Теріні өңдеу түрлері

I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
1. Теріні (былғарыны) қабылдау мен өңдеу
2. Теріні өңдеу.
2.1 Өңдеу тәсілі.
3. Теріні кептіру
4. Теріні бояу
III.Қорытынды
IV. Пайдаланылған әдебиеттер
Ғасырлар бойы уақыт елегінен өтіп ұрпақтан ұрпаққа жеткен қолөнер бабалардан қалған мәдени мұрамыздың ең асыл құнды қазынасының бірі. Қолөнер туындыларын жасау белгілі бір көркемдік ұстанымды сақтауға талап етілетіні белгілі.
Адам баласы өте ерте заманннан бері жан-жануарлардың етін тамақ, терісі мен жүнінен киім тігіп, сүйегі мен мүйізінен еңбек құралдарын, тұрмысқа қажетті бұйымдар жасады. Мал терісі негізінде жондық,сауыр,бауыр, қабырғалық,үйектік, пұшпақ,мойын деген бөліктерге бөлінеді. Терінің ең сапалы тұсы малдың жоны мен сауырында, қабырғалық деп аталатын қос қапталында болады. Мойын терісі олардан сәл жұқалау келеді. Ал бауыр терісі мен пұшпақтары өте жұқа болады.
Терісі ең қалың мал-сиыр, содан-соң түйе терісі, ал ең жұқа тері-жылқы терісі. Аң терілерінің ( түлкі,қарсақ, қоян,т.б) төрт түлік малдың терілерінен айырмашылығы-жұқа. Терілері жұқа болғандықтан иіні жылдам қабады. Олардан бас киім, жаға, т.б. заттар тігеді. Терінің өзі негізгі үш қабаттан түзіледі.
1. Эпидермис-терінің сыртқы берік, жылтыр қабаты. Ол ылғалды клеткалардан түзіледі де ұсақ қан тамырлары мен тері тесіктері арқылы қорек алады. Терінің түгі эпидермис қабатын тесіп өтіп негізгі қабатынан басталады.
2. Терінің негізгі -өте серпімді коллагенді талшықтардан түзіледі. Коллаген талшықтары әр түрлі бағытта тұтаса орналасқандықтан терінің серпімді әрі өте берік болуын қамтамасыз етеді.
3. Шел деп аталатын қабаты көк етпен астасып жатады. Терінің астындағы клечаткалардан түзіледі. Иленген терінің шелі түгел алынады.
Теріні тазалау үшін жаңа сойылған мал, әсіресе ешкі терісінің ішіне қоймалжың әк борды (ізбес) жағып,теріні тұмшалап орап, арнаулы жылы су құйылған ыдысқа батырып, салып қою керек.Бұл әдіспен даярланған терінің иісі мүлдем шықпайды. Майлы терінің майын сорғыту үшін оған ашытқыны немесе қызыл кірпіштің ұнтағын, бор,сор,күл сеуіп бірнеше тәулік бүктеп тастайды. Оны халық тілінде «былжыр» дейді.Терінің жидігеніне әбден көз жеткізгеннен кейін тері жиырылып кеуіп қалады. Оны екінші мәрте жылы суға жібітіп,қолмен созып, талқымен еттерін қырып тағыда керіп тастайды. Бұтағы аша болып өскен, ашасының арасына көлденең ағаш бекітіліп, кәдімгі А әріпіне ұқсатып жасалған, жануарлардың терісін кигізіп, керіп кептіру үшін кергіш құралын қолданады.
1. THOSELT.CLAN.SU/NEWS/KANDIDOZ
2. HTTP://WWW.DISUS.RU/DISSERTATSII/394004-2-AZASTAN-RESPUBLIKASINI-BILIM-ZHNE-ILIM-MINISTRLIGI-TORAYIROV-ATINDAI-PAVLODAR-MEMLEKETTIK
3. ТІГІН БҰЙЫМДАРЫНЫҢ ТЕХНОЛОГИЯСЫ: ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫСТАР / ҚУАТБЕКОВА Л., КЕЛЕСОВА Ү – АСТАНА: ФОЛИАНТ, 2010. – 160 БЕТ.
        
        ҚАЗАҚСТАН    РЕСПУБЛИКАСЫ  БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ  МИНИСТРЛІГІ  СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ  АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
БӨЖ
Тақырыбы: Теріні өңдеу ... ... ... ТК-422
Тексерген: Муслимова Н.Р.
Семей 2015
ЖОСПАРЫ:
I.Кіріспе
II.Негізгі бөлім
* Теріні (былғарыны) қабылдау мен өңдеу
* Теріні өңдеу.
2.1 Өңдеу тәсілі.
* Теріні кептіру
* Теріні бояу ... ... ... бойы ... ... өтіп ұрпақтан ұрпаққа жеткен қолөнер бабалардан қалған мәдени мұрамыздың ең асыл құнды қазынасының бірі. Қолөнер туындыларын жасау белгілі бір көркемдік ... ... ... ... ... ... өте ерте ... бері жан-жануарлардың етін тамақ, терісі мен жүнінен киім тігіп, сүйегі мен мүйізінен еңбек құралдарын, тұрмысқа қажетті ... ... Мал ... ... жондық,сауыр,бауыр, қабырғалық,үйектік, пұшпақ,мойын деген бөліктерге бөлінеді. Терінің ең сапалы тұсы малдың жоны мен сауырында, қабырғалық деп ... қос ... ... ... ... ... сәл ... келеді. Ал бауыр терісі мен пұшпақтары өте жұқа болады.
Терісі ең қалың мал-сиыр, содан-соң түйе терісі, ал ең жұқа тері-жылқы ... Аң ... ( ... ... төрт түлік малдың терілерінен айырмашылығы-жұқа. Терілері жұқа болғандықтан иіні жылдам қабады. Олардан бас ... ... т.б. ... ... ... өзі ... үш ... түзіледі.
1. Эпидермис-терінің сыртқы берік, жылтыр қабаты. Ол ылғалды клеткалардан түзіледі де ұсақ қан ... мен тері ... ... ... ... Терінің түгі эпидермис қабатын тесіп өтіп негізгі қабатынан басталады.
2. Терінің ... -өте ... ... ... түзіледі. Коллаген талшықтары әр түрлі бағытта тұтаса орналасқандықтан терінің серпімді әрі өте берік болуын ... ... Шел деп ... ... көк ... астасып жатады. Терінің астындағы клечаткалардан түзіледі. Иленген терінің шелі ... ... ... үшін жаңа ... мал, ... ешкі ... ... қоймалжың әк борды (ізбес) жағып,теріні тұмшалап орап, арнаулы жылы су ... ... ... ... қою керек.Бұл әдіспен даярланған терінің иісі мүлдем ... ... ... ... сорғыту үшін оған ашытқыны немесе қызыл кірпіштің ұнтағын, бор,сор,күл сеуіп бірнеше тәулік бүктеп тастайды. Оны ... ... ... ... әбден көз жеткізгеннен кейін тері жиырылып кеуіп қалады. Оны ... ... жылы суға ... ... ... еттерін қырып тағыда керіп тастайды. Бұтағы аша болып өскен, ашасының арасына көлденең ағаш бекітіліп, ... А ... ... ... жануарлардың терісін кигізіп, керіп кептіру үшін кергіш құралын қолданады.
1.Теріні (былғарыны) қабылдау мен өңдеу
Жаңа сыпырылған тері буы ... деп ... ... үшін ... ... ... қан мен кір жұқпаған теріден артық зат жоқ. Алайда көбінесе теріні бірден зауытқа жеткізуге немесе өздігінен өңдеуге мүмкіндік болмай ... Ал ... ... тері тез ... ... Ол ... кеуіп, содан кейін мыжырайып, мүйізденіп кетеді. Одан кейін көгеріп, жүні түсе бастайды. Содан соң мүлдем ... ... да тері ... ... үшін одан ... ... жасауға тура келеді.
2.Теріні өңдеу.
Теріні тазалап алғаннан кейін, оны тұзбен өңдейді. Өңдеу терінің шіріп кетпеуі үшін ғана емес, жүнінің мықтап тұруына да ... ... ... ... ... әдіспен тұздаған жөн: майда тұз алынады. Қыс ... әр 1 кг ... 200 г, ал жаз ... 300 г тұз пайдаланылады. Үлкен өгіздің терісіне қыста 5,7-6,6 кг, ал жазда 8,2-10,2 кг тұз, ал сиыр терісіне ... 3,3-5 кг, ал ... 5-6,2 кг. тұз ... ... тәсілі.
Теріні жүн жағымен таза жерге немесе еденге жаяды. Терінің астына шыққан ылғалын сіңіріп алатын бір ... ... ... ... ішкі ... ... етіп тұз себеді, тұз теріге дұрыс жағылуы үшін тұзды ... ... ... Егер тұз ... ... онда 3 ... ... оның бетінде қатты тұз көрінетін болады. Ал егер барлық тұз сіңіп кетсе, онда тұзды жаңадан қайта жағу керек. Тері тұздалғаннан ... бас пен ... ... ішке қарай иеді. Одан кейін бас пен басқа да бөліктерді тұзбен өңдейді.
Содан кейін теріні буып қояды. Оның ... ... ... ... ... төрттен бір бөлігі ішке қарай иіледі, одан кейін оң және сол жақтары ортаға ... тері арқа ... одан ... ... ... оралады, құйрықпен немесе жіңішке арқанмен байланады.
Бес күннен кейін оралған тері шешіледі. Ылғалын ағызып, тағы да аздап тұздап, қайтадан орап ... Егер бәрі ... ... онда тері ұзақ ... бойы ... ...
Терілер көп мөлшерде жиналып қалғанда, қатарларда тұздауға болады.
Бірінші теріні еденге жайып тұздайды. Одан ... бас, аяқ ... ... ішке ... ... Барлық бөліктерді, әсіресе басын жақсылап тұздайды. Одан кейін екінші ... ... ... терінің үстіне емес, жанына түсетіндей етіп қояды. Бәрін бірінші терідегідей жасайды. Екіншісіне үшіншісін, сосын төртіншісін, бесіншісін, осылай кете ... ... ... ... ... ... ... 200 шақты теріні қоюға болады. Қатардағы тұздық терілердің дұрыс орналаспағандығынан бір жақа ағып кетпеуі керек.
Егер тері дұрыс ... ол ... ... Тері шіри ... оның жүні ... ... ... қолмен тартып көру керек. Жақсы теріден жүн түспейді, ал бүлінген теріден жылдам сыдырылып кетеді. Ондай теріні қолдануға болмайды. Одан кейін ... ... ... ішке ... ... сосын көлеңкеде кептіру керек.
3.Теріні кептіру
Теріні кептіру жүннің қалыңдығына және ауаның ылғалдылығы мен ауа алмасуының ... ... ... кебу ... де әр ... ... Егер ауаның жылылығы 20-25 градус болса, онда 48-64 сағатта, ал 15-18 градус болса шамамен 72 сағатта кебеді.
4.Теріні бояу
Тері бояудың ең көп ... ... - ... ... ... ... ... талдың, теректің, еменнің қабықтары қолайлы, сондай - ақ жер қынасын, томарбояудың, шөп тамырын, шеңгелдің, көк теректің ... де ... ... ... теректердің майын сорғыту үшін оған қышқыл аралас кебектен жасалған ашытқыны салып кептіреді. Оны халық тілінде дейді. Кейде ... ... ... ... ... тастаса да жеткілікті.
Теріні кейде талдың, еменнің, қара мойылдың, кейде май қарағайдың қабықтарымен бояйды. Оларды ... ... ... Тік тұрған ағаштың қабығын сыдыру ағашқа үлкен зиян келтіреді. Сондықтан бояуға алынатын қабықты көбінесе кесілген, қураған ... ... ... ... жылы сумен жуып, кепкен соң, темір келіге салып ... ... қол ... ... ... 11 - 12 қой терісінен тігетін үлкен тонды бояу үшін осындай ұнтақталған 4 - 4, 5 кг ... 1, 5 - 2 ... суға ... ... ... қайнатады. Қайнау мен суалдырудың мезгілін қайнап шыққан қабық бояуының түсіне және қоюлығына қарай белгілейді. Су аз құйылғандықтан, бояу ... ... ... бара жатса, үстіне су құяды. Ал, керісінше, суы көп құйылған бояулар сұйық болса, үстіне қабық қосылады.
Талаптарға сай ... ... ... ... ... ... ... ыдыстағы қабықтарды сүзіп алып тастайды. Қайнатылған бояу қанжылым болып суыған соң, теріні бояуға қолданады. Егер ыстық бояуды теріге қолданса, оны ... ... ... ... ... ... ... кіршіксіз таза киіз бөлігінің көмегімен жағады. Тері бояуды өз бойына бірқалыпты сіңіру үшін оның өңін ішіне қаратып ... 2 - 3 ... ... ... ... дегдіген теріні желге, көлеңкеге, ыстық үйге жайып кептіреді. ... ... ... ол ... ... қалмау үшін тобарси бастаған соң, қолмен уқалап созғылайды.
Теріні бояудың екінші түрі - ... ... ... ... тектес өсімдіктің басы дәнге толған кезде ақ үрпіктенеді, жапырақтары сарғайып, қурайдың түбі ... ... ... бұл ... аяғы - ... басы. Осындай кезде қурайдың түбірін қазып алады да, оны мұқият жуып, жоғарыда айтылған технология бойынша ... ... ... ... ... ... кейін теріге қолданады.
Теріні қынамен де бояйды. Қына - жерге жабыса өсетін өсімдік. Мұны да ... ... Оны ... ... ... ... шөп - ... тазартып, жылы сумен мұқият жуып алады да, қайнату арқылы бояуын ... 10 - 15 ... ... бояу үшін 2 ... бояу ... ... ... керек. Қынаның басытқысына тұз, ашудас немесе мүсәтір ... ... май ... ... көк ... ... мойылдың бастарын өнеркәсіптік бояумен араластырып, қына бояуын күрең қызыл етіп, түсін ашады. Қына ... жүн ... ... ... жұғады. Осы әдіспен боялған теріден неше түрлі бұйымдарды әрлеп құрастырып, тігіп алады. ... ... ... етік т. б. тері ... ... ... ... тігу арқылы әрлейді. Мысалы, қара қоңыр түспен боялған теріге ... сары ... ... өрнек бөлігін жамау арқылы тіксе, текемет, сырмақ тәріздес әдемі өң береді. Осы әдіспен боялған теріден сәнді киім, тұтынуға қолайлы түрлі ... ... ... ішінде әсіресе төрт түлік малдың терілерінен көптеген сыйлық бұйымдары дайындалады.
Қорытынды
Тері қолөнер бұйымдарының ішінде айырбасталмайтын шикізатқа айналды. Мал ... ... ел ... кең тараған көптеген түрлері бар. Солардың ішінде негізгі екеуіне тоқталайық. Біріншісі, ағаш күбіге немесе басқа кең ағаш ыдысқа ... ... ... ... ұн, ... тұз салып ашытады да, теріні соған салады. Екіншісі, терінің бетіне ұн, тұз ... ... жағу ... ... ... иі ... илеу ... Мал терісін өңдеу тәсілдерінде көптеген ерекшеліктер бар. Олар қай түліктің терісінен қандай бұйым жасалатынына байланысты. Мәселен, сырт киім, бас киім ... ... ... лақ, құлын терілерінің немесе әр түрлі аң терілерінің жүнін алмай илейді. Аяқ киім не басқадай үй бұйымын жасауға немесе оларды ... ... ... ... соң ... ... ... өндейді де, қара қоңыр түсті бояуға бояйды.
Пайдаланылған әдебиеттер
* THOSELT.CLAN.SU/NEWS/KANDIDOZ
* HTTP://WWW.DISUS.RU/DISSERTATSII/394004-2-AZASTAN-RESPUBLIKASINI-BILIM-ZHNE-ILIM-MINISTRLIGI-TORAYIROV-ATINDAI-PAVLODAR-MEMLEKETTIK
* Тігін ... ... ... ... / ... Л., ... Ү - ... Фолиант, 2010. - 160 бет.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Теріні сорттау. Мехтық теріні өңдеу5 бет
Теріні өндеу3 бет
Қалың теріні өңдеу түрлері6 бет
Жүн және тері, ішіктік шикізаттардың микрофлорасы. Ет және тері- ішік шикізаттары өндірістерін ветеринариялық бақылау. Қи микрофлорасының сандық құрамы. Қидағы микробиологилық үдерістер. Қиды биотермиялық өңдеу10 бет
"Қазақстан Республикасының экологиялық кодексі"239 бет
Антисептика7 бет
Былғары және тері өндірісінің шикізаты жайлы мәлімет4 бет
Венгрия14 бет
Жаңа ақпараттық (информациялық) технологиялар19 бет
Жүнді жіктеу және стандарттау15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь