерді шешуге белгілі үлес қосылғандығы болып
отыр [54, 5 б.].
Қазақстан ... ... ... қорғауда кеден
органы да өз үлесін қосуда. Даңқты Жібек жолының бойында ... және ... ... сауда-саттықтың кең арнасы ұйымдастырылды. Бүгінгі таңда
да, әлемдік ... және ... ... ... ... ... ... өзекті өріс қатарына ұсынылуда [2, 4-5 б.].
Мемлекеттің және оның азаматтарының экономикалық ... ... ... ... органдар жүйесіндегі институттардың бірі
ретіндегі Қазақстан Республикасындағы кеден жүйесінің ... ... ... ... Республикасының шынайы мемлекеттік тәуелсіздік
алуы және Конституцияның 1-бабымен жоғары құндылықтары ... оның ... мен ... деп ... демократиялық және құқықтық
мемлекетті құру идеясының жариялануы серпін ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
реформалар, мемлекеттің шаруашылық және ... ... ... құрылуы, әралуан халықаралық ... ... ... ... ... ... ... моделіне көшу кезеңімен тұспа-тұс келді.
Республиканың кеден органдарының жаңа жүйесінің қалыптасуы мен дамуы,
оның жұмыс қабілетін қамтамасыз ету ... ... ... Олар ... ... біздің елімізде болған нақты саяси және ... ... Бұл ... ... ... және ... құрылуы, Қазақстан экономикасының нарықтық қатынастарға
көшуі және осыған ... ... ... ырықтандыру себеп
болды.
Жоғарыда нұсқалған факторлар жиынтығы кеден органдарын ... ... ... оған ... ... ... қолдану құқығын және қорғау құқығын беруге әкелді [58, 135 б.].
Қазақстан Республикасындағы кеден жүйесін құру ... ... бірі ... КСР ... ... ... сыртқыэкономикалық
қызметтегі дербестігін қамтамасыз ету туралы» 1991 ... 31 ... ... Жарлықта Министрлер кабинетіне 1992 жылғы 1 қаңтарға дейін
кеден қызметі құрылсын деген маңызды ... ... КСР ... ... 1990 ... 25 ... қабылдаған Мемлекеттік
егемендігі туралы Декларацияға және Қазақстанның экономикалық мүделерін
саяси қорғауға ... ... ... ... ... құру туралы» 1991 жылғы 12 желтоқсандағы Жарлығы қабылданады. Аса
маңызды міндеттердің бірі – ... ... ... ... тетігін әзірлеу және оның іс жүзінде қолданылуын
қамтамасыз ету белгіленген еді. Осы кезеңдегі ... ... ... ... тұйықтықты жеңу, сыртқыэкономикалық бағытты қалыптастыру
және жүзеге асыру болды, өйткені бұрын республика өзінің сыртқы ... ... ... ... ... ... қызметін
ұйымдастыру туралы» 1992 жылғы 25 қаңтардағы Жарлығымен өтпелі кезеңге және
нарықтық өзгерістерді ... ... ... ... ... ... ... маңызы бар өнімді экспорттау бойынша мәмілелерді
қоспағанда, сыртқыэкономикалық қызметті дербес жүзеге ... ... ... ... саясатындағы бетбұрыс экспортқа да, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... сыртқы кеден саясаты дами бастады.
1992 жылдан бері республикада уақытша импорттық кеден тарифі әрекет етті.
Экспортталатын тауарларға ... ... ... 1993 ... 1 ... ... ... Кедендік баж салығы ел шекарасы арқылы өтетін
барлық тауарлардан алынды. 1993 жылдан бері ... ... ... ... ол баж ... ... квоталанатын тауарлар
тізімін біртін-біртін қысқартудан, және ... ... ... ... тапты.
Алайда 1994 жылы сыртқы экономикалық салада жіберілген ірі қателер
анықталды. Кәсіпорындардың сыртқы ... ... ... ... ... ... ресурстарын ойланбай рәсуалауға, әлемдік
рыноктардың ... ...... ... ... ... соқтырды. Оның үстіне сыртқыэкономикалық қызметті реттеудің тарифтік
және тарифтік емес тетіктері үнемі ойластырылып қолданылған жоқ.
Барлық кеден ісіне дамыту мен ... ... ... осы өмірлік
маңызды және күрделі салада заң шығарушылық үшін жаңа нормативтік ... ... ... ... қажеттігі айқын болды [59, 127 ... ... 1995 жылы ... ... ... ... туралы» негіз құрарлық заңын өтпелі деп бағалауға болады.
Министрлер Кабинетінің 1993 ... 26 ... ... ... ... ... ... шешім қабылданып, ол Қазақстан
Республикасының Қаржы ... ... Бас ... ... болып
қайта ұйымдастырылды. Осы сәттен бастап 1995 жылға дейін ... ... ... кеден төлемдері бөлімдерінің қызметін күшейтуге нысаналанды.
Алайда заңнамалық базаның жоқтығы, ... ... ... ... ... ... ... келмеуі жұмыс тиімділігін
азайтты. Уақыттың жаңа ... ... ... нормативтік актілерді
қайта қарау қажеттілігі туды. Президенттің 1995 жылғы 11 ... ... ... ... ... Жарлығымен экспорт пен импортты
квоталаудан бас тарту қарастырылды, лицензиялар алу ... ... ... белгілі бір тізбесі бойынша контрактілерді тіркеу ұғымы
енгізілді. 1996 жылы ... ... ... ... және бұл ... кезекті шара экспортты экономикалық реттеуді
– барлық тауарларға әкетудің кедендік баж салығын жою болып табылды.
Сыртқы сауданы ырықтандыру және ... ... ... жаңа ... ... жағдайында кеден органдары алдында
жаңа талаптар мен міндеттер қойылады. ... ... ... ... ... ... ... нормаларды жүйелеу
қажеттілігі туындайды. Кеден ісін жетілдіру жөніндегі ... ... ... кезегінде басқару үрдісін дамытуға да ықпал етті.
Кеден комитетінің мәртебесі күшейтілді. ҚР Президентінің 1995 ... ... ... ... ... ... жанындағы Кеден комитеті
құрылды, ал сол жылдың қазанында ол ... ... ... бірақ оған
бағынышты орталық орган мәртебесі бар ... ... ... ... 1997 ... ... ... ол Қаржы министрлігі жанындағы
Мемлекеттік кеден комитеті, 1997 жылғы қазаннан бастап Қаржы ... ... ... ал 1998 ... қазаннан бастап оның функциялары
толықтай Мемлекеттік ... ... ... 2002 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Кедендік бақылау агенттігі
болып қайта құрылды.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 жылғы 24 ... ... ... ... агенттігінің «Семей», «Қордай», «Бейнеу» және
«Өскемен» кедендері туралы» қаулысы, сонымен қатар Қазақстан Республикасы
Үкіметінің 2004 ... 31 ... ... ... ... Кедендік бақылау комитетінің мемлекеттік мекемелерін құру
туралы» №1470 қаулысы қабылданылды. Ал 2004 ... ... ... ... министрлігінің Кедендік бақылау комитеті болып қайта
құрылды.
Кеден органдарының біртұтас жүйесінің қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ісі ... Заң күші бар 1995 ... ... Жарлығының қабылдануы әкімшілік-құқықтық, қылмыстық ... ... және ... ... ... ... нормаларға негізделді. Осы
заңнамалық акті ... ... ... ... ... ... ... экспорттан түскен валюталық түсімдерге,
кепілдікті пайдалануға, код беру үшін ... ... ... ... ... ... ... [60, 228 б.].
Бұл заң сыртқы экономикалық қызметке қатысушылардың қатынастарын
белгілейтін әкімшілік-құқықтық, қылмыстық және ... мен ... ... ... ... ... кеден органдарының жүйесін одан әрі
дамыту, олардың ұйымдық құрылымын және басқару ... ... ... ... және жаңа ... ... кеден ісін жүзеге асыруды
қамтамасыз ететін кеден инфрақұрылымы объектілерін жеделдете жасау ... ... ... республикада іске қабілетті қызметтің қалыптасуы
болды. Бәрінен бұрын кеден ісінің заңнамалық базасы ... және ... ... ... ... ... толықтырудың, сыртқы
экономикалық қызметті реттеудің, контрабандаға және ... ісі ... ... ... ... тетіктері қалыптасқан және іс-қимыл
үстінде. Тармақталған инфрақұрылым құрылуда, басқару жүйесінің қалыптасуы
аяқталуда, кеден қызметінің кадрлық ... ... ... ... ... ... ... қызметінде белгілі бір нақты орын
алады.
Соған қарамастан ... өзі осы ... ... ... ... ... ... өйткені ол біздің ұлттық экономикамыздың әлемдік
шаруашылықпен қажетті ... ... ... ету, ішкі және ... іскер топтар арасындағы өркениетті бәсекелестікті дамыту үшін
негізгі тетіктердің біріне айналуда [61, 3 ... ... ... кең ... ... бұл саланы мемлекеттің
сыртқыэкономикалық қызметінің өскелең көлеміне және саналуандығына ... ... ... ... ... ... және ішкі
саясатының ұдайы өзгерістегі жағдайлары мен міндеттеріне, халықаралық кеден
саясатында қабылданған ережелерге, нормаларға, стандарттар мен ... ... ... ... мәселелер бойынша қабылданған келісімдер мен келісім шарттардың
ішінен Кеден ісі туралы ұсыным ... (1992 ж.), ... ... ... ... (1995 ж.), Экономикалық және гуманитарлық салалардағы
шоғырлануды тереңдету туралы келісім шартты (1996 ж.), ... ... ... ... ... ... келісім шартты (1999 ж.), Еуразиялық
экономикалық қауымдастықты белгілеу туралы ... ... ...... [62, 58 б.] ... ... Заңнаманы ЕурАзЭҚ шеңберінде біріздендіру
ісіндегі маңызды кезең Қазақстан Республикасының 2003 ... 5 ... ... ... ... Оны ... ... үлгі ретінде Ресей
Федерациясының Кеден кодексі пайдаланылды. Сонымен қатар, онда ... ... ... әріптестері (ЕурАзЭҚ, ТМД, ЕО және басқалар)
болып табылатын мемлекеттердің кеден ... ... ... көрініс тапты.
Сөйтіп, кеден заңында кеден органдары мен жеке ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызметке
қатысушылардың мүдделерін қорғайтын, ... ... ... ... ... қатар, кеден органдары қызметшілерінің
заңсыз әрекеттері және т.б. үшін жауапкершілігі ... ... ... ел ... және халықаралық аренада икемді және теңдестірілген
кеден саясатын жүргізуге мүмкіндік береді.
2001 жылы, Қазақстан Республикасы Үкіметі 2001 ... 6 ... ... сәйкес Қазақстан Республикасының мемлекеттік кірістер министрлігі
Қазақстан Республикасына енгізілетін тауарлардың ... ... ... ... ... қызметтерді сатып алуға ашық конкурс өткізілді.
2002 жылғы 16 шілдедегі №682 келесі қаулысымен ... ... ... ... ... олардың саны мен сапасының
сәйкестігіне тәуелсіз сараптама өткізудің Ережесін ... ... ... ... кеден рәсімдерін жеңілдету және
гармонизациялау жөніндегі Киото конвенциясының Бас қосымшасының талаптарына
және Бүкіләлемдік Кеден ұйымының ... ... ... ... іске ... ... ұйым сүйенетін бүкіл нормативтік базаны
және мемлекетіміздің қызметін Қазақстан Республикасы ... я ... ... ... ... конвенцияларға, келісімдерге және
келісім шарттарға толық сәйкестендіру міндеті тұр.
Қазақстан Республикасының Кеден ... ... ... жетілдіруде,
кедендік ресімдеулерді қарапайымдатуда жаңа қадам болып табылады.
Осының бәрі бірге қолайлы инвестициялық ... ... ... ... ... Республикасының басқа
елдермен сауда қатынастарының одан әрі дамуы мен ... үшін ... ... ... ... ... атап ... Қазақстан
Республикасында жаңа Кеден кодексінің пайда болуы мемлекет бұдан әрі де
мемлекеттік басқарудың тетігі ... ... ... ... тырыса
беретіндігін кәміл көрсетеді.
Ішкі істер органдары елдің экономикалық мүдделерін ... ... ... қызметтің бірі. ҚР ІІМ өз міндеттерін шешуде заңдарды
басшылыққа алады, соның бастысы ... ... ... 1995
жылғы 21 желтоқсандағы заң күші бар Жарлығы «Қазақстан Республикасының ішкі
істер органдары туралы» .
ІІМ тарихы ... ... және осы ... ... ... дамуының негізгі бағыты болып саналады. Қоғамдық-
экономикалық тәртіптің дамуы және елдің экономикалық ... ... - оның ... одан әрі жүзеге асыру үшін маңызы кем емес міндет
болып есептеледі.
Ішкі істер министрлігінің ... ... ... ... ... Президентінің 1995 жылғы 6 қазандағы «Мемлекеттік тергеу
комитетін құру ... ... ... ... құру ... ҚР Президентінің 1995 жылғы 6 қазандағы Жарлығына
дейін прокуратура ... ІІМ ... ... тергеу мен алдын-алу
функцияларының бір ведомствода болуынан ... ... ... ... ... ... ... дербес
мемлекеттік-құқықтық бастаулардың қажеттілігін мойындады. ... ... ... құру ... ... қорғау органдарының
қызметіне көптеген өзгерістер әкелді. Атап айтқанда, Прокуратура және ҰҚК
сияқты әлеуетті ... ... ... ... ... ... функцияларын МТК қарамағына берді. Республикалық дәрежедегі тағы бір
әлеуетті ведомствоның құрылуына байланысты бұл өзгерістер ҚР Ішкі ... ... ... әсер ... Мәселен ІІБ міндеттерінен
«қылмыстарды ашу және ... ... ... ... ... ІІМ жанындағы өртке қарсы мемлекеттік қызмет те ... ... ... ол ... Республикасы Президентінің 1997 жылғы
22 сәуірдегі Жарлығына сәйкес ҚР ... ... ... ... ... (атқарылған әлеуметтік функцияларының ортақтығы және
күштері мен құралдарын оңтайлырақ басқару мақсатында).
ҚР ... 1997 ... 22 ... ... МТК, ҰҚК, ... ... сараптау бөлімшелері түбірлі өзгерістерге ұшырады,
олар аталғандардың ... ... ... ... ... жанындағы сот сараптамасы орталығы құрылды.
Қазақстан Республикасы Президенті қабылдаған 1997 жылғы 5 қарашадағы
«Ұйымдасқан қылмыс пен ... ... ... ... одан ... ... ... нығайту бойынша іс-шаралар туралы» №3731
Жарлығының 3-тармағына ... ... ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлыққа қатысты
мемлекеттік лауазымды ... ... сот, ... қызмет және құқыққорғау
органдары қызметкерлеріне, сондай-ақ контрабанда және есірткі бизнесіне
қарсы өкілеттілігін ... ... ... мен Ішкі ... беру ... болды [63, 3 б.].
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 9 ... ... ... заң ... ... мен ... ... «Анықтау мен тергеуді жүзеге асыратын ҚР арнайы мемлекеттік
органдары туралы» заң күші ... ... мен ... ... ... ... мен ... органдары туралы» Заңы 1998 жылғы
қылмыстық іс ... ... ... ІІМ ... ... [64, 9 б.], ҰҚК ... ... жауапты
тұлғалармен жасалған қылмыстармен күрес тәртібі өзгертілмеген. ... ... ... ... ... ... ... полициясына
осы істерді тергеуге берілетін болатын. Алайда, 1998 жылдың 1 қаңтарында
Қазақстан ... Іс ... ... ... ... енгеннен кейін
қылмыстық істерді алдын ала тергеуге құқылы болып Ұлттық ... Ішкі ... ... мен ... ... ... және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (қаржы ... ... ... құқық тәртібін нығайту мен
қауіпсіздігін қамтамасыз ету әрдайым өзекті болып ... ... ... ... ... ... пен ... тәртібінің жағдайын
қанағаттанарлық деп тануға болмайды. Осының бәрі ішкі ... ... мен ... ... ... ... көрсетеді. Алайда, ІІБ-
н құрылымдық қайта құру ... ... ... ... ... ... деуге болмайды. Қайта керісінше, жетілдіру, біздің ойымызша
кадрлардың кәсіпкерлігін, ІІБ қызметкерінің ... және т.б. ... ... ... ... ... ... істер органдарының ұйымдары мен қызметінің жекелеген ... ... ... ... шаралар күткендей ... ... ... ... бірегей жүйе ретінде қайта қарау,
оның тәжірибелік қажеттіліктерге сәйкестігін анықтау, ең тән кемшіліктерді,
сондай-ақ пайдаланылмаған ... ... ... ... Тәжірибеде
көрсетіп отырғанындай, мемлекеттің қайсыбір органының немесе оның
құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... етуді, реформаланатын саладағы арнайы білімді ... Яғни заң ... ... ... ғана емес, ІІБ қызметінің
ерекшелігі жағдайында өзін еркін ... ... ... ... ... және ... – ішкі ... органдарының ойдағыдай қызмет етуінің аса
маңызды шарты болып табылады. Осы ... шешу үшін ішкі ... ... ... оқу ... әдістемелік деңгейін көтеру
қажет.
ҚР экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... бір ... ... жүйесі органдары болып отыр. Ол Қазақстан
Республикасының дәйекті ... ... ... ... аса ... ... ... болып табылады. Мұнда, салық
саясатын ұлттық реттеу ... ... ... ... оның көмегімен
экономикалық дамудағы циклдық ауытқуларды жұмсартады, инфляциямен күрес
жүргізеді, өндірістік және ... ... ... ... ... экономикалық тетіктері арасында салық жүйесі маңызды
рөлге ие.
Сонымен ... ... ... мен ... ... басқа да төлемдердің жиынтығы салық жүйесін құрады.
Салық салу механизмі – кез-келген экономикалық ... ... ... салу ... ... аса маңызды әдісі болып отыр, оның
тиімді болуына әлеуметтік және экономикалық саясат тәуелді.
Салықтар мемлекеттің өмір ... және оның ... ... ... Бұл үшін ... өзінің салық жүйесін құрады, ол өзіне әр
түрлі салықтардың жиынтығын жинайды. Салық ... ... ... ... толық және уақытында түсуі, ... ... ... мөлшерде және мерзімде мемлекет алдындағы басқа да
қаржылық міндеттемесін орындау болып табылады.
Қазақстан Республикасында салық жүйесін құрудың алғашқы қадамдары ... ... Бұл ... ... Қаз КСР ... 1991 ... ... №380 «Қазақ КСР Мемлекеттік салық қызметін құру ... ... ... ... КСР ... ... инспекциялары құрылды
[65, 2 б.].
Салық реформаларының бірінші кезеңінің міндеттері болып салық жүйесін
құрудың базалық принциптерін, жаңа Салық ... ... ... ... белгілеу болды.
Жаңа салық заңнамасын кідіртпей жасап, ... ... ... ... ... ... арқылы көптеген, тіпті бір-біріне қарама-
қайшы заңнамалық актілерді ауыстыру;
екіншіден, белгілі бір ... ... беру ... ... ... ... есептік базасы өзіндік құн болып табылатын салықтар мен
төлемдер санының ұлғаюына қарсы күреспен.
Осыған байланысты, ... ... ... ... белсенді
қолдау, мемлекеттік бюджеттің ақылға қонымды ... ... ... ... ... ... қосарланған салық салудан қорғау, тұрмысы төмен ... ... ... ету, ... ... және аумақтық
мүдделерін есепке алу болды.
Аталмыш Жарлыққа және ... КСР ... ... 1991 ... ... №520 ... сәйкес Қазақ КСР мемлекеттік Бас салық
инспекциясы туралы ... ... ол осы ... мәртебесін, оның
міндеттерін, функцияларын және жұмысын ұйымдастыруды белгіледі [65, 2 ... ... 24 ... ... және ... ... ... да міндетті
төлемдер туралы» ҚР Заңы қабылданды, оған бірнеше мәрте өзгерістер мен
толықтырулар ... Ол ... ... ... ережелерінің жосығын
айта алмады, сондықтан оны арнаулы нұсқаулықтар толықтырып отырды. Осы ... ... 31 ... ... қолданыста болды. Жоғарыда нұсқалған Заңға
сәйкес, республика аумағында салықтар мен алымдардың 11 түрі ... олар ... ... ... және ... жүйе ... ... отырып топтастырылды.
“Үкіметтік жобаның” ұстанымдары әзірлеушілердің, практиктердің және
ғалымдардың дәлелдеуінше келесідей: әділдік, яғни бір ... ... ... ... ... ... ... және
экономикалық бейтараптық, сол бір тауарларға республиканың және басқа
елдердегі әріптестердің салықтарында үлкен ... ... үшін ... ... ... ... қатынастары тәжірибемен нығайтылды. 1995 ж. 1 ... ... жаңа ... ... ... істей бастады. Ол бүкіл дүние жүзінің
кеңістігінде қабылданған ... ... ... және ... ... ... ... бағдарлануға мүмкіндік беретін
ішкі құқықтық базаны ... ... ... сөйтіп тұтастай мемлекет
мүдделеріне жауап береді.
Сонымен, 1995 жыл - ... ... ... ... бастап салық
жүйесі өзгере бастады, әрине пісіп-жетілуге дейін әлі де өте көп ... ... ... ... ... ... ахуалынан туындады, ол
1996 жылы да күрделі болды. Салық кодексін іске асыру ... ... ... Десек те, оның өмірге енуі, күнделікті практикаға енгізілуі жайдан
жай және тез болған жоқ, кез келген ... ... ... ... ... Сондықтан салық қызметіне байланысты ... ... және ... ... ... нормативтік-құқықтық актілер
әзірленді. Оның негізгі идеялары: бюджетке түсетін ... ... ... жүйенің өзінің әділдігі мен қарапайымдылығы.
Айталық, жеке және заңды тұлғалар үшін ... ... ... ... (бұрын пайдаға салық салынды), бұл жалпыәлемдік практикаға ... ... ... ... ... ... одан ... алуға байланысты
барлық шығындар шегеріледі. Негізгі қорлардың ... ... ... ... ... ... қаржыгерлер және
аграрийлер барынша тұрақты қызмет үшін мүмкіндік алды: кәсіпкерліктен
келген шығындарды бес ... ... ... ... ... ... ... салық заңнамасының барлық бөлімдеріне елеулі өзгерістер
енгізілді. Кезекте ... ... және ... ... ... тұр. ... ... органдары жұмыста осы күрделі өтпелі кезеңде
туындайтын проблемаларды шешудің әр ... ... мен ... 1996 жылы ... ... салуды болдырмау үшін ... ... ... конвенцияларын жасау жөніндегі ... 1996 ж. ... ... ... ... салуға жататын табыстары мен мүлкін жариялау туралы» өкімі шықты.
Осы өкімге сәйкес үкіметке он күн мерзім ішінде ... ... ... мен ... міндетті түрде жариялауын ұсынған заң
жобасын әзірлеуге және ... ... ... ... ж. ... ... деңгейі жақсартылған придисцентті қағазда
басылған акциз маркасының жаңа үлгісіне ... ... ... ... жұмыс жалғастырылды.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1998 жылғы 12 қазандағы «Қазақстан
Республикасының мемлекеттік кірістер жүйесін одан әрі ... ... ... ... ... ... министрлігі құрылды,
оның қарамағына Салық комитетінің, Кеден комитетінің, Салық ... ... ... ... және ... жөніндегі
агенттігі» акционерлік қоғамының, Алкоголь өнімдерінің ... ... ... ... жөніндегі комитеттің мүлкі мен істерін
басқару жөніндегі функциялары мен өкілеттіктері берілді [65, 3 б.].
1998ж. ... ... ... ... ... ... ... беретін салық жүйесін құру жөніндегі жұмыс (Қазақстан Республикасының
салық жүйесін құрудың 1996-1998 жж. ... ... ... ... 12 ... ... Республикасының «Салық және бюджетке
төленетін басқа да ... ... ... ... ... дейін
қолданыста болған заңнама мемлекеттің салық саясатына толық сәйкес келмеді,
елде ... ... ... ... ... ... кодексінде ҚҚС (қосымша құнға салынатын салық), корпоративті
табыс салығы және жеке ... ... ... ... ... ... көп ... халықаралық стандарттарға жақындатылды. Кодекс бойынша
барынша үлкен ... ... ... мен ... ... ... түседі,
өйткені онда материалдық шығындар мен негізгі құралдарды пайдалану үлесі
төмен, ... ... ... ... ... ... қатынастардың өзгеруіне байланысты салық
салу жүйесін реформалау бойынша ірі ... ... яғни ... 2008 жылғы 10 желтоқсандағы «Салық және бюджетке төленетін
басқа да міндетті төлемдер туралы» № 100-IV ... ... ҚР 2008 ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер
туралы» № 413-415 (25384) ... ... ... ... ... кодексі – еліміздің аумағындағы барлық салық қатынастарын
реттейтін бірыңғай құжат.
Қазіргі ... ҚР ... ... дамуында алға қарай үлкен қадам
жасады. Біз жаңа әлеуметтік-экономикалық қатынастарға ... ... және ... ... мейлінше жаңа нысандарына қарай көшу
кезеңіне ендік. Бұл ретте экономикалық жағдай саяси, ... ... ... ... шараларды қабылдауды талап ететін шақ
ретінде бағаланды. ... ... ... ... Заңы жеке ... ... мен ... қауіпсіздігін
қамтамасыз етудің құқықтық негізін, қауіпсіздік жүйесі мен ... оның ... ... ... ... ... қауіп-қатер төндіру көздері ретінде қоғамдық даму қарама-
қайшылықтары көрініс береді. Экономикалық ... ... ... ... ... ... ... сөзсіз туындайтын және
болатын қарама-қайшылықтар туралы айту қажет.
Басқа экономикалық қылмыстармен ... ... ... ... ... ... бұзатын факторға айналады, ... ... ... бағытталады.
Мемлекет экономикалық саладағы ахуалға қаншалықты ... және ... ... ... оның өмір ... де ... байланысты. Салық
органдарының қызметін құру және қамтамасыз ету жөнінде мемлекет қабылдаған
ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігіне қауіп-қатердің ұлғаю
тенденциясына қарсы сәйкес реакция болып ... атап ... ... экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етуде, атап ... ... ... ... ... күрделі жәйттер салық
органдары қызметінің ... ... ... мемлекеттің
экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету күштері мен құралдары жүйесіндегі
рөлі мен орнын күшейтудің қажеттілігі ... ... куә ... ... ... атап ... керек: салық органдары
олардың қызметінің ... ... ... ... ... «жабық» болмауға
тиіс. Біздіңше, салық ... жеке және ... ... жұртшылықпен өз ... ... ... актілерді қабылдату, құқықтық ахуалды қалыптастыру жөнінде
мақсатты және жүйелі жұмыс істеуге ... ... ... ... мемлекет қоғамды аздырып-
тоздырған заңсыз экономикалық операциялармен күресуге ... ... мен ... өсуі ... төнген экономикалық қауіптің
өршуіне негіз болды. Ұлттық валютаны енгізу және банк операцияларын ... ... ... ... жаңа ... ... етті. Мұның
бәрі практикада өздерінің теріс ... ... ол ... ... реттеудегі дәрменсіздігін көрсетті. ... ... ... үшін елдің экономикалық даму
толқыныныда экономикалық қауіпсіздіктің қамтамасыз етілуін ... ... ... ... құру қажет болды.
Экономикалық қауіпсіздікті жүзеге асырудың мәні мен мазмұнының өзі
мемлекетке ірі материалдық ... ... кесу және оған жол ... ... Бұл ... ... зор ... нұқсан келтіреді және қоғам
мүшелерін моральдық жағынан аздырады, ... ... ... ... ... бюджетін банкроттыққа әкеліп соқтырады.
Бәрінен бұрын, басты міндет мемлекеттің ұлттық-экономикалық қауіпсіздігін
қамтамасыз ететін Конституциялық ... мен өзге де ... ... ... ... болып табылады.
Десек те, ұлттық заңнамада «жеке меншік» ұғымын жаңадан енгізу ... ... ... етті. Экономикалық қозғалыстардағы салық ... ... үшін ... ... ... ... негізінен
салық салу саласындағы экономикалық құқық бұзушылықтарға қарсы күрестегі
көкейкесті міндет ретіндегі заңдылық ұстанымын ... ... ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі негізгі ... ... ... ... «Қылмысқа қарсы күресті күшейту туралы» 1994 жылғы 11
ақпандағы қаулысымен ... ... ... ... ... ... салық полициясын, оған алдын ала ... ... ... құру тапсырылды.
Сөйтіп, 1994 жылғы 6 маусымда ҚР ҚМ ... ... ... ... №596 ... ҚР ҚМ Бас салық инспекциясының
жанында ... ... ... ал оның ... органдарының
жанында облыстар, аудандар, қалалар және қалалардағы аудандар бойынша салық
милициялары құрылды. Іс жүзінде осы дата ҚР ... ... ... ... [66, 4 б.].
Нәтижесінде 1994 жылғы 6 маусымда жаңа мемлекеттік орган – ... ... ... ... құрудың негізгі мақсаты салық салу
саласында ... ... ... ... ... ... ... Президентінің «Салық және бюджетке
төленетін басқа да төлемдер туралы» 1995 ... 24 ... ... ... ... ... Президентінің «Қазақ КСР-інің
және Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне өзгерістер мен
толықтырулар ... ... 1995 ... 25 ... заң күші ... ... полициясы органдарының жаңа мәртебесі белгіленді және ол
қылмыстық процесте алдын ала анықтау органдарына жатқызылды.
ҚР Президентінің «Салық және ... ... ... да ... 1995 жылғы 24 сәуірдегі №2235 Жарлығын дамыта отырып, Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 1996 жылғы 16 ... ... ... ... ... ... ... салық полициясы
органдарында қызметтен өту туралы ереже» бекітілді [67, 4 ... ... 25 ... ... Республикасы Президентінің
«Қазақстан Республикасы Мемлекеттік салық комитеті туралы» 1996 ... ... ... ... байланысты, Қазақстан Республикасы
Үкіметінің «Қазақстан Республикасы Мемлекеттік салық комитетінің салық
полициясы туралы уақытша ... ... ... ... одан әрі ... ... ... қылмыстарына қарсы күрестің оң нәтижелеріне байланысты
болды. ... ... ... ... ... ... қорғау органдары жүйесін одан әрі реформалау
жөніндегі шаралар ... 1997 ... 22 ... ... ... ... комитеті Бас салық полициясының ... ... ... ... ... құрылды. Осыған байланысты
«Салық полициясы органдарында қызметтен өту ережесінің» жаңа ... ... ... жаңа органда кәсіби даярланған,
салық полициясының арнаулы атақтары берілген штаттағы қызметкерлері ... ... ғана ... ... байланысты 1997 жылғы 4
желтоқсанда «Салық полициясы органдарында қызметтен өту ... ... ... ... ... ... өзі экономикалық
қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін лайықталған еді.
1997 жылғы 8 желтоқсанда ... ... ... заңнамалық
актілеріне өзгерістер мен ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңына 167-бап енгізілді, ол «Салық қызметінің мәртебесі
мен құрылымын» ... ... ... салық полициясының
функционалдық міндеттеріне экономика саласындағы салық қылмыстары мен құқық
бұзушылықтарды анықтау және олардың ... кесу ... ... 13 желтоқсанда бекітілген Қазақстан Республикасының жаңа
қылмыстық-процессуалдық кодексінде экономикалық-қылмыстық ... ... ала ... ... ... ... ... полициясы ҚР ҚК 190
(заңсыз ... 191 ... ... қызмет), 192 (жалған
кәсіпкерлік), 221 (азаматтың ... ... ... ... ... ... ... жалтару) тәртібімен кәсіпкерлік
қызметтегі кінәрат фактілері бойынша қылмыстық тергеуді жүзеге асырды.
Алайда практикада ... ... ... қылмыстан ерекшеленеді.
Сондықтан салық полициясы салық қылмыстары мен құқық бұзушылықтарға қарсы
күрес жөніндегі қызметі экономикалық ... ... ету ... ... ... ... мен ішкі және сыртқы саясаттағы
экономикалық қатынастарды дамыту салық полициясының ... одан ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президентінің
«Экономикалық қылмысқа қарсы күрес тиімділігін арттыру жөніндегі ... ... ... №3935 ... ҚР ҚМ ... полициясының
департаменті және ҚР ІІМ Экономикалық полиция департаменті таратылды.
Нәтижесінде олардың барлық ... ... ҚР ҚМ ... ... ... ... ... одан әрі реформалауға байланысты
Қазақстан Республикасы Президентінің 12.10.98 ж. № 4114 ... ... ... ... құрамынан бөлінді.
Салық полициясының органдарына келесі міндеттер жүктеледі:
( салықтарды төлемеу мен мемлекет алдындағы ... да ... ... ... қылмыстарды ескерту, анықтау және
тергеу;
( ... ... ... ... ... ... ... құқық бұзушылықтарға қарсы күрес жүргізу;
( экономикалық қылмысқа қарсы күрес саласындағы ... ... және іске ... ... ... және кеден органдарындағы сыбайлас жемқорлықты ескерту, анықтау
және оның жолын кесу;
( экономикалық ... ... ... ... ... ... ... полициясы мен кеден қызметі органдарына мамандар ... 1999 ... 18 ... ҚР ... ... ... ... оқу орнынан кейінгі кәсіби білім берудің мемлекеттік білім беру
мекемесі ретінде салық полициясының Академиясы ... ... 22 ... ... Республикасы Президентінің «Қазақстан
Республикасында құқық қорғау қызметін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы»
№536 ... ... ... ... ... ... ... орган ретінде ҚР ... ... ... ... кіріс министрлігінің таратылатын Салық полициясы комитеті мен
салық полициясы Академиясының мүлкі мен ... ... ... мен ... ... ... құрылды [68, 7 б.].
2001 жылғы 27 ақпанда Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен
Қазақстан ... ... ... агенттігі туралы Ереже бекітілді,
соған сәйкес қаржы полициясының органдарына ... ... ... [68, 7 ... ... және ... ... саласындағы құқық бұзушылықтарды
ескерту, анықтау және жолын кесу;
- қаржы полициясы органдарының ... ... ... қамтамасыз ету жөніндегі, соның ішінде экономикалық және
қаржы қызметі саласындағы құқық бұзушылықтарды, сондай-ақ салықтарды, ... және ... ... ... да ... ... ... заңсыз жолмен алынған ақша қаражаттарын немесе өзге де мүлікті
жариялаумен байланысты құқық бұзушылықтарды тергеу жөніндегі тиімді ... ... ... және ... ... саласындағы құқық бұзушылықтарды
жасаған немесе соларды жасауда күдікті болған адамдарды іздестіруді, сондай-
ақ мемлекетке келтірілген нұқсанның ... ... ... қабылдауды
жүзеге асыру;
- республикадағы оперативті ахуалды талдау және болжау, ... ... ... ... ... бұзушылықтарды заңдылықты нығайту
жөніндегі ұсыныстарды әзірлеу және қаржы полициясы органдарының араласуын
талап ететін ... ... ... ... ету ... ... ... органдары қызметінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ
Қазақстан Республикасы Үкіметінің тапсырмасы бойынша Қазақстан Республикасы
салық және кеден органдары ... ... ... ... қызметінің жаңа кезеңі 2002 жылғы 4 шілдеде «Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Заңын қабылдау болды.
2003 жылғы 10 желтоқсанда Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... одан әрі жетілдіру
жөніндегі шаралар ... ... ... ... қаржы
полициясының агенттігі оған Ішкі істер министрлігінің экономикалық және
сыбайлас жемқорлықтарды анықтау мен ... ... ... мен
өкілеттіктері беріле отырып Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа
және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес ... ... ... ... ... ... жылғы 29 қаңтарда Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен
Қазақстан Республикасы ... ... және ... жемқорлыққа
қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы) туралы Ереже бекітілді [66, 91 ... ... 20 ... ... ... Үкіметінің қаулысымен
Қазақстан Республикасы қаржы полициясының органдарында қызметтен өту ... ... [66, 9 ... ... ... 2005 ... 21 ... №1557
Жарлығына сәйкес Қазақстан Республикасы Экономикалық қылмысқа және сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес агенттігі (қаржы полициясы) (бұдан әрі – ... ... ... ... ... және есеп беретін,
экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мақсатында басшылықты, сондай-ақ
Қазақстан Республикасының заңнамасымен қарастырылған шектерде экономикалық,
қаржы және ... ... ... мен ... бұзушылықтарды ескерту,
анықтау, жолын кесу, ашу және тергеу жөніндегі салааралық үйлестіруді және
өзге де ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік органы болып табылады.
Негізгі функциялары мен құқықтарына сәйкес ... ... ... белгіленген тәртіппен мыналарды ... ... ... ... ... ... ... полициясы органдары қызметінің басым бағыттарын, оларды іске
асырудың құқықтық, ... және ... ... белгіленген өз өкілеттіктері шегінде нормативтік құқықтық
актілер қабылдайды;
экономикалық, қаржы және сыбайлас ... ... ... ... мен әдістерін жетілдіреді, шұғыл-іздестіру қызметінің стратегиясы
мен тактикасын белгілейді;
2) мемлекеттік саясатты іске асыруды қамтамасыз ететін функциялар:
қаржы полициясы ... оқу ... және өзге де ... мекемелердің олардың қызметінің негізгі бағыттары бойынша іс-
қимылдарына басшылықты, үйлестіруді және ... ... ... ... ... көмек көрсетеді;
өз құзыреті мәселелері бойынша жалпыреспубликалық, аймақтық шұғыл-
іздестіру және ... алу ... ... және ... ... ... мен құралдарды пайдалану жөніндегі оңтайлы шешімдерді дайындауды,
қаржы полициясының аумақтық ... мен оқу ... ... ... ... көрсетуді, жұмыстың оң тәжірибесін жинақтауды және
таратуды жүзеге асырады;
қаржы полициясының ... ... ... ... ... ... және іске ... қызметін, алдын ала анықтауды және алдын ала тергеуді
жүзеге асырады, қаржы полициясы органдарының ... ... ... және ... ала ... ... талдайды,
республикадағы оперативті ахуалға болжам жасайды, қаржы ... ... ... ... ... бойынша шұғыл әрекет ету
шараларын қабылдайды.
Қазақстан Республикасының ... ... және ... қылмыстарға қарсы күрестің жай-күйі туралы тұрақты түрде ... ... ... ... ... ұсынылған қуынымдар
бойынша олардың тұратын жері ... ... ... ... ... жүргізуіне жатқызылған қылмыстық істер және әкімшілік құқық
бұзушылық ... ... ... мен ... ... ... ... полициясының органдары қызметінің көкейкесті бағыттары бойынша
ғылыми зерттеулер мен әзірлемелерді жүргізуді ... ... ... ... ... ... әрекет етеді және
өз өкілеттіктері шегінде экономикалық, қаржы және ... ... және ... бұзушылықтарға қарсы күрестің мәселелері бойынша
халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысады;
- қаржы ... ... ... ... жөніндегі
ұсыныстарды, қаржы полициясының органдары, оқу орындары және ведомствоға
бағынысты өзге де ... ... ... өзге де ... ... ... ... жөніндегі шараларды әзірлейді;
Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз ету
бойынша басқа да мемлекеттік ... ... ... етеді.
Бұрынғы Агенттіктің өз құзыреті шегінде Қазақстан ... ... ... ... ... бар ... [64, ... Қазақстан Республикасының Президентіне қаржы полициясының
органдарын, оқу ... және ... ... ... ... ... және ... сондай-ақ қаржы полициясы органдарынның
ұйымдық-штаттық, кадрлық және материалдық-техникалық нығайту мәселелері
бойынша ұсыныстар енгізуге;
2) ... ... ... ... ... және қаржы
полициясы органдарынның қызметіне қатысты өзге де мәселелер бойынша
нормативтік ... ... ... ... жедел-іздестіру қызметін, анықтауды және алдын ала тергеуді ... ... ... мен қылмыстық істер бойынша ... ... ... және өзге де ... ... сондай-ақ ұйымдардың басшылары мен басқа да ... жеке ... ... ... ... етуге, олардың
көшірмелерін түсіруге, түсіндірмелер алуға;
5) өндірістегі қылмыстық істер бойынша ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының қылмыстық-іс-жүргізу заңнамасына және
әкімшілік құқық бұзушылық туралы заңнамасына сәйкес құжаттарды, тауарларды,
заттарды немесе өзге де ... алып ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген тәртіппен тиісті
түрдегі уақытша ұстау изоляторларын, тергеу изоляторларын пайдалануға;
8) Қазақстан Республикасында ... ... ... ... және іске асыруға қатысуға;
9) әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы істерді хаттамаға түсіруге,
қарауға, әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... бұзушылықтар туралы заңнамасында көзделген
басқа да шаралар қолдануға;
10) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... мен ... ... ревизиялар, салық және басқа
да тексерістер, ... және баға беру ... ... ... ... полициясы органдарына жүктелген міндеттерді шешуді қамтамасыз
ететін ақпараттық жүйелерді құруға және ... ... ... ... тәртіппен әкімшілік құқық
бұзушылықтар туралы істер бойынша алдын ала ... ... ... ... ... ... Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен ғылыми-
зерттеу, оқу, баспа ... ... ... ... мен өзге де жолсыздықтар жасауға ықпал еткен себептер мен
жағдайларды жою ... жеке және ... ... ... үшін ... ... ... аумақтық қаржы полициясы органдарының, оқу орындарының және өзге де
ведомствоға бағынышты мекемелердің ... ... ... ... мәселені жария ету тұрғысында қорытынды жасай отырып, біз қаржы
полициясы органдарының ... ... ... ... экономикалық
қауіпсіздігін нығайтуға кәсіпкерлік ... ... ... ... ... мен ... қорғауға, сыбайлас жемқорлыққа,
экономикалық және қаржылық ... ... және ... ... ... ... тиімді күреске бағытталған деген тұжырымға
келеміз. Елдегі әлеуметтік-экономикалық қатынастардың ... ... ... ... мен ... ... ... Аталмыш органның
жұмысындағы оң нәтижелер мемлекеттік саясаттағы бағыттың дұрыстығын,
нормативтік-құқықтық ... ... ... ... бұл ... ... мақсаты – елдің экономикалық
қауіпсіздігін құқықтық қамтамасыз ету.
Алайда 2014 жылдың 18 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Экономикалық қылмысқа және ... ... ... ... ... ... ... оның орнына
жаңадан ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігінің сыбайлас ... ... ... бюросы және ҚР ҚМ Мемлекеттік кіріс комитеті ашылды.
2.2 Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз
ететін мемлекеттік органдардың құқықтық ... мен ... пен оның ... ... ... және ... ... салалары қамтиды. Тұтастай экономикалық, оның салалары ... ... ... ... ... істеуін қамтамасыз етумен
байланысты проблемаларды шешу, сыртқы саясатты жүзеге асыру, ... мен ... ... ... үшін жағдайлар жасау, елдің қорғаныс
қабілетін ұстап тұру және ... ... ... сондай-ақ басқа
да көптеген функциялар – осы алуан түрлі және алуан қырлы қызметтің мазмұны
осындай.
Ондағы орталық орындардың бірін ... ... мен ... ... ... ... мен бостандықтарын қорғау, мемлекеттік және
мемлекеттік емес ұйымдардың, ... ... ... мен ... ... ... және өзге де ... бұзушылықтарға қарсы
күрес жөніндегі міндеттерді орындау жатады. Бұл міндеттер – бірінші кезекте
мемлекет пен оның органдарының қызметі ... ҚР ... ... Атап ... ... ... ... билiктiң
бiрден-бiр бастауы – халық» және 1-бөлімнің 1-бабында: «оның ең қымбат
қазынасы – адам және ... ... ... мен ... деп ... Осы идея ... ... «Қазақстан Республикасында
Конституцияға сәйкес адам құқықтары мен бостандықтары танылады және оларға
кепiлдiк берiледi» деп көрсетілген. Өз мәні ... осы және ... ... ... ... ... ... нұсқалған қызметтерін
орындады талап етеді. Бір мезгілде азаматтар, әлбетте, барлық ... ... ... мен бостандықтарын қорғау, мемлекеттік органдардың
оларға жүктелген өкілеттіктерін орындауына белсенді ... қол ... ... тәртібін және заңдылықты қамтамасыз етумен осындай рөлді орындау
үшін ғана өмір ... ... ... ... ... аз шоғыры арнайы
айналысады. Оларды құқық тәртібін қорғау органдары деп ... ... ... ҚР ... басқа да заңнамалық және құқықтық ұйғарымдармен
белгіленген мемлекет пен ... ... ... мен ... ... өзге де тұлғалардың өмірі мен іс-әрекетінің
тәртібін қорғауға міндетті органдар болып ... ... ... ... ... жүзеге асыруға бағытталған:
оларға: ҚР Конституциясы нормаларын бұзуларды жою; азаматтық және қылмыстық
істерді әділ қарау және шешу; соттардың қалыпты жұмыс істеуі үшін ... ... ... ету ... ... заң бұзуларды анықтау
және жою; қылмыстарды ашу және оларды жасауға кінәлі ... ... ... ... ... үшін ... ... қылмыстық
жауапкершілікке тартылған адамдарға білікті заңгерлік көмек беру.
Барлық аталған қызметтердің бір-бірімен байланыстылығы және бірін бірі
толықтыратындығы да ... ... ... Бұл ... ... ... бақылау және әділ сот төрелігі маңызды орын алатынын ерекше
атап өту қажет. Оларды іске асыру өз мәні ... бұл ... сот ... ... ... ... ... білдіреді. Мемлекеттік биліктің бұл
тармағы құқықтық мемлекеттің басты қасиеті болуға тиіс ... ... ... ... ... қазақстандық мемлекеттіліктің таяу болашақтағы
қайта құрылуының негізгі мақсаттарының бірі ... ... ... өзін ... зайырлы, құқықтық және
әлеуметтiк мемлекет ретiнде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам
және ... ... ... мен ... ... ... [1, 4 ... халықаралық құқықтың жалпы мойындалған ұстанымдары мен
нормаларына сәйкес институционалдық және құқықтық ... ... ... ... ... асыру кезінде адамның ... мен ... және ... ... ... актілердің
қолданыстағыларын жетілдіру және жаңаларын қабылдау жолымен сот ... әрі ... ... етеді.
Сот төрелігі деп – құқық ... ... адам мен ... және ... емес ... ... ... барынша
құқықтары мен заңды мүдделерін жүзеге асыруға тікелей қатысы бар ... Оның ... іс ... ... ... да ... ... жүзеге асыру жүктелген. Мәселен, егер қылмыстық іс бойынша сот
төрелігінде істі құзырлы органдар ... ала, ... және ... сондай-ақ олар барлық қажетті айғақтарды анықтамаса, оның
қызметін жүзеге асырылуы ... ... ... ... да сот ... ... құқық қорғау қызметінің негізі деп атауға да болады.
Сот төрелігі ... ... ... және заңдарды орындау
мақсатымен соттар тарапынан процессуалдық ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік мәжбүр етудің елеулі
шараларын қолданып, заңды қолдану ... ... ... ... мемлекеттік қызметтің бір түрі ретінде анықталады деп тұжырымдайды.
Құқық қорғау қызметінің аталған функцияларын орындау үшін ... бар, олар ... ... ... ... деп ... кезеңде Қазақстан Республикасы қазақстандық ... ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Шешуші өзгерістер ел экономикасында да болды. ... ... ... ... іске ... ... қатынастарды реттеу
саласындағы мемлекеттің рөлін түбегейлі өзгертуді, экономикаға мемлекеттің
қатысуын қайта қарауды талап етті. Тиімді жеке ... ... ... ... тәртіпті, экономикалық қызметтің бірыңғай, тұрақты,
бұлжытпай ... ... ... ... ... ... тиімді
экономика жағдайларындағы ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Экономика саласындағы қайта өзгерістер, мемлекеттің нарықтық экономика
жағдайларындағы қоғамдық қатынастарды реттеудегі ... ... ... ... ... етті.
Сот реформасының тұжырымдамасы қабылданғаннан бері салыстырмалы ... ... өз ... ... мен ұйымдардың құқықтарын,
конституциялық құрылысты, Қазақстан Республикасының біртұтас экономикалық
және ... ... ... ... ... ... сот билігін
мемлекеттік биліктің дербес, тәуелсіз және ... ... ... ... ... шаралар қабылданған болатын.
Сот билігінің негізінде конституциялық қағидалардың болуы оған ерекше
маңыздылық пен салмақ береді. Тиісті ... ... ... ... түсіндіру тікелей көрінісін сот практикасында табуға,
өзінің теориялық бөлігінде процессуалдық ... және одан әрі ... ... ... үшін негіз қызметін атқаруға тиіс. Сот
билігінің біртұтас мемлекеттік ... ... ... орны және маңызы,
сот билігі субъектілерінің, оны жүзеге асыру түрлерінің мәселелері ... ... ... ... ... ... ... толықтырыла алады. Сот билігінің мәнімен байланысты барлық
сауалдарға ҚР заңнамасын талдау жолымен ғана жауап беру жеткіліксіз ... Кең ... ... ішінде шетелдік мемлекеттердің заңнамасын талдауға
негізделген теориялық-құқықтық материалды тарту қажет.
Алайда, халықаралық ... ... ... ... ғана ... ... ... құқық қорғау органдарының
қызметіне бірқатар өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... реттеу
туралы заң 2004 жылы 28 желтоқсанда қабылданған. Бұл заңда кәсіпорындар мен
азаматтар және азаматтардың өз ... ... және ... ... ... қаралу құқығы белгіленген. Алайда осы тұста
Халықаралық коммерциялық арбитражбен аралық соттың арасында негізгі ... – сот тек ... ... мен ... ... кәсіпорындар
арасындағы келіспеушіліктерді қарайды. Ал, арбитраж негізінен ... ... мен ... ... заңды тұлғалардың арасындағы
кемшіліктерді қарайды. Яғни ... ... ... Тек ... бойынша ғана емес келіспеушіліктерді қарау жағынан да көптеген
өзгерістер бар. Арбитраждықтарға ... ... ... ... бар істерді де қарай алмаймыз. Яғни ... ... заң ... ... [69, 50 ... ... Республикасындағы мемлекеттік биліктің әрі бірыңғай, әрі
тұтастығы ... ... мен ... контексінде оның
біртұтастығын қызметтік бөлінуін білдіреді.
Осы тезисті тереңдете отырып, А.К.Котовтың пікірінше, ... ... ... ... әрі ... ... тармақтары жоғары, әрқайсысы мемлекет қызмет ... ... ... деп ... ... та ... биліктің
тармақтары әрқайсысы толық билікке ие емес ... ... ... олар бір ... ... ... және бір ... алмастыруға тиіс
еместігін ажыратты. Мемлекеттік ... үш ... ... бір-бірін
толықтыра отырып, тежемелік ... ... ... ... теңестіреді. Яғни олардың тұтастай үйлесімді дамуына қызмет
етеді [70, 137 б.].
Сот ... ... ... ... мемлекеттік
билік жүйесіндегі дербес тармақ ретінде тікелей ... есте ... ... оның ... мәртебесін айқындайды.
Сот билігін біртұтас мемлекеттік биліктің ажырамас ... ... заң ... тану сот ... ... ... құқықтық
қатынастардың субъектілерін белгілеу үшін негіздемелер береді.
ҚР Конституциясы бойынша сот билігін іске асыратын субъектілер ретінде
Жоғарғы сот, ... заң ... ... белгіленген. ҚР заңнамасы
бойынша конституциялық соттар қарастырылмаған.
Сот билігінің мәнісі туралы айта келіп, ... «Сот ... ... ... да ... жүзеге асыратын өктем қатынастарға
тікелей бағытталмаған. Сот жүйесін ... ... ... ретінде
азаматтық, қылмыстық, әкімшілік және басқа да құқық салаларында туындайтын
қатынастарды айтамыз. Сондай-ақ сот ... ... ... ... заңды тұлғалардың іс-қимылдарына және олардың ... Сот ... ... ... ... ... билікті
құқықтық шектеуге өз үлесін қосады» деп жазады [71, 407 б.].
ҚР ... ... ... ... құрылымында
Конституциялық кеңес қарастырылған (VI ... оның ... ... ... ... ... ... асырылуын
талап ететін себептерінің бірі ретінде биліктің бөліну ұстанымын ... өте ... [72, 77 ... ... ... ... субъектілер шеңберін белгілеу оны жүзеге
асырудың түрлері мен шектері туралы ... ... ... ... ... ... заң ... соттарды сот билігінің
субъектілері ретінде тану сот ... ... ... және қылмыстық
сот ісін жүргізу түрлерінде, сондай-ақ заңмен көзделген өзге де түрлерде
жүзеге асырылатынын білдіреді.
Сот билігін ... ... ... ... тәуелді түрлері мен
шектерінен басқа сот ... мәні мен ... ... ... шешу тұр. Сот билігін іске асыру шектерінде қол жеткізілетін ... ... ... мен ... ... біздіңше, аталмыш тармақтың
біртұтас мемлекеттік биліктің өзге де ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік береді.
Сот билігін жүзеге асыру жөніндегі қызметке берілетін ... ... өз ... ... ... Яғни ... дәстүрлі көзқарастардан
туындайтын мәселелердің барлық жиынтығын шешуге байланысты мәселе толығымен
қамтамасыз етілмеген. Сондықтан ... ... ... сот ... үшін оның қызметіне нұқсансыз басқа билік
тармақтарының өзара әрекет етуіне мүмкіндік берер еді.
ҚР ... ... ... ... ... жалпы
құрылымын көрсететін нормаларда «сот билігі» ұғымын заңнамалық ... ҚР ... сот ... саласындағы қатынастарды тікелей
реттейтін тараулар (бөлімдер) ... ... ... ... ... тиісті бөлім (VII) «Соттар және сот төрелігі» деп аталады
және одан әрі – «сот билігі» ұғымы ... ... ... ... 76 баптары).
Нормативтік құқықтық актіні жобалаудың процестері мен нәтижелеріне
ықпал ететін басты идеялар мен өзге де ... ... ... ... ... ... ережені ... ... ... ... ... ... ... жатпайтындығы белгілі, олардың болуы құқық нормаларын ұғынуда,
түсіндіруде және қолдануда әркелкілікке апарып соғады. ... да ... ... ... көрініс тапқан бөлімдерінде «Сот билігі» атауының
сақталуы барынша дұрыс болып табылады.
Сонымен мазмұндалғандар келесі тұжырымдарды қисынға келтіруге мүмкіндік
береді:
1) сот ... ... ... ... ... ... орнықтыру – Қазақстан Республикасы аумағында жұмыс істейтін
сот ... ... ... ... болып табылады.
2) сот билігінің өз ерекшеліктері бар, олар аталмыш ... шын ... ... ... бере ... сот ... ... асыратын субъектілер шеңберін Конституция
белгілейді, оны жосықсыз кеңейтуге ... ... ... ... құрылған Конституциялық кеңес ерекше орын алады. Оның сот
билігіне қатысты маңызы әлі ақырына ... ... ... ... ... өз қызметтерін үйлесімді, өзара әрекет үстінде
жүзеге асыруға тиіс, ... ... ... ... ... сот ... ... азаматтар мен ұйымдардың құқықтарын,
бостандықтары мен заңды мүдделерiн ... ... ... өзге де ... құқықтық актiлерiнiң,
халықаралық шарттарының орындалуын қамтамасыз етудi мақсат етiп қояды» [1,
30 б.]. Бұл ... сот ... ... ... өзге де ... негізінде туындайтын барлық істер мен дауларға таралады, соттардың
қаулылары Республиканың барлық аумағында міндетті заңды күшке ие ... ... сот ... ... ... ... баптарында
соттардың мәнін және олардың заңдық табиғатын бекітті. Бұл ... ... ең ... мәні – ... ... бір ... атап айтқанда –
дербес сот ... ... ... болып табылады [73, 79 б.].
Қазан төңкерісіне дейінгі ғалым С.В. Позвышев: «Сот билігі мемлекеттік
биліктің тармағы, оны әкімшілік немесе заң ... ... жоқ ... ... ... ... ол заңды жүзеге асыруға, құқықтың өмірдегі
үстемдігін бекітуге, озбырлықпен және ... ... деп ... ... мен М.А. ... ... ... сот билігі – бұл
«мемлекеттік ... ... орын ... ... ... іске ... ... ықпал етудің оларға тән мүмкіндіктері мен қабілеттері
және арнаулы үдерістер». Олар ... оның екі ... ... ... 1) ... ... ... құрылған мемлекеттік органдар арқылы
ғана ... ... 2) осы ... ... ... ... ғана ... мен қабілеттердің болуы [74, 367 б.].
Тек заңға ғана бағынумен үйлестірілген тәуелсіздік судьяның әлеуметтік
кемелділігінің жоғары деңгейін ... ... ... ... ... бір ... ... талап етеді. Заңмен
жастық өлшем 25 жас деп белгіленген.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев жыл сайынғы ... ... сот ... ел ... ... ... ... екенін, сондай-ақ оның негізгі екі бағытын атап көрсетті. Біріншіден,
нақты сот төрелігіне қолжетімділікке жол аша отырып, ... ... ... ... ... ... бір сенімді құралы ретінде сенуі тиіс.
Екіншіден, тек сот қана ... және орта ... үшін ірі ... адал ... ... ... қол жеткізуге болатын
орын болуға ... ... ... ... және орта бизнестің даму
қарқындарын шұғыл бәсеңдетеді [75, 1 б.]. Яғни ... ... ... ... ... жемқорлық үшін жағдай жасауға мүмкіндік бермей, орта және
шағын кәсіпкерлерді бақылау мен ... ... ... ... бір бөлігі жергілікті жерлерде шешілуіне қол жеткізу
қажеттігін айқындады.
Сот билігі органдары жүйесінде экономикалық соттар ... орын ... ... ... сот ... іске ... барынша пәрменді шара
болды. Экономикалық соттар сот билігінің тек өздеріне ғана тән құзыреті бар
дердес тармағын құрды, оның ... ... және өзге де ... жүзеге асырумен байланысты экономикалық даулар мен басқа да
істерді шешумен белгіленеді.
Экономика саласы – ... ... ... ... Оның осы ... ... қатынастардың сипатымен негізделетін өзіндік құқықтық
реттеуі бар. Осы саладағы сот төрелігін ... ... ... құқықтарын қорғау үшін және кәсіпкерлік қызметте ... ... ету ... ... ... ... бар
дербес соттар – экономикалық соттардың құрылуы заман талабына сәйкес ... ... ... ... ... ... ерекше рөл
атқарады, олардың маңыздылығы мен жауапкершілігі едәуір ... ... ... ... сот төрелігі келісім шарт қатынастарын
реттеуге, әкімшілік озбырлықтың жолын кесуге, банкроттық үрдісін өркениетті
жолмен ... ... жеке ... ... ... ... дауларды
шешуге, төлемсіздіктерге байланысты келісім-шарт жанжалдарынан жол табуға
мүмкіндік береді.
Бұл ретте экономикалық соттар азаматтық құқық қатынастарынан ... ... шешу ... ... болып қана табылмайды, олар іс
жүзінде әкімшілік соттарға айналды, өйткені әкімшілік құқық ... ... ... ... ... Оларға салық органдары мен
банктер, басқару (кеден, монополияға қарсы, валюталық бақылу және ... мен ... ... ... ... ... тура келеді.
Экономикалық соттар экономикалық проблемалардың қалыптасу кезеңінде
олардың қызметін реттейтін заңнаманы ... ... мен ... ... ... ... соттар туралы заңнаманы
дамытудың барынша маңызды ... ... ... ... ... көрінеді. Сот рәсімдері экономиканың дамуынан және ... ... ... қоюға тиіс емес. Бұл бүгінгі ... ... ... сот ... ... ... етуге
тиіс, оған кедергілердің бірі ведомствоға ... ... ... ... Ведомствоға қарастылық, процессуалдық құқық
институты болып табыла отырып, тікелей, сот құзыретінің ... ... ... ... ... белгілеуге сотқа қол жеткізу құқығын іске ... ... ... ... ... ... ... ету кезінде
тиісті сотты таңдау тәуелді, бұл Қазақстан Республикасында сот билігінің үш
тармағы өмір ... және ... ... заң ... ... түрлі
соттардың болуы жағдайында ерекше маңызға ие болады. Бұл ... ... сот ... өзіндік нысандарында жүзеге асырылатын, алайда
азаматтар мен ... ... мен ... мүдделерін сот қорғауының
ортақ мақсатын көздейтін сот төрелігі органдары болып ... Осы ... ... Республикасының сот жүйесінің бірлігін қамтамасыз ете
отырып, көп жағдайда сот құзыретін ... ... және ... ... ... анықталады [76, 23 б.].
Құзырет ұғымы сот құрылымы заңында және процессуалдық кодексте, сондай-
ақ халықаралық ... ... ... заң ... ... үшін
пайдаланылатын терминологияны біріздендіруге мүмкіндік береді.
Соттардың сот төрелігін жүзеге асыру үшін қажетті өз ... ... ... ... ... ... пен ... қалыптастыруға
және сот билігінің беделін арттыруға өз үлесін қосады.
Экономикалық процессуалдық заңнаманы реформалаудың нұсқалған ... ... және ... болып табылады, өйткені олар сот төрелігіне
қолжетімділікті қамтамасыз етумен, сот ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы сот билігінің мынандай жаңа
институтын, Алматы қаласында ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Алматы қаласындағы мамандандырылған қаржы соты Қазақстан Республикасы
Президентінің 2006 жылғы 17 тамыздағы № 158 Жарлығына сәйкес ... ... 2006 ... 13 ... № 214 ... ... мен ... тағайындалды. Осы күннен бастап бұрынғы кеңестік кеңістікте
алғаш рет сот органы өз ... ... Бұл ... ТМД ... ... қағаздар нарығын дамытуда және банк секторында ғана емес,
сонымен бірге сот ... ... да ... ... болып
табылатынын тағы бір мәрте дәлелдейді.
Мамандандырылған қаржы сотының ... және ... ... ... ... ... ... бәсекеге барынша
қабілетті 50 елдің қатарына кіру ... ... ... ... іске ... ... қаласын республикада ғана емес,
сонымен бірге ... ... ... да ірі ... ... және іскерлік
орталығы ретінде дамыту міндеттелген.
Қаржы соты – сот ... ... ... Ол ... ... аумағында Алматы аймақтық қаржы орталығына (ААҚО) қатысушылар ... да ... ... ... ... ... экономикалық мәселелер
мен азаматтық-құқықтық дауларды шешуге бағытталған. Қаржы соты Қазақстан
Республикасының сот жүйесіндегі ... бір ... ... ... ... оған ... ... бірінші сатыда ғана қарайтын
облыстық сот мәртебесінің бекітілуі болып табылады. Шағымдалған ... ... ... апелляциялық және қадағалай қарау Қазақстан
Республикасы ... ... ... ... ... Бұл ... шешу мерзімін мейлінше қысқарту үшін, сондай-ақ басы
артық сот сатыларын болдырмау үшін жасалған. ... ... ... және ... ... кірмейді.
Алматы қаласындағы мамандандырылған қаржы сотының тағы бір ерекшелігі
оның көптілділігі болып табылады. Отандық сот ... ... ... істі мемлекеттік және орыс тілдерінде ғана емес, сонымен бірге ағылшын
тілінде де жүргізу ... ... ... бекітілді. Енді сотқа
шетелдік компаниялардың өкілдері, сот жүргізу тілін таңдауда ... ... ... ... Сол себепті судьялар, сондай-ақ ... ... ... ... ... меңгерген, жоғары маманданған
заңгерлер қатарынан түзілген.
Алматы қаласындағы мамандандырылған қаржы ... ... ... ... ... ... Өйткені бұлар,
бәрінен бұрын, әр деңгейдегі ... ... сот ... ... ... оның сот ... апелляциялық және қадағалай қарау
тәртібімен, бәрінен бұрын, облыстық және оған ... ... ... ...... ... Жоғарғы сотында қаралады.
Мамандандырылған қаржы ... ... сот ... бар, және ... жоғары тұрған саты, жоғарыда атап көрсетілгендей, тек ... ... ... Тағы бір ... ... – республиканың бүкіл
аумағындағы кез келген ... дау ... ... ... ... ... сот істі өз облысының (Астана және Алматы
қалаларының) шектерінде қарайды.
Мұндай даулар ... ... ... ... ... тиіс,
өйткені ААҚО ҚРА – ал бұл Қазақстан Республикасы Президентіне тікелей ... ...... ... ... ... ... істер нақ осы сотта қаралады.
Бұдан әрі, мамандандырылған қаржы сотының қарауына ... ... ... ... тек шаруашылық жүргізуші субъектілер – заңды тұлғалар
мен заңды тұлға құрмайтын жеке кәсіпкерлер ғана ... ... ... ... да көріне алады, яғни бұл соттың қарауына кез келген азаматтық
істер, соның ішінде еңбек дауларымен, жеке ... ... жеке ... ... ... ... туралы қуынымдармен, жер дауларымен және т.б.
байланысты ... ... ... ... ... дауға қатысушылардың
бірінің құқықтық мәртебесі, даугер немесе жауапкер – қай сапада көрінуіне
тәуелсіз, – ең бастысы ААҚО ... ... сот ... ... ... табылады.
Мамандандырылған қаржы соты қаржы соты туралы ереже әзірледі, ол
республиканың барлық соттарына, сондай-ақ ААҚО ҚРА ...... ... жолданды. Бұл ережеде соттың мақсаттары мен
міндеттері, істердің сот қарауына жататындығы, сот ... ... ... ... Алматы аймақтық қаржы орталығының ... ... ... ... ... ... құру – қор нарығының барынша
тез қарқындармен ... ... ... ... қор
нарығына сенімін арттырудың кепілі болып табылатындығын дәлелдеді.
Мамандандырылған қаржы ... ... ... ... ... ... ... брокерлік және дилерлік ұйымдар
төрағаларының қатысуымен өткен жұмыс топтарының ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілер қызметіне және азаматтық
процессуалдық құқыққа қатысты қолданыстағы заңнамалық ... ... ... ... ... заң жобаларын әзірледі. Атап ... ... ... қор ... ... емес ... ұйымға қайта ұйымдастыру туралы мәселе жоғары деңгейде ... бұл ... қор ... ... ... мен ойыншыларын көптеп
тартуға мүмкіндік берер еді. АПК 28-бабының ... ... ... ... ... ... ... біршама тиянақсыз және
әрқилы оқылады. Сондықтан бұл тізбені ААҚО ... ... ... ... ... да қор нарықтарында қаржы құралдарымен жасалған мәмілелермен
тұтастай немесе ішінара байланысты барлық дауларды ... ... ... беру ... ... ... ұсыныс енгізілді.
Мамандандырылған қаржы соты шетелдік коммерциялық соттардың тәжірибесін
зерделеп, Жоғарғы сотқа процессуалдық заңнаманы одан әрі дамыту ... ... ... тараптарды әдейі жалған даугерлік талап немесе оны
қайтарып алу, сондай-ақ сотта әдейі ... ... ... үшін
қылмыстық жауапкершілікті ескерту туралы өз ұсыныстарын жолдады.
Жоғарғы сот басшылығының ... соты ... ... ... ... сот ... ... тиімді байланыстарының
кеңеюіне орасан зор көңіл бөлетінін атап өту ... Тек ... жылы ... сотының судьялары Ұлыбританияның ... ... ... ... және адмиралтейство сотында, ... ... ... ... ... ... сотында тиісті
қажетті мамандыққа сәйкес тағылымдамадан өтіп, жұмысты ұйымдастыруды
зерделеді. Биылғы ... ... ... осындай тағылымдамалары Дубайдың
қаржы сотында (БАӘ), Германияның және басқа да мемлекеттердің коммерциялық
соттарында жоспарланған. Нәтижесінде біздің ... ... осы ... ұйымдастыруын және іс жүргізуін зерделеу қаржы сотының судьяларына
өз қызметін ұдайы ... ... ... ... ... ... мамандануды тереңдету мәселелері бойынша ұсыныстарды
Жоғарғы сотқа енгізуге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының 2000 жылғы 25 ... «Сот ... ... ... ... № 132 ... заңы сот жүйесінің
беделін одан әрі арттыруға, сот билігі тармағын ... ... ... және тұтастай қоғамның жан-жақты құрметтеуіне өз үлесін
қосады. Біздің пікірімізше, халықаралық ... ... сот ... шешу ... одан әрі ... осы мамандануды
мамандандырылған апелляциялық саты деңгейінде аяқтау оң рөл атқарар еді.
Алматы ... ... ... ... ... ... осы сот
сатысын Қазақстан Республикасының қаржы-экономикалық соты деп ... ... ... ... сотты осылайша қайта ұйымдастыруға барлық
алғышарттар бар. Біріншіден: ... ... ... және ... қаржы соты азаматтық істердің біртекті
санаттарын шешеді, екіншіден: қолданыстағы «Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... заң ... қаржы
соты облыстық соттарға теңестірілген, және осы сотқа апелляциялық саты
өкілеттіктерін беру заңға қайшы келмейді. ... ... ... ... өмір ... үлгісі қазірдің өзінде бар: бұл
гарнизондардың барлық әскери соттарының сот ... ... ... ҚР
Әскери соты. Аталмыш соттың әрекет етуі қалыптасқан сот тәжірибесімен
анықталған. Мамандандырылған ... саты ... ... ... жүзеге асырылатын біздің республикамыздан өзгешелігі,
көптеген басқа елдердің сот жүйелері сот органдарының «вертикаль бойынша»
өмір сүріп жатқан ... ... ... яғни ... ... соттардың шешімдеріне шағымдарды қарау жөніндегі мамандандырылған
жоғары тұрған саты бар. Шет елдер: Германия, Ұлыбритания, Испания, Ресей,
Қырғызстан, ... ... ... талдау – осындай маманданудың сот
төрелігінің сапасын жақсарту ... да, осы ... ... ... ... ... бойынша да көптеген факторлармен негіздейді. Осыған
байланысты ... ... да сот ... ... ... ... ... болар еді. Осындай жүйені ... ... ... ... бірқатар болашақта оң нәтижеге жетуге болатынын
білдіреді. Олардың ... ... ... ... анықталады.
Біріншіден, экономикалық және қаржы дауларын қарауға мамандандырылған
соттардың бірыңғай жүйесі құрылады.
Екіншіден, бұл бүкіл ел көлемінде бірыңғай сот ... ... ... бұл ... ... тәсілдерін жетілдіруге қолғабыс
ететін болады, өйткені судьяларды даулардың нақты ... ... ... мамандануға мүмкіндік береді. Мысалы, Лондонның коммерциялық
сотындағы сияқты, онда судьялар құқықтың қайсыбір саласына маманданады ... және ... ... ... ... қайсыбір сөзбұйдаға салмай,
істерді қарау мерзімін қысқартуға жол ашады, өйткені ... ... ... ғана ... ... бұл ... сапалы және шұғыл шеше алады.
Төртіншіден, бүкіл республика ... ... сот ... сот ... ... ала ... негіз болады, яғни заңды
тұлғалардың, жеке ... өзі ... ... ... ... болжай
алады және мәмілелер жасаған кезде құқық нормаларының да ... ... ... Оның үстіне, егер Қазақстанның бағалы қағаздар
нарығының қалыпты ... және ... қол ... ... ал бұл қазақстандық субъектілер үшін ғана емес, сонымен бірге
басқа елдерден келген өкілдер мен ... үшін де ... осы ... ... ... тиіс. Сенім, егер бағалы қағаздар нарығының
нақ арнаулы құқықтық қатынастарына, ... ... ... кәсіби және тәуелсіз сот болса ғана, бола алады.
Бесіншіден, біздің заманымыздың көкейкесті ...... ... шешуге қадам жасалады, ... ... ... ... атқарушы билік органдарының ықпалынан ... кез ... ... ықпал етуден де біржола құтылатын болады.
Тұтастай атап өту керек, ... ... ... ... ... ... ... және қадағалай қарау
сатысында заңды бірыңғай қолданудан түсетін экономикалық пайда халықаралық
экономикалық ... біз ... ... ... ... құру және оның
жұмыс істеуі ... ... ... шығындарды ақтауға тиіс.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы сот ... ... ... ... ... сай ... деп ... болады. Бұл
өзгерістер біздің еліміздің сот ... ... ... стандарттарға
жақындату мақсатында жүргізіліп ... ... ... ... ... Республикасы сот жүйесінің дамуы» мақсатты бағдарламасы
Қазақстан Республикасының сот ... ... ... ... негізделген жаңа міндеттерді шешуге міндеттелгенін атап өткіміз
келеді. Сот жүйесін жетілдіруге бағытталған ... ... ... Республикасындағы экономикалық қатынастарды дамытуға оң ... ... сот ... ... ... және айқындығын
қамтамасыз ету, қоғамның сот ... және ... ... ... арттыру, судьялардың тәуелсіздігін қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... сондай-ақ сот төрелігін
жүзеге асыру үшін жағдайлар жасау проблемаларын кешенді шешуді көздейді.
Сот жүйесінің әдеттегі жабықтығы соттардың мақсатты саясатының ... ... ... ... ... үшін ашық болуға ұмтылады.
Проблема сот төрелігінің айқындығын ... ету ... атап ... ... ... ... сот шешімдерінің мәтіндерін) Интернет
желісінде ... ... ... ... сот отырыстарының
залдарына еркін ... ... ету үшін ... ... ... талап
ететіндігінде.
Нарықтық қатынастарға көшу жағдайларында ... ... ... ... ... ... ... айқындалды, ол қоғамдық
қатынастардың барлық субъектілерінің ... ... ... ... ... кез ... ... бұзушылықтарға қарсы бірізді
және шешуші күресті, яғни заңдылықты жан-жақты нығайтуды көздейді. ... ... ... ... ... ... және
шаруашылық басқару мен бақылау ведомстволарының және өзге де органдарының,
бағыныстылығына қарамастан кәсіпорындардың, ... ... ... ... ... мен қозғалыстардың, лауазымды тұлғалар
мен азаматтардың заңнамалық нормаларды дәл және ... ... ... ... ... ... рөлі ... түрде
ұлғаяды.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 83-бабының ... ... ... ... Республиканың аумағында
заңдардың, Қазақстан Республикасының Президенті жарлықтарының және өзге де
нормативтік-құқықтық актілердің ... әрі ... ... ... ... ... мен тергеудің, әкімшілік және орындаушылық іс
жүргізудің заңдылығын жоғары қадағалауды жүзеге ... ... ... ... анықтау мен жою жөнінде шаралар ... ... ... мен ... қайшы келетін заңдар мен басқа да
құқықтық актілерге наразылық білдіреді. Прокуратура сотта мемлекет ... ... ... белгіленген жағдайда, тәртіпте және шекте
қылмыстық ... ... ... .
Прокуратура – заңдылықты бұзушылықты жоюға, ведомстволық ... ... ... ... ... ... ... құқықтың барлық субъектілерінің Конституцияны, заңдар мен өзге
де нормативтік құқықтық актілерді дәл және ... ... ... міндеттелген бірден бір мемлекеттік орган деп дәлелдейді. Бұл ... жеке ... ... мен бостандықтарын бұзатын шешімдер қабылдайтын
соттардың қателерін жоюға тиіс орган ... ... сая ... ... ... деп заңдарды бұзушылықтарды
анықтау және мезгілінде жою, кінәлілерді заңмен ... ... ... ... және ... ... ... дәл және
біркелкі қолдануын қамтамасыз ету жөнінде арнаулы ... ... ... – прокурорлардың мемлекет атынан жүзеге асыратын
қызметі деп түсінуге ... [77, 248-260 ... ... деп заңдарды бұзушылықтарды мезгілінде анықтау
және оларды бұзушылықтарды жоюға шаралар ... ... ... ... ... дәл және біркелкі қолданылуын
қамтамасыз ету жөнінде арнаулы уәкілетті етілген лауазымды тұлғалардың –
прокурорлардың ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың іс-әрекеттерінің
заңдылығын қарау және ... ... ... ... заңсыз іс-
әрекеттерінің жолын кесу ретінде анықтайды.
Алайда, қадағалауды тек қарау деп түсінбеген жөн. Егер ... ... ... ... ... ... туралы бірқатар
заңнамалық актілерде болғанындай, прокуратура сияқты қадағалау органының
өкілеттіктерін ... үшін ... енді ... ... Прокурор қадағалауы, «бақылау, тексеру» – бұл оның ... гөрі ... ... ... мен ... ... бостандықтары мен заңды мүдделерінің
сақталуын прокурорлық қадағалау – бұл адам мен ... ... ... ... ... ... ... нысанындағы
ұйымдардың, қоғамдық бірлестіктердің, лауазымды тұлғалар мен азаматтардың
қызметінде, сондай-ақ шұғыл-іздестіру қызметін жүзеге асыру кезінде, ... ... ала ... ... ... және ... ... сот актілерінде және қылмыстар жасауда ... ... ... ... ... ... ... шаралар
қабылдауда және жеке тұлғаның бұзылған құқықтарын қалпына келтіруде оларды
іске асырудың кепілдіктері мен ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарға тәуелсіз және ... ғана есеп ... ... ... ... қызметі [78, 21 б.] деп тұжырымдады.
ҚР Президентінің 1995 жылғы 21 желтоқсандағы «Прокуратура туралы» №
2709 ... ... ... ... ... атты 5-тарауының 30, 31,
32, 33-баптарында істерді сотта ... ... ... ... ... прокуратураның міндеттері заңмен нақты белгіленген.
Қадағалау ерекшеліктерінің бірі жоғары ... ... ... ... сот ... сот қадағалауымен қатар және бір мезгілде жүзеге
асырылатындығына саяды.
Прокурор судьялардың тәуелсіздігі және олардың тек ... ғана ... ... ... отырып, сот төрелігінің мақсатын және ... ... ... қолғабыс етеді. Қадағалауды жүзеге асыра отырып,
прокурор қылмыс жағдаяттарын жан-жақты, толық, объективті және ... ... ... бір ... ... және ... ... шығаруына,
оның орындалуға мезгілінде жіберілуіне ... ... ... ... ... ... үшін ... тиісті өкілеттіктер берілген. Ол
соттың ... ... ... істерді барлық сатыларда талқылауына
қатысады, істерді қарау кезінде туындайтын мәселелер ... ... ... ... ... мемлекеттік айыптауды сот алдында қолдайды,
ал негіздемелер болған кезде айыптаудан бас тартады, ... ... ... ... ... мен ... наразылық
білдіреді, сот шешімдерінің, үкімдерінің, анықтамалары мен қаулыларының
орындауға жіберілуінің заңдылығын тексереді, сот орындаушысының ... ... ... ... ... өз құзыреті шегінде солар
бойынша ... ... ... ... қаулылары заңды күшіне
енген кез келген істі немесе істер санатын талап теуге хақылы.
Істерді бірінші сатыдағы соттың ... ... ... өзіндік
ерекшелігімен айрықшаланады, өйткені ол заңдылықты қадағалаумен ... ... ... ... қызметін атқарады. ҚР Бас
прокурорының бұйрықтарында қаралуына прокурорлар қатысуға міндетті істердің
санаттары ... ... ... ... мерзімдерде істер бойынша
үкімдердің заңдылығы мен негізділігін ... оның ... ... ... ... қайтару туралы анықтамалардың ... ... ... ... ... ... арттыруға
шаралар қабылдауға, екінші ... ... ... шағымдардың
дәлелдерін ескере отырып, әдетте барлық істер бойынша ... ... ... ... шешу ... сот талқылауында прокурор өзінің
қатысуымен сотқа қылмыстың барлық жағдаяттарын терең және ... ... ... ... ... ... ... баға
беруге және әділ, заңға негізделген жаза белгілеуге көмектеседі.
Прокурордың қадағалауы соттың қылмыстық істің мәнісі ... ... ... ... және негізсіз шешімдерге, үкімдерге,
анықтамаларға және ... ... және жеке ... ... ... мен оның орынбасарына, олардың істі бірінші сатыдағы
талқылауға қатысуы ... ... ... ... ... мен бөлімдер прокурорлары қаралуына өздері ... ... ғана ... ... алады. ҚР Жоғарғы сотына сот ісі бойынша
наразылық білдіру құқығы ҚР Бас ... ... ... екінші
сатыдағы сот отырысына қатысып, онда наразылықты қолдайды ... ... ... ... шағымы бойынша қорытынды
береді. Соттың шешіміне, үкіміне, анықтамасына және қаулысына наразылықты
оны соттың қарауы басталғанға ... ... ... ... ... ... ... қайтарып ала алады.
Заңның көпе көрінеу бұзылғандығы туралы куәландыратын деректер болған
кезде, ... ... істі ... ... бір ... ... ... енген
үкімнің, анықтаманың, қаулының орындалуын оларға наразылық білдірілгенге
дейінгі үш ... ... ... ... құқылы (ҚР ҚПК 365-бабы).
Прокуратура органдары қызметінің басым бағыттарын ескере отырып ҚР Бас
прокуратурасы ... ... ... туралы» ҚР Заңының
жаңа жобасын, сонымен бірге «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... да ... олар прокуратураның
мемлекеттік органдар жүйесіндегі орны мен рөлін, елдің ... ... ету ... ... қолданылуын жоғарғы
мемлекеттік қадағалаудың негізгі ұстанымдарын, мақсаттарын, міндеттері мен
басым бағыттарын белгілеуге міндеттелген [79, 29-30 б.].
Заңдардың ... ... ... ... заңдылық
бұзушылықтарды анықтайды және оларды жоюға бағытталған шаралар қабылдайды.
Бұл шаралар қоғамда туындайтын ... ... ... ... ... ... ... қозғаудан, бұзылған құқықтарды қалпына ... ... ... ... ... ... бойынша прокурорлар қызметтің келесі түрлерін жүзеге асырады:
жалпы қадағалау, яғни әралуан құрылымдардың заңдарды орындауын, сондай-
ақ олар шығаратын ... ... ... ... қадағалау;
өкілетті және атқарушы органдардың, жергілікті ... ... ... ... органдарының, бақылау органдарының, олардың
лауазымды тұлғаларының, сондай-ақ коммерциялық және ... ... ... органдарының және басшыларының адам мен азаматтың
құқықтары мен бостандықтарын сақтауын қадағалау;
шұғыл-іздестіру қызметін, алдын ала ... және ... ала ... ... ... заңдарды сақтауын қадағалау;
жазаны атқаратын және сот белгілеген мәжбүрлеу сипатындағы ... ... мен ... ... ... мен
тұтқындалғандарды қамауда ұстау орындары әкімшіліктерінің заңдарды сақтауын
қадағалау;
қылмыстық-процессуалдық заңнамамен ... ... ... ... ... органдарының қылмысқа қарсы күрес жөніндегі қызметін
үйлестіру.
Бұрынғы КСРО-ның бірқатар ... ... ... ... ... ... сот билігі субъектілеріне
жатқызуға мүмкіндік беретін қағиданы бекіткенін атап өтуге болады.
Прокуратураның мәні, шешетін міндеттері мен ... ... ... заң ... не сот ... ... мүмкіндік бермейді. Сонымен
қатар прокуратура заңның үстемдігін, ... ... мен ... мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарының қорғалуын, сондай-ақ
қоғам мен ... ... ... ... ... ... билікті іске асырудың аса маңызды тетіктерінің бірі болып
табылады [80, 23 б.].
ҚР ... ... ... ... ғана есеп ... ... жарлықтарының және өзге де нормативтік актілердің дәл ... ... ... қадағалауды жүзеге асыра отырып, прокуратура
биліктердің бөлінуін және олардың арасындағы ... ... ... ... ... мен ... салмақтардың» бірі
болып табылады
Өз өкілеттіктерін Республика Конституциясы мен ... ... іске ... ... ... құқықтық әдістермен мемлекет
басшысының биліктің барлық тармақтары қызметіне бақылау ... ... ҚР ... ... мен ... ... сот билігіне арналған тарауында орналастырылғанына
қарамастан, прокурорлар оны аталмыш билікті ... ... ... ... ... орны ... ... сот
билігінен тыс деп есептейді. Биліктің ... ... ... ... ... органның солардың қайсыбіріне тиесілігін жоққа
шығаратындығы айдан айқын.
Осы мәселе бойынша ... ... бір ... ... ... белгілі
ғалым, профессор Ө. Қопабаев: «Билік тармақтарының ... ... ... ... ... ... дәл және ... қолданылуына
жоғарғы қадағалауды жүзеге асырады» деп атап көрсетті [81, 44 б.]. Көптеген
мемлекеттердің ... ... бас ... не ... ... не ... мүшесі, не болмаса (Қазақстандағыдай) заң нормаларының сақталуын
қадағалайтын, мемлекет басшысына бағынатын және есеп ... ... ... ... ... деп ... В. Вороновқа маңызды
пікір тиесілі.
Прокуратура жүзеге асыратын заңдылықты қадағалау болмайынша, ... ... ... ... сот ... де ... емес ... жоққа шығаруға болмайды.
Біз В. Бессарабовтың, М. Ваисовтың, Ч. ... және өзге ... ... мемлекеттік билік тармақтарының бірінің ... ... ... ... және ... қосарлауға
талпыныстар кезінде сот билігі ... ... мен ... жоғалтқанынша, сот билігінің соншалықты ... ... ... қолдаймыз.
Қазақстан Республикасы мемлекеттік органдарының жүйесінде жұмыс
істейтін прокуратура органдары – ... ... ... ... Д.О. Құсайынов пайымдағандай: «Мұндай органдардың ... ... ... ... ... ... тыс ... бұл
органдардың екінші кезектегі екендігінің белгісі емес. Олар мемлекеттік
органдар ... ... ... рөл ... ... мемлекеттік
басқару және мемлекеттік тетіктің тұтастай өмір сүруі мүмкін емес. Бұл
органдар билік ... ... ... және бұл ... ... өзі ... ... тыс» тұрған органдарсыз жұмыс істесе,
билік тармақтарының қызметі толыққанды және ... бола ... ... тыс» ... ... қызметінің бүкіл мәні ... ... ... ... қатынасымен анықталады [82, 21 б.].
Әрине, прокуратураның қызметі қоғам өмірінің барлық салаларына таралса
да, ... ... ... ... ... ... де. ... немесе әлеуметтік-мәдени қызметке араласпайтыны белгілі:
өзін ... ... ол ... ... ғана ... ... ... әралуан бағыттарының нақты мазмұны, әлбетте, нақты әлеуметтік
дамуға және құқық қорғау қажеттіліктеріне ... ... ... ... ... Алайда прокурордың бұл саладағы ... заң ... заң ... және ... ... ... ... (ескерту,
әңгімелесу, наразылық және басқалар) жүзеге асырылады. Судьядан және ... ... ... ... ... ... елеулі түрде аз. Прокурорлық қызмет саласында заңды жедел түрде
қолдану мүмкін емес, демек, прокурордың ... ... өте ... ... Бұл ... ... мамандар ретінде дербес ойлауға, құқықты
іске асыру техникасының тиісті амалдарын меңгеруге міндеттейді. Прокурорлық
қызметтің дербестігі белгілі бір ... ... ... ... негізгі бағыттарының бірі экономикалық
саладағы заңнаманың сақталуын қадағалау болып қалады [83, 24 б.].
Қазақстан ... ... ... және ... қарсы күрес жүйесін жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» 2000
жылғы 20 ... ... ... Экономика саласындағы құқық
бұзушылықтарға қарсы ... ... ... ... тұжырымдамасы
әзірленіп, мақұлданды. Аталмыш Тұжырымдаманы ... ... ... ... саласындағы құқық бұзушылықтарға
қарсы 2005-2007 ж.ж. арналған күрес туралы» ... ... 2004 ... 27 ... ... да ... саласындағы қылмыстық ахуалдың шиеленісуінен, экономикалық құқық
бұзушылықтардың жаңа түрлерінің көрініс беруінен ... [79, 29 ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне,
Қазақстан Республикасының әкімшілік құқық бұзушылықтар Кодексіне сыбайлас
жемқорлық ... мен ... ... тізбесінен келесі құрамды
шығарып тастау бөлігінде өзгерістер мен толықтырулар ... ... ... ... ... сыбайластық индексін
азайтуға бағытталған қоғамдық қатынастарды реттеуді көздейді:
1) қылмыс пен құқық бұзу субъектісі ... ... ... ... алу мақсатын көздемеген жағдайларды;
2) қылмыс субъектісі мүліктік игіліктерді өзге тұлғалардан емес, заңсыз
іс-әрекеттерден ... ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық мүдделеріне зиян
келтіретін экономикалық қылмыстарды.
Жоғарыда мазмұндалғандарға сәйкес ... ... ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық қылмыстарды жасырушылық үшін
жауапкершілік, делдалдық және пара бергені үшін жауапкершілікті күшейту,
сондай-ақ ... ... және ... ұйымдардың лауазымды
тұлғаларының парақорлық үшін жауапкершілігі қарастырылған.
Алайда, құқық қорғау органдарының практикалық қызметін талдау Қазақстан
Республикасының Қылмыстық-процессуалдық ... ... мен ... 1995 ... 21 ... ... ... № 2709
Заңы прокурорларға қылмыстық істі қозғаудың заңдылығы ... жеке ... ... ала ... кез келген сатысында қылмыстық іс ... ... және ... мен алдын ала анықтаушыларға ... ... ... беру ... бергенін куәландырады.
Прокурорлар негізсіз шешімдер қабылдаған жағдайда олардың қылмыстық
істер бойынша заңды шешім қабылдауына бақылау ... тек ... ... асырылады.
Осы күні қарапайым халық арасында «ақшаң болса болды, шаруаңды әп-сәтте
бітіре аласың» деген пікір кең етек алған. Қара халық осы ... ... ... көз ... кез ... ... ... пара бер»
деген ұстанымға көбірек сүйенетіндердің алды темір тордың ... ... ... [84, 36 ... ... ... күрестің тиімділігін арттыру мақсатында
сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес жөніндегі ... ... ... ... күрес туралы заңнама нормаларын мемлекеттік органдардың
сақтрауы ... ... ... ... беру ... ... Назарбаев 2015-2025 жылдарға ... ... ... ... ... ... бағдарламада сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күресте мемлекеттік органдардың жауапкершілігін ұлғайтуда
да, биліктің барлық тармақтары мен ... ... ... ... ... ... ... де баса мән беріліп отыр.
Конституциялық Кеңестің пікірінше, сыбайлас жемқорлық ... ... және ... ... мен мемлекеттің құқықтары мен заңды
мүддесін қорғауды ... ету ... ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы бағыттағы сараптама
жүргізіп, сондай-ақ сараптаманың бұл түрін Парламентке ... ... ... үшін ... ету қажет [85, 18-21 б.].
Прокуратура қызметкерлерінің еңбек қарбаластығы төмендегідей ... ... ... ... ... ететін (сұраулар, өтініштер, оқыс оқиғалар) жағдаяттар
санының ұлғаюы кезінде жұмысты жоспарлаудың қиыншылықтарымен;
көптеген міндеттердің, әсіресе ... ... ... қор нарығындағы бәсеке, кәсіпорындардың кірігуі шеңберінде
заңдылықты ұстанумен және басқалармен ... ... осы ... тек жеке ... ... шешіледі деген пікір –
жаңылысу);
прокурорлық қызмет саласында болған ... бола ... ... ... және ... ... ... байланысты
қатынастардың шиеленістілігімен;
әралуан мүдделерді лоббилеумен және прокуратураға ұдайы қысым
көрсетумен ... ... ... түпкілікті жоюға емес, тек ... ... ... Қосымша қиындықтар сондай-ақ ақпарат пен жұмыстың
қалыпты техникасының жоқтығымен ... да ... ... ... ... ... ... мүдделері мен хал-
ахуалдарына байланысты прокурор қызметшілерінің тұлғасы туындайды. Тұтастай
алғанда прокурор ... ... оның ... ... ... міндеттеріне және орнына ... ... ... болады. Көп жағдайда кадрлардың тұрақтамаушылығы, тәжірибелі
заңгерлердің осы қызметпен айналысқысы келмейтіні нақ осымен анықталады.
Экономикалық ... ... ... ... ... да ... рөлі ерекше. ҚР «Ұлттық қауіпсіздік органдары
туралы» 1998 жылғы 26 шілдедегі Заңында ішкі ... ... ... қарастырылмаған. Алайда, бұл заңнамада ... ... ... ... ... ... жүйесінің бөлігі болып табылады және оған ... ... ... мен ... қауіпсіздігін, конституциялық құрылымды, мемлекеттің
егемендігін, жердің тұтастығын, елдің экономикалық, ... ... ... ... ... ету жолында жұмыс жасайды.
Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі – елдің нақты және ... ... ... ... Өмірлік маңызды мүдделерге сұраныстар
топтамасы кіреді, оларды қанағаттандыру тұлғаның, қоғам мен мемлекеттің
өмір ... және ... ... сенімді түрде қамтамасыз етеді.
Қауіпсіздіктің негізгі нысандары ... ... ... ... ... мен ... ... оның материалдық және рухани құндылықтары;
мемлекет, оның ... ... ... және жердің тұтастығы
[86, 117 б.].
Осылайша, экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады [87, 129 б.]. Сондықтан, ... ішкі ... ... ету ... ... ... өзін ... жағдайы болып
табылады.
Қазақстан Республикасының ұлтттық қауіпсіздік ... ... ... ... заң ... ... ... саяси партиялар
мен басқа да қоғамдық бірлестіктер қызметіне қарамастан адам мен ... мен ... ... ... және сақтау қағидаларына құрылған.
Ұлттық қауіпсіздік комитеті Қытай, Ресей, Өзбек, Қырғыз, Түркімен
шекараларында мемлекеттік ... ... ... ... ... ... жоқ ... жүргізуде. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес Ұлттық
қауіпсіздік комитетінің қызметінде жетекші орындардың бірін ... ... ... Рим, ... Үнді, араб және монғол империяларынан анағұрлым
айырмашылығы бар [88, 15 б.].
Тіпті, ... ... ... ... ... ішкі ... қарсы күресті қамтамасыз ететін құрылымдық бөлімше жоқ, осы
арқылы ол ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлтттық қауіпсіздік Комитеті құрамына оның
департаменттері мен құрылымдық бөлімшелері, Ұлттық қауіпсіздік Комитетінің
облыстар, республикалық ... қала мен ... және ... ... ... ... және ... басқармалар (бөлімдер,
бөлімшелер), сол сияқты ... ... ... ... ... қауіпсіздік
Комитетінің "Барлау" қызметі, Ұлттық қауіпсіздік Комитетінің ... ... ... ... оқу ... ... және басқа да ұйымдар кіреді.
Бірақ та, Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ету ... яғни
экономикалық қауіпсіздігін қорғау бойынша «ұйымдасқан қылмыс нысандары ... ... ... ... ... ... шаралар туралы»
Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығына сәйкес, Қазақстаннан ... ... ... мен ... ... сондай-ақ мәдени
құндылықтарды заңсыз шығарып алып кетуге бағытталған талай әрекеттердің
жолы ... ... ... ... ... фирмаларымен тиімсіз келісім-шарттар жасасуды
алдын алуын, материалдық резервті ұрлау және талан-таражға салу әрекеттерін
тоқтату, сондай-ақ жалған кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... қаржы қайтарылып, еліміздің
экономикалық базасын нығайтуға бағытталған қызметтерді атқарады.
Сонымен ... ... ... ... бірден-бір
өкілеттілігіне терроризммен күрес жұмыстары болып табылады.
Терроризмді қаржыландыру – жеке тұлғаның не ... ... не ... ... ... сипатын не ... ... ... ... және өзге де қызмет түрлерінің террористік
іс-әрекетті жүзеге асыру не террористік топты, ... ... ... ... ... ету үшін ... көрінеу
ұғынып жасаған адамның оларға ақшаны және (немесе) өзге де мүлікті, мүлікке
құқықты немесе мүліктік сипаттағы пайданы ... ... ... ... тартуы, айырбастауы, қайырмалдық жасауы, демеушілік және қайырымдылық
көмегі, ... және өзге де ... ... ... не ... ... заң ... тыс жолмен, қорқыныш ұялату үшін зорлық
көрсету актілерін жасау арқылы, қазіргі кезде территориялық және ... шешу ... ... барады. Халықаралық терроризм, оның
барлық түрінде, ұстанған ... ... ... ... және т.б. ... ... ... күннің өте ауыр мәселенің біріне айналды.
Ұйымдасқан қылмыстың, оның ... ... ... ... ... осы ... ... кеңеюіне әкеліп соқты. Ресейлік заңгер-
ғалым Г.А. Зоринның айтқанындай, ұйымдасқан террористік ... ... ... әрекет жасау территориясына шығып тұратын болды.
Біріккен Ұлттар Ұйымы ... бір ... ... ... ... екі ... ... төнетін болады делінген. Осы ... бірі ... ... ... екіншісі – терроризм екен. Осы терроризмге
қатысты айтылған сөздер, қазірдің ... ... ... ... ... Өздерінің қылмыстық мақсаттарын іске асыру үшін ... ... ... ... ... ... де байқаймыз.
Терроризмнің ортақ түсінігі ... және оны ... екі ... ... бар деп ... ... ... күрделі, сан қырлы теріс әлеуметтік құбылыс. Екіншіден, кейбір
мемлекеттердің ұлттық мүдделерінің қақтығысу жағдайы және жекелеген ... ... ... ... мүдделерінің қарама-қайшылық жағдайының
болуы.   Терроризммен халықаралық күрес саласындағы мемлекет ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Терроризммен халықаралық күрестің құқықтық механизмі ... ... ... әмбебап сипаттағы халықаралық конвенцияларды; аймақтық ... екі ... ... ... ... ... шарттарды;
Біріккен Ұлттар Ұйымы қарарларын, басқа да ... ... және ... ... ... қабылдау, оларды орындау
арқылы жүзеге ... Атап ... 1937 ж. ... ... алу ... ... туралы Конвенция алғаш рет қабылданған болатын. Одан кейін,
1977 ж. Терроризмнің алдын алу ... ... ... 1987 ж. ... ... ... терроризмнің алдын алу туралы Конвенция; 1994
ж. Халықаралық терроризмді жою шаралары туралы халықаралық Конвенция; ... ... ... ... ... ... ... 1999 ж. ТМД
мемлекеттерінің терроризммен күресінің ынтымақтастығы туралы Шарт;     2001
ж. ... ... және ... ... ... ... 2001 ж. ... Ұлттар Ұйымы Қауіпсіздік Кенесінің № 1373
қарары және т.б. ... ... 1996 ж. ... ... ... ... ... жетекші мемлекеттері мен үкімет
басшылары кең ... ... Осы ... ... ... ... ... Ассамблеясы халықаралық, аймақтық және ұлттық терроризм туралы ... ... ... ... қарамастан, алайда осы құбылыстың
қандай да бір ортақ және тиімді ... ... ... ... ... терроризмнің барлық мемлекеттерге ... және ... ... ... оны, ... ойымызша, белгілі саяси
талаптарды орындатқызу мақсатында, әр түрлі ... ... ... атап
айтқанда – жарылғыш заттарды пайдалану, адам өлтіру, ұрлау, ... ... ... зиян ... ... басқа да қоғамға аса қауіпті
әрекеттер жасау ... ... ... ... ... ... ... құқықтарына қарсы жасалатын, халықаралық
құқықтың басты қағидалары мен нормаларын бұзатын қылмыстық әрекеттер – деп
сипаттауға ... ... ... алу ... оған тікелей әсер ететін
келесі факторларды халықаралық деңгейде жою ... әлем ... ... ... ... ... ... әлеуметтік
тұрақсыздық және кедейшілік; миграцияны тиімді бақылау жүйесінің жоқтығы;
террористік топтардың ұйымдастырушылық ... ... ... негіздерінің нығаюы; террористік топ мүшелерінің қарулы күрес
жүргізуді жетік меңгеруі; ... ... ... террористік әрекеттерді қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... адамдар
топтарының қалыптасуы; есірткі бизнесі, қару-жарақ сату, контрабанда, адам
саудасы сияқты басқа да ... ... ... ... ... алуы; терроризмнің таралуына геосаяси және мемлекеттік ... әсер ... ... күрес саласында Казақстан Республикасы ТМД,
ШЫҰ ... ... ... ... ... ... ... Достастықтың Лаңкестікке қарсы орталығы құрылды,
қазіргі уақытта ол белсенді ... ... ... ... ... ... «Шанхай ынтымақтастық ұйымының» қатысушы-
мемлекеттерінің арасындағы ... ... де ... ... ... және Өзбекстан Президенттерімен
лаңкестікпен, саяси және діни ... ... ... және ... ... мен ... ... басқа да
қатерлермен күрес бойынша бірлескен іс-қимылдары ... ... ... ... ... және халықаралық қылмыстарға қарсы әрекет
ету саласындағы ынтымақтастық туралы бірқатар мемлекеттермен қостарапты
келісімдер ... ... ... ... Грузия, Қытай, Қырғызстан,
Литва, Молдова, Ресей, Германия, Пәкістан, ... ... ... ... 1 ... ... Қазақстан Республикасының Қылмыстық
және Қылмыстық-процессуалдық ... жаңа ... ... ... ... ... ... қауіп-қатер төндіретін
қылмыстар ретіндегі лаңкестік пен ... (ҚР ҚК 167-, 233-ші ... ... ... алу мен ... кесудің әсерлі механизмдерін жасау
барысында бастау алар нүктеге айналды. Осы бағыттағы келесі қадам ... ... ... жеке ... ... қарамастан,
мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметтері тәртібінің, сондай-ақ
азаматтардың құқықтары, ... мен ... ... және
ұйымдастырушылық негіздерін белгілеп берген 1999 ... 13 ... ... ... ҚР Заңы ... 2000 жылдың 10 шілдесінде
Қазақстан Республикасы Президентінің ... ... ... Ұлттық қауіпсіздік комитетінің үйлестірушілік ролін нақты ... ... ... ... біркелкі саясатты біртіндеп жүзеге
асыруды қарастыратын «Лаңкестік пен ... ... ... алу ... кесу ... шаралар туралы» Жарлығы шықты. Соның негізінде
Қылмыстық және ... ... ... ... күрес туралы» Заңына, ... ... ... ... ... ... ... бұл өзгерістер лаңкестік әрекеттердің алдын алуда, анықтауда
және жолын кесуде ... ... ... септігін тигізеді.
Қазақстан да Орталық Азия аймағының құрамдас бөлігі ... ... және ... ұйымдардың көзіне түседі. 90-жылдардың
басында, ... ... ... соң, ... ... ... қоғамдық қатынастар үзілген кейін, Қазақстан қоғамы мәдени және
идеологиялық вакуумға тап болды. ... ... ... көпшілік халықтың болашағының белгісіздігі,
сондай-ақ, қазақ халқының діні мен мәдениетінің түп ... бой ... ... ... ... ... экстремистік діни ағымдардың дәнін
себуге құнарлы орта ... ... ... ... ... ... ... құлазу» елімізде көптеген түрлі секталардың, діни ... ... ... ... партиялардың пайда болуына себеп
болды. Осылайша ... ... ... ... ... емес
қорлар мен ұйымдар арқылы гуманитарлық және басқа да ... ... ... ... мен медреселерде ағарту жұмыстарын жүргізумен ... ... ... діни ... ... білдірмей қоғам санасын
экспансиялай бастады.
Лаңкестікпен күрес мәселесін шешу барлық деңгейдегі ... ... ... ... ... ала ... ... осы
салада бірқатар халықаралық және мемлекетаралық шарттар мен ... ... ... ... ... ... ТМД ... ШЫҰ шеңберінде Қытаймен тығыз ... ... ... ... ... бар ... ... түркі тілді
мемлекеттермен жасалып жатқан ... ... ... ... ... жылдарда Қазақстанда 13 лаңкестік және 1 экстремистік ұйымның
іс-әрекетіне тыйым салынды. Бұл жөнінде ҚР Бас прокуратурасының ... ... ... өткен брифингте мәлімдеді, деп хабарлайды «Қазақстан
Бүгін» агенттігінің тілшісі. Ресми өкілдің айтуынша, соңғы 4 жыл ... Бас ... ... ... сот ... ... ... ислам партиясы», «Күрт халық конгресі», «Өзбекстанның
ислам қозғалысы», «Асбат-әл-Ансар», ... ... ... ... ... Азия моджахедтер жамияты», «Лашкар-и-Тайба»,
«Әлеуметтік реформалар қоғамы», «Шығыс түркістанды азат ету ұйымы», «АУМ
Синрике», және ... ... 13 ... және 1 ... ... ... ... Осыған орай прокуратура органдары
Қазақстан аумағында терроризм мен ... ... алу ... ... ... жұмыс жүргізіп келеді. Прокуратура
қызметкерлері ең алдымен «Экстремизге қарсы әрекет ... ... ... ... және ... келісімшарттардың қабылдануына
белсене қатысып, елімізде терроризм және экстремизммен күрестің құқықтық
негізін жасауға ... ... ... 2002 ж. ... ... ... ынтымақтастық ұйымының Сыртқы
істер министрлердің Кеңес отырысы ... ... ... министрлер ШЫҰ
механизмдерін тез іске қосу бойынша қарқынды жұмыс ... ... ШЫҰ ... терроризмге қарсы ... ... ... ... ... ... ... амалдар
дағдыланды. Шанхай ынтымақтастық ұйымына қатысушы мемлекеттердің сыртқы
істер ... ... ... (7 қаңтар 2002 ж.) ШЫҰ
қатысушы мемлекеттер  БҰҰ ҚК № 1377, № 1383 және № 1386 ... ... ... ... ... ... және № ... сәйкес Қауіпсіздік Кеңесінің терроризмге ... ... ... көлемде қызметтеседі. ШЫҰ ... ... ... ... ... операциялар БҰҰ Жарғының мақсаттары және
қағидаларына және басқа ... ... ... танылған нормалар
талаптарына жауап беру ... ... өз ... ... ... ... ... жақтарға қолайлы Халықаралық терроризммен
күресу туралы Тегіс қамтитын конвенцияның және ... ... ... ... ... тез ... жәрдемдесу қажет.
ШЫҰ шеңберіндегі одан арғы ынтымақтастық терроризм, бөлінімпаздық
(сепаратизм)  және экстремизм әрекеттерін қиюда ... ... ... ... ... ... негізінде іс жүзінде
көмек көрсету бойынша әрекеттердің тәртібін белгілеу бағытында ... ШЫҰ ... ... ... ... ... ... контртеррористік комитетпен және өзге халықаралық ұйымдармен
терроризммен күресу іс тәжірибе ... ... ... ... ... ең бірінші, терроризмге тойтарыс беру аясында ең
алдымен ... ... ... ... және ... ... ... жоюға негізделу
қажеттілігі сияқты ... ... ... ... ... аудармайды.
Терроризм мәселелерін зерттеген көптеген ... ... ... ... тек қана ... экстремизм және бөлінімпаздықты
(сепаратизм) алдын–алу, аңықтау және қию бойынша  шараларды өндеу ... ғана ... ең ... ... қызмет субъектілердің дәлелін
(мотивациясын) белгілейтін себептерін жою болып келетін фактіге көнеді.
ШЫҰ мүшелерінің шетел ... ... 11 ... 2002 ж. ... ... ... ... қарсы әрекеттермен қоса
терроризмнің пайда болу себептерін ... өте ... ... ... мақсатта ойластырудың белсенді процесі ... ... ... ШЫҰ шеңберінде ынтымақтастықтың өзге ... ... және ... ... ... мәдени және
экологиялық бағыттарға дейінгі дамытатынына үміт артамыз. Ынтымақтастықтың
бір бағыты ... ... ... ... басқа нысандары туралы,
соның ... ... ... (сепаратизм)  және экстремизм
әрекеттерін қию және оның ... жою ... ... өзара
келісімдерге жетуді көрсетеді. Яғни жақтар келісімдер негізінде бірігіп 
қылмыстармен ... ... құру ... ... ... алады. Сондай
келісімдер Конвенцияның ажырамас бөлігін құрайтын тиісті ... ... ... мемлекеттерде ТМД шеңберінде әскери
ынтымақтасу, терроризмге тойтарыс беру тәжірибесі бар екен. Бұл Тәжікістан-
Ауғаныстан ... ... ... ... ... ... ... халықаралық терроризм мен экстремизмге қарсы Орталық Азия
аймағында ... жаю ... ... ... құру, әскери басқару
органдарын және ... ... ... өзге күш ... және күштерін халықаралық террористік құрылымдарға қарсы
жасалатын бірлескен әрекеттерге  дайындау. Әр жылы ... ... ... атты ... ... өткізіледі. Достастық
халықаралық терроризммен күресетін мүшелерге әскери–техникалық жәрдем
көрсетеді. Яғни мемлекеттердің ... ... ... ... халықаралық терроризмге тойтарыс беруде ... ... ... ... қайта қарау қажеттілігі белгілене бастады.
Бірақ бәрібір ... ... ... бірлесіп тойтарыс беру
жағынан әскери ынтымақтастықтың нормативтік құқықтық базасын жетілдірумен
параллелді жүру ... ... ... ... ... ... тетіктерін өндеуде бірлескен күш салу және барлық әскери
құрылымдардың регламентациясы қажет. ... ... ... шешуге
арналған басқару органдарды және ұлттық әскери күштердің әскерін даярлау
бағдарламалары және жоспарлары ... ... келу ... роль ойнайды.
Конвенция шеңберінде ынтымақтастықты жүзеге асырып және ... ... ... ... ... ... ... органдар болып келеді,
олардың тізімін Жақ дипломатиялық каналдар бойынша ... ... ... Осы ... ... бір–бірімен екі жақты және
көпжақты нысанда (4 бап) көмек көрсету сауалдың негізінде, соған қоса ... ... ... ... ... ақпарат беру арқылы (8 бап)
әрекеттеседі. Орталық құзыретті органдар жедел байланыс желілерін құру және
кезекті немесе кезексіз ... ... ... ... ... ... ... үйлестіруші құрылымдар құру ережелері
белгіленген ережелері іс ... ... ... ... ... қатысушы мемлекеттер ТМД антитеррористік орталықтың қызметіне
белсенді ... ... 10 бабы ... халықаралық тәжірибеге
сәйкес бөлек келісім–шарт және өзге қажетті құжаттардың ... 1 ... ... ... ... ... үшін Аймақтық
терроризмге қарсы құрылымды (АТҚҚ) ... қ. ... ... құру ... ... мамыр 2002 ж.  Астанада ... ... ... ... ... қорғау органдары мен арнаулы органдардың бастықтары
аймақтық терроризмге қарсы құрылым жайлы жобаны талқылап, ... ... оған қол ... одан әрі ... ... құжаттарды өндеу қажеттілігі
туралы айтты. Жоғары деңгейде 7 маусым 2002 ж. Санкт-Петербург қаласында
қол ... ... ... ... Хартиясы ШЫҰ–на халықаралық
құқықсубъектілігін беріп, оның негізгі мақсаттары мен міндеттері терроризм,
экстремизм және ... ... оның ... ... ... ... ... және қарудың заңсыз айналымымен,
трансұлттық ... ... ... ... күрес жүргізуді растады.
Терроризмнің таралуына конвенцияға қатысушы мемлекеттердің аумақтары ... ... Таяу және Орта ... ... заңсыз миграциясы әсер
етеді, ал бұл Конвенцияға қатысушы ... ... және ... халықаралық ұйымдардың мүшелердің енуіне жол береді. Орталық Азия
аймақта қалыптасатын жағдай ШЫҰ ... ... ... ... ... бойынша келісілген әрекеттердің белсендігінің артуын талап етеді.
Осы ... ... ... бір ... БҰҰ ... ... ... 2001 ж. 1373 Резолюциясында көрсетілген еді: босқын мәртебесін
алған уақытқа дейін ішкі мемлекеттік заңнама ... және ... ... ... ... ... ішінде адам құқықтары аясында
халықаралық стандарттарын есепке алғанда, пана іздеуші тұлғалар ... ... ... қолдамағанын, және оларға қатыспағанын
аңықтау мақсатында, ... ... ... ... ... және ... ... олардың көмекшілері босқын
мәртебесін асыра қолдамағанына бақылау жүргізу және ... ... ... ... күдікті тұлғаларды беріп жіберу туралы
өтініштердің негіздері ретінде танылмайтынын қамтамасыз ету қажет.
Аймақтық ... ... ... негізгі мақсаттары және
функциялары, құрылу және қаржыландыру қағидалары, ... ету ... ... ... ... ... шартпен және өзге олар
қабылдайтын  қажетті құжаттармен реттелінеді (ШЫҰ Хартиясының 10 бабы). ШЫҰ
органдардың ... және ... ... ... ... бекітілетін тиісті ережелерімен белгіленеді (4 бап). 7 маусым
2002 ж. Аймақтық терроризмге ... ... ... ... ... Оның ... ШЫҰ ... қаражаты есебінен қаржыланады және мүлкі
мен активтері әкімшілік ... сот ... ... ... ие болады. АТҚҚ бөлмелері және көлік құралдары, соған қоса
архивтер мен ... ... ... ... ... ... реквизициялау, тәркілеу және оның қызметіне кедергі
келтіретін  ... да бір ... ... жол ... АТҚҚ ... баж ... ... мемлекеттің жерінде алынатын  ... ... ... ... ... үшін ақы төлеуден басқа,
босатылады.
Орталық Азия аймағында қауіпсіздікті қамтамасыз етудің жаңа ... жаңа ... ... ... ... ... ... шекараларын
нығайту және аумақтық мәселелерді шешу жолымен терроризммен күресу, заңсыз
миграцияға жол бермеу сияқты ... ... ... өз ... ... ... қарсы құрылым арқылы одан әрі әрекеттесу,
террористік қызметке жол ... үшін ... ... қолданудың тәртібін
белгілеу қажет. Терроризммен, бөлінімпаздық (сепаратизм) және ... – ШЫҰ ... ... ... бірі. ШЫҰ аймақтағы сенімді
қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі сондай маңызды ролін атқару үшін ... ие. ... ... ШЫҰ және ... ... ... екенін мәлімдейтін мемлекеттер бар. Соңғы уақыттағы дүниеде орын ... ... ... ... ... және ... көпполярлы жүйесін құрудағы ... ... ... ... ... ... жетістікке тек жақтардың біріккен
ынтымақтастығымен жетуге болады. ... және ... ... құрылымдар құру, ғылыми конференцияларды, терроризммен күрес
бойынша ... ... ... ... біріккен жаттығуларын 
дайындау және өткізу, бірігіп жұмыс жасау мақсатында  терроризмге қарсы ... ... ... ... ... мен ведомство
бастықтарыдың, сарапшылардың екіжақты және көпжақты кездесулер негізінде
өткізілуі ... ... ... 11 ... оқиға террористтік ұйымдардың қызметіне әлем
қауымдастығының реакциясын күшейтті. Атқарылған жұмыстың нәтижесі әлемдік
антитеррористтік саясат жақсы жалғаcу үшін мына ... ... ... ... ... қаржыландыруды алдын алу қажет;
• Террористтік актілерді жасау үшін  қаржымен көмектескендерге қылмыстық
жауапкершілік енгізу;
• Террористтік акттерді жасаған немесе жасағысы келген адамдардың ... ... ... жауып тастау;
• Террористтік актілерді ... ... ... ... бермеу;
• Террористтік актілерді қаржыландыру және қолдауға қатысты қылмыстық іс
жүргізуде көмек ... ... ... алу ... ... және ... ... және
келісімдер шеңберінде  барлық жақтардың ынмақтастығы;
•  Халықаралық терроризммен күрес туралы халықаралық конвенция және
хаттамаларға ... Қару ... ... ... ... террористтік топтардың іс
әрекеттері және қозғалыстары туралы жедел ақпараттармен ... ... ... XXI ... ... аттағалы өткен жүзжылдықта шешілмеген
көптеген мәселелерге ие болса, соның бірі – терроризм. Әлем ... жолы мен ... ... шешу ... осы мәселені шешу
нәтижесіне байланысты. Антитеррористтік әрекеттердің ... ... ... барлық мүшелерінің осы мәселені шешуге
талпыныстармымен ... ... ... ... ... мемлекеттерін қамтып, халықаралық
сипат алып бара жатқан қылмыстардың түрі күн ... ... ... ... ... белгілі. Осындай қылмыстардың көпшілігі қылмыскерлердің
қылмыстық жолмен табылған ақша қаражаттарымен тікелей байланысты екендігін
айтып ... ... ... ...... заманның өзекті мәселелерінің
бірі. Мемлекеттерден ұрланып жатқан активтерінің ... ... ... ... Жыл ... ... іс-әрекет нәтижесінде мемлекеттер 1 ... 1,6 ... ... ... ақша ... ... ... Дамушы
елдер мен өтпелі экономикалы елдердегі сыбайлас шенеуніктер жыл ... ... ... ... ақша ... жымқырып, оны шет елдерге
аударады. Аталған қаржы көлемі Конго, Либерия, Зимбабве, ... ... ... ... ... ... Малави, 2 Того,
Мадагаскар, Ауғанстан секілді 240 ... ... ... 12 ... ... тең. Ал ... ... бағасы ұрланған активтердің
мөлшерінен де көп. Жымқыру мемлекеттік мекемелердің құлдырауына және ... ... ... ел ... ... нашарлауына,
әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінің күйреуіне және тағы осы ... ... ... Егер де дер кезінде сәйкесінше белгілі бір
шаралар қабылданбаса, бұл ұрланған қаражат пен мүлікті елге ... ... ... қаржыны елге қайтару мүмкін емес болады. Қазіргі ... ... ... қаржы жүйесіне түсіп, бір ... ... елге ... орын ... ... ізін ... мақсатында оны бір шоттан
екінші шотқа жіберілуде. Мемлекеттен ... ... бір ... ... ... әлеуметтік бағдарламалары мен маңызды инфрақұрылымды жобаларын
қаржыландыруда көмек болар еді. Осы себепке ... ... ... мен БҰҰ Бас Хатшысы өз ұйымдарының ... ... ... бірі ретінде ақша қаражаттары ... ... ... ... өз көмектерін көрсетуді атап ... 2007 жылы ... олар БҰҰ ... және ... ... директорымен
жымқырылған ақша қаражаттарын қайтару бойынша Бастаманың (StAR ... ... ... ... ... алып келе ... күрделі мәселемен күресуде
Transparency ... ... да ... зор. ... 2014 ... мәліметтеріне сүйенсек, сыбайлас жемқорлықты ... ... Азия ... ең ... ел Жаңа Зеландия мен Сингапур болып
табылады екен. ... ұйым ... ... ... ... ең ... 100 балл деп ... Қазақстан 29 балмен 126-ші орынға табан
тіреген. Сыбайлас ... ... ... табылған ... ... ... ... ... ... бір түрі
ретінде тәркілеу жүйесін қолданатындығы баршамызға мәлім.
Тәркілеу немесе конфискация (лат. ...... ...... ... мүлікті мемлекет меншігіне мәжбүрлі
түрде өтеусіз алу.
Заң ғылымында тәркілеудің жалпы және ... ... ... ... тәркілеу сотталған тұлғаның барлық мүлкінен айыруды көздесе, ал
арнайы тәркілеу тек мүліктің ... ... ... алады. Арнайы
тәркілеуге негізінен қылмыстық іс-әрекетті жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... ақша
қаражаттары, еркін айналымнан тартып алынған заттар (есірткі) жатқызылады:
Кейбір мемлекеттер тәркілеудің екі түрін де ... ... ... Белорусия, Болгария, Кот д’Ивуар, Куба, Лаос,
Мадагаскар, ... және ... ... ... ... өз ... жалпы тәркілеуді
қарастырмайды. Әзірбайжан, Аргентина, Барбадос, Бахрейн, Бельгия, Греция, 3
Кипр, Колумбия, Коста-Рика, Ливан, Малайзия, Мальдив ... ... БАӘ, ... Румыния, Сирия, Тәжікстан, Түркия, Чили және тағы
басқа елдер Конституциясы бұл тәркілеу түрін ... ... ... ... ... ... заңнамасында қосымша жаза ретінде
жалпы тәркілеу өз орнын әлі күнге ... ... жоқ ... ... ... Казақстан, Қытай, Конго, Кот д’Ивуар, Куба, Лаос,
Латвия, Мавритания, ... ... ... Тәжікстан, Того, Украина,
Франция, Эфиопия). Қырғызстан мен Өзбекстан бұл ... 2001 ... ... ... 2003 жылы алып ... ... Грузияда жалпы
тәркілеудің қолданылуы Конституциялық Сотпен ... ... сай ... ... ... ... ... барлық дерлік мемлекетінде қолдау
тауып, қазіргі таңда кең ... ... ... ... ... заңы бойынша мүлікті тәркілеу
дегеніміз – ... ... ... заңсыз жолмен табылған ... ... ... ... сатып алынған мүлікті, сондай-ақ қылмыстық
құқық бұзушылық жасау қаруы немесе құралы болып табылатын мүлікті мәжбүрлеп
өтеусіз алып қою және ... ... ... ... ... ... 48-ші ... сәйкес, мүлікті тәркілеу
пайдақорлық ниетпен жасалған қылмыс үшін ... және ... ... ... баптарында көзделген жағдайларда ғана тағайындалуы мүмкін.
Осыған байланысты кінәлінің істеген ... ... ... ... ... жаза ... көрсетілмесе, сот онда оған бұл жаза ... ... ... ... ... заң ... тәркілеуді
міндетті түрде қолдануды талап етеді. Мысалы, аса ауырлататын жағдайда
жасалған ұрлық (жаңа ҚК ... ... ... ... ... ... қарақшылық (192-баптың 3-бөлігі); қорқытып алғаны (194-баптың 3-
бөлігі); ... ... ... ... ... жымқырғаны (193- баптың
2-бөлігі); жалған ақша ... ... ... ... немесе сату (231-
баптың 3-бөлігі), ... ... ... мен өзге ... және есеп
айырысу құжаттарын жасау немесе сату ... ... т.б. ... сот ... ... тағайындауды міндетті. Мұндай жағдайда
сотқа оны ... тек қана ... мән ... ... ... ... ғана ... береді .
Көріп отырғанымыздай, ҚР ҚК-і ... ... ... ... ... бөлек қарастырмай, жалпы мүлікті тәркілеу ретінде
қарастырады. Сондықтан да мақала жазу ... ... ... ұғымына
тереңірек тоқталуға тура келді.
2014 жылдың 3 және 4 шілдесінде ... ... ... ... жаңа ... және ... іс жүргізу
кодекстеріне қол қойылғандығы баршамызға белгілі. Жаңа ... ... ... 1 ... ... ... 4 ... 45-бапты (қамаққа
алу), 2018 жылғы 1 ... ... ... ... ... ... ... 2015 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданысқа
енгізілген болатын.
Қазақстан Республикасының ... іс ... ... ... rem» тәркілеуінің енгізілуін жатқызуымызға болады. Негізі заң ғылымы
тәркілеудің екі түрін бөліп көрсетеді: қылмыстық тәртіптегі ... ... және ... ... тыс ... (in rem). ... ... – бұл in personam шешімі, яғни ол белгілі бір тұлғаға
қатысты. ... ... түрі ... сот ісін жүргізуді және айыптау
үкімін шығаруды талап ... ... ... ... ... ... ... айыпталушының кінәлілігін дәлелдеу керек
екендігін көздейді. Қылмыстық тәртіптегі тәркілеу ... ... ... ... ... түскен пайда екендігін дәлелдеу керек) сонымен
қатар, құндық-бағытталған болуы мүмкін. Яғни ... ... ... ... ... ... ... және айыпталушы қылмыстық
жолмен табылған пайда мен сол мүліктің арасында байланыс жоқ ... ... ... ... ... тыс ... ... азаматтық тәркілеу, «in
rem» тәркілеуі, заттық тәркілеу деп атайды. Ол – ... ... ... ... ... ... 100 мың долларға қарсы» ісі). Ол басқа
қылмыстық сот істерінен бөлек өз алдына үдеріс ретінде қарастырылады. ... ... ... ақша ... ... ... қылмыстық іске
ешқандай қатысы жоқ екендігін дәлелдеуі керек. Бұл тәркілеу институты
мемлекет қызметін ... ... ... жеткіліксіз болған
күннің өзінде көп жағдайда ... ... Сот ... ... бір ... белгілі бір мүлікке қарсы қозғалатындықтан, бұл мүліктің қожайыны
болып табылатын ... жақ өз ... ... ... ... бұл екі түрі ... ... тәртібімен ерекшеленеді.
Қазіргі қолданыстағы тәркілеуге қарағанда, «in rem» тәркілеуі заңсыз жолмен
алынған мүлікті үкім шығарылғанға дейін тәркілеуді көздейді.
Тәркілеуді сотқа ... ... ... жүзеге асыру үшін, яғни «in
rem» тәркілеуін қолдану үшін келесі үш негіз белгіленуі ... ... ... ... ... ... оған қатысты қылмыстық қудалау осы Кодекстің 35-бабы бірінші
бөлігінің 11) тармақтары негізінде тоқтатылған ... ... ... ... ... іс тоқтатылады);
3) басқа да негіздерге байланысты қылмыстық қудалау мүмкін ... ... ... ... үкім ... ... тәркілеу туралы
іс жүргізуді жүзеге асыру тәртібі туралы 71-тарау жаңа қылмыстық іс жүргізу
кодексінде болғанымен, ол күшіне 2018 жылы ... ... ... ... дейінгі тәркілеуге қатысты көптеген даулар ... ... бұл ... ... ... ... қылмыстық заң
нормаларына (ҚК-ң 39-бабы), қылмыстық іс ... ... сай ... ... ... ... жатып тұлға мүлкін тәркілеу
кінәсіздік презумпциясына қайшы келеді.
Қазіргі заман ағымы әлемнің көптеген мемлекеттерінің заңдары негізінде
өз қылмыстық заңдарын жасап, ... ... сай ... ... ... ... ... АҚШ сияқты алдыңғы қатарлы елдердегі қылмыстық
жолмен табылған ақша қаражаттары мен мүліктерді тәркілеу ... ... ... оның ... ... енгізу қажет. Ұлыбритания заңнамасында
тәркілеу қылмыстық жаза жүйесіне жатпайды және заңдағы бап санкцияларымен
белгіленген жазалар тізіміне ... ... ... ақша ... ... ... ... сипаттағы қылмыстық іс жүргізу шарасына
жатқызылады, яғни ... аса ауыр ... ... ... ғана
қолданылады. Ондай ... ... ... ... ... пайда болған ақша қаражаттарын заңдастыру кіреді.
Ақша қаражаттарын тәркілеу АҚШ заңнамасы бойынша ... ... Оның ... ... яғни civil ... (АҚШ ... 18 ... § 9812, АҚШ заңдар жинағының 21 титулының § ... ... criminal ... (АҚШ заңдар жинағының 18 титулының §
9824, АҚШ заңдар ... 21 ... § 8535). АҚШ ... ... ... ... кеткен «in rem» және «in personam» жүйесі орын ... «in rem» ... ... қатар қылмыстық іс бойынша да жүзеге
асырылуы мүмкін. ... ... ... қылмыстық іс-әрекет,
есірткінің заңсыз айналымы, заңсыз жолмен табылған ақша ... және т.б. осы ... 60 ... ... ... ... ... боларлық жағдай орнағанда да тәркіленеді .
Соңғы кездері тәркілеу, активтерді бөлу, құқықтық ... және ... ... ... бойынша мемлекеттерді бір-бірімен
ынтымақтасуға міндеттейтін халықаралық келісімшарттардың саны күн ... ... ... ... ережелер БҰҰ бірнеше конвенцияларында және
әртүрлі көпжақты халықаралық келісімшарттарда белгіленген:
1) ... ... ... мен ... ... ... ... қарсы күрес туралы» Конвенция (Вена, 1988 жыл 20 желтоқсан);
2) ... ... ... ... ... ... ... (UNTOC; Палермо, 2000 жыл 12 желтоқсан);
3) БҰҰ-ң «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы» Конвенциясы (UNCAC; Нью- Йорк,
2003 жыл 31 ... ... ... ... табысты жымқыру, анықтау, алу және
тәркілеу туралы конвенция (Страсбург, 1990 жыл 8 қараша);
5) Терроризмді қаржыландыруға қарсы ... ... ... (Нью- ... жыл 10 қаңтар);
6) Жемқорлық үшін қылмыстық жауапкершілік туралы конвенция (Страсбург,
1999 жыл 27 қаңтар);
7) Экономикалық Ынтымақтастық және Даму ... ... ... ... ... ( 1997 ... 21 ... Сыбайлас жемқорлық үшін азаматтық-құқықтық жауапкершілік туралы
Конвенция (1999 жылғы 4 ... ... ... ... алу және оған ... ... туралы Африка
одағының Конвенциясы (2003 жылғы 12 шілде);
10) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы Америкааралық ... жылы 29 ... ... ... ... ... ... атап өткен жөн. 1990 жылғы 8
қарашада Страсбург қаласында Еуропа Кеңесіне мүше елдер және ... ... ... ... ... ... алып бара ... ... ... ... ... жүргізу үшін, соның ішінде
қылмыскерді қылмыстық жолмен табылған ... ... ... ... тиімді жүйесін құру керек деген мақсатпен
«Қылмыстық әрекеттен түскен ... ... ... алу және тәркілеу
туралы» конвенцияға қол қойды. Бүгінгі күні бұл ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конвенцияны 2011 жылғы ... № 431-IV ... ... 2014 ... 19 ... Сенатының жалпы отырысында палата депутаттары ... ... ... ... ... алып қою және тәркілеу туралы
конвенцияны ратификациялау туралы» ... ... ... ... ҚР ... 30 ... ... басшысы қол қойды.
Ақшаны жылыстатумен күрес бойынша қаржылық шараларды әзірлеу тобының
(ФАТФ) ұсынымы бойынша ақша ... ... ... ... ... тиіс. Осы ұсынымды барлық мемлекеттер тиісті деңгейде
ұстанса, қылмыстық жолмен табылған ақша қаражаттарын азайту ... ... деп ... ... Қазақстан қылмыстық жолмен ақша табу үдерісін азайтудағы
әлемдік елдер тәжірибесіне көңіл бөліп, оны өз ... ... ... ... ... едік. Мысалға Қытайда парақорлыққа деген жазаның
ең қатал жүйесі орнаған. 2000 жылдан бері 10 мың ... ату ... ... ол ... ... ... үш шенеуніктен болады. Сонымен
қатар, Қытай елінде аталған жазаның жеңілдетілген түрі ... ... ... ... да ... Мысалға, 2014 жылдың мамыр айында
парақорлықпен ұсталған ... және дәрі ... ... ... бұрынғы басшысы Чжэн Сяоюй ату жазасына кесілген болатын. Ол
дәрілік препараттарды клиникалық тексерістен өткізбей ... ... ... ... ... 6 ... (800 мың ... соммасындағы
қаражатты қалтасына басқан. Қытай және қылмыстық жолмен табылған ақшалармен
күресуде ... ... ... тәжірибесінің дұрыс деген тұстарын ала
отырып, біз оның өсу қарқынын айтарлықтай төмендетеміз.
Қазақстан ... ... ... ... ... да өз ... қосуда.
Кеден кодексіне сәйкес, кеден органдарының қызметі мен оны ... ... ... ... мен тәртібін, товарлар мен көлік
құралдарының Қазақстан Республикасының ... ... өту ... ... ... ... ... және аралас деп бөлуге
болатын міндеттерді жүзеге асырады [89, 32 б.]. Оған Қазақстан Республикасы
Кеден кодексінің 19-бабында ... ... ... [90, 11-12 ... ... Республикасында кеден саясатын әзірлеуге және іске асыруға
қатысу;
2) өз құзыреті шегінде Қазақстан Республикасының егемендігі ... ... ... ету;
3) орындалуын бақылау кеден органдарына жүктелген ... ... және өзге де ... ... ... ... Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы өткізілетін
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... және тарифтік емес реттеу шараларының ... ... ... ... және ... ісі ... өзге де қызметке
қатысушылардың құқықтары мен мүдделерін қорғау;
6) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ... ісі ... ... қарсы күресу;
7) кедендік ресімдеу мен кедендік ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстан Республикасының кедендік шекарасы арқылы
тауар айналымын жеделдетуге жәрдемдесетін жағдайлар жасау;
8) өз ... ... ... ... жүзеге асыру;
9) Қазақстан Республикасының халықаралық міндеттемелерінің орындалуын
қамтамасыз ету және Қазақстан Республикасының кеден ісі ... ... ... ... шет ... ... және өзге
де құзыретті органдарымен, халықаралық ұйымдармен, кеден ісі ... ... ... ... ... ... ... іске асыруға, кеден органдарының
материалдық-техникалық және әлеуметтік базасын дамытуға ... өз ... ... ... ... ... ... өмірі мен
денсаулығын қорғау, қоршаған ортаны қорғау жөніндегі шараларды ... ... ... ... ... шекрасы арқылы
тауарлар мен көлік құралдарын өткізу пунктерінде радиациялық ... ... ... заң ... ... өзге де
міндеттерді орындау болып табылады.
Кедендік органдар алдында тұрған міндеттерді тізбелеуден біз кеден
органдарының ҚР ... ... ... ... ... мәселесіне көшеміз. Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... ... ... ... кеден саласының, кедендік мекемелердің ролін нығайту және
мемлекеттің кеден ісі ... ... ... жетілдіру
жолымен экономиканы қорғаудың объективті қажеттілігіне алып ... ... атап ... болатын.
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 26 маусымдағы «Ұлттық қауіпсіздігі
туралы» Заңына сәйкес «Қазақстан Республикасының ... ... және ... да ... ... ұлттық мүдделерді
құрайды, мемлекеттің азаматтар мен адамдардың конституциялық құқықтарын,
қазақстандық ... ... ... институттарды қорғау
қабылеттілігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... экономикалық қауіпсіздігін қорғайтын органдардың алдыңғы
қатарында ... ... ... ... ... нарықты, оның ішінде тұтынушылар мүдделерін қорғау аспектілері
кеден органдарының алдында тұрған маңызды мәселелер болып табылады. ... ... ... ... ... қатарында Қазақстан аумағындағы
ішкі нарыққа отандық тауар ... ... ... ... ... ... баж салығы мен үлестер белгілеу ... ... ... ету ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін ... ... ... кеден шекарасынан өткізілетін барлық тауарлар мен
көлік құралдары ... ... ... ... ... негізгі болып
табылады.
Қазақстанның егемендігі, атап айтқанда экономикалық егемендігі мен
қауіпсіздігі, өзінің ұлттық экономикасын ... ... мен ... ... ... ... талап етеді.
Қазақстанның кеден заңнамасы бойынша экономикалық қауіпсіздік бағытын
мыналармен байланыстырады [32, 45 б.]:
- экономикалық ... ... ету және ... ... ... экономикалық оқшаулауға жол бермеу;
- ел экономикасының ресурстық-экономикалық негізін сақтау және нығайту;
- геосаяси ортада туындайтын кері факторлардың ... ... ... мемлекет экономикасының әлсіздік деңгейін барынша азайту;
- отандық және халықаралық қаржы институттарымен ... ... ... ... ... ... мен дамытуға
бағытталған ішкі және сыртқы кредиттік ресурстарды және инвестициялық
мүмкіндіктерді ... ... ... бюджет дефицитінің болуы мүмкін деңгейінен арттырмау және
оның кіріс бөлігін нығайту;
- Республикалық бюджет туралы заңмен белгіленген сыртқы ... ... және ... ... ... дамуының
тепе-теңдігіне қатер төндіруге жол бермеу;
- бәсекелестікті ынталандыру, монополизмді шектеу және ... ... ету ... ел ... қазақстандық
тауар өндірушілердің үлесін арттыру.
Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігі және ... ... ... ... ... ... ... тұтқаларды пайдалануды өткір түрде талап ете бастады, себебі
жаңа жолдар іздеу ... және ... ... ... ... алып келеді [90, 35-36 б.]. ... ... ... ... ... болды, барлық бағаларды босату, мемлекеттік
меншікті жаппай жекешелендіру, оның ... жер мен ... ... ... ... ... ақша ... шетел валюталарына айналдыру,
мемлекеттің қоғам өмірінің ... ... ... ... ... ... күресте қатаң қаржы саясаты осының ... ... ... ... ... бағалы ресурстарды шетелге
шығарып әкету, табыстың қомақты бөлігінің шетел банктерінде қалуы, ақырғы
нәтижеде ... ... ... ... күрт ... кетуі сияқты
бағыттарда көрінуі мүмкін. Тұтастай алғанда, экономикалық қауіпсіздікке
экономиканың барлық билік тармақтарында ... ... ... және ... ... әрбір азаматтың құқықтық және
экономикалық беріктігіне дайындығы және қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасындағы мемлекеттік органдар
жүйесінің құрамдас бөлігі ретінде құрылған кеден ... ... ... ... ... ... ... мен
тұтынушыларды оң және нақты қорғайтын, экономиканың дамуын, өндірістің
экспорты мен импортын ... ... ... тартатын,
сауда саясатындағы міндеттерді шешетін және ... ... ... ... ... ... күш-жігерін жұмсайтын органға
айналды деген қорытынды жасауға ... ... ... экономикалық мүдделерді қорғауда маңызы
зор. Салық саясатын ұлттық реттеу ... ... ... ... экономикалық дамудағы циклды іркілістерді ... ... ... ... және әлеуметтік құрылымдарды
дамытады. Олай болса, мемлекеттік реттеудің экономикалық тетіктері ... ... ... ... ... ... органдар жүйесіндегі салық
органдарының құқықтық ережесі ... ... ... ... міндеттерін, функцияларын, құрылымы мен орнын анықтайтын
құқықтық нормалар кешенімен ... ... ... ... ... міндетті қатысушысы салық
органдары болып табылатын қатынастарды реттейтін барлық нормативтік актілер
жиынтығы арқылы бекітіліп берілген.
Ең әуелі, осындай актілердің ... ... ... ... ... ... ... тұтастығы мен экономикалық
қызметтің еркіндігіне, меншіктің әртүрлі формаларының ... ... ... мен ... төлеу міндеттілігіне және ... ... ... ... ... да ... Осы ережелердің
әрқайсысы салық органдарының ұйымдастырылуы мен қызметінің әртүрлі жақтарын
реттейтін ... мен ... ... ... ... ... ... Республикасының 2008 жылғы 23 желтоқсандағы «Салық және бюджетке
төленетін басқа да ... ... ... ... ... ... ... негіздерін, ұйымдастыру және қызмет қағидаларын,
жүйесі мен құрылымын белгілейтін жетекші ... ... ... ... және ... ... ... талдау мемлекеттік салық
органдары қызметінің басты ... ... осы ... ... Бұл ... ... ... сипаттайтын кем
дегенде тағы да үш қағидалық ережені атап көрсету керек:
- ресмилік ... ... ... ... ... ... мүдделі тұлғалардың еріктері мен тілектеріне тәуелсіз жүзеге
асыруларымен көрініс табады.
- ... ... ... ... ... ... ... ревизия өткізу бөлігіне салық инспекторы ... өз ... іске ... ... ... қолдану. Бұл салық
органдары тарапынан күш қолдану деген сөз емес. Бұл арада салық ... ... ... ... тұлғаларға заңмен
қарастырылған ықпал ету, ең біріншіден ... ... ... ... құқықтың әлдебір саласындағы басты бағыттарды
сипаттайтын қағида заңда тікелей ... ... емес ... ... ... ... ... белгісін оның әлдебір бапқа бекітілуі емес,
бір немесе бірнеше құқықтық актілер ... ... ... көруге
болады.
Бірыңғай басқару қағидасын қамтамасыз ететін салық қызметтерінің
мәртебесін олардың ... ... және ... ... ... осы қызметтердің жұмыс тиімділігін тиісінше арттыруға ... ... ... ... тек қана ... ... ... салық қатынастарын реттейтін құқықтық актілерді мүлтіксіз
сақтауларын ... ... ... ... тәуелсіздіктің басты кепілі
болуы керек.
Қазақстан Республикасы үшін оның қаржылық және салық ... ... салу ... бойынша да, экономиканың даму деңгейі бойынша да
басқа ... ... ... ... ... ... тұрған
ұйымдар арқылы құрудың ұйымдастыру-құқықтық үлгісі тіпті де қолайлы емес.
Салық салу механизмі – кез ... ... ... ең ... ... ... салу мемлекеттік реттеудің маңызды тәсілі ретінде,
әлеуметтік және экономикалық саясаттың табысы оның тиімділігіне байланысты
анықталады.
Экономикалық реформаның ... ... ... ... бюджеттік қаржыландырудың басты қайнар көзі ретінде көрсетіп
отыр. Салық салу ... ... ... ... отырғанын атап өту керек.
Жеңілдіктер неғұрлым көп болған сайын оларды кез келген заңды және ... ... ... ... да арта түседі. Сондықтан осы
мәселені құқықтық реттеу заман талабына сәйкес келіп отыр.
Ең бастысы – ... ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болған экономика тапшылығы. Тіпті егер ... ... ... ... оң өзгерістерсіз төмендетуге қол
жеткізгеннің өзінде бұл ... ... және ... түрде әлеуметтік
саясаттың нашарлауы есебінен және де заңсыз әрекеттердің ... ... ... ... және ... ... ... қорын құру мақсатында салықтар мен
басқа да ... ... сол ... ... ... ... әдістері мен салық қызметі органдарынан тұратын ұйым жиынтығы.
Салық салу ... ... ... ... ... қағидалары мен ережелері айқындайды, бұл ... ... ... және ... ... орын алуы мүмкін теріс ... ... ... ... ... капиталистік қатынастардан өтпеген
Қазақстан Республикасы командалық-әкімшілік жүйенің сипаттарына ие болды.
Бұл жағдайларда Қазақстанның салық ... ... үшін ... ... ... мен ... ... әлемдік тәжірибесін зерттеу
ерекше маңызды, себебі ... ... ... ... ... ... ... талаптарын барынша ескеру қажет. Мұнда ... ... ... ... ... және оны ... ... алынады, салық жүйесінің әзірленген үлгісінің өндіріс үдерісіне
әсер ету сызбасы әзірленеді.
Ғылыми-экономикалық зерттеулерде салық жүйесінің ... ... ... көп ... ... ... ... салық
салудың қағидаларына әртүрлі көзқарастар қолданылады.
Қағидалар (латынның principium - негіз, бастапқы) – бұл ... ... және ... ... ... ... ... салу бойынша
салық саласында қолданылатын базалық идеялар мен ... ... ... ... адамгершілік санаты жасаған іс пен соған ... ... ... ... құратын идея ретінде кез келген ... ... ... ұғым болып табылады.
Салық төлеушілердің мүдделері мен ... ... ... Осы ... ... ... салу ... төлеушілер үшін нақтылықпен
және қолайлылықпен сипатталуға ... ... ... ... ... ... төлеушінің хабардар болуы – осы қағиданың басқа
көрінісі болып табылады.
Салық төлеуші алдын ала хабардар болуға ... ... ... ... ... ... ... байланысты салықтар тікелей және жанама бола ... ... ... ... төленеді (табыс салығы,жылжымайтын мүлік
салығы) және төлем қабілетіне тікелей ... ... ... ... ... ... басқа, мүлік салығын айтуға болады. Кейінгісін
зат ... деп те ... ... еді, ... ... ... ... алып қарастырғанда табыс салығының объектісі болып
табылатын ақшалар ... де бір түрі ... ... Ал ... заңнамасы
мүлік ретінде азаматтардың заттар деп ... ... ... ... ... ... [91, 78 ... салықтар – бұлар белгілі бір тауарлар мен қызмет түрлеріне
салықтар. Былайша айтқанда, жанама ...... салу ... ... ... оның ... ретіндегі басқа тұлғаға аударатын
салық. Қосымша құн салығы (ҚҚС), акциздер және кедендік баж салығы осындай
салықтардың ... ... ... құн ... мен ... ... тауарды сатушы болғанымен, түпкі нәтижеде оларды тауарды
тұтынушылар ... ... бұл ... ... осы ... ... ... бұл салықтарды кейде тұтыну салықтары деп те
атайды, ал тікелей салықтар – тұтынуға арналған салықтар.
Төлем ... ... ... ... және ... ... бөлінеді.
Жоғарыда атап көрсетілгендей, салықтың ақшалай түрі салық төлеудің
басым түрі болып табылады. Алайда, ... да, ... де ... ... ... ... бойынша заңды тұлғалардан алынатын салықтарды және
жеке тұлғалардан ... ... ... ... болады.
Айта кету керек, кейінгі уақытта біздің салық заңнамамыз ... ... ... ... олар ... ... да, жеке
тұлғаларға да таралады. Бұл салықтар осы және ... ... ... ... ... ... және ... элементтері бойынша
сәйкес келеді. Алайда, объективті айырмашылықтардың нәтижесінде осы
субъектілердің ... ... бір ... ... ... оларға салық
салудың ерекшеліктері байқалып тұрады. Сондықтан тура ... ... ... да) біз ... ... жалпы салықтың шегінде
ұйымдар мен азаматтардан алынатын көп ретте әртүрлі екі салықты ... ... жеке ... ... атау ... оның субъектісі
жеке тұлғалар және корпоративті салық деген атау бар, оның ... ... ... ... атау ... терминологияны талғамсыз ала ... ... ... ... ... ... мұндай термин жоқ.
Әдетте, біздің ойымызша, заң әдебиетінде былай деп атап ... ... ... ... ... ... ... және жеке
тұлғаның құқықтық мәртебесінің сипаттамасында, олардың қызметінің болашағын
анықтауда, салықтардың төленуін бақылауды ... ... ... бар» [92, 231 ... жалпымемлекеттік және жергілікті деп бөлу екі факторлармен
айқындалады: салықты кім ... ... және ... ... және ... ... көзі болып табылады (орталық және жергілікті).
Салықты реттеуші сапасында ... ... ... ... барысында
жүзеге асырылады. Жергілікті бюджеттерді ... үшін ... ... ... ... және ... ... ұсталынып қалатын жеке
тұлғалардың табыс салығы пайдаланылады.
Пайдалану мақсатына байланысты салықтар ... ... және ... ... ... ... ... деңгейдегі бюджетке сәйкес аумақтың жалпы
ақшалай қоры ретінде аударылады және бюджетті орындау барысында нақты ... ... ... ... ... ... тыс ... қорларға аударылады
немесе бюджетте жеке жолмен бөлек көрсетіледі.
Қазақстанның салық жүйесі шартты түрде арнайы салықтарды белгілемейді.
Алайда, егер Жол ... ... ... ... және ... ... ... май мен дизельдік отынды өткізуге алым сияқты төлемдерді
қарастырсақ, онда біз олардан ... ... ... ... ... ... ... көреміз (мысалы, өткізгені үшін алым
– кәдімгі сатудан алынатын салық).
Салықтарды «аудару», «алымдар», ... және тағы ... ... жасыру
– бұл ведомстволық белгі бойынша құрылған барлық ... жүйе үшін ... ... ... ... салық қызметі органдары, салық
қатынастарын реттейтін құқықтық нормалар және бюджет жүйесіне салықтар,
алымдар баж салығы түрлеріндегі ... ... ... кіреді.
Қазақстан Республикасындағы салықтар, алымдар және баж салығы ... ... ... ... және ... ... бюджет жүйесіне міндетті түрде аударылатын ақшалай қаржыны,
сол сияқты мемлекеттің ақылы қызмет көрсеткені үшін төленетін төлемдерді
айтады.
Салық ... ... ... ... ... ... белгілеген тәртіппен және мерзімде тұрғылықты жерінде
немесе ... ... ... ... түрде салық комитетінің есебінде
болуы керек.
Салықтың әлдебір түрінен босату, салық ставкаларын ... ... ... тек қана ... актілерге сәйкес жүзеге асырылады.
Жеке сипаттағы жеңілдіктер ұсынуға тыйым салынады..
Салық жылында салық төлеуге ... ... бар ... ... ... ... төлеуші болып табылады. Жеке тұлға жеке табыс
салығын төлеуші болып ... Жеке ... ... салынатын табысы, соның
ішінде кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке ... ... жеке ... салу обьектісіне айналады.
Салық комитеттері өз қызметінде Қазақстан Республикасының 2008 жылғы 10
желтоқсандағы «Салық және бюджетке төленетін ... да ... ... 100-IV ... ҚР 2008 ... 23 желтоқсандағы «Салықтар және басқа
да ... ... ... ... № 413-415 (25384) ... ... ... жылғы «Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы» Кодексін басшылыққа алады.
Баршаға ... ... ... тұлғаларды мемлекеттік тіркеу
мәселелері бойынша Қазақстан ... ... ... актілеріне
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» Заң қабылданды.. Осы ... ... ... ... ... республиканың барлық 205 ауданында
«бір терезе» ашты, онда шағын және орта бизнес субъектілері бар ... ... ... ... ... ... қажетті құжаттар пакетін ресімдей
алады.
Енді заңды тұлғаларды тіркеудің тарихында бұрылыс сәті туындады.
Қазіргі ... ... ... ... ... тек қана ... жүргізеді. Өзінің ісін ашуға ынта білдірушілер жақын маңайдағы
аудандық бөлімге келіп, барлық аталған мемлекеттік органдарға ... ... ... ... ... ... ... кете алады. Басқаша айтқанда, субьектілерді ... ... ... ... ... ... ... қою
ресіміне қатысуынсыз автоматты түрде өткізіледі.
Егер ұлттық қауіпсіздік ... ... және ... ... ... ... ... ішіндегі экономикалық
қатерге қарсы күресте өкілеттіктерін жоғалтса, Қазақстан Республикасының
басшылығы экономикалық қауіпсіздік ... жаңа ... ... ... ... ... ... құрамын сақтап, Қаржы
полициясын Қазақстан Республикасы ... ... және ... қарсы күрес агенттігі (бұдан әрі - Агенттік) етіп құру ... ... өте ... ... [93, 48 б.].
Агенттіктің құрылуы және оның дамуы қазіргі уақытқа дейін субъективтік
процесс немесе кездейсоқ оқиғалар мен жағдайлардың сәйкестігі ... ... ... қорғау органының пайда болуына мемлекет дамуының заңдылығынан
туындайтын бірқатар ... ... ... ... даму ... ... ... алғашқы құрылған кезден бастап
қазіргі уақытқа ... ... ... және ... ... жүруінің нақты кезеңдерімен сай келіп отырды. Бұл қозғалыстың жалпы
сипаттамасы былай көрініс тапқан: мемлекет ... ... алға ... ... ... ... ... қарсы әрекеті де солғұрлым күшті
болды. Осындай бөгеттерге қарсы тұру және өзінің ... ... ... мемлекет бірқатар құрылымдар құрып, оларға ... ... ... үшін ... ... ... Қазақстан
Республикасында ҰҚК, ІІМ, ҚР ЭСЖҚА ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету
бойынша ... ... ... ... ... бағыттар бойынша жұмыс
жасайды. Атап айтқанда, ҚР ... ... ... ... ету бойынша жұмыс жүргізіп келеді.
Қазақстан Республикасында «Қазақстанның ... ... ... қауіпсіздігінің стратегиясы» қабылданды. Соған сәйкес
экономикалық қауіпсіздікті ... ... ... ... мен ... ... ... әзірленді. Қазақстан Республикасының экономикалық
қауіпсіздігін қамтамасыз ету бойынша қаржы ... ... ... [94, 7 б.], сол ... ... республикамыздың мемлекеттік
тәуелсіздігімен [95, 14 б.] бірге қарастыратын жағдай жиі кездеседі.
Әрине, құқық қорғау ... ... мен ... ... отырып, экономиканың проблемаларын фундаменталды шешу әсте ... ... ... ... ... ... көрсете алады.
Ол үшін құқық қорғау органдары экономиканың сұраныстарын, оның дамуын
қаңдай факторлар ұстап отырғанын, ... оның ... ... ... ... ... қорғау органдарының қаржыны тиімсіз пайдалану, асыра
пайдалану, күтілмеген шығыстардың ... мен ... жою ... сеніммен қарауы керек. Яғни, Үкімет пен ... ... ... ... ... ... беруші (Үкімет)
және мердігер (құқық қорғау органдары) арасындағы қатынасқа теңеуге болады.
Меншіктің жеткілікті түрде ... ... банк ... жоғары
ставкалары, шағын және орта бизнеске ... ... ... заңсыз араласу, теріс пиғылды бәсекелестік және ... ... ... ... ... контрабанда, коммерциялық
және лауазымдық сыбайлас жемқорлық – экономиканың даму ... ... ... ... ... өндірілетін тауарларды шығаруға бөгет ... ... ... және ... басқаша айтқанда ... ... іске ... ... елде кәсіпкерлікті
дамытуға ықпал етіп және ұлттық ... ... ... жағдай жасау
бойынша жұмыстарды атқаруда.
Экономиканы меншік құқығын талан-тараждан, ... ... және ... да ... ... ... пайдаланулардан барынша тиімді
құқықтық қорғау өзекті мәселе болып отыр .
Бұл ... ... ... ... үшін ... ... ... бар.
Салықтарды, алымдарды және басқа да міндетті төлемдерді бюджетке толық
түсіруді қамтамасыз ету ... іске ... ... ... ... фактілеріне жол бермеуді талап етеді. Салықтарды төлеуден жалтарудың
жолын кесіп, Агенттік бюджетке түсетін салықтардың артуына ... ... ... ... ... ... ... секторының субьектілеріне салық
жүктемесін төмендетуге мүмкіндік береді.
Қазіргі кезде қоғамымызда қауіпті құбылысқа айналған қылмыстардың бірі,
сыбайлас жемқорлық ... ... ... жаңа ... ... ... ... сыбайлас жемқорлықпен күрестің өзекті
мәселелерінің ... ... ... ... алынуда. Сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрестің ... ... ... ... жемқорлық
қылмыс, ең алдымен қоғамға ... ... ... ... кері әсер ... ... ... күш
көрсетуімен сипатталады. Осыған байланысты, сыбайлас жемқорлық қылмысымен
күресудің жаңа нысандарын, әдістерін әзірлеу, қылмыс ... ... ... ала ... ... үшін ... қорғау органдарының қызметін
жетілдіру қажетттілігі туындайды [96, 30-31 ... ... ... ... ... жасауға болады:
Агенттіктің мақсаты мен ... ... ... ... ... және
қоғамда заң үстемділігі қағидасын іске ... ... ... ... ... ... және жою ... табылады.
Агенттіктің ай сайын қаржы полициясының аумақтық органдарына жөнелтетін
қозғалған қылмыстық істердің саны, қылмыстық істерді ... ... ... ... ... себептері, қылмыстардың жасалуына ... ... мен ... ... ... ... ... тиісі уақытылығы мен адекваттылығы, мысалы, шығынның орны
толтырылуы, кінәлі мердігерлер мен лауазымды ... ... ... ... ... ... ... сияқты мәселелер талқылаудың
мәніне айналуы қажет.
Құқық қорғау органдары өз жұмысында тек ... ... ғана ... ... ... ... ықпал ететін себептер мен ... ... ... және ... ... пайдалануға міндетті. Сонда
олар Агенттік пен ... ... ... және әлеуметтік мәселелерді
шешу бағдарламасын іске асыру ... ... ... шараларының
тиімділігін елеулі түрде арттырған болар еді.
Агенттіктің сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінің тиімділігін арттыру
жөніндегі ... ... ... ... жоспарлар жасалынып, жұмыстар
атқарылуда. Соңғы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдар мен қоғамдық құрылымдар басшылығы тарапынан
баса көңіл бөлінуде. Мемлекет ... ... ... ... ... алқа отырысында (Астана, 2008 жылғы 25 қаңтар)
нақты мақсаттарды айқындап, міндеттер жүктеді. Онда «сыбайлас жемқорлық
мемлекеттің ... ... ... ... төмендетеді, қоғамдағы
демократиялық қайта өзгерістерді жүзеге асыруға кедергі жасайды, ... ... және ... ақыр ...... ... сенімді
жоғалтады» деп атап көрсетті [97, 8 б.].
«Қазақстан ... ... ... ... ... ... ережені бекіту туралы Қазақстан ... ... 2014 ... 26 ... № 417 бұйрығына сәйкес комитеттің
негізгі құқықтары мен міндеттері ... ... ... қызметінен
өзгеше болып табылады. Өйткені аталмыш ... ... ... ... ... бар ... алу ... органдарына жүктелген, кеден баждары мен салықтардың
ставкалары мен оларды қолдану тетігі туралы белгіленген ... ... қоса ... ... Республикасының кеден шекарасы
арқылы өткізілетін ... ... ... ... ... ... кеден құнының дұрыс белгіленуіне бақылау жасау жүйесін
ұйымдастыру;
өндіріп алу Қазақстан Республикасының ... ... ... баждары мен салықтардың республикалық бюджетке уақытылы және толық
енгізілуін қамтамасыз ету;
тауарлар мен ... ... ... ... ... ... ... кезде кеден режимдерінің тиімді пайдаланылуын қамтамасыз
ету;
Қазақстан Республикасының ... ... ... бірлесе
отырып, тауарлар мен көлік құралдарын Қазақстан ... ... ... өткізуге рұқсат беру тәртібін әзірлеуге және соны орындауға
қатысу;
стратегиялық және Қазақстан Республикасы үшін өмірлік маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... асыру;
өз құзыретінің шегінде және қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... ... ... қауіпсіздікті, табиғи ортаны, жануарлар
мен өсімдіктерді қорғау, республикаға әкелінетін тауарларды тұтынушылардың
мүдделерін қорғау жөніндегі шараларды жүзеге ... ... ... және ... ісі ... өзге де қылмыстарға қарсы
күрес жүргізуді ұйымдастыру;
кеден ережелерін бұзушылықпен байланысты жұмысты ... ... ... ... ... ... және Қазақстан
Республикасының әуежайларында халықаралық азаматтық авиация ... ... ... кесу;
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес контрабанда туралы кеден ісі
саласындағы өзге де қылмыстар ... ... ... іс ... ... ... ... кеден ережелерін бұзушылық ... ... іс ... ... және оларды қараған кезде Қазақстан Республикасы
кеден органдарының лауазымды адамдарының заңдарды сақтауын бақылауды жүзеге
асыру;
сыртқы экономикалық ... ... ... ... Республикасы кеден органдарының және ... ... ... ... ... ... әрекетсіздіктеріне
арыздардың дер кезінде және әділ қаралуын қамтамасыз ету;
Қазақстан Республикасының кеден ісінің ... мен оны ... ... жұмысын жүргізу;
Қазақстан Республикасының кеден ісі мәселелері жөніндегі халықаралық
шарттарының ... ... ... Қазақстан Республикасының
заңдарында белгіленген тәртіп бойынша оларды ... ... ... ... ... ... ету;
кеден ісі мәселелерімен айналысатын халықаралық ұйымдардың қызметіне өз
құзыретінің шегінде қатысу;
Қазақстан Республикасының халықаралық міндеттемелерінің кеден ... ... ... ... ... ... және шет ... кеден ісі туралы
заңдардың қолданылу тәжірибесін қорыту және талдау, оның ... ... ... ... ісі ... ... даярлауды, қайта даярлауды және олардың
біліктілігін арттыруды, кеден ... ... да ... ... ... ... үшін мамандар даярлауды қамтамасыз ету;
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кіріс министрлігіне ... ... ... ... ... ... ... Республикасының заңдарына сәйкес, Қазақстан Республикасы
Мемлекеттік кіріс ... ... ... кеден
басқармаларын, кедендерді, кеден бекеттерін, кеден ... ... ... ... ... міндеттерін шешуге жәрдемдесетін
құрылыс-пайдалану және өзге де ... ... ... ... және
тарату;
өз жүйесінде ғылыми-зерттеу ұйымдарының, оқу орындарының ... ... ... ... заңдарына сәйкес Қазақстан Республикасы кеден
органдары жүйесінің мүлкін басқаруды жүзеге асыру;
кеден органдары жүйесінің лауазымды ... ... және ... шараларын іске асыруға жәрдемдесу;
өзіне Қазақстан Республикасының ... ... ... ... орындау.
Комитеттің негізгі міндеттері мыналар болып табылады:
Қазақстан Республикасының кеден саясатын әзірлеуге және іске ... ... ... ... ... ... ... саясатын қамтамасыз ету;
өз құзыретінің шегінде ... ... ... мен ... ... ... ... экономикасы дамуының басымдықтарына сүйене
отырып кедендік реттеуді ұйымдастыру және жетілдіру;
орындалуына бақылау жасау кеден органдарына жүктелген кеден ... ... ... ... ... ... ... қатысу;
өз құзыретінің шегінде кеден ... ... ... айқындау;
Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген тәртіппен Қазақстан
Республикасының Мемлекеттік кіріс министрлігіне жеке тұлғалардың тауарларды
алып жүруінің ... ... ... ... ... ... тәртіп бойынша мемлекеттік органдардан, өзге де ұйымдардан,
сондай-ақ лауазымды адамдардан, азаматтардан өзіне жүктелген ... ... ... ... ... мен ... ... және алу;
заңдарда белгіленген тәртіппен баспа қызметін жүзеге асыру;
белгіленген ... ... ... ... ... ... функцияларын орындау; кеден ісі мәселелері бойынша
үйлестіруші сараптық кеңестер мен жұмыс топтарын құру;
өз құзыретінің шегінде ... ... да, одан тыс ... мемлекеттік органдармен, өзге де ұйымдармен, сондай-ақ лауазымды
адамдармен және ... ... ... ... ... ... көзделген өзге де құқықтарды жүзеге асыру;
2.3 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... барысында Қазақстан Республикасының Қаржы
министрлігінің Мемлекеттік ... ... ... ... ... істері министрлігінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... құқықтық әрекеті
Тәуелсіздік алғаннан бері, мемлекетіміздің экономикалық ... ету ... ... ... реформалар мемлекеттің саяси
және экономикалық ... ғана ... ... ... қалыптасқан қоғамдық
қатынастарды да, тұтастай қоғам психологиясын да түбегейлі ... пен ... ... ... ... ... ... заңнама да даму үстінде. Алайда, кейде, елдегі ахуалдың шапшаң
өзгеруі соншалықты, заңнама туындаған ... ... заң ... ... ... ... ... әзірлеуге және машыққа
енгізуге үлгере алмайды. Сондықтан қазіргі қазақстандық заңнамада көптеген
олқылықтарды жеткілікті дәрежеде табуға ... олар ... ... ... ... ... ... қазірдің өзінде тұрған,
бірақ заң шығарушының қосымша әзірлеуін ... ... ... ... ... ... ... ахуалды күшейтуге, қылмыс деңгейін
көтеруге сана-сезімде жасалған құқық бұзу үшін ... ... ... ... тамырлануына сөзсіз әкеліп соғады. И. Кант өзінің
«Мемлекет және құқық туралы ... ... ... құқықтық мемлекетте
«заңның үстемдігі парасатты заңдардың молшылығымен қамтамасыз етіледі» деп
жазды [100, 283 ... ... ел ... ... ... құқыққорғау
органдарының қызметтерін реформалау мен үйлестіру ... ... алға ... ... ... ... [99, 27 ... қарсы көріністердің сан алуандығы, оларды анықтау мен болдырмау
процесінің ... ... ... түгел дерлік және үздіксіз
жетілдіруді ғана емес, сонымен бірге оларға қарсы күресте арнаулы ... ... ... ... асыру болып табылатын әралуан ... ... ... да ... ... ... құқық қорғау жүйесін құрайды, соның әрбір элементі оған заңмен
берілген өкілеттіктер шегінде заңдылық пен ... ... ... ... күреске, жеке тұлғаның құқықтары мен ... ... ... ... мен ... ... және заңнамамен белгіленген басқа да міндеттерді орындауға
бағытталған өз қызметін ұйымдастырады. Алайда, ... ... ... ... көптігімен салыстырғанда, оларға қарсы күрестің түрлері ... ... көп емес ... жоғарыды аталып өткеніндей, заңнамамен
қатаң реттелген.
Сондықтан құқық қорғау ... бір ... оған ... ... ... ... істеуі, кейде органға жүктелген міндеттерді жеке
өзі орындауға ... ... ... жеке ... пайдаланумен
қатар, әрқайсысының өз функцияларын орындауды, сондай-ақ құқық ... үшін ... ... ... ... үшін ... ... қызметін жүзеге асыруды талап етеді.
Аталмыш тарауда автор ҚР экономикалық мүдделерін құқықтық қорғау
кезінде ҚР ҚМ МКК және ... ... ... ... ... ... жемқорлыққа қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының басқа
құқық қорғау органдарымен өзара әрекеті проблемасын шешу міндетін қояды, ол
үшін, ... ... ... ... ... ... ұғымын, экономикалық мүдделерді құқықтық реттеудің дәрежесін,
сондай-ақ екі құқыққорғау органдарының жұмыс ... ... ... оны ... ... ... ұстанымдары мен түрлерін ашу
қажеттілігі туындайды.
Өйткені өзара әрекет күрделі, үздіксіз ... ... ... ... мәнін барынша дәл айқындау үшін жеке алынған құбылыс ретінде қарау
қажет, сондай-ақ өзара әрекеттің нақты ... ... ... отырып, бұл
процестің өзгерісін айқындау негізгі мәселелерді реттеуге өз үлесін қосады.
Құқық қорғау органдарының ... ... ету ... ... ... ол ... жүзінде де және тәжірибеде кең
қатынасқа түседі. Өйткені әралуан құқық қорғау органдарының олардың ... ... шешу ... ұжымдық күш-жігерді біріктіру экономикалық
мүдделерді қорғауда өз нәтижесін беруде. Кең мағынасында «өзара ... ... әсер ету ... ... ... және бір объектінің екіншісін туындатуын ... ... ... ... [101, 74 ... ... өзара әрекет кез келген материалдық жүйенің өмір сүруін және
құрылымдық ұйымдастырылуын анықтайтын қозғалыстың, дамудың объективті ... ... ... ... ... Өзара әрекеттің мұндай анықтамасы
тегіс қамти алатын ... ... және ... кез келген процестері
мен түрлері көрінісін байқауға болады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... ... түсіну үшін, барынша тар мағыналы және
барынша жиі қолданылатын мағыналық ... өз мәні ... ... «со -» ... ......... байланыс, келісу)
ұғымымен үндес, яғни оның әралуан субъектілерінің өзара байланысқан,
келісілген ... ... ... ... ... ... Мұндай өзара
байланыс немесе өзара іс-әрекеттер ... ... ... ... мүмкін.
Бұл қатысушылардың әрқайсысы өзінің өзара ... ... ... және ... ... ... ... бірлесе отырып
орындайтынын айқын сезінуге тиіс дегенді ... Бұл ... ...... ... ... ... үшін мақсаттар мен
міндеттердің ортақтығы туындайды. Мақсаттар мен ... ... ... ... ... ... әкеліп соғады, өйткені бұл жағдайда
қатысушылардың әрқайсысы басқаға ... өзге ... ... өзге ... қол ... оны дербес жасайды және бұл жағдайда
ешқандайда өзара әрекет туралы нақты бір ... жоқ. ... ... ... ... айта ... заңдылық пен құқық тәртібін
нығайту, ... ... ... – барлық құқық қорғау органдары үшін ортақ
міндеттер болып табылатынын атап өту қажет. Бұл ... ... ... бойынша барынша нақтыланған, рет-ретімен шешілетін бірқатар
кезеңдерден тұрады.
Мақсаттар деп қазіргі ... әлі жоқ, ... ... ... ... ... ... өзара әрекет процесінде жету көзделген
ахуалды немесе нәтижені ... ... ... ... жүзеге асыру
кезінде алға қойған мақсаттарға жету дәрежесін оның тиімділігі деп атайды.
Қол жеткізілген ... ... ... ... ... ... соншалықты жоғары болып саналады.
Экономикалық мүддені құқықтық қорғауда өзара әрекетті жүзеге асырудың
үшінші маңызды жағдайы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Сондықтан, субъектілердің
әрқайсысы өзіне берілген рөлді нақты түсініп, басқа субъектінің ... ... ... ... айтылғандардан өзара әрекет – ... және оған ... ... ... деген тұжырымға келеміз.
Өзара әрекет – бұл өте күрделі, өзгермелі және үздіксіз процесс. ... ... ... немесе затты жақсырақ талдау, оның мәнін ... ... үшін оны ... ... ... ... Өзара әрекет
процесін жақсырақ түсіну үшін, біздіңше, оны әуелі құбылыс ... ... ... ережелерін анықтап, бұл процестің дамуын қарау мақсатқа сай
келмек. Сондықтан, аталмыш процестің уақытша параметрлеріне қайта ... ... ... ... оны ... ... оның ... субъектілерінің белсенділігін тұспалдайтынын атап ... ... ... бұл ... өз ... ... нақты
бастама көтеріп, қажетті іс-әрекетті мезгілінде аяқтайды.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... атап көрсетілгендей, күрделі, көп қырлы және ... ... ... болады. Алайда өзара әрекетке әрқашанда тиісті көңіл бөліне
бермейді.
Жоғарыда тізбеленген жағдайлардан басқа өзара әрекетке ұсынылатын және
осыған байланысты ... ... ... ... ... талаптарды ескеру қажет. Оларға:
Біріншіден, өзара әрекет заңдылық талаптарын қатаң сақтау ... яғни ... ... де, ... ... ... әрбір
органның жұмыс істеу тәртібін де реттейтін заңдардың және заң күшіндегі
нормативтік актілердің ұйғарымдарына сәйкес ... ... ... ... ... ... ... соқпауға, яғни өзара
әрекет ететін ... ... ... ... дәл ... ... асырылуға тиіс. Мұндай ... ... ... ... ... және негізділігін
қамтамасыз ету міндетін орындау себепші болады. Тәжірибеде қаралып отырған
органдар ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
Сонымен, жоғарыдағы айтылғандарға сүйене отырып, экономикалық ... ... ... ... пен ... ... ... қылмысқа қарсы күрестің ортақ міндетін орындауға бағытталған ... ... орны және ... ... ... байланысты,
келісілген қызметі деген қорытындыға келу болады.
Атап көрсетілгендей, өзара әрекет ... ... де, ... ... ... ... ... істеу тәртібін де реттейтін заңдардың
және заң күшіндегі ... ... ... сәйкес жүзеге
асырылуға тиіс. Осы ережеге сүйене отырып, экономикалық мүдделерді құқықтық
қорғауда өзара әрекеттің құқықтық негізін ... ... ... ... болады:
ҚР Конституциясы және қызметтің аталмыш саласын реттейтін басқа да
нормативтік-құқықтық ... ... ... ... ... ... барлық нұсқауларды, сондай-ақ заңдарда бекітілген ережелерді барынша
пайдалануға тырысады. ... ... ... ... ... ... ... оның түрлерін дәл анықтау экономикалық
мүдделерді қорғаудың сапасын арттырып қана ... ... ... ... мәні ... ... да дауларды болдырмауға да мүмкіндік береді.
Аталмыш жаңадан құрылған екі құқыққорғау органдарын басқару жүйесіндегі
өзара әрекет заңдылық, жариялылық, дара ... ... ... ... негізінде іске асырылады, соларға сәйкес бұл жүйедегі негізгі
байланыстар анықталады. ... ... ... қаржы полициясы
органдарын құрудың және қызметінің аумақтық және салалық ұстанымдары да,
сондай-ақ ... мен ... ... ... ... ... тәртіпті сақтау міндеттерін шешуге жиынтық көзқарасты ... ... ... ... та ... әсер етеді. Әрине, өзара әрекетті
ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... және ... ... нысанға түсірілуге тиіс. Өзара ... ... ... ... ... ... ол тап бір статистикалық
(құрылымдық) байланыстың барлық түрлерін шоғырландырғандай болады. ... ... ... ... ... ... басқа да формалды
байланыстардың ұтымдылық дәрежесі ... ... ... ... ... ... ... және оның жекелеген буындарын құруға, олардың
арасындағы байланыстар мазмұнына, орындалатын қызметтер мен ... ... ... ... те, мемлекеттік органдармен өзара әрекет тиісті ақпаратты толық
және мезгілінде алуды үйлестіреді және реттейді, ол ... ... ... ... қарсы күрес, қылмыстарды мезгілінде ... және ... ... ... ... ... және ... төтенше
жағдайларға іле әрекет ету мәселелерінде қаржы полициясы органдарының
қызметтері мен ... және ... да ... ... органдарының
арасындағы өзара әрекетті міндетті түрде ұйымдастыру болып табылады, қажет
болған кезде, соның ішінде оларды ... ... ... жағдай түзіміне
көшіргенде күштер мен құралдарды, бағынысты бөлімшелерді шұғыл басқаруды
қамтамасыз етеді. Сондықтан ... ... ... ... ... ... әрекеті өздерінің қызметтік міндеттерін мезгілінде
орындауға мүмкіндік береді.
Құқықтық көмектің ынтымақтастықтан барынша дәл ... ... А.И. ... ... ... көмек жекелеген іс-
әрекеттерді орындауды тұспалдайды. Олар жекелеген қылмыстық істер бойынша
тергеумен ... ... ... ... ... ... ғана
міндеттелген, бұл іс көмек сұрап өтініш ... ... ... ... Халықаралық ынтымақтастық құқық қорғау органдарының,
ортақ мүдделерді қозғайтын және ... ... ... ... ... бағытталған мақсатты, тұрақты және келісілген, ауқымы жөнінен кең
және түрлері мен бағыттары бойынша әралуан ... ... [102, ... ... конституциялық құқықтары мен заңнаманың
орындалуын жетілдіруді жүзеге асыратын факторлардың бірі экономикалық ... ... ... қарсы күрес саласында жұмыс істейтін
ынтымақтастық болып ... ... ... ... қаржы полициясының
органдары Қазақстан Республикасы заңнамасының нормаларын орындауда ... ... ... ... тығыз өзара байланысты.
Бұрынғы қаржы полициясынан қайта құрылған ҚР Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... 2015 жылдың 14 желтоқсанында
«ҚР Мемлекеттік қызметі ... ... ... ... ... бюросы» атты жаңа орган ретінде қайтадан құрылды. Сонымен қатар,
Қазақстан ... 2015 ... 18 ... ... ... ... ... №410-V Заңы қабылданылды.
Жалпы сыбайлас жемқорлықтың даму тарихы ежелгі кезеңнен бастау алады.
Атақты француз философы Шарль Луи Монтескье: «Көптеген ... ... ... ... бар ... ... жасауға бейім тұрады және де
тиісті ... ... сол ... ... ... береді», - деп айтқан .
Сыбайлас жемқорлық құбылысын халықаралық заманауи тұрғысынан ... ... ... ... шараларын іске асыру жолдары қылмыстың алдын алу және
құқық бұзушылармен жұмыс жүргізу жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... күрес бойынша практикалық
шаралар» атты нұсқаулықта көрініс ... ... 1990 ... тамыз-
қыркүйек).  Осы құжатты талқылау нәтижесінде әлемдік ... ... ... ... ... Осы ұғымның мағынасынының сипатына қарай сыбайлас ... ... ... ... ... ... олар: этикалық,
тәртіптік, әкімшілік және қылмыстық-құқықтық бұзушылықтар, бұл сыбайлас
жемқорлық жолына түскен ... ... ... өз ... ... ... заңды бұзғандығынан көрінеді.
2. Мемлекеттік қызметтегі тұлғаларды сыбайлас ... ... ... ... ... ... Бұған шенеуніктердің
артықшылықтарды заңсыз пайдаланғанын жатқызуға болады, осындай қызмет
көрсететін ... ... жеке және ... тұлғалар толықтырылып
отырады.
3. Өз қызмет жағдайын жемқорлық ... ... ... ... қайшы сипатта пайдалану.
4. Жемқорлықтың көрініс табуының ең қауіпті екі түрі:
- мемлекеттік немесе қоғамдық мүліктерді жемқорлық ... ... ... ... ... ... белгілері байқалмаса да,
олардың қандай да бір артықшылықтарды заңсыз жолмен алу мақсатында ... ... ... ...  
1979 жылы БҰҰ-дың Бас Ассамблеясы және сыбайлас жемқорлық мәселелері
жөніндегі аймақаралық семинар (Гавана 1990 ж.) ... ... ... ... – бұл жеке адамның немесе бір топ ... ... өз ... ... қарай пайдалануы және мемлекеттік
қызметкерлердің қызмет бабын заңсыз пайда алуға бағыттауы».  
Енді бір ... 1999 ... ... ... үшін ... туралы» атты Еуропа Кеңесінің Конвенциясында берілген, онда:
«Сыбайлас ...... ... ... өзге де ... ... ... не өзге де ұйымдардың қызметшілерінің өз
мәртебесін кез келген мүлікті заңсыз алуы, оны ... ... ... ... жеңілдікті пайдалануы, сондай-ақ ... ... ... оны иемдену құқығын басқа тұлғаға беру, қызмет ... ... ... ... ... ... пікірінше осы анықтама толық емес, себебі сыбайлас
жемқорлық құбылысы құқық ұғымының ... ... ... ... ... және «ұйымдасқан қылмыс» ұғымдарын
бір-бірімен байланыстыра қарауды ұсынады. Оның ... ... ... ... ... ... органдар жұмысын
«бақылау» құралы ретінде пайдаланады, бұндай жағдайда қылмысты әлеуметтік
тұрғыдан бақылау бейтараптанады, сондай-ақ ... ... ... ... өз ... жету үшін ... және ... шешімдер
қабылдауда ықпал жасайды. 
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы 2 шілдедегі «Сыбайлас жемқорлыққа
қарсы күрес туралы» Заңының ... ... ... ... ... ... ... теңестірілген адамдардың лауазымдық
өкілеттілігін және соған ... ... ... ... ... пайда алу үшін олардың өз өкілеттіктерін өзгеше пайдалануы, жеке
өзі немесе делдалдар ... ... ... мүліктік игіліктер мен
артықшылықтар алуы, сол сияқты бұл адамдарға жеке және ... ... ... мен ... ... қарсы беруі арқылы оларды
сатып алуы ... ... деп ... ... ... ... атап ... жемқорлық – бұл ғаламдық мәселе, одан ... ... ... ... ... ... саяси тәртіп қорғалған емес».  
Қазіргі отандық әдебиеттерде: «Сыбайлас жемқорлық - (латын ... - пара ... ... алу, ... ... ... деген мағынаны
білдіреді) деп қоғамдық және саяси ... ... ... ... ... алуды, яғни саяси, экономикалық, әскери және тағы
басқа да ... ... ... ... мүмкіндіктерін
және қызмет бабын жеке басын байыту мақсатында пайдалануын айтады».
А.Н.Ағыбаевтың пікірінше: «Сыбайлас жемқорлық - бұл ... ... ... және тағы басқаларға заңсыз жолмен пайда әкелу
мақсатында жасаған қылмысы.  
Жоғарыда келтірілген анықтамаларды ... ... ... ... ... ... ... құбылысының өзіне тән белгілері бар;
- сыбайлас жемқорлық - бұл, ең алдымен, әлеуметтік құбылыс;
- ... ... ... ... ... ... әрбір мемлекет қазіргі құқықтық дәстүрлер ... ... ... ... ... анықтайды;
- жемқорлық ұғымы қазіргі қоғамдағы жемқорлықтың құқықтық ... ... ... ... ... ... - бұл екі жақ
арасындағы «мәміле» деп тұжырымдауға болады, оның бірі – өз ... ... ... ... ... немесе жеке қызметте жұмыс
істейтін тұлға, екіншісі – мемлекеттік немесе жеке ... өз ... яғни ... ... ... ... алу, ... көзделген
жауапкершіліктен таю тағы үшін ... ... ... ... екі
жолмен жүзеге асырылуы мүмкін:
1. мемлекеттік қызметшінің өзі алдына келген адамды ... ... ... ... бір ... бұл ұйымдасқан қылмыс өкілі болуы мүмкін,
мемлекеттік қызметшіге көп жағдайда ... ... ... оны
«сатып алу» мақсатында пара, сыйақы алуға итермелейді.
Сыбайлас жемқорлықтың түрлері мен типологиясын қарастыру үшін, сыбайлас
жемқорлық субъектілерінің ... ... өз ... ... пара ... мен пара ... ... пара берушінің
өзіне алған пайдасына, пара берудің мақсатына, сыбайлас жемқорлықтың
таратылуы және ... ... ... жіктелімге назар аударалық.  
Сыбайлас жемқорлық қарым-қатынастарының типологиясы(1-Кесте) 
Сыбайлас жемқорлық типологиясының өлшемдері
Сыбайлас жемқорлықтың түрлері
Қызметтік бабын өз басының ... ... ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық 
Сыбайлас жемқорлықтық қарым-қатынастың бастамашысы
Мекемені басқарушы тұлға алдына келген адамды пара беруге мәжбүрлейді.
Көмек сұрап ... ... өзі пара ... ... ... Жеке адам парасы (кез келген азамат)
Кәсіпкерлік пара (нақты фирмалар)
Қылмыстық пара (ұйымдасқан қылмыс ... ... ... түрі ... ... ... көрсету
Пара берушінің пара беру мақсаты Тездету үшін пара беру ... ... бір істі ... ... ... үшін пара беру ... ... адам бір істің орындалуын тоқтатуы
тиіс, сөйтіп өз қызметтік міндеттерін бұзады)
«Жылы көзбен қарау» үшін берілетін пара ... ... адам ... ... бір ... ... ... кір іздей бермеуі тиіс» )
Сыбайлас жемқорлықтық қарым-қатынастың орталықтандырылу ... ... ... ... кез ... адам өз ... ... сыбайлас жемқорлық «төменнен жоғары жаққа қарай»
(төменгі сатыдағы ... ... ... ... және ... тұрған
басшылықпен бөліседі)
Сыбайлас жемқорлықтық қарым-қатынастың таратылу ... ... ... орын ... ... ... (биліктің төменгі және
ортанғы сатыларында)
Биліктің ... ... орын ... ... жемқорлық (жоғыры
қызметтегі шенеуніктер және саяси қайраткерлер)
Халықаралық сыбайлас жемқорлық   (шаруашылық қарым-қатынас саласында)
Сыбайлас жемқорлықтық ... ... ... ... сыбайлас
жемқорлық
Жүйелі түрдегі сыбайлас жемқорлық
Клептократия (биліктің ажырамас бөлігі ... ... ... ... ... көз ... ... алғашқы және ерте таптық
қоғамдарда абыздарға, көсемдерге, әскербасыларына олардың көрсеткен ... үшін ... беру ... ... ... қабылданғаны мәлім.
Жоғары шенде тұрған басшылар қарамағындағы ... ... ... бір ... риза болғанын талап ете бастады, яғни олар
белгілі бір көлемде жалақы алатын болды. Ал ... ... ... ... орындау барысында көрсеткен қызметі үшін ... ... ... ... ... ... осы ... сыбайлас
жемқорлықтың алғашқы белгілері деп қарастыруға болады.
Антик қоғамы (көне грек қала-мемлекеттер, республикалық Рим) ... ... ... ... ... ... сондықтан сыбайлас
жемқорлық құбылысы да жоқтың қасы еді. Бұл құбылыс антик қоғамы ... кең өріс ала ... Осы ... рим құқығында «corrumpire» деген
термин пайда болып, «бүлдіру», «біреуді сатып алу» деген мағынаны ... ... ... жағдайы болған кезде қолданылған. Мемлекет
неғұрлым орталықтандырылған ... ... ... ... істі өз ... ... шектеулі болады, осыған орай төмендегі
және ... ... ... қадағалаудан босағысы келген адамдардан
жасырын түрде пара ... ... ... ... жол беріледі. Сыбайлас
жемқорлықтың осындай «төзімді ... ... ... ... ... Сөйтіп, Артхашастраның авторы сараң шенеуніктердің мемлекеттік
мүлікті талан-таражға салудың 40 тәсілін ... ... жаңа ... кең өріс алуы ХІХ ғасырдың соңы
мен ХХ ғасырдың басына келеді. Бір жағынан, іс-шараларды мемлекеттік ... ... ... орай ... билігі күшейе түсті. Екінші
жағынан, ірі кәсіпкерлік пайда болып, олар өз мақсатына жету ... ... ... ... Дамыған елдерде (Екінші дүниежүзілік
соғыстан кейін Батыс Еуропа елдерінде) саяси партиялардың маңызы ... ... ... ... кең етек ала бастады. ХХ ғасырдың екінші
жартысында «үшінші әлем» елдері саяси дербес ел ... ... ... ... ... ... ... бастап сыбайлас жемқорлық
жолына түскен еді. «Үшінші әлем» елдерінде «төменнен ... ... ... жемқорлық түрі кездеседі, бұндай жағдайда парақор басшы өз кінәсін
мойындамай, ... ... ... ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық түрі де болған, бұндай
жағдайда ... ... ... ... ашық түрде пара алып, алған
парасымен қарамағындағы қызметкерлермен жартылай ... ... ... ... Оңтүстік Кореяда байқалады). «Үшінші әлем»
елдерінде (Филлипинде, Парагвайда, Гаитиде, ... ... ... тәртіп орнаған, бұл елдерде сыбайлас жемқорлық ... ... ... және пара ... ... іс
орындалмайды. 1990 жылдары сыбайлас жемқорлық мәселесі аса өзекті ... Осы ... ... ... ... сыбайлас жемқорлық аса үлкен
қарқынмен дамыды. 
Қорыта келе айтатынымыз, ХХ ғасырда сыбайлас ... ... даму ... мынадай:
- сыбайлас жемқорлықтың түрі мен формасы көбее түсті.
- ауық-ауық түрдегі сыбайлас жемқорлық жүйелі ... ... ... ... төменгі сатысында орын алған сыбайлас жемқорлық биліктің
жоғарғы ... ... одан әрі ... ... ... ие ... жемқорлықтық қылмыстың себептік-кешендік факторлары: сыбайлас
жемқорлық мәселесін зерттеген кезде мынадай сауал туындайды: ... ... болу ... ... және осы ... неліктен осындай
түрде жүзеге асады.  Сыбайлас жемқорлықтың пайда болу себептерін зерттеу
барысында бірқатар киындықтарға тап ... ... бір ... ... себептері ме әлде салдары ма екенін анықтау да ... ... ... ... болу ... жүйеленіп, мынадай
жіктелім ұсынылады: әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... сондай-ақ мәдени-этикалық сипаттағы факторлар. Осы
себептердің әрқайсысына тоқталайық. 
Әлеуметтік-экономикалық себептер. ... ... ... ... ... ... елдегі сыбайлас жемқорлықтың
өріс алу дәрежесі экономиканың даму деңгейіне тікелей байланысты. Алайда
керісінше фактіні байқауға да ... ... ... қоры ... ... ... сыбайлас жемқорлық ел экономикасының дамуына
едәуір кедергі келтіреді. ... ... ... елге ... легін қысқартатыны, дарынды адамдарды ... ... бай ... ресурстарды тиімсіз пайдалануға жол беретіні, сонымен
қатар, ... ... ... ... өркендеуді арттыруға
бағытталған реформалардың жүргізілуін тежейтіні айқындалды. Елдің табиғи
ресурстармен (орман, минералдық, су ресурстары) ... ... да ... ... бір ... болып есептеледі. Елдегі бұндай байлыққа
екі тұрғыдан қарауға болады. Бір ... елде бай ... ... ел экономикасы өркендеуінің негізі болып, ... ... ... ... керек. Екінші жағынан, табиғи байлық ел
экономикасының өркендеуін емес, өзіне ... ... ... ... сыбайлас
жемқорлық субъектілерін қызықтырады.  Халықаралық Валюта қоры жүргізген
зерттеу көрсеткендей, сыбайлас жемқорлық мемлекетке түсетін жылдық ... ... ... ... салық төлеуден заңсыз босатудың
мүмкіндіктері пайда болады немесе ... ... ... ... істейді.
Жемқорлықтың өріс алу себептерінің аса маңыздысы - мемлекеттік және жеке
секторлар қызметкерлерінің еңбекақы ... ... ... ... ... қосымша табыс көздерін іздестіреді, осындай
жағдайда шенеуніктер ресми қызметтік міндеттерін асыра ... ... ... ... ... үлкен көлемді болғандықтан, олар
өз қызметінің қауіпсіздігін және тұрақтылығын ... ету ... ... ... ... әрекеттерін жасамауына
жағдай туғызады: қызмет бабында өз міндеттерін адал да ... ... ... ... ... ... заңды түрде лауазымын
көтереді. Осындай жағдайда лауазымды тұлғалар өз құзыреті ... ... ... әділ әрі адал ... ... беру жүйесі экономиканың өрістеуінің аса маңызды ... ... ... ... ... деңгейі неғұрлым жоғары болса, соғұрлым
моральдық-адами және құқықтық нормалардың ... өте ... ... орай, қоғамның білім деңгейі мен сыбайлас ... ... ... ... дәрежеде байланыс бар деген ойдамыз.
Айтылғандарды қорытындылай келе, ... ... ... факторлар кез келген мемлекетте
сыбайлас жемқорлықтың пайда болуы, өрістеуі және таратылуының ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық факторлар
белгілі бір жағдайларда сыбайлас жемқорлықтың алдын алу үшін ... ... ... ... себептер. Тәжірибе көрсеткендей, сыбайлас жемқорлық мемлекеттің
экономикалық және саяси дамуына кері әсер етеді.   ... ... ... тигізетін саяси факторларға ... ... ... ... ... ... байланысты
сыбайлас жемқорлық «жаңа» салаларды игерді, бұл – ... ... ... ... қаржыландыру, сайлауда сайлаушылар
дауысының басым көпшілігін алуды қамтамасыз ету үшін ... ... ... Демократияландыру үдерісі саяси қызметті жүзеге асыру үшін
орталық биліктің біршама өкілеттіктерін аймақтық және ... ... ... ал ... ... кейбір басшыларға жаңа конституциялық
өкілеттіктерін асыра пайдалануға мүмкіндік береді.  Осы пікірге Швейцария
мемлекеті дәлел бола ... ... ... ... ... ... Тарихи дерек көздер көрсеткендей, мемлекетте басқару нысанының күрт
өзгеруі де мемлекеттік құқық бұзушылықпен қатар ... ал ... ... бойы ... ... зардап шегеді.  Мемлекетте қоғамдық -
саяси бостандықтың ... ... өзін ... ... құқылы
мүшесі ретінде сезінуге, билікті ... ... ... ... бейімдейді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрестің құралы ретінде
әлеуметтік-құқықтық бақылау Жапония мен АҚШ-та кең өріс ... ... ... мынадай қорытынды шығаруға болады:
- бостандыққа ие азаматтық қоғам - мемлекетте ... ... ... ... ... саяси тұрлаулылық, үкіметтің, басшылардың жиі ауысуы, сыбайлас
жемқорлықтық өрістеуінің басты шарты.
- мемлекеттің жалпы ... ... жиі ... ... әлеуметтік -
экономикалық ахуалдың тұрақсыздығына әкеп соғады.
Ұйымдық-институционалды себептер. Соңғы кездері жүргізілген зерттеулер
көрсеткендей, сыбайлас ... ... ... ... олардың қызметінің тиімсіздігі, дұрыс ұйымдастырылмауы
салдарынан, есеп беру және бақылау жүйесінде нақтылық болмағандықтан кең
өріс ... ... ... ... араласу факторына нақтырақ
тоқталайық. Экономика саласында мемлекеттің өкілеттігі кең ... ... ... ... ... ... ал бұл – ... шектеулерден қашудың бірден бір тәсілі».  Шектеулер неғұрлым көп
болса, соғұрлым сыбайлас жемқорлық ... ... ... ... ... ... үшін ... Халықаралық даму жөніндегі агенттігі жасаған
Инвесторларға арналған нұсқаулықтарды талқылайық. Осы ... ... ... ... ... және ... операциялар жүргізуге
келтірілентін процессуалдық және әкімшілік кедергілер туралы баяндалады
және осы ... ... ... ... Осы ... ... ... жағдайда бірдей емес: егер инвестордың жүргізетін
жұмысы көп уақыт алатын, қымбат ... және ... ... ол ... ... ... ... мүмкін. Мемлекетке инвестиция тарту
ісінде жоғары лауазымдағы ... ... рөл ... ... ... кезінде үміткердің кәсіби біліктілігіне, ...... ... баса ... ... ... ... барысында барлық 40 Нұсқаулыққа тән заңдылық байқалды: инвесторларға
келтірілетін бюрократиялық кедергілер мемлекеттің құқықтың жүйесімен тығыз
байланысты. ... ... ... ... ... ... АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа зеландия) бюрократиялық
кедергілер жоқтың қасы, іс жүргізуде ... ... сол ... ... ... ... ... және сыбайлас жемқорлықты бақылау ... ... ... ... ... ... ... жемқорлық –
биліктің қауқарсыздығының көрсеткіші. Нақты институционалды ... ... ... - ... ... ... бұзушылықтың
бақыланбауы және жасалған қылмыс үшін жауапқа ... - ... ... және ... ... ... әкеп соғады.
 
Құқықтық сипаттағы факторлар. Сыбайлас жемқорлық - бұл ... ... ... ... қаржылық нұқсан келтіреді, екіншіден
мемлекеттік биліктің беделіне залал келтіреді, үшіншіден қоғам мен мемлекет
билігінің өкілеттіктерін моральдік түрде ... ... ... ... ... қоғамда құқықтық реттеудің
кемшіліктері де орын алуы ықтимал. Құқықтық реттеудің ... ... ... ... ... ... мәмілелер жасасқаны
үшін қылмыстық жауапқа тарту және ... ... ... мемлекеттік
қызметті өтеу жөніндегі нақты ережелер мен регламенттің жоқтығы жатады. Ал
бұндай ... ... ... ... ... ... және
биліктің тығыз байланыста жұмыс істеуіне өте ... ... ... протекционизм, лоббизм өркендеуде. Сонымен қатар ... ... ... те кең тараған. Сыбайлас ... ... ... Ал бұл – құқық қорғау органдарының, көп жағдайда осы ... де ... ... ... біріншіден, институционалды сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес жүргізуге күші ... ... ... ... ... ... субъектілері өз заңдарына бағындырады.
 Қылмыс жасағандардың басым көпшілігі ... ... ... одан әрі жалғастыра береді. Көп ... сот ... ... ... ... өз бетінше және тәуелсіз шешім шығара
алмайды. ... ... ... бірқатар елдер (АҚШ-та тәуелсіз
прокурор, Гонгконгта, Сингапурде, Малайзияда, Тайванда тәуелсіз комиссия)
сыбайлас жемқорлыққа ... ... ... ... жетістіктерге қол жеткізді.
Бұндай мекемені құру кезінде билік пен ... ... пен ақша ... ... ... керек. 
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті жүзеге асырушы құқыққорғау органдары
ретінде ҚР Мемлекеттік қызмет істері министрлігінің сыбайлас жемқорлыққа
қарсы іс-қимыл ... ... ... болады [103].
Модернизация жөніндегі ұлттық комиссияның отырыстарында мақұлданған Ұлт
жоспарының алғашқы 15 қадамын енгізу ... жаңа ... ... институционалдық реформаның құқықтық негізін қамтамасыз ету
мақсатында «Қазақстан Республикасының ... ... ... жаңа ... оған ... заң әзірленді.
Жаңа заңды әзірлеуге ғалымдар, соның ішінде Назарбаев Университетінің
Мемлекеттік саясаттың жоғары ... ... ... ...... ... университеті (СҰУ) және АҚШ Корнель
университетінің профессорлары ... Ол үшін ... ... ... төрағасы Пан Сук Ким, СҰУ Мемлекеттік саясат ... ... ... ... СҰУ ... ... Эдуардо
Арарал, Дональд Лоу және т.б. жұмыс кездесілері ұйымдастырылды.
Аймақтық аспектілерді ... үшін ... ... және ... ... қызметшілердің қызмет жағдайына талдау
жүргізілді. Заңның негізгі ... ... ... ... бірге, кадрлерді іріктеу мен ілгерілету кезінде құзіреттері
тәсілдемеге өтуді қамтамасыз ету мақсатында Мемлекеттік қызмет ... ... ... ... ... ... және ... анықтау үшін автоматтандырылған тесттік бағдарлама әзірленіп
жатыр.
Бағдарламаның сапасы тиімділігі жоғары ... екі ... және ... оң ... алды.
Реформалардың қоғамдық қолдауын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... орта сарапшыларының брифингетрі ұйымдастырылды.
Медиа-кеңістікте кәсіби мемлекеттік ... құру ... ... мен жаңа ... ... ... ... үшін ақпараттық материалдар
әзірленді [102].
Қазақстан Республикасы Президентінің 2014 ... 6 ...... ... ... ... жүйесін одан әрі жетілдіру
жөніндегі шаралар туралы» Жарлығымен ... ... ... ... және ... ... қарсы іс-қимыл агенттігі  құрылды.
2014 жылғы 29 тамыздағы Қазақстан Республикасы Президентінің № ... ... ... ... ... және сыбайлас жемқорлыққа
қарсы іс-қимыл агенттігінің кейбір мәселелері және Қазақстан Республикасы
Президентінің кейбір ... ... мен ... ... ... ... ... Ереже бекітілді.
2015 жылдың 14 желтоқсанынан бастап аталмыш ... ... ... қызмет істері ... ... ... іс-қимыл ұлттық бюросы» атты жаңадан құқыққорғау органы
ретінде қайтадан құрылып, өз құзіреттерін қарастыру ... ... ... ... ... ... табылатын: 
1) мемлекеттік қызмет саласында басшылықты және мемлекеттік қызметтер
көрсететін; 
2) Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген шектерде сыбайлас
жемқорлық ... мен ... ... ... алу, оларды анықтау,
жолын кесу, ашу мен ... ... ... үйлестіруді әрі өзге де
арнайы ... және ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстан Республикасының 2014 ... 7 ... № 248-V ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару
жүйесін одан әрі жетілдіру мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар
енгізу туралы» Заңымен сыбайлас ... ... ... ... ... процессуалдық өкілеттер берілген.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет – ол мемлекеттік қызмет істері және
сыбайлас жемқорлыққа қарсы ... ... ... ... ... мен ... бұзушылықтардың алдын алуға, ... ... ... ... және ... бағытталған қызметті
жүзеге асыратын жедел-тергеу бөлімшелері [103].
  Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан ... ... ... кірістер комитеті туралы ережені бекіту туралы»
Жарлығы Қазақстан Республикасы Қаржы министрінің 2014 жылғы 26 ... 417 ... ... ... ... Әділет министрлігінде
2014 жылы 3 қазанда № 9777 ... осы ... ... ... ... ... министрлігінің
Мемлекеттік кірістер комитеті (бұдан әрі - ... ... ... ... ... ... ісі саласындағы реттеуші, іске асыру ... ... ... ... және ... ... басқа да
міндетті төлемдердің толық және уақтылы ... ... ... ... ... зейнетақы жарнасын есептеуді, ұстауды,
аударуды, әлеуметтік аударымдарды ... және ... ... ету,
этил спирті мен алкоголь өнімдерінің, темекі бұйымдарының өндірісін,
айналымын, мұнай өнімдерінің ... ... және ... айналымын
мемлекеттік реттеу, оңалту және банкроттық саласындағы ... ... ... ... саясатын және кеден ісі ... ... ... ... Қазақстан Республикасында Кеден одағының кедендік шекарасы
арқылы тауарларды өткізумен, оларды ... ... ... ... кедендік бақылауда тасымалдаумен, уақытша сақтаумен, кедендік
декларациялаумен, ... ... ... шығарумен және пайдаланумен,
кедендік бақылау жүргізумен байланысты қатынастарды, мемлекеттік кірістер
органдары мен көрсетілген тауарларды ... ... және ... ... іске асыратын тұлғалар арасындағы билік қатынастарын кедендік
реттеуді әзірлеуге және іске ... ... ... заңнамада көзделген
шектерде экономикалық және қаржылық қылмыстар мен ... ... алу, ... жолын кесу, ашу және тергеу функцияларын және Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес өзге де ... ... ... ... ... ... ведомствосы болып табылады.
Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігін ... ... ... да ... ... өзара әрекет етеді.
Жоғарыда нұсқалған түгендеп шығуларға байланысты және ... ... ... ... ішкі ... мен ... қамтамасыз ету
үшін, Агенттіктен түскен әрбір нұсқау мен жекелеген тапсырма міндетті түрде
орындалуға ... ҚР ҚМ МКК ... ... ... Қазақстан
Республикасының мемлекеттік органдарымен өзара әрекетін талдау отырып,
кедендік бақылау органдарымен өзара ... ... ... ... ... бола ... өз құзыреті шектерінде
кеден саясатын іске асыруға қатысады және Қазақстан Республикасындағы кеден
ісін ... ... ... ... ... ... заңнамалық
актілерімен қарастырылған өзге де ... ... өз ... ... Республикасының егемендігі мен экономикалық
қауіпсіздігін, кеден ісі саласындағы ... ... және өзге ... ... ... мен ... ... қорғауды қамтамасыз
етеді. Кеден органдарының құқық қорғау бағытындағы басқа да ... ... ... ... Республикасының заңнамалық актілерімен
белгіленген тәртіппен, сондай-ақ тиісті ... ... ... ... ... немесе нұсқалған органдармен келісім
бойынша жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... құралдарының Қазақстан Республикасының кеден ... ... ... ... үйлестіруді қамтамасыз етеді. [100, 182
б].
Қазіргі уақытта кеден органдарының ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің кеден
органдарымен өзара әрекет ... ... ... ... ... ... 14 ... қол қойылған ТМД-ға қатысушы мемлекеттердің кеден
қызметтері арасындағы өзара көмек және ынтымақтастық туралы ... ... ... кеден қызметтерінің басшылары Кеңесінің 2002 жылғы 28
наурыздағы №6/34 Шешімімен бекітілген ... ... ... ... ... ... бұзу және тексерістерді жүргізу туралы істер
бойынша өндіріске байланысты сұраулары бойынша ... ... ... ... ... ҚР ҚМ Кеден комитеті мен РФ Мемлекеттік
кеден комитеті арасындағы «ҚР мен РФ ... ... ... ... алмасуды ұйымдастыру туралы, тауарлар ... және ... ... туралы» 2001 жылғы 1 ... ... «RILO ... ... ... ... ... салынған немесе
шектелген темекі өнімдерінің, есірткі құралдарының және басқа да заттардың
заңсыз айналымын ... ... ... ақпараттық алмасу,
сондай-ақ кеден істеріндегі ынтымақтастық және өзара ... ... екі ... ... ... [97, 110 ... ... бұрынғы қаржы полициясының экономикалық қылмыстарды ашу,
алдын алу, ескерту, жолын кесу, тергеу, сотқа дейінгі өндірістерді қарау
сияқты қылмыстармен ... ... ... ... ... жаңа
аталмыш заңнамамен салыстырғанда, бұрынғы өкілеттіліктерінің үстінде басқа
қосымша өкілеттіліктер қосылған. Бұндай өкіліттіліктерге ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін,
кәсіпкерлік қызмет субъектілерінің, қоғамның және мемлекеттің заңды
құқықтары мен ... ... ... экономикалық қызмет саласындағы қылмыстарды анықтау және тергеу,
сондай-ақ «көлеңкелі» экономикаға қарсы ... ... ... қалыптастыруды қамтамасыз ететін стратегия мен бағдарламаларды
әзірлеуге және іске асыруға қатысу;
- ... ... және ... төленетін басқа да ... ... ... ... және ... ... ... және
уақтылы түсуін қамтамасыз ету;
- Қазақстан Республикасының салық, ... және ... ... ... ... ... ... органдарының материалдық-техникалық және
әлеуметтік базасын дамытуға қатысу;
- өз құзыреті шегінде кедендік-тарифтік ... ... ... ... шекарасы арқылы өткізілетін тауарларға қатысты тыйым
салулар мен шектеулердің сақталуын қамтамасыз ету;
- кедендік декларациялау мен ... ... ... ... және
жетілдіру, сондай-ақ Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы өткізілетін
тауарлар мен ... ... ... кедендік операцияларды жүргізуді
оңайлатуға және Кеден одағының кедендік ... ... ... ... ... ... ... жасау;
- Кеден одағының кедендік шекарасы арқылы автомобиль ... ... ... және ... ... ... ... қызметтерін үйлестіру;
- Кеден одағының кедендік шекарасы ... ... ... ... және ... бақылау жүргізу;
- этил спиртінің, алкоголь өнімінің, темекі өнімдерінің өндірісі мен
айналымын, сондай-ақ мұнай өнімдерінің жекелеген ... және ... ... ... ... асыру;
- экономикалық және қаржылық қылмыстар мен құқық бұзушылықтардың алдын
алуға, оларды ... ... ... ашуға және тергеу;
- салық төлеушілердің (салық агентінің, оператордың), декларанттың ... ... ... ... асыратын өзге де адамның салықтық, кедендік
тексеру нәтижелері туралы хабарламаға және ... ... ... кірістер органының хабарламаға жасалған шағымды қарау
нәтижелері бойынша ... ... ... мемлекеттік кірістер
органдарының лауазымды тұлғаларының әрекетіне (әрекетсіздігіне) шағымын
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... және мерзімдерде қарау;
- салық берешегін, кеден төлемдері, салықтар мен өсімпұлдар ... ... ... алу ... ... ... және жүзеге
асыру;
- мемлекет меншігіне айналдырылған тауарлар мен ... ... ... ... ... ... органдарының қызметкерлерін даярлауды, қайта
даярлауды және біліктілігін арттыруды қамтамасыз ету;
- есеп ... ... ... ... ... әдістер негізінде салық
салу объектілерін және ... ... ... ... ... міндеттемелерді, айналымды, шығындарды, шығыстарды) айқындау;
- этил спирті мен алкоголь өнімдерінің өндірісі мен айналымына, темекі
өнімдерінің өндірісіне лицензия беру;
- тексерулер жүргізу ... ... этил ... мен ... ... және ... ... өнімдерінің өндірісіне
қойылатын біліктілік талаптарына сәйкестігін анықтау;
- Қазақстан Республикасының этил ... мен ... ... және ... ... ... ... заңнамасына сәйкес
алкоголь өнімін белгілі бір түрге жатқызу;
- этил спиртінің, алкоголь өнімінің, темекі өнімдерінің өндірісі ... ... ... алуды, есептілікті ұйымдастыру;
- Қазақстан Республикасының заңнамасына ... ... ... ... ... және олардың есебін жүргізуді ұйымдастыру;
- мұнай өнімдерінің өндірілуі мен айналымының теңгерімін жасай отырып,
мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерінің ... мен ... ... ... жүргізу;
- мұнай өнімдерін өндіру мен олардың айналымы ... ... ... және ... ... әзірлеуге қатысу;
- мұнай өнімдерін өндірушілердің, мұнай жеткізушілердің және мұнай
өнімдерін базадан сатуды жүзеге ... ... ... ... өндіретін тұлғалар қызметінің мониторингін жүргізу;
- этил спиртінің, алкоголь өнімінің, темекі өнімдерінің ... ... ... мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерінің және биоотынның
айналымын ... ... ... ... орталық мемлекеттік және
жергілікті ... ... ... ... жасау;
- этил спирті мен алкоголь өнімдерін өндіру және айналымын, темекі
бұйымдарын ... ... ... ... асыру кезінде Қазақстан
Республикасының лицензиялау туралы заңнамасының сақталуын ... ... ... ... ... және ... айналымы көлемдерінің
теңгерімін бақылауды, есепке алу мен ... ... этил ... мен алкоголь өнімдерін өндіруді және олардың айналымын
бақылауды жүзеге асыру;
- мұнай өнімдерінің және биоотынның айналымын бақылауды жүзеге асыру;
- ... ... мен ... ... сату ... ең ... ... бақылау;
- этил спиртінің, алкоголь өнімінің, темекі өнімдерінің өндірісі мен
айналымы саласында, сондай-ақ мұнай ... ... ... ... ... саласында құқық бұзушыларға мемлекеттік бақылау және
Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес ықпал ету шараларын қабылдау;
- этил ... ... ... ... ... мен мемлекеттік медициналық мекемелерге сатылуын, ... ... ... мақсатта және алкогольді емес өнімдерді өндіру үшін
пайдаланатын ұйымдарға бақылау;
- этил спирті мен алкоголь өнімінің ... ең ... ... ... өз құзыреті шегінде субъектілердің этил спиртінің, алкоголь өнімінің,
темекі өнімдерінің, сондай-ақ мұнай өнімдерінің жекелеген түрлерінің ... ... мен ... саласында қолданылатын технологиялық
үрдістің, сақтаудың және ... ... ... ... нормаларын, ережелерін және нұсқаулықтарын сақтауын бақылау;
- акцизделетін тауарларды өндіруді және импорттауды жүзеге асыратын
ұйымдардағы акциз бекеттерінің ... ... этил ... ... ... ... және ... құю желілерінің тиісті спирт өлшейтін ... ... ... аспаптарымен жарақтандырылуын, сондай-ақ мұнай өңдеу
зауыттарында, мұнай өнімдерінің базаларында және ... ... ... ... ... және олардың жұмыс істеуін
бақылау;
- өз құзыреті шегінде этил спирті мен ... ... ... ... ілеспе жүкқұжаттары, этил спирті мен ... ... ... ... ... ... ... арқылы бақылауды жүзеге асыру;
- жалған және қасақана банкроттықтың белгілерін анықтау;
- оңалтушы және банкроттық басқарушының қорытынды есебінің нысандарын
әзірлеуге ... ... ... ... ... ... басқарушының қорытындысын
үлгілік нысандарын әзірлеуге қатысу;
- табиғи монополия субъектілері ... ... ... ... ... ие болған нарық субъектілері болып табылатын не
республика экономикасы үшін маңызды ... мәні бар, ... ... ұлттық қауіпсіздікке немесе қоршаған ортаға әсер ете
алатын, оның ішінде акцияларының ... ... ... Қазақстан
Республикасының заңнамасына сәйкес стратегиялық объектілерге жатқызылған
ұйымдардың, сондай-ақ мемлекеттің бастамасымен банкрот деп ... ... ... және ... туралы» Қазақстан Республикасы Заңында
осындай тәртіп көзделген ұйымдардың банкроттығы кезінде ... ... және ... ... ... ... және мүліктік масса
объектілерін сатып алушыларға қойылатын қосымша талаптарды белгілейді;
- ... ақша ... мен ақша ... ... ... ... экономикалық және қаржылық қылмыстар мен құқық бұзушылықтарды жасауға
дайындалу және жасағаны туралы статистикалық және ... ... ... және ... ... ... жедел-іздестіру, әкімшілік, тергеу қызметі мен анықтау практикасына
талдауды жүзеге асыру, республикадағы жедел жағдайға ... ... ... ету ... ... экономикалық және қаржылық қылмыстарға және
құқық бұзушылықтарға қарсы күрес нысандары мен әдістерін жетілдіру;
- экономикалық және ... ... мен ... ... қарсы
күрес саласында мемлекеттік кірістер ... ... ... ... шараларды әзірлеу және іске асыру;
- Қазақстан Республикасының қылмыстық іс жүргізу заңнамасында көзделген
тәртіпте экономикалық және ... ... мен ... ... ... сот ... дейін (оңтайландырған сот ісі) алдын ала тергеуді,
анықтауды жүзеге асыру және т.б. ... ... ... ... ... әсер ... ... заңдылықтың ролі артып отырған қазіргі жағдайда елдің ... ... ... ету ... жүктелген ҚР Экономикалық
қылмысқа және сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес агенттік қызметіне қойылатын
талаптар деңгейі де ... ... ... да ... өзінің
қызметін неғұрлым белсенді және заңды түрде жүзеге асырса, солғұрлым ... ... де ... ... ... үстіне ол ... ... ... жағдайына оң әсерін тигізеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында адам және азаматтың құқықтары ... ... ... ... саяси тұрақтылықты нығайту ... ... ... ету ... ... ... маңызды
мәселе болып табылады. Қазақстан Республикасындағы ... ... ... басты шарты болып, мемлекеттік органдардың, ... ... ... және ... ұлттық қауіпсіздікті
қамтамасыз ету саласындағы құқықтық қатынастарын реттеуі болып табылады.
Бұл Қазақстан ... ... ... қамтамасыз етудің
негізгі бағыттарын, жүйесі мен мақсатын белгілейді.
Қазақстан ... адам және ... ... ... қорғауды жүзеге асыру барысындағы ... ... ... ... және ... зеттеулер жасалған.
Зерттеу жұмысының жалпы қорытындысын шығару барысында ... ... ... ... ... көз жеткізе отырып, оны
Конституциялық аспекті жағынан қарастыруға ерекше ... ... ... ... ... алғаш рет 1993 жылғы
Конституцияда ресми түрде жарияланып бекіттілді. 1995 жылғы Конституция оны
ары қарай ... ... ... ... мәтінінде Қазақстан
Республикасының азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын мүлкін жеке
меншігінде ұстай алатындығын және де ... ... ... жағдайларда
мемлекет мұқтажы үшін мүліктен күштеп айыру оның құны тең бағамен өтелген
кезде жүргізілуі мүмкіндігін ... ... ... ... ... өз ... кез ... заңды кәсіпкерлік қызмет үшін еркін
пайдалануға құқығы бар ... ... ... ... ... ... ... әрі шектелетіндігін, жосықсыз бәсекеге тыйым
салынатындығын айқын көрсетті [1, 9 б.].
Конституциялық деңгейде бұл құқықты мойындау әрекет етуші ... ... ... Мемлекеттік органдар және кәсіпорындардың
экономикалық мүдделерді құқықтық қорғау қызметін ынталандырады.
Қазақстан Республикасында экономикалық ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылық,
техникалық, шаруашылық, ғылыми және т.б. шаралар жүйесі арқылы ... ... ... ... мен қорғау дәрежесі
экономикалық қызметтің тиімділігін көрсететін басты өлшем болып табылады.
Мемлекет пен ... ... ... болып келетін экономикалық
мүдделерді жүзеге асыру мен құқықтық ... ... ... ішінде маңызды
орынға ие болады.
Конституциялық құқық жүйесі ішінде ... ... ... асыру
алғашқы орындарға ие болады.
Қазақстан Республикасының экономикалық қауіпсіздігі ... ... ... ... және ... ... ... пен монополистік қызметтерді ұтымды ... ... ... ... ... ... ... етілуі
тиіс.
Саяси экономикалық, рухани алғы шарттар мен жағдайлар өз бетінше жеке
тұлға құқықтары мен бостандықтарын жүзеге асырылуын қамтамасыз ете ... қана ... ... кепілдіктер және мемлекет пен ... ... ... олар ... ... ... деп жеке тұлға құқықтары, міндеттері және мүдделерінің заңды
түрде жүзеге ... ... және ... ... ... қамтамасыз
ету үшін заңнамада бекітілген әдістерді түсіну қажет. ... ... ... заңды кепілдіктер әртүрлі болып келеді. Сондықтан да, оларды
тек қана жалпылама ... ... ... ... ... ... тән
ортақ қасиет: олар әрекет етуші құқықта көрсетіліп бекітіледі; ... ... ... ... және ... ... ... мемлекеттік органдар мен лауазымды адамдардың ... ... ... ... ... ішінде аса жоғарғы маңызға Конституциялық
кепілдіктер ие болады. Конституциялық ... ... ... ... төмендегідей:
олардың ішіндегі ең маңыздылары Қазақстан ... ... ... ... ... ... салаларының арнайы нормаларына
сүйенеді;
адам және ... ... мен ... ... салаларын
қамтып, әмбебаптық сипатта болып келеді.
Құқықтар мен бостандықтарды қорғау саласында жұмыстың ... ... ... ... ... ... мәліметтер экономикалық
мүдделерді бұзушылардың басым көпшілігі құқық қорғау органдарының назарынан
тыс қалып отырғанын ... ... ... ... үшін ... ... ... экономикалық қызметін жетілдіріп, дамытуды талап
етеді.
Құқық қорғау органдары ... ... ... ... ... ... ... етуді реттеуге шешуші үлес қосатын
прокуратура, ішкі істер органдары, қаржы полициясы, ұлттық ... және ... да ... ... атқаратын қызметі мен
құқықтық мәртебесін ... ... ... талданды.
Монографиялық зерттеу жұмысына жан-жақты талдаулар нәтижесінде
төмендегідей тұжырымдар ... ... ... енгізіледі:
1. Бұрын қаралған «ұлттық қауіпсіздік» ... ... ... ... оған ... ... ... Ұлттық
қауіпсіздіктің барлық түрлері тығыз байланысты әрі бірін бірі өзара
толықтырып ... ... ... әр түрі ... ... айқын көрініп, оның әсерін толықтыруы немесе әлсіретуі мүмкін.
Мәселен, ... және ... ... әскери қауіпсіздік болуы мүмкін
емес, ... ... ... ... қоғамда әскери де, экономикалық
та қауіпсіздік бола алмайды. Дегенмен ұлттық ... ... ... ... қала ... Біздің елімізде жүзеге асырылып отырған экономиканың нарықтық түріне
көшу алдымен меншік ... ... ... ... Осы
көптүрліліктің негізінде жеке меншік қатынасы жатыр, ол негізгі форма болып
отыр. Меншікке ие болу қатынастары, бір жағынан, элементтер ... ... ... мүдделерін қамтиды, екінші жағынан, олардың
әлеуметтік ... ... ... ... ... кез-келген қоғамдағы
экономикалық қатынастарды ... ... ... ... ... сол ... өзі ... экономикалық
қатынастардың өзгеруімен бірге мазмұны, көрініс беру ... мен ... ... ... ... ... табылады.
3. «Экономикалық қауіпсіздік» мазмұнын анықтау және ... ... ... ... бұл теориялық-методологиялық тәсілдер
шеңберінде проблеманы әртүрлі зерттеуден туындайды. «Қазақстан Республикасы
ұлттық қауіпсіздігі ... ... ... ... 1 ... Республикасы ұлттық экономиканың тұрақты дамуы мен экономикалық
тәуелсіздігіне қатер ... ішкі және ... ... процестер
мен факторлардан қорғалу жағдайы» ретінде анықтайды. Осы ... ... заң ... экономикалық қауіпсіздіктің ... ... ішкі және ... ... ... мен факторлардан
қорғалуы деп қана есептейді. Біздің пікірімізше, «экономикалық ... ... ... ... ... ... қатерлеріне мемлекеттің тиісті дәрежеде әрекет етуіне ... ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттің
аумақтық тұтастығы өмірге қабілеттілігіне, тұрақты дамуына ... ... мен ... ... ... жиынтығын түсіну керек.
Ұлттық мүдделер саяси қимылдардың ... ішкі және ... ... мен мазмұнын белгілеу қажет. Алайда кез келген қоғам түрлі
деңгейдегі ... ... ... ... ұлттық
мүдделерді қалыптастыру ерекше қиын процесс, мұнда түрлі қоғамдық ... ... ... ... ... әрекеттесіп, бір-біріне қарсы
шығады. Сондықтан, ұлттық ... ... ... салалары мемлекет
пен азаматтық қоғам. Осыдан өз ретінде жеке ... ... мен ... факторларынан құралатын негізгі ішкі саясат факторлары мен
ұлттық қауіпсіздік элементтерінің ... ... ... ... ... ... ... аталған деңгейлердің әрқайсысынан
өтеді.
5. Ұлттық экономикалық қауіпсіздікті талдаудағы ... ... ... қызметті жеткілікті ... ... оның ... ... ... дамуына негіз болатын әскери,
экономикалық, саяси және әлеуметтік ... ... ... ... күші ... табылады. Мемлекеттің кешенді күшінің деңгейі
одан мемлекетті әлемдік ... ... ... ... белгілі көрсеткішін қамтамасыз етеді. Мемлекеттің күшіне байланысты
мемлекеттердің ... ... ... ... ... мен ... байланысты халықаралық саясат ... ... ... ... ... ... ... мүдделерімен анықталады,
ал оларға мемлекеттің тіршілігі мен ... ... ... ... ... ... мүдделердің мазмұны елдің ішкі және
сыртқы саясаттарын, саяси, ... ... ... ... ... Кез ... ... негізгі ұлттық мүдделеріне
жатады:
мемлекеттің аумақтық тұтастығы;
мемлекеттің егеменділігі;
мемлекеттің және халықтың экономикалық өркендеуі;
әлемдік қауымдастықта лайықты орын ... ... ай ... ... ... ... органдарына жөнелтетін
қозғалған қылмыстық істердің ... ... ... ... жоспар-
болжамы емес, заңдардың бұзылу себептері, ... ... ... ... мен ... ... тергеу органдарының қабылдаған
шараларының тиісті уақтылылығы мен адекваттылығы, ... ... ... кінәлі мердігерлер мен лауазымды тапсырыс берушілердің ... ... ... жазаға тартылуы сияқты мәселелер талқылаудың
мәніне айналуы қажет.
Осы диссертациялық зерттеу жұмысы ... ... ... ол ... ... ... мүддесін құқықтық
қорғайтын құқық қорғау органдарының ... ... ... ... ... ... зерттеулердің бірі болып табылады.
Қазақстан Республикасындағы адам және ... ... ... мен ... шек қоятын конституциялық-
құқықтық регламентацияларының жағдайына өзіндік тұжырымдама жасалынған және
осы салада іске ... ... ... ... ... экономикалық мүддені қорғауда өз нәтижесін берері сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Қазақстан ... ... ... ... қабылданды 1995 жылдың 30 тамызында. ҚР 1998 жылғы 7 ... 284-І, 2007 ... 21 ...... ... ... және
толықтырулармен енгізілген. – Алматы: Юрист, 2008ж. - С. 48.
2 Тлеухан Р. «Проблемы расследования и ... ... ... ... в ... сфере» / под ред.
К.А. Бегалиев - Алматы: ТОО «Гридан», 1998. - С. 126 .
3 Гак. Г.М. ... об ... ... в свете теории познания».
- М:, 1960. - С. ... ... Е.К. ... ... ... ... ... и
духовные основы). – Караганда, 1998. - С. 128.
5 Гольбах П. Избранные философские произведения - М., 1963. - Т.1. - ... ... К., ... Ф. Соч.- Т.2. - С. ... ... К. Национальные интересы и национальная безопасность
Казахстана //Евразийское сообщество, общество, политика, ... – 1998. ... 2(22) - С. ... ... С.С. ... ... и ценности общества» политические
исследования. - 1997. - №1. - С. ... ... А. ... интересы, национальная и международная
безопасность // Полис. - 2002. - №4. - ... ... РК О ... ... ... ... от ... 1998 года (с изменениями от 28 апреля 2000 года). // Егемен ... 28 ... - С. ... ... В.Л. ... в эпоху партнерства. М.: Тера, 1999. – С.
25.
12 Осин Т.Н. ... ... ... - ... ... - С. ... ... О.Ю. Производственное отношение: Политико-экономическая
модель. – Ростов – на - Дону: 1997. - С. ... ... Б.Я. ... ... ... в условиях
реформирования российской экономики // Научная мысль Кавказа - 1996. - №1.
- С. 69.
15 ... В.М. ... ... и ... ... реализации
экономических законов социализма // Интересы, стимулы, эффективность.- М.:
МГУ, 1974. - Ч.1. - С. ... ... М.К. ... ... и их ... аспект. - Иркутск: Иркутский университет, 1991. - С. 18.
17 Курочкин Ю.П. Экономические ... в ... ... ... ... // Потребности, интересы, ... ... ... ... ... - Л.: ЛГУ,1983. - С. 35
18 Гвоздев Н.Н. Стимулы ... ... - М.: 1985.- ... ... ... ... ... методические материалы / под.
ред. А.И. Добрынина, Л.С. Тарасевича. – СПб., 1999. – С. 305.
20 ... А. ... ... интересов и социальная гармония //
Вопросы экономики. – 1993.- №6. – С. 147.
21 Дидро Д. Избранные произведения Л., 1951г. - С. ... ... О. ... экономикалық қауіпсіздігін қамтамасыз етудің
өзекті мәселелері» // Заң. - 2010г. - №9 - С. 16-17.
23 Политэкономический словарь / под ред. Ожерельева О. - М.: 1990. - ... ... Б.Я. ... и ... ... интересы //
Научная мысль Кавказа. - 1997. - №2. - С. 39.
25 Арыстанбеков К. «Теоретические проблемы правового ... ... РК» // ... ... им. ... //
2003г, №2 - С. 3-6.
26 Сергулин А.А. «Проблемы национальной и международной безопасности в
российской теории ... ... // ... ... 2004г. - №2. - С. 7-8.
27 Ломакин В.К. «Мировая ... М: ... ... - ... 2004 год.
– С. 113-116.
28 Экономическая безопасность. под. ред. Академика В.К. Сенгагова. -
М., ЗАО «Финстатинформ», 1998г. - С. ... ... А. ... но не ... ... 2001г. №11.- С.
15.
30 Спанов М.У. Экономическая безопасность: опыт системного анализа.
-Алматы: ИРК, 1999. – С. ... ... М.И., ... А.Д. ... ... безопасности России».
М.: Экономика, 2000. - С. 147.
32 ... Д.А., ... К.Е. ... и национальная
безопасность Казахстана // Евразийское сообщество., - 1996 год. - №3. - С.
111-125.
33 ... и ... ... // Под. ... - М.: Экзамен., 2004г. - С. 143-144.
34 Кочетков Э.Г. ... ... ... Указ соч. - ... - С. ... ... С.К. ... право РК: учебное пособие.
Караганда: Болашак. Баспа, 1998. - С. 272.
36 ... Б.Я. ... и ... ... ... ... мысль Кавказа, 1997. - №2. – С.39.
37 Баглай, М.В. Конституционное право Российской Федерации. М.: НОРМА,
2000. - С. 760.
38 Г. ... ... ... ... объектісі. //Заң және заман.
2010. - №4. – 63-66 ... ... Г.А. ... ... ... прав и ... за рубежом и в Российской Федерации. – М.: Манускрипт,
1995. - С. ... ... А.В. ... ... в ... и ... субъектов предпринимательской деятельности.
Автореферат диссертации канд. ... ... - ... 1993. - С. 28.
41 Бусыгин, А.В. Предпринимательство. – М.: Инфра-М, 1998. - С. 415.
42 Гаджиев, Г.А. ... ... ... прав и ... за рубежом и в Российской Федерации. Москва: Манускрипт,
1995, 224 с.
43 Ершова, И.В., ... Т.М. ... ... ... М.: ... 1999. - С. 396.
44 Баранов, А.Л. Аспекты конституционного права в России. – М.: ... - С. ... ... В.М., ... Ф.М., ... Э.П. ... государство:
реальность, мечты, будущее / под общ. ред. В.П. Сальникова. - ... 1999. - С. ... ... ... ... и ... ... / под
ред. В.А. Туманова. М.: Наука, 1989. - С. 264.
47 Копабаев О.К. ... ... ... ... ... ... РК: ... дисс. а.ю.н. /
Копабаев О.К. – Алматы, 2000. - С. ... ... И.Л. ... ... ... в ... ... //
Государство и право. - 2000. - №7. - С. 15-21.
49 Әбіл Е. Сот жүйесі жетілдіріле бермек, //Егемен Қазақстан, ... – 2008, 23 ... - С. ... ... С. Алқа ... ... ... сот жүйесіндегі қылмыстық
процесті реформалау, //Заң және заман". - 2005ж. ... №1 - 3 ... ... Б. ... ... ... ... Қазақстан", - 2009,
4 ақпан. - 4 б.
52 ... Б. ... ... Әл-Фараби аудандық соты ... ... – 2009, 4 ... - 5 б.
53 Тасболатов А. Жоғарғы Сот Төрағасы Қ.Мәми: Басты міндет — ... ... ... //Егемен Қазақстан. - 2009, 14 ақпан. - 9 б.
54 Туякбаев Ж.А. Место и роль ... в ... ... ... ... ... информация по вопросам борьбы с
преступностью. – М., 1994. № 148. - С. ... ... С. ... ... ... - ... Казахстана: www.knb.kz. - 2004.
56 Арыстанбеков К. Теоретические проблемы правового регулирования
экономической безопасности. // ... ... им. Д.А. ... ... - № 2. - С. ... Казанцева О. Философия жизни: разведка. //Казахстанская правда. ... 3 ... - С. ... ... А.И. Таможенная служба Казахстана: история, опыт, традиции
и перспективы.: ... ... - ... ... ... - С. ... ... У. Национальная экономическая система. – Алматы, 2000. -
С. 127.
60 Сарсембаев М.А. ... ... ... казахстанское, право
мекждународное) – Алматы: изд-во «Галым», 1997. - С. 228.
61 Мамыров Н.К. Развитие экономики РК в ... ... ... //Материалы 38 международной научно-практической
конференции. Алматы, 2002. - С. ... ... С.Т. ... ... ... ... и особенная
часть).: учеб.пособие – 2 изд-ие. – Алматы: Аркаим; 2003. - С. 332.
63 Указ ... ... ... «О ... по ... безопасности, дальнейшему усилению борьбы с организационной
преступностью и коррупцией» // Казахстанская правда. – 1997, 7 ноября. - ... О ... ... и ... в ... ... ... и признании утративший силу Указов Президента РК, имеющих силу закона,
«О специальном государственном ... РК, ... ... ... и «О ... ... комитете РК и его органах РК
от 9 ... 1998. // ... ... – 1998, 15 ... - С. ... К ... Налоговой службы Казахстана. //Вестник Налоговой службы
Республики Казахстан. – 2006. июль - №7 (83). - С. ... ... ... ... ... 7 лет, г. ... ... Әлемі; 2004. - С. 36.
67 Налоговой полиции Казахстана – 5 лет. г. ... изд. ... 1999. - С. ... ... ... ... ... Казахстан 10 лет, г. Астана,
изд. Парасат Әлемі; 2004. - С. 28.
69 Б. Қараша. Балама сот - әділ төрелік ... ... ... //Заң және
заман. - 2010. - №4. – 50-53 ... ... А.К. ... ... ... нация, народ. - Алматы,
1996. - С. 137.
71 Матюхин А. Государство в сфере права: институциональный подход. -
Алматы, 2000. - С. ... ... А. ... ... ... и зарубежный опыт. -
Алматы, КазГЮУ. - 2002. - С. 77.
73 Кубеев Е.К. Основы ... ...... ... ... Республики Казахстан. учеб.пособие. – Караганда: из-
во КарГУ, 2000. - С. 156.
74 ... С.В. ... ... ... ... процесса. М.,
1913. - С. 407.
75 Гуценко К.Ф., Ковалев М.А. Правоохранительные органы. М.: Зерцало
Тенс, 1997. - С. ... ... Н. ... ... судей как условие их независимости.
//Юридическая газета. – 2007, 9 февраля. - С. 79.
77 Джунусова Г. Правосудие – в руки ... ... и ... ... - ... - С. ... ... органы: учебник для вузов / под ред. проф. К.Ф.
Гуценко. – М.: ... БЕК, 1995. - С. ... ... К.Ф., ... М.А. ... органы. – М.: Зерцало,
1997. - С. 236.
80 Голованцев А. К новой концепции ... ... ... ... 1990, №1. - С. 23.
81 Мерзадинов Е.С. Конституционно-правовые проблемы ... за ... прав и ... человека и гражданина: дисс… канд.
юрид. наук. – Алматы, 2001. - С. 21.
82 Актуальные ... ... РК в ... ... ... ... ... 70-летию КазГУ
им.Аль-Фараби, состоявшейся 28.11.2003г. /отв.ред.С.Ж.Айдарбаев. - Алматы
«Казахский университет» 2003. - С. ... ... Роль ... в обеспечении экономической
безопасности Республики Казахстан. ... ... ... ... ... 2./ Колл. Авторов. – Алматы: Жети-Жаргы, 2001. - С. 424.
84 А. Боданов. Қаржы полициясының жұмысы қарқынды. //Заң. - 2009. - ... С. ... ... Қ. ... жемқорлықпен қалай күресіп жүрміз?. //Заң.
2009. - №10. - С. ... ... О. К ... о ... о роли прокуратуры в системе органов
гос. ... РК. ... и роль ... в ... гос. ... РК и ее
роль в защите прав человека и гражданина» //Сборник ... ... ... - ... 2001, ... - С. ... Воронов В. Роль прокуратуры в судебном процессе. Прокуратура ... гос. ... в РФ ... и роль ... в ... гос. ... и ее роль в защите прав человека и гражданина. //Сборник ... ... ... - ... 2001, ... - С. 44.
88 Х. Әлжанов. Ұлттық қауіпсіздік комитеті замана тегеурініне тойтарыс
беруде. //Заң. 2009. - №12. - С. ... ... Д.О. ... ... власти в процессе обеспечения
прав и свобод граждан в РК».: авторефер. ... ... ... ... - С. ... ... А. Прокурорский надзор за законностью соблюдения прав,
свобод и ... ... ... в ... ... // Фемида. -
№5(113). - С. 24-25.
91 Бегалиев К.А. Беков К.А. Суд и ... ... ...
Алматы: «Қазақ университеті», 1998. - С. 225.
92 Шабдарбаев Н.А. ... и виды ... ... проблемы обеспечения экономической безопасности государства.
Материалы ... ... ... ... ... образования органов финансовой полиции. – Астана: «Парасат - Әлемі»,
2004. - С. ... ... А.С. ... ... ... на пути к
теоретическому консенсусу. //Мировая экономика и международные отношения. -
2002. - №10. - С. ... ... А.И. ... ... ... ... – Алматы «Жети-
Жаргы», 1998. - С. 78.
95 Жетібаев Ж. Сыбайлас жемқорлықпен ... ... ... ... 2009. - №4. - С. ... ... ... / ответственный ред. Н.И.Химичева. - М., 1995. -
С. 231.
97 Андреев Г.В. ... ... ... службы по
экономическим и ... ... МВД ... и ... ... по ... с ... и коррупционной преступностью
(финансовую полицию) в обеспечении экономической безопасности ... ... ... ... ... ... ... международной научно-практической конференции, посвященной 10-
летию образования органов финансовой ...... ... ... 2002. - С. 260.
98 Толкумбеков С.М. Правоохранительная деятельность финансовой полиции
Республики Казахстан: автореф… кан.юрид.наук: 12.00.02. - ... 2002. ... ... ... қарқыны. //Заң және заман. 2010. - №2. – ... ... ... А.В. Субъекты налоговых отношений: административно-
правовых регулирование их деятельности и ... ...... 2001. - С. ... ... Р. ... ... противодействия коррупции. / Вестник
Академии финансовой полиции. 2008. - № 1. - С. 8.
102 Қазақстан Республикасы Мемлекеттік қызмет ... ... ... қарсы іс-қимыл ұлттық бюросының (Сыбайлас ... ... ... ... ... ережені бекіту ... 2016 ... 12 ... № 1 ... ... ... ... 2016 жылы 15 қаңтарда № 12873 болып ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік кірістер
комитеті туралы ережені бекіту туралы ... ... ... 2014 ... 26 ... № 417 ... ... Әділет министрлігінде 2014 жылы 3 қазанда № 9777 тіркелді,
ресми сайты.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 212 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 6 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Жеке кәсіпкерлікті қорғау және қолдау туралы16 бет
Құқықтық мемлекет құруға бағытталған қадам12 бет
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Еңбекті қорғаудың түсінігі және қағидалары60 бет
Жануарлар биотехнологиясының жалпы биологиялық негіздері6 бет
Жетібай кен орнында өз мәнінде игеру мен пайдаланудың көптеген әдістері қолданылып игеріледі66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь