Алматы қаласының ауа басейнінің сапасын бақылауды басқару және ұйымдастыру

КІРІСПЕ
1. ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Атмосфералық ауаның ластануы және ластаушы көздері ... ... ... 5
1.2 Атмосфералық ауаның әлем деңгейінде ластануы ... ... ... ... ... ... 9
1.3 Атмосфералық ауаның Қазақстан Республикасы
бойынша ластануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2. ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
2.1 Зерттеу нысаны . Алматы қаласының атмосферасының ауасы... 14
2.1.1 Алматы қаласының географиялық орналасуы ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.1.2 Жер бедері (рельефі) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
2.1.3 Климаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 17
2.1.4 Топырағы мен өсімдіктер жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2 Зерттеу әдістері
2.2.1 Ауаның құрамындағы газдарды анықтау әдісі (SO2 , CO2, N2O, CO, H2S) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
2.2.2 Ауадағы қорғасынды (Pb) анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... 22
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
3.1 Алматы ауасын ластаушы көздер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3.1.1 Автокөліктің үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
3.1.2 Жылу электр орталығының (ЖЭО) үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... .. 31
3.1.3 Жеке секторлар үлесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 32
3.2 Алматы ауасының экологиялық жағдайын жақсарту
іс.шаралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
3.2.1 Ауа сапасын бақылау жүйесі (мониторингі) ... ... ... ... ... ... ... ... . 32
3.2.2 Алматының басқару органдарының
экологиялық жағдайды жақсарту іс.шаралары ... ... ... ... ... ... ... 37
3.2.3 Алматы ауасын тазарту үшін қажетті іс.шараларды
ұйымдастыру мен басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 38
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... 41
Соңғы жылдары дүние жүзінде экологиялық жағдайлар шиеленісе түсуде. Оның көптеген себептері бар. Негізгі факторлар, көбінесе адам іс-әрекетінен туындап отыр. Ең басты проблемаларының бірі – Жер шарындағы халық санының артуы. Әсіресе ғылыми-техникалық прогрестің дамуы, табиғи қорларды барынша пайдалану қоршаған орта жағдайын нашарлатып, адам денсаулығына орасан зор зиян келтіруде. Мұндай келеңсіз экологиялық жағдайлар ғылыми-техникалық прогрестің, қоғам дамуының әрекеттері емес, болып жатқан технологиялық және экологиялық саясатқа, экологиялық білімнің төмен болуына, кейбір техникалық және экологиялық шешімдердің дұрыс болмауына байланысты. Осының бәрі қоршаған ортаны қорғау мәселесіне ерекше көңіл бөлуге, табиғатты қорғау және қалпына келтіру, көркейту жұмыстарын жүйелі әрі ғылыми негізде кешенді тұрғыда қарастыруды қажет етеді.
1. Экология және қоршаған ортаны қорғау//Ұ.Б.Асқарова. Алматы,2007 2. Жалпы экология/ А.Т.Қуатбаев, Алматы, 2008 3. Израэль Ю.А. Экология и контроль состояния природной среды.М.: Гидрометеоиздат,1984 4. Горелик Д.О., Конопелько Л.А. Мониторинг загрязнения атмосферы и источники выбросов – М.: Изд-во стандартов, 1992 5. Қанаев Ә.Т. Экология, Алматы-1986 6. Экологиялық энциклопедия /А.Ж.Ақбасова,Е.Ү.Жамалбеков, Т.Қалыбеков, А.Т. Қолұшпаева, Қ.Б.Рысбеков, Г.Ә.Саинова, М.Н.Сәндібеков. – Алматы, 2007 7. Уорк К., Уорнер С. Загрязнение воздуха. Источники и контроль. – М.: Мир, 1980 8. Эльтерман В.М. Охрана воздушной среды на химических и нефтехимических предприятиях. - М.: Химия, 1985 9. Скалкин Ф.В. и др. Энергетика и окружающая среда. –Л.: энергоиздат, 1981 10. Сағынбаев Г.К. Экология негіздері. Алматы, 1995 11. Соколов В.Е.,Бочаров Б., Криволуцкий Д.А. Экотоксикация и проблемы зашиты окружаюшей среды от загрязнений. // Экотоксикология и охрана природы. М.: 1988 12. Эльтерман В.М. Охрана воздушной среды на химических и нефтехимических предприятиях. - М.: Химия, 1985 13. Глазовская М.А. Почвенно–геохимическое картографирование для оценки экологической устойчивости среды//Почвоведение, 1992№6
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті
Биология факультеті
Экология және ... ... ... ... АУА ... ... ... БАСҚАРУ ЖӘНЕ ҰЙЫМДАСТЫРУ
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
050608 - > мамандығы
Алматы ... ... ... және ... ... ... ... ұлттық университеті
Биология факультеті
Экология және ботаника кафедрасы
Қорғауға жіберілді: Кафедра меңгерушісі, б.ғ.д., профессор
"___"______2011 ... С.С. ... ... ... АУА ... САПАСЫН БАҚЫЛАУДЫ БАСҚАРУ ЖӘНЕ ҰЙЫМДАСТЫРУ
050608 - мамандығы
Орындаған: 4 курс ... С.Н. ... ... ... ... доцент Б.Е. ... ... ... Г.Ж. ... ... ... жұмысы 42 бет көлемінде ұсынылған. Ол кіріспеден, тараулардан, зерттеу нәтижелерін ... ... және ... ... ... ... ... жұмысында 12 кесте, 2 диаграмма және 2 сурет келтірілген. Қолданылған әдебиеттердің жалпы саны - 32. ... ... ... ... ауа, ... ... көміртегі тотығы, күкірт тотығы, азот тотығы, автокөліктер, ЖЭО, шаң, ... ... ауыр ... ... ... ... қаласының ауасының ластануына байланысты экологиялық басқару органдарының ... ... ... ... ұйымдастырылып жатқан іс-шараларын көрсету. ... 1. ... ... ... ауасының ластануын бағалау, зиянды газдардың мөлшерін анықтау. 2. ... ... ... және ластау мөлшерін анықтау. 3. ... ... ... жағдайын жақсартуға арналған іс-шараларды үйымдастыру мен басқаруды көрсету.
Жұмыста далалық және лабораториялық әдістерді пайдаланып ... ... ... ауа үлгілерінен, оның құрамындағы ластаушы заттар және ... түсу ... ... ... ... ... ... басқару үшін қазіргі кезде қосымша бақылау посттарын үйымдастыру ... ... ... ... - ... ... - Атмосфераның ластану индексі
АҮФ - Аденинүшфосфат
АҚШ - ... ... ... - ... экологиялық бюллетень
БАҚ - Біріккен акционерлік қоғам
ЖЭО - Жылу электр орталығы
ҚҚ - ... ... - ... ... посты
ЛЗК - Ластаушы заттар концентрациясы
РҒӨЗО - Республикалық ғылыми-өндірістік зерттеу орталығы
ШРК - ... ... ... - ... мөлшер концентрациясы
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
* ... ... ... ... ... және ... көздері........... 5
+ ... ... әлем ... ... 9
+ Атмосфералық ауаның Қазақстан Республикасы ... ... 11
* ... ... МЕН ... ... ... - Алматы қаласының атмосферасының ауасы... 14
o ... ... ... орналасуы................................ 15
o Жер бедері (рельефі)......................................................................... 17
o ... 17
o ... мен ... ... 18
+ Зерттеу әдістері
o ... ... ... ... ... (SO2 , CO2, N2O, CO, ... 20
o ... қорғасынды (Pb) анықтау.......................................... .... 22
* ... ... ЖӘНЕ ... ... ... ауасын ластаушы көздер................................................ 25
o ... ... 26
o Жылу ... орталығының (ЖЭО) үлесі .................................. 31
o Жеке секторлар ... 32
+ ... ... ... ... ...
іс-шаралдары.................................................................................... 32
o Ауа сапасын бақылау жүйесі (мониторингі)................................. 32
o ... ... ... ... ... жақсарту іс-шаралары............................ 37
o Алматы ауасын тазарту үшін қажетті іс-шараларды ... мен ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................ 41
КІРІСПЕ
Соңғы жылдары дүние жүзінде экологиялық жағдайлар шиеленісе түсуде. Оның көптеген ... бар. ... ... ... адам іс-әрекетінен туындап отыр. Ең басты проблемаларының бірі - Жер ... ... ... ... Әсіресе ғылыми-техникалық прогрестің дамуы, табиғи қорларды барынша пайдалану ... орта ... ... адам денсаулығына орасан зор зиян келтіруде. Мұндай келеңсіз экологиялық жағдайлар ғылыми-техникалық прогрестің, қоғам дамуының әрекеттері емес, болып жатқан ... және ... ... ... ... төмен болуына, кейбір техникалық және экологиялық шешімдердің дұрыс болмауына байланысты. Осының бәрі қоршаған ортаны қорғау мәселесіне ерекше көңіл бөлуге, табиғатты ... және ... ... ... ... ... әрі ғылыми негізде кешенді тұрғыда қарастыруды қажет етеді. Ірі қалаларда халықтың санының еселеп артуымен байланысты автокөліктер санының күрт ... қала ... ... ... ... мен азот ... орташа жылдық шоғырлануы шекті мөлшерден асып түсуде. Осының бір мысалы Алматы ... ... ... Қазақстанның ең ірі қаласы болып табылады, оның аумағында ірі өнеркәсіп мекемелері, ЖЭС және жеке үй - ... ... бар, ... ... ... көп пайдаланады. Олар қоршаған ортаны қарқынды ластаушылардың қайнар көзі. Алматы қаласында ауа алабы соңғы жылдары күрделі өзгерістерге ұшырап отыр. Сондықтан ... ... ... ... зерттеуді және бақылауды ұйымдастыру мен басқару өзекті ... бірі ... тұр. ... ... ... осы ... мәселеге арналған. Жұмыстың негізгі мақсаты: Алматы қаласы ауасының ластануына байланысты экологиялық басқару органдарының ... ... ... ... ... ... ... көрсету. ... ... 1. ... ... ... ... ... бағалау, зиянды ... ... ... 2. ... ... ... және ластау мөлшерін анықтау. 3. ... ... ... ... ... арналған іс-шараларды үйымдастыру мен басқаруды көрсету.
* ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
+ Атмосфералық ауаның ластануы және ластаушы көздері.
Қазіргі таңда экологиялық проблемалар қатарында атмосфералық ... ... ... ... көптеген мәселелер орын алған. Өйткені біз қоршаған ортамен үнемі байланыста болып ... әсер етіп ... ... ... ... антропогендік өзгерістер әкеліп, одан көптеп пайда көріп отыр: ауылшаруашылығы және өнеркәсіп ... ... ... ... көркейіп жатыр. Алайда антропогендік әсердің қоршаған ортаға жағымсыз жақтары да ... ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогрестің, қоғам дамуының әрекеттері емес, болып жатқан технологиялық және экологиялық білімнің ... ... ... ... және ... шешімдердің дұрыс болмауына байланысты. Табиғи байлықтарды ысырапты пайдалану, өнеркәсіп және ... ... ... ... газдар және т.б. биосфераны мейлінше ластауда[1]. Осылардың ішінде ең негізгі ауыртпалық атмосфералық ауаның ластануына әкеліп соғуда. Атмосфералық ауа -- ... ... ... Оның ... 78.08% азот, 20.9% оттегi, 0.93% аргон, 0.03% көмiрқышқыл газы бар. Ал қалған 0,01% ... ... ... ... ... ... т.б ... үлесiне тиедi. Жер бетiнде оттексiз тiршiлiк жоқ. Ол жасыл ... ... ... ... ... Өндiрiстiң қарқындап дамуына жəне отын түрлерiн кең масштабта жағуға байланысты атмосферадағы бос оттектiң қоры азайып, ал көмiрқышқыл газының мөлшерi ... ... ... ... ... бұзылды деуге болады. Академик А.П. Виноградов зерттеулер нəтижесiнде көмiрқышқыл газының концентрациясы жыл ... 0,2% ға ... ... анықтады. Адамзат қоғамында адам баласы отты ең алғаш рет қолданған күннен бастап осы ... ... ... жану ... 273 ... тонна оттегi жұмсаған болса, соның 246 млрд. тоннасы, яғни (90% ға жуығы) соңғы жарты ғасырда ғана жұмсалған. Көмiртек айналымының ... мен ... ... газының концентрациясының жоғарылауы Жердегi барлық химиялық тепе-теңдiкке үлкен əсер етедi [1, 2,3]. Қазіргі таңда экологиялық проблемалар қатарында атмосфералық ауаның ластануынан туындап ... ... ... орын ... Өйткені біз қоршаған ортамен үнемі байланыста болып табиғатқа әсер етіп отырмыз. Адамзат атмосфераға транспорттардан бөлiнген газдардың құрамында 25-27% ... ... ... Жəне оның 40% ... 5 мкм ге ... ... ауада ұзақ уақыт сақталып, онымен бiрге адам организмiне түсетiндiгi белгiлi болды [1]. Қазiргi кезде бүкiл əлемде шамамен 700-750 млн. аса ... ... ... ... ... ... ауаның тазалығын сақтау адамзат үшiн қаншалықты маңызды екенi түсiнiктi. Мысалы, Лос-Анжелес қаласының ауасын ... 2,5 млн ... ... -- 900 мың, ... ... Ал ... мың автокөліктен күнiне ауаға 3000 кг көмiртек оксидтерi, т.с.с ... ... емес жану ... ... Бұл ... қоспалар тыныс алу кезiнде адам мен жануарларға аса зиянды болып табылады [1]. Қоршаған ортаны ластаушылардың ішіндегі басым ... ... ... металлургия қалуда. Атмосфераның түсті металлургия кәсіпорындарының ластаушыларының негізгі көзі болып сипатталатыны күкіртті ангидрид - 75%, көміртек оксиді - 10,5%, шаң -10,4% ... және ... ... ... ортаны ең күшті ластайтын сала екендігі анықталды. Қара металлургия зауыттарының ... ... (1 млн. т) ... ... шаң - 380, күкірт ангидриді - 200, көміртек оксиді - 400, азот оксиді - 42 т/тәулігіне ... ... ... ... мен ... өндірістері ауа басейнін ... ... ... ... күкіртті газ, көмірсутектер, азот қосындылары, хлор, мышьяк, сынап және басқалар), су және топырақты ... мен ... ... өнімдері, фенол мен басқа да улы заттар, қағаз - картон өндірісінің сульфатты ... ... және ... ... ... т.б. [8]. Кез келген аймақтың немесе экономика саласының дамуының негізі - энергетика. Кәсіпорындардың даму қарқыны, оның ... ... ... өмір ... ... ... дамуымен байланысты. Көптеген мемлекеттерде энергетиканың негізгі көзі болып жылу энергетикасы ... ... да бола ... Ол ... ... газ жануынан алынады [9]. Энергетикада қоршаған ортаны ластаушылардың негізгі көзі жылу ... ... ... Ең ... жылу мен химиялық ластану. Егерде жанармай жануы толық болмайды, ал қатты ЖЭО пештерін жағудан үлкен ... күл, ... ... ... ... Олар ... ... ластап табиғаттың барлық компоненттеріне әсер етеді. Мысалы, күкірт диоксиді атмосфераны ластағанда қышқыл жаңбыр жауады [14]. Атмосфераға ластаушы заттар ... ... ... ... ... ... жағу, көмір және мұнай, автокөлік, шойынды 1-ші және 2-ші дәрежеде өңдеу және химиялық, мұнай химиялық, цементті тау ... т.б. ... ... түсу көзі ... ... ... Атмосфераға түскен зиянды заттектердің 60%-дан астамы антропогендік жолмен түседі [14]. А.А. Беустың ( 1976 ) есептері бойынша соңғы 10 жылда ... ... ... өндіру мен өңдеу арқасында 1 шаршы км жер бетіне орташа есеппен 30 кг қорғасын және 80 ... ... ... ... ... ... ... Көмір, мұнай және жер қойнауынан алынатын отындарды жаққанда түтінмен бірге ауаға осы отын ішіндегі элементтер тарайды. Тас ... ... одан ... ... ... сынап, күміс, қалайы, титан, уран, радий т.б. элеметтер бөлініп шығады ... Г.А. ... (1995) ... бойынша, қара және түсті металлургия кәсіпорындарында ауаға тарайтын ауыр металдардың 95%-дан артығы техногенді шаң түрінде бөлініп шығады. ... ... ... ... ... ... АҮФ-тың түзілуі баяу жүретіні анықталған. Өсімдік неғұрлым автокөлік жолынан алыс өссе, соғұрлым изоляцияланған хлоропластарда АҮФ көп ... ... ... атмосфералық ауаның жағдайын бақылау мен басқаруда зерттеулер қазіргі уақытта ғылыми және іс жүзінде де өте маңызды орын ... ... ... сапасын бақылау бағытындағы зерттеулер қазіргі кезде қоршаған ортада атмосфералық ауаның жай-күйі, онда болып жатқан процестердің себебі мен сипатын түсінуде бірқатар ... ... ... ... ... ... әртүрлі зиянды заттектердің бөлінуі қоршаған ортаға әртүрлі әсер етеді. Соның ішінде ең негізгісі адам ... ... зиян ... (1 ...
1 кесте. ... ... ... ... сипаттамасы
Атмосфераны ластаушылар
Шығу көздері
Адамның денсаулығына әсері.
Өлшеулі заттар
Қазбалар мен басқа да отын түрлерін жағу ... ... ... ... жылу ... ... ... толық жанбауы кезінде, құрылыс материалдарын (бетон, ағаш) шығаратын кәсіпорындарда, топырақ ... ... ... ... ... ... және ... жолдарын қатерлі ісіктермен зақымдайды. Тыныс жолдары мен басқа органдарға құрамды бөлшектердегі компонеттердің улы ... ... ... етеді. Тыныс (өкпе, бронхы) және қан айналымы жүйесінің бұзылуына әкеледі.
1 кестенің жалғасы
Күкірт қос тотығы
Құрамында күкірті бар (бірінші ... ... мен ... ауыр ... ... ... кезінде атмосфераға тарайды. Күкірт диоксидінің негізгі көзі ... ... ... ... мен ... ... ...
Жоғары тыныс жолдарын тітіркендіреді. Тамақ-мұрын, кеңірдек және бронхының сілекейлі қабатына әсер етуі байқалады.
Азот диоксиді және азот оксиді
Жоғары ... ... ... ... және оттегінің жетіспеушілігі кезінде пайда болады. Негізгі көздері: автокөліктен шығатын газдар, ЖЭО шығарындылары, қатты қалдықтарды жағу, газдың жануы.
Азот ... - ... ... байланысты қауіпті атмосфераны ластаушылар болып табылады, қандағы гемоглобин құрамын төмендетіп, қан құрамының ... ... көру ... әсер ... ... алу ... ... жағын қоздырады, әсіресе өкпе тінін. Өткір респираторлы ауруларға, ... ... ...
Көміртек оксиді
Негізгі көздері; автокөліктен шығатын газдар (тиісті ... ... ... ... ... ... ... салдарынан немесе ішкі жану қозғалтқыштарынада ауа жіберетін жүйенің дұрыс болмауынан пайда болады) ЖЭО шығарындылары, ағаш, қазбалы ... ... ... жағу және ... ... ... шіруі.
Қанның тіндерге оттек жіберетін қабілетін төмендетеді. Психомоторлы функциялардың бұзылуына және ... ... ... ... бас ... әкеліп соғады.
1 кестенің жалғасы
Формальдегид
Атмосфераға көмірсутектің толық жанбауынан тарайды. Негізгі көздері; автокөліктер, ЖЭО, химиялық және ағаш ... ... жұқа ... өндіру, тоқыма өнеркәсібі болып табылады, темекі түтінінде болады.
Тыныс жолдарын (бронхы, өкпе) зақымдайды, қатерлі жаңа өскіндер, мутация, ... ... ... ... ... ... ... бауыр, бүйрек, жүрек және бас миы дамуында ауытқушылықтар болады.
Ауаның құрамында болатын күкіртті газдың шектеулі нормасы - ... және ... - ... ... ... ... мемлекетінде атмосфераның ластануынан болатын шығын ұлттық табыстың 4%, ... - 3%, ... - 8% ... ... ... ... қазір бүкіл әлем жұртшылығын алаңдатып отырған экологиялық проблемалар туындауда. Бұларды өз кезегінде зерттеу, бақылау, басқару және ұйымдастыру мәселелері ... ... ... ... ... байланысты кез келген аймақта болсын атмосфералық ауаның ... ... ... мен ... ... маңызды орынды иеленеді.
+ Атмосфералық ауаның әлемдік деңгейінде ластануы.
Әлемдік деңгейде атмосфералық ауаны ластаушы заттар саны өте үлкен және олардың саны жаңа ... ... ... ... ... өсуде. Негізінен атмосфераның адам үшін атқаратын қызметі жоғары. Атмосфера бүкіл әлемді таза ауамен қамтамасыз ете отырып, тіршілікке ... газ ... ... ... ... ... ... т.б) байытады және жерді метеорит әсерлерінен, күн және ... ... ... ... сәулелерден қорғайды, зат және энергиялық алмасуларды, ауа райының қызметін реттеп, жалпы жер шарындағы тұрақтылықты үйлестіріп отырады ... ... үшін ... зор ... ауа ... ... жылдары ластану себепті күрделі өзгерістерге ұшырап отыр. Ластағыш заттардың негізгі көздері - өнеркәсіп, автокөліктер, зауыттар, жылу ... қару ... ... ... кемелер мен ұшақтар т.б. Жоғарыда аталған объектілерден атмосфераға түскен заттар ауа құрамындағы компоненттерінің қатысуымен химиялық ... ... ... ... ... соң пайда болған химиялық өнімдер суға, топыраққа түсіп, барлық тірі организмдерді, ғимараттарды, құрылыс материалдарын бүлдіреді [10]. Атмосфера құрамындағы оттегі мен ... ... ... ... ... ауа бассейнінің тепе-теңдігіне әсер етеді. Мысалы, оттегі тірі организмдер үшін тыныс алуды қамтамасыз ете отырып, топырақ пен судағы ... ... ... қатысады. Оттегі жетіспеген жағдайда жануарлар мен адамдар тұншыға бастайды. Оның өндіруші көзі - ... ... ... ... ... ... процесі. Көмірқышқыл газының да ауадағы шекті мөлшері көбейсе адамдар мен жануарлардың ... алуы ... ... ауа ... ... екі газдың тепе-теңдік мөлшері қатаң сақталуы тиіс. Міне, осы ... ... ... ... ... ... ... отыр [2]. Белгілі бір ортада сол жерге тән емес, жаңа физикалық, химиялық және биологиялық заттардың болуын немесе бұл заттардың табиғи ... ... ... жоғары болуын ластану деп атаймыз. Атмосфераның ластануы табиғи (жанартаулар атқылауы, орман өрттері, шаңды құйындар, үгілу) және антропогенді ... ... жылу ... ... ... ... мүмкін. Өндірістің қарқындап дамуына және отын түрлерін кең көлемде жағуға байланысты атмосферадағы оттектің қоры ... ал ... ... ... ... ... ... авиациялық транспорт та бөледі. Ж.Детридің есептеулері бойынша, реактивті самолеттер ұшу кезінде 0.7 кг/м3 альдегидтер, 6.5 кг көміртек оксиді, 1.7 кг ... 4.3 кг азот ... 6.3 кг/м3 ... ... ... екен. Атлант мұхиты арқылы ұшып өтетін бір реактивті самолет, 8 сағат ұшу ... осы ... 25 000 га ... ... ... оттекті жұмсайды екен. Атмосфераның әлемдік деңгейде антропогенді ластану жолдары жылу ... ... газ ... ... ... термоядролық қаруларды сынау, т.б. арқылы жүреді. Олардың ... ... ... мың ... ... түрлі қоспаларды атмофераға бөліп шығарады. Ауа кеңістігін ластайтын көміртек оксидтер, күкірт пен азот ... ... мен ... шаң ... Бір жыл ... ... 200 млн тонна көміртек оксиді (СО) , 20 млрд тонна ... ... 150 млн ... ... ... 53 млн ... азот ... 50 млн тонна түрлі көмірсутектер бөлінеді [2, 6]. Әлемдік деңгейде ауаны ластайтын заттардың ... өте көп, жаңа ... ... дамуына байланысты олардың саны да өсіп отырады. Бұл жағдайда ауыр ... ... ... ... орай бірінші орында қорғасын, кадмий, әсіресе сынап сияқты элементтердің көп мөлшері оның үнемі қарқынды қозғалысы мен жоғары токсинді метилсынапқа ... ... ... ... ауыр ... ... ... техникалық прогрестің аса маңызды проблемалардың бірі. Кейбір есептеулелер бойынша, бүкіл адамзат қоғамы ... 20 млрд ... ... өндірілген болса, оның түрлі техникалық, құрал-жабдықтар, қондырғылардағы мөлшері 6 млрд тонна ғана, олай болса 14 млрд тонна темір қошаған ... ... ... отыр десе ... ... ... жыл ... өндірілген сынап пен қорғасынның 80-90% биосфераға таралған. Көмір жанған кезде күл және түрлі газдармен бірге қоршаған ортаға таралатын ... ... ... ... ... ... де асып ... [16]. Әртүрлі ортаны ауыр металдармен ластау, көбіне өндірістік ... ... ... ... ... ... Hg, Pb, Zn, Cd, қара және түсті металлургия зауыттары екендігі ... ... ... жанатын террикондар және басқа да өнеркәсіп орындары [7]. Атмосфераның күкіртті қосылыстармен ... ... ... аса ... ... бірі ... ... Күкірт атмосфераға 5000 жылдан астам уақыт бойы бөлініп отыр. ... ... ... ... мен адам ... ... әсер етеді. Атмосфераға күкірт (IV) оксиді күкірт (IV) оксидіне дейін тотығады да, су буларымен қосылып, күкірт қышқылына айналады. Күкірт қышқылы ... ... ... ... ... ... ... жауады. Қышқыл жаңбыр су экожүйелеріне зиянды әсерін тигізеді, ... мен ауыл ... ... ... тежейді, сөйтіп үлкен экономикалық шығын келтіреді. Атмосфераға бөлінген ауыр металдар заттардың табиғи айналымына қосылады. Олардың су мен топырақта көп мөлшерде ... ... ... зиян ... Мышьяк пен хром рак ауруларының тууына себеп болады. Ал селенмен уланған организм өлімге ұшырайды [2].
+ Атмосфералық ауаның Қазақстан ... ... ... ... атмосфераның ластануына өнеркәсіптің техникалық жағынан жабдықталуынан нашар болуы әсер етеді. Яғни ескірген технологиялық процестер нәтижесінде құрамында қатты және сұйық ... бар газ ... ... ... көп мөлшерде бөлінеді, әрі осы химиялық қосылыстар өте қауіпті, улы келеді. Олар негізінен күкірт диоксиді, көміртек оксиді, азот ... ... ... ... және қатты сұйық заттар. Атмосфераға тұрақты көздерден шығатын зиянды заттардың мөлшері АЭБ деректері ... ... ... кесте. ... ... ... шығатын зиянды заттар
Қалалар
Зиянды заттар мөлшері (тонна)
Павлодар
763.0 мың ... мың ... мың ... мың ... Қазақстан қалаларында
170.0 мың т
Қостанай
170.0 мың т
Ақмола
120.0 мың т
Атырау
90.0 мың т
Бұл ... жылу ... ... ... ... шоғырланған.Сондықтан, атмосфераға көтерілген қоқыстар мен газдардың көпшілігі осы облыстар мен қалалардың аумағына түсіп, өсімдіктерді, ... жер ... ... ... ... ... ... жатыр. Казгидромет мәліметі бойынша Республиканың әрбір шаршы километріне жылына орта есеппен 1,13 тонна зиянды заттар келетіні байқалған [6] ... ... ... ... ауа ... ... ... зиянды заттармен ластанып отыр. Соңғы 2010 жылдың мәліметі бойынша Өскемен қаласының ауасында күкірт ... және ... ... азот ... ... ... 1-4 ... артып отыр. Сол сияқты ауаның ластануы Ақтау, Темиртау, Шымкент, Тараз қалаларында өсуде. Әсіресе улы формальдегид (үш есе көбейгені) - ... ... ... ... байқалып отыр. Ауадағы аммиак пен фенолдың мөлшері ... (2.3 ШРК), ... (3 ШРК) ... ал Астанада фторлы сутегі 4 ШРК мөлшеріне жеткен. Қазақстан жағдайында ауа бассейнінің ластануы көбінесе қатаң континентальды ауа райына да ... ... ... ... өте аз ... ... ... табиғи тазаруы нашар. Мысалы: Алматы, Шымкент, Ленинагор, Зырьян, Глубокое қалаларының ауа бассейнінде табиғи ауа ағыстары болмайды, сол себептен қалалар үнемі ... ... улы ... ... ... [3]. Ауа ... ... ауыр металдардың болуы да өте қауіпті. Әсіресе, кадмий, қорғасын, ... ... ... ... ... ... Ауыр ... ауаның ластануы Республика бойынша жоғары болмағанымен жекелеген қалалар бойынша жағдай жақсы емес. Мысалы, қорғасын көрсеткіші ... - 17 ШМК, ... - 8, ... - 6 есе ... ... Бұл көрсеткіштер кейбір жылдар 17 - 81 ШМК-ға жеткен [10] . Қазақстан ауа басейнінің ластануы көршілес ... ... ... ... ... ... де көбейе түседі. Өйткені, ауа басейні бәрімізге ортақ екені айқын. Төмендегі мәліметтер осыны дәлелдейді. Мысалы, Қазақстанның ластану көздерінен түскен және ... ауа ... ... заттардың үлесі көрсетілген (3 кесте) .
3 ... ... ... ... ... және шекаралас ауа арқылы өткен заттардың үлесі
Ластағыштар
Қазақстан ластағыш көздерінен түскен
Көршілес ... ... ... түскен
Күкірт
46%
54%
Азот (тотыққан)
19%
81%
Азот (тотықсызданған)
51%
49%
Күкірт (сутек)
68%
32%
Көмірсутектер
61%
39%
Біздің Республикамызда атмосфера ауасына шығарылатын зиянды заттар мен газдар т.б. бөгде химиялық қосылыстар Казгидромет ... ... ... ... ... [26]. 4 ... ... ... ірі ... мен ... ... атмосфералық ауаның ластану деңгейінің динамикасы
Қалалар
АЛИ5
Атмосфералық ауаның ластаушы өнеркәсіп салалары
2008
Жыл
2009
Жыл
2010
Жыл
1
Алматы
13,3
12.9
11.7
автокөлік, энергетика
4 кестенің жалғасы
2
Шымкент
10,7
11,2
11,9
Түсті металлургия, ... ... ... ... ... металлургия, химиялық
5
Астана
4,7
4,5
8,1
энергетика, автокөлік
6
Өскемен
6,5
7,2
7,9
түсті металлургия, энергетика
7
Қарағанды
10,7
7,5
7,6
көмір өндіруші энергетика
автотранспорт
8
Риддер
7,6
7,4
7,5
Түсті металлургия, энергетика
9
Тараз
7,6
7,5
7,2
Химиялық
10
Жезқазған
5,8
5,2
6,8
Түсті ... ... ... ... ... ... ... өндіруші
16
Глубокое
4,6
3,0
3,4
түсті металлургия
17
Қостанай
2,9
3,1
3,2
Энергетика
18
Балхаш
2,8
3,8
3,0
Түсті металлургия, энергетика
19
Орал
0,8
0,7
2,4
Энергетика
20
Павлодар
1,7
1,9
1,9
Мұнайды қайта өңдеуші,
Энергетика
21
Екібастұз
1,3
1,2
1,2
энергетика, көмір өндіруші
ОрташаАЛИ5
5,62
5,52
5,93
Ақпарат көзі : РМК
2 ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ МЕН ... ... ... - ... ... атмосферасының ауасы. Алматы қаласы орналасқан тау беткейінің климат жағдайларының өте қолайлы ... ... қала ... ... тазару қасиеті төменгі дәрежеде, бұнымен қатар атмосфераны ластаушы стационарлы, қозғалмалы ... ... ... қала ... ... ... халықтың денсаулығына кері әсерін тигізіп отырғаны аса ... ... ... ... ... қаласының жалпы аумағы 33,9 мың гектар жерді алып жатыр. Қала 7 әкімшілік аудандарға бөлінген: Алмалы, Әуезов, Бостандық, Жетісу, ... ... ... 2010 ... ... ... ... тұрғындардың саны 1 408 000 мың адамды құраған. Тұрғындардың ең көп шоғырланған Әуезов 25,6% және ... 22,2% ... ... орта ... тазалығы бойынша үнемі мониторинг жүргізу арқылы, антропогенді әсерден болатын ластаушылардың күйін, мөлшерін, шығу көздерін білуге болады. Алматы қаласы 2011 ... ... ... нәтижелерінің қорытындысы бойынша, Қазақстан қалаларының ішіндегі ауа ... ... ... ... ... ... шыққан. Бүгінгі күнде Алматы дүние жүзіндегі 25 ластанған қаланың тізіміне еніп ... ... ... ең лас қала ... ... көзі - ... ... жол полициясының деректері бойынша, дәл қазір 540 мыңнан астам көлік ... ... ... қатары жылына 40 мыңға дейін көбейеді. Сондай-ақ қалаға орта есеппен күнделікті 200 мыңның шамасында автокөліктер келіп-кетіп жатады. Ластағыш ... ... әсер ету ... ... ... Олар ... металдардың коррозиясын үдетіп, өсімдіктер үшін улы болып келеді, сонымен қатар ыс туындауының бір себебі болады, жаппай өкпе және ... да ... ... ... ... ... ... қаласы өзінің физикалық-географиялық және табиғи-климаттық жағдайлары бойынша ерекше қала болып табылады. Ол Қазақстанның оңтүстік-шығыс бөлігінде, Тянь-Шань тау жүйесінде теңіз деңгейінен 670-970 метр ... ... және Кіші ... ... ... орналасқан. Қаланың солтүстік шекарасында жартылай шөлдер мен оңтүстік шекарасында мұздықтар ... ... ... ... кездеседі. Іле Алатауының биік таулы белдеуінде жер бедері Альпілік формаларға сәйкес, ал тау ... ... ... ... ... ... біркелкі емес жер бедері күрт тегістеле бастайды. Далалы белдеуді Үлкен және Кіші Алматы, Есентай , Ремизовка ... ... ... ... ... ... ... картасы
2.1.2 Жер бедері (рельефі)
Алматы төңірегін негізінен таулы келеді. Оңтүстігінде Тянь-Шань тау ... бір ... - Іле ... ... Тау ... ... ... қабаттарынан түзілген ысырынды конус элементтері көп кездеседі. Үлкен және Кіші Алматы өзенінің дөңбектасты-малтатасты шөгінділерден түзілген. Қала ... осы ... ... пен лайлы тасқындар әрекетінен жиналған жыныстар қабатының үстінде орналасқан. Алматы территориясының оңтүстік ... оның ... ... ... ... ... қатты телімделген. Альпілік тектоникалық қозғалыстар Іле Алатауына күрделі кейіп береді. Биік ... ярус ... м) ... альпілік сипатта, тік жартасты, терең құзды, құлама беткейлі, ... ... ... келеді. Гляциалды белдеуінің біраз бөлігін мұз басып жатады. Бұл аймақта тау жыныстарының ... және тік ... ... қарай сусу қарқыны күшті болғаны байқалады. Бұған шектес төменгі ярустың (3000-5000 м) бедері терең сайлар мен ... ... өзен ... беткейі тік құлама келеді. Алматы төңірегінің ең биік жері - Іле Алатауының Талғар шыңы (4973 м). Қала ... Іле ... ... ... ... ... ... келеді, мұңда бөктерлік биік шоқылар көп (қ.Боралдай қыраты, Көктөбе, Қотырбұлақ, Шаналысай). Тау етегіне ұштасып жатқан жазық өңір негізінен борпылдақ жыныстардан және ... ... ... беті ... құмды-сазды қабаттан тұрады. Солтүстікке қарай атырап бедері едәуір еңіс келеді де, бірте-бірте тегістеле бастайды. Бұл өңірде Үлкен және Кіші ... ... ... ... ... бар. ... батысқа қарай сай-жыралар мен құрғақ аңғарлар көп, жер беті сәл еңістеу, антропоген кезеңінің аллювий және эол шөгінділерінен түзілген жазық дала. ... ... 60-80 м ... ... мен ... жиі кездеседі. Құмды қырқалардың беткейлерінде қуаң далаға бейімделген ксерофитті өсімдіктері өседі. Табиғи жер бедері қала жағдайына сәйкес айтарлықтай өзгеріп келеді. ... ... ... ... аңғарындағы дөңбектасты-малтатасты аумақты төбе алғашында құм, қиыршықтас өндірілетін карьерге, кейін қала тұрғындары тынығатын ... ... ... [27].
2.1.3 Климаты.
Алматыда континенттік климат қалыптасқан. Климаттық жағдайы - желсіз тымық ауа райымен және ауа ... тау ... ... ... ... ығысуымен ерекшеленеді. Ауаның көп жылдық орташа температурасы 90С, ең ... ... 420С, ең ... - 380С. ... шамамен 14 қазан мен 18 сәуір аралығында байқалады, ерте түсетін кезі - 28 қыркүйек, кешіккенде 30 мамырға ... ... ... 0С-тан жылы кезі жылына орташа есеппен 176 тәулікке (жалпы 118-214 тәулікке) дейін жетеді. Вегетациялық ... ... ... 252 ... 10 ... 18 ... ... созылады. Тұрақты аяз, яғни ауаның 0С-тан төмен мәні орташа есеппен 67 тәуліктей, шамамен 19 ... 23 ... ... ... ... ... Алматы станциясында оңтүстік-шығыс бағыттан соғатын жел басым байқалады (30%), ... ... ... ... (37%), ... кемиді (19%). Ал қаланың солтүстік жазық бөлігінде (Боралдай және аэропорт маңында) жел көбіне солтүстік-батыс бағытта соғады. Жылдамдығы 15 м/с не ... да ... жел жыл ... 15 ... ... ... ... ерекшелігінің қалыптасуына қала аумағының ұлғаюы, тас құрылыстардың, темір шатырлы үйлердің және асфальт ... ... ... өнеркәсіптік және автотранспорттық қалдықтардың айнала қоршаған ортаға көптеп шығарылуы т.б. ... ... ... ... климатына жергілікті рельеф едәуір әсер етеді. Жер бедерінің сипатына байланыстық аланың әр ... ауа ... ... ... ... ... байқалады. Қаладан тау жаққа қарай биіктеген сайын ауа қабатының жылына түсуі және ... ... ... жер ... ... байланысты.
2.1.4 Топырағы мен өсімдіктер жамылғысы
Топырағы. Алматы және оның төңірегінің топырақ қабаттарының құрылымы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінедегі биіктік белдеуліктердің ... ... ... ... ... отыруына, биіктіктің 340-3500 м аралығында және одан да жоғары өзгеруіне байланысты, мұнда өзіндік топырағы мен өсімдігі бар ... ... ... қалыптасқан. Ең төменгі зонаны қаланың солтүстік бөлігіндегі шөлді дала алып жатыр. Бұл қаланың қабатты лесті, құмды саздан түзілген, оның ... ... ... ... ... ... шөгінділер кездеседі. I-Алматы мен аэропорт маңында, одан да солтүстікке қарай сұр топырақ тараған және ... ... ... ... ... 2-3%, азот пен ... мардымсыз. Ысырында конустан тау етегіндегі жазықтыққа ұштасар аралықта жер асты суы жер бетіне жақын, жіңішке сазды өңір ерекшеленіп бөлінеді. Оның ... ... ... 50 ... ... даңғылға жетеді. Мұнда шалғынды қызыл қоңыр топырақ тараған, көптеген дақылдар үшін мұның құнарлылығы жеткілікті болып есептеледі. Сазды ... ... ағаш ... қолайлы, қосымша суландыруды қажет етпейді, өйткені ағаш тамырлары грунт суымен қоректенеді. Одан оңтүстікке әл-Фараби даңғылына дейінгі аралықта ... ... ... бар. Оның ... ... құмды-саз қабат жапқан, құрамында қоректік заттар (азот, ... ... ... ... ... 4-6%. ... ... түрлері, өзіне тән қабаттарының ерекшеліктері бойынша бірнеше топқа ... ... ... ... ... қар топырақты белдеулік зона (1000-1400 м) Каменское плато үстіртіне дейінгі аралықты қамтиды. Бұл қаланың лесті жыныстардың құнарлы зонасының бірі болып ... ... ... ... дейін жетеді және басқа да нәрлі заттары мол. Бұл зона ертеден игерілген, Алматы апортының ең жақсы өсетін жері болып ... ... ... одан төменгі белдеуде және жоғары жатқан биіктігі орта таулы белдеуде шалғынды-орманды даланың сілтісіз қара, тау орманының қоңырсұр және таудың орманды ... ... орын ... ... да ... ... ылғалы жеткілікті болады. Өсімдігі. Қала мен оның төңірегінің флорасы мыңнан астам өсімдік түрінен тұрады. Солтүстіктен оңтүстікке қарай жусанды-сораңды, кейде ... ... ... ши ... шөл дала, одан жоғары альпілік шалғын, қарлы шың белдеулері жақсы байқалады. Шөлді дала белдеуі негізінен жазықты (теңіз ... 600-1200 м ... ... ... мол ... мен ... жусан, бетеге, тобылғы мен итмұрын өскен. Қазір бұл аймақ толығымен игеріліп, мәдени ландшафтыға айналған. Бөктерлік ... ғана ... ... ... ... т.б. жусанды шөл және бозшалғынды дала табиғи өсімдіктері кездеседі. Орман белдеуінің төменгі жағында үйеңкі, ... ... ... ... т.б. аралас орман өсімдіктері өседі. Тау беткейлерін әртүрлі шөпті шалғын алып жатыр. Бұл ... ... қала ... де ... ... орман шырша басым өсетін қылқанды орманға (1200 - 2800) ұласады. Тянь-Шань ... ... ... тал, ... т.б. ағаш пен ... ... ... негізгі түрлерімен аралас өседі. Қала шегіндегі жасыл желек шамамен 8 мың га ауданды алып жатыр, мұның 2.5 мың га-ға ... ... ... Қала маңында 4 мың га бақ өседі. Қаланың әрбір тұрғынының үлесіне 90 м2 жуық ... ... ... Жыл ... ... 250мың түп ағаш, миллионға жуық бұта өсімдіктері ... ... ... ... парк ... ... - ... емен, қарағаш, қайын және қарағай аралас өседі. Қаланы көгалдандыру үшін ұсақ жапырақты жөке ағаш, қарағаш, ақтал, кәдімгі және қырым қарағайы, ... ... ... ... т.б. ағаш түрлері, қанқызыл, жұмсақ долана, тянь-шань шетеңі, әсем жыңғыл, ... ... ... ... ... және ... ырғай, қаражеміс, тобылғы, сирень т.б. бұта өсімдіктері ... ... ... ... ... алып ... ... жаз айларында раушан, нарғызгүл, қызғалдақ, нарцисс, флокс, хризантема, лалагүл, ландыш т.б. көптеп отырғызылады. Қалану көгалдандыруда саябақтардың, скверлердің, бақтардың (жалпы ауданы 1000 ... ... ... парк, сквер және бақ бар) т.б. маңызы зор.
2.2 Зерттеу ... ... ... ... ... ... Азот диоксидін өлшеу әдісі ауадағы азот диоксидін қабықты хемосорбент көмегімен ... ... соң ... ... ... ... нитрит-ионын азобояғыш арқылы анықтауға негізделген. Ол нитрит-ионы мен ... ... және ... ... ... ... ... ауада азот диоксидін анықтаған кезде 0,02 - 1,40 мг/м3 диапазонында ... ... 0.95 ... ол +-18% ... Азот оксидін өлшеу әдісі азот оксидін азот диоксидіне дейін қышқылдандырып, кейін жоғарыда көрсетілген әдісті ... ... ... ... азот ... ... ... 0,016-0,94 мг/м3 концентрациялар диапазонында суммалық қателік +-25% аспайды. Күкірт диоксидін анықтау әдісі күкірт диоксидін ауадан натрий тетрахлормеркурат (ТХМ) негізіндегі ... ... ... және оны ... бойынша фотометриялық жолмен анықтайды. Ол өз кезегінде күкір оксиді, формальдегид және фуксином әрекеті салдарынан ... ... ... ... ... ... ... кезде 0,05 - 1,00 мг/м3 концентрациялар диапазонында суммалық ... 0.95 ... ол +-12% ... ... ... ... ... қабықты хемосорбент арқылы аулауға, кейін оны көк метил арқылы фоторемтиялық жолмен анықтау, ал ол сульфид-ионы с N, N-диметил-n-фенилендиам және ... ... ... ... ... ... ... күкіртсутегін анықтаған кезде 0,003-0.075 мг/м3 концентрациялар диапазонында суммалық қателік 0.95 ... ол +-25% ... ... ... ... ... Ол үшін ... әдіс қолданылады. Ол жалынды ионизацияланған детектор көмегімен көмрсутектетерді детектирлеуге ... ... ... ... детектордың сезімталдығы көмірсутек малекулаларындағы көміртек атомдарының санына пропорционалдығына негізделген. Көміртек оксидінің атмосфералық ауадағы концентрациясы потенциометриялық ... ... ... Ол көміртек оксидін электрохимиялық қышқылдандыру кезіндегі тоқты өлшеуге негізделген. Шаң (өлшенген бөлшектер) анықтау әдісі ауа көлемінен фильтрде ұсталып қалған ... шаң ... ... ... ... Атмосфералық ауадағы шаңды анықтаған кезде (0,26-50; 0,007-0,69; 0,04-4,2; 0,17-16,7 ... ... ... ... ... ол +-25% ... ... шаңның көлемін анықтаудағы максималды қателік - 0,2 мг тең. Фильтрден өткен ауа көлемін анықтаудағы максималды қателік - 6% тең. ... алу. ... ауа ... алу ... ... жабдықталған қозғалмалы посттарда белгіленген талаптарына сай жүзеге асады.Сынамаларды алу активті ластану зонасына көлденең алынады, бұл аса ластанған атмосфералық ауа ... ... ... ... ... азот диоксидін, азот оксидін, көмір сутекті анықтау үшін жұтқыш приборлар арқылы белгілі бір ауа көлемін аспирациялау арқылы сынамалар ... ол ... ... ... үшін ... сорбентпен толтырылған, ал шаң үшін - ... ... ... ... ... ... Ауа ... алу үшін автокөлікті электроаспиратор ЭА-1 және ауа таңдағыштар пайдаланылды. Электроаспиратор ЭА-1 құрылысы: төрт ротаметр, жұтқыш трубка, ... ... мен ... оларда айдарша орныққан, шығын қоздырушы. Газды қосылыстарға сынама алу ауатаңдағыш көмегімен болады, ол машинаның ... ... ... Оның ... ... 6-8 мм фторпластикалық трубка болады, ол ауаны ... Бұл ... ... бір рет ... тазартылып, жуылып отырылады. Сынаманы күкірт диоксиді мен күкірт сутекті анықтау үшін алғанда сорбционды трубкаларға (СТ) жарық сіңіргіш ... ... ... ... ... Бұл ... жарықтан қорғау үшін шаралар. Бір реттік азот диоксидінің концентрациясын анықтау үшін ауаны 0,25 дм3/мин шығынымен 20 мин барысында сорбционды трубкамен ... ... ... ... орналасқан, сорбент қабаты төмен орналасқан. Ауа төменнен жоғарыға қарай қозғалады. Сынамаларды герметикалық қапта 20 тәулік бойы сақталады. ... ... азот ... ... ... үшін ... жүйе арқылы 0,25 дм3/мин шығынмен 20 мин барысында аспирлейді. Бұл жүйе әйнекті колонкадан тұрады, NO2 ... үшін ... ... ... және ... тұрақтандырғыш және жинауға дайын сорбциондық трубкалы болып келеді. ... ... ... ... ... ... төмен орналасқан. Ауа төменнен жоғарыға қарай қозғалады. ... ... ... 20 ... бойы ... ... ... диоксидінің концентрациясын анықтау үшін ерітіндімен өңделген сорбциондық трубка арқылы 0,5 дм3/мин шығынмен 20 мин ... ... ... ... тігінен орналасқан, сорбент қабаты төмен орналасқан. Сынаманы алмас бұрын сорбент қабаты ... ... ағаш ... ... ... ... ... Ауа төменнен жоғарығы қарай қозғалады. Сынамалар бірден қақпақтармен жабылып, тоңазытқышқа орналастырылады. Бір реттік күкірт сутектің концентрациясын анықтау үшін ... ... ... ... ... (СТ) арқылы 4 дм3/мин шығынмен 20 мин барысында аспирирлейді. Сорбционды трубка тігінен ... ... ... ... ... және ... қара ... экранмен немесе фальгамен қорғалған болуы тиіс. Сынамаларды герметикалық қапта 2-3 тәулік бойы сақталады. Көміртектердің қосынды ... ... үшін ... ... ... қаптарында 10 реттік ауа алмастырумен жүзеге асырылды. Сынаманы газды хроматографқа орналастыру ... 2 мл, ... ... сәйкес келетін медициналық шприцпен жүзеге асырылды. СО анықтау үшін сынамаларды алу резинадан жабдықталған ... қол ... ... ... реттік шаң концентрациясын анықтау үшін сынама алу 20 мин барысында жүзеге асырылады. Фильтрдің шаң сыйымдылығы 5 ... ...
o ... ауадағы қорғасынды анықтау
Тұрақты (стационарлық) байқау бөлімдерінде атмосфералық ауаның үлгілерін алу және ондағы қорғасын мөлшерін анықтау. 1. ... ... ... ауа ... алу; 2. Алынған ауа үлгісінің құрамынан қорғасын мөлшерін анықтау; 3. ... ... баға ... ... ... Үлгі ... ... ... немесе минерализатқа айналдырып, оны ерітіндіге ауыстырады, сонан кейін алынған минерализаттар құрамынан атомдық-абсорбциялық спектроскопия әдісі арқылы қорғасынның мөлшерін анықтайды.
Әдістің сезіну мүмкіншілігі - 0.1 ... ... ... мен ... ... хлор ... чда; ... азот қышқылы, хч; 5%-ті тұз қышқылы. Құрамында 0.05, 0.10, 0.25, 0.50, 1.00 2.50, 5.00 мкг/мл қорғасыны бар тұрақты (стандартты) ... ... ... ... ... ... 5%-ті тұз ... қосып араластыру арқылы дайындайды. Құрамында 1 мг/л қорғасыны бар бастапқы ерітіндіні өлшеп осы ... азот ... (1:1) ... ... және 5% тұз ... қосу ... алады. Үлгілерді алу жолы. Бір жолғы қорғасын мөлшерін анықтау үшін алынған ауа үлгісін аэрозольды ... ... ... 50 ... жылдамдықпен немесе 100 л/мин жылдамдықпен 20 ... ... ... ... ... ... ... (теміртүтік) шығарып алып ұсақтап кеседі де сиымдылығы 100-150 мл болатын ыстыққа төзімді шыны ... ... оған 10-15 мл ... хлор ... ... 1-2 мл қойылтылған азот қышқылын құяды да 900С температурада ... ... ... ... күйіне дейін жайымен минерализациялайды. Алынған минерализатқа мөлшері 5 мл-дей 5%-ті тұз ... ... да осы ... ... ... ... ... мөлшері J0-J=f(c) кординацияларында (жазықтықтарында) стандартты ерітінділер бойынша құрылған бөліктерге бөлінген график арқылы анықталады, мұндағы J0-J ерітіндінің ... ... және ... кейінгі аналитикалық сызықтың екпінділік шамасы. С-стандарттағы анықталатын элементтің мөлшері (мкг/мл). Ол ... ... ... ... ... ... ... а - ерітіндідегі анықталған қорғасын мөлшері (мкг/мл); b - ерітінді көлемі (мл); V0 - үлгі ... ... ауа ... ... ... ауа ... қалыпты жағдайдағы күйіне, яғни 00 температураға және 760 мм. с.б. атмосфералық ... ... ... ... ... ... мына ... бойынша жүргізіледі:
Vo=Vt*273*B273+t*760
мұндағы Vo- қалыпты жағдайдағы ауа көлемі; Vt - үлгі алу ... ауа ... - үлгі алу ... алу ... ... ... ... жолы. Зерттеу жұмысын талдап есептеу үшін қолдағы бар ... ... ... ауа ... көлемі - Vt=2000л, 690мм с.б. атмосфералық қысым, ауа температурасы t=200C, ерітіндегі анықталған қорғасын ... а= 0,5 ... ... ... b = 5мл; ... үлгідегі қорғасын мөлшері төмендегі формула бойынша есептелінеді:
С=a*bVo=0,5мгк/мл*5мл 1696л=0,0015мгкл;
Vo=Vt*273*B273+t*760=2000*273*690273+20*760=1692л
3 ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ ЖӘНЕ ОЛАРДЫ ТАЛҚЫЛАУ
"Казэкология" РҒӨЗО ... ... 2010ж. ... ... және жол айрықтарында арнайы құралмен (газоанализатор) өлшеу жүргізу кезінде алынған, атмосфералық ауаның ластану деңгейінің көрсеткіші анықталды.
5 кесте. ... ... ... ... ... ... жасау
Сынама алынған жер
Ластаушы заттардың концентрациясы (ЛЗК)үлесі
өлшеулі заттар
күкірт ... ... ... ... ... к-і
0.98
0.008
0.5
2.81
0.01
0.08
Саиын - Торайғыров к-і
1.62
0.066
0.5
17.5
1.60
0.02
Яссауы- Райымбек д-ы
1.38
0.011
0.8
11.7
0.03
0.08
Байтұрсынов - Абай ... - ... к-і ... к-рі
1.12
0.018
1.3
1.03
0.002
0.08
Байзақов - Райымбек
2.52
0.042
1.5
0.76
1.50
0.02
Жол айрықтары
әл-Фараби-Достық
1.16
0.048
0.2
0.0
1.10
0.02
Рыскуловтағы көпір
1.18
0.38
0.7
0.71
1.20
0.02
Жандосов-Саин
0.50
0.018
0.2
0.02
0.30
0.02
әл-Фараби- Фурманов
1.36
0.008
0.5
0.39
0.05
0.08
Саин- Райымбек
1.64
0.010
0.6
0.88
0.03
0.08
Саин-Шаляпин
0.94
0.011
0.4
0.65
0.05
0.08
3.1 Алматы ... ... ... ... тау ... ... ... қысқы кезеңде қала аумағында қуатты және жалғасымды температура инверсиясы пайда ... ... ... ... ... ... аз ... (жылдамдығы 1м/с дейін) тұман және басқа да қолайсыз метеорологиялық жағдайдың орын алуы тән. Осыған байланысты, атмосфераның ... ... ... ... ... ... мен ЖЭО, өндірістік нысандардың шығарындыларында болатын ластаушы заттар эмиссиясы жинақталады және олар жыл бойы ... көк ... ... ... ... ... арнайы табиғатты пайдалану режімінде қызмет жасап отырған 2223 кәсіпорын бар, оның ішінде І ... - 15, ІІ ... - 106, ІІІ ... - 474 және ІV ... - 1628. Ал ... ... ... ауаны ластайтындар І және ІІ санаттағы кәсіпорындар болып отыр (6 ... ... қала ... ... 14700 орын ... Олардың 13560-ы (90%-ы) ауаға ... ... ... Ауаны ластайтын 1707 орынға газ тазартатын ... ... ... ... ... 180 жанармай кұю станциялары бар.
6 кесте. ... ... ... ... ... ... үлесі
(%)
Тұрақты ластаушы көздердің жалпы шығарындылары-ның үлесі (%)
АҚ ... ... ... ... ...
0,43
4,6
АҚ
0,4
0,235
2,5
АҚ
0,267
0,16
1,7
АҚ (Геотекс)
0,105
0,062 ... ... ... ... ... ... ...
0,15
1,6
Басқалар
6,916
4,07
43,225
3.1.1 Автокөліктің үлесі.
Алматы қаласы 2011 жылғы Казгидрометтің бақылау нәтижелерінің қорытындысы ... ... ... ... ауа ... жоғары деңгейін көрсетіп, бірінші орынға шыққан. Бүгінгі күнде Алматы дүние жүзіндегі 25 ластанған қаланың тізіміне еніп отыр. Мұның негізгі ... ... ... ... артуы. Автокөлік биосфераның барлық құрамдас бөліктеріне кері әсер етеді: ... су және жер ... ... мен ... Соңғы жылдары қала атмосферасының ластануына автокөлік құралдарынан шығатын ластаушы заттардың артуы негізгі мәселеге айналды. Ластағыш заттардың ... әсер ету ... ... ... олар ... металдардың коррозиясын үдетіп, өсімдіктер үшін улы болып келеді, сонымен қатар ыс туындауының бір себебі болады, жаппай өкпе және ... да ... ... әрбір мың автокөліктен күніне ауаға 3000 кг ... ... т.с.с ... ... емес жану ... ... Жыл ... олар 280 млн тонна шамасында көміртек тотығын, 56 млн ... ... 28 млн ... азот ... ... ... Бұл ... құрамында 200-ден астам өте күрделі заттар қосындылары (Pb, Hg, Cd, т.б. ауыр металдар, ішкі жану қозғалтқышының газдары - бензапирен, альдегидтер) ... ... ... - ... ... сутек, су булары, зияндылары - көміртек, азот тотығы, этилен, ... ... ... ... ... күйе, күкіртті түтін т.б. Бұл физикалық-химиялық қоспалар тыныс алу кезінде адам мен жануарларға аса зиянды. Ластаушылар автокөлікті қыздырған кезде және аз ... ... ... ... тез ... тоқтаған уақытта көмірсутегі мен көміртек оксиді, ал жүргенде азот оксиді шығады. Дизельді моторлы ... ... CO, N2O ... бар ... бензинді пайдаланатын көліктерге қарағанда кемшілігі мол. Себебі, олар түтінді көп шығарады, адам денсаулығына зиянды әсері жоғары. Атмосфераға ... ... ... құрамында 25-27% қорғасын болатыны анықталған және оның 40% диаметрі 5 мкм-ге дейін жетеді. Ауада ұзақ ... ... ... ... адам ... ... ... Автокөлік түтіні жасыл желекке зиянды әсер етуде - лас ... ... ... ... ... ... ... күйікке ұшырайды. Атмосфералық ауаның ластануы автокөліктің техникалық жағдайына тікелей байланысты. Қала магистральдары бойында жүргізілген тексерулер бойынша автокөліктің 80%-да түтіндерінде ... ... ... 3-4 есе жоғары болғанын көрдік. Автокөліктер ауаны көбінесе көшелер қиылысындағы бағдаршамдардың алдында және көше бойында кептеліс болғанда ... ... ... ... ... ... көбірек шоғырланады және олардың моторы аз айналымда істеп тұрғанда ... улы газ көп ... және ауыр жүк ... ... ... ... қала магистральдарымен көліктің жүруінің тиімділігін қамтамасыз етудегі қиындықтар, көлік кептелістері - ... ... ... ... ... отырған, атмосфералық ауа сапасының төмендеуі мен оның ластануының артуында басты анықтаушы фактор болып отыр. IIД Жол полициясы басқармасының 2010 ж 1 ... ... ... қаламызда 540022 автокөлік құралы тіркелген, оның үстіне жылына 40000 шақты автокөлікке көбейіп ... (1 ... 1 ... ... ... ... ... санының өсуінің көрсеткіші ... ... ... ... отын ... ... ... ... р/с ... ... отынмен жұмыс істейтіндер
1
Жеңіл
450738
5780
690
342
2
Жүк
21466
10781
219
370
3
Автобустар
11072
1847
80
13
4
Арнайы
1709
658
88
73
Шығарылған жылына қарай 10 жылдан астам уақыт пайдаланылған ... саны ... (2 ... Диаграмма.
81661057785
Атмосфераға тарайтын зиянды заттардың шығарындылар көлемінің автокөлік құралдарының саны мен пайдаланылған мерзіміне тәуелділігі: 1960-1979жж.. - 20 000 ... (АҚҚ ... ... 4% ... - 95 000 ... ( АҚҚ жалпы санының18% ) ; 1990-1999жж.. - 309 000 бірлік( АҚҚ жалпы санының59% ); 2000-2008ж.. - 99 000 ... АҚҚ ... ... ) ... кесте. ... отын ... ... р/с
Бензин түрлері
Бензинді сату көлемі, мың тонна/айына
БЭ - 92 ... ... - ... ... ... ... (7%)
-
3
АИ-93
13.9(35%)
-
-
4
АИ-95
3.6 (9%)
-
-219.1 (6.1%)
5
АИ-96
5.96 (15%)
-
-
Барлығы
39. 745
-
-
Автокөлік құралдарының шыққан жылын және оның түрлерін ескеріп жасалған есептер - қала ... ... ... ... ... шығарындыларының көлемі 2009 жылы 190 100 тонна құрағанын көрсетті, оның ішінде АЛИ5 көрсеткішінің құрамына кіретін ингредиенттер бойынша: - өлшеулі заттар (шаң, ... - 308.8 ... ... ... - 145829.9 ... азот ... - 17990.2 т/жылына - күкірт тотығы - 1860.2 т/жылына - формальдегид - 133.9 ... ... ... ... ... қалалық және транзиттік көліктер өзінің әсерін тигізуде. Алматы қаласының ... ... орта ... 200 мың бірлік сырттан кіретіні анықталды, олар да атмосфералық ауаның ластануына өз үлесін қосады. Автокөлік - ... ... ... Егер адам ... 20 кг ... (15,5 текше метр) немесе жылына 7,5 т ауа жұтатын ... онда ... ... 1 кг ... жағу үшін 12 текше метр ауа немесе оттегі эквивалентіндегі 250 литр ... ... ... АҚШ ... ... оның ... ... табиғат тазартуынан гөрі 2 есеге оттегіні көп тұтынады. Осылайша, ірі мегаполистердегі автокөліктер тұрғындарға ... ... 10 есе көп ... ... бөлінетін заттар. Әрбір автокөлік жылына 4 тонна ауа жұтып, 800 кг көміртегі ... 40 кг азот ... және 200 ... ... ... ... бөледі. Автокөліктерден бөлінетін газдар - 200-дей заттардың қоспалары. ... ... және ... ... өнімдері - көмірсутектер болады. Транспорт маторы жай айналымда, жылдамдық алар ... және ... ... ... ... ... көп бөлінеді. Осындай жағдайда отын толық жанбайды да, лас ауа 10 есе көп бөлінеді. ... ... ... ... ... құрамында CO2 -2.7% болса, жылдамдықты түсірген жағдайда - CO2 ... ал жай ... ... - 6.9% ... ... II валентті, IV валентті CO2 ауаға қарағанда салмағы ауыр, жердің бетіне жақын жиналады. Сондықтан тротуарда, ... ... ... CO2-ын ... көп ... Адам ... жағымсыз әсерлердің бірі - көліктерден бөлінетін газ құрамында көп кездесетін қорғасын және оның бейорганикалық түрдегі формалары. Ауадағы ... ... ... ... оның ... адам ... да ... түседі. Нәтижесінде қанның оттегімен қанығуы нашарлап, ферменттердің белсенділігі төмендейді. Ал бұл өз кезегінде зат алмасу ... ... алып ... ... ... газдардың құрамында одан басқа иісі күшті, тітіркендіргіш альдегидтер (акролен, формальдегид) болады. Мұнан басқа бөлінген лас газдардың ... ... ... жанбауынан ыдырап бітпеген көмірсутектер болады. Негізінен этилен қатарына жататын гексан мен пентан. Отынның ... ... ... ... бір ... ... шайырлы заттары бар қара күйеге айналады. Егер автокөліктің моторы нашар жұмыс істейтін болса бөлінетін шайырлы заттар мен қара ... ... де ... көп ... ... аумағында 1 автокөлік жылына орташа есеппен 1,0-1,5 тонна ластағыш заттар бөліп шығарады. Оның құрамында 200-ге жуық улы заттар ... ... ... ... ... ... ... заттарды шығаратын және күнделікті қалада жүретін автокөліктердің саны 700 мың бірліктен асып отыр. ... ... Еуро ... ... ... сырттан кіретін көліктердің қалаға кіруіне шектеу қою жөніндегі ... ... ... ... ... зияндылық нормасына бақылауды күшейту, пайдаланылатын жанармайлардың сапасына бақылау жүргізу, Үлкен Алматы айналмалы ... ... салу ... ... ... ... қажеттілігі туындайды.
3.1.2 ЖЭО үлесі.
Кез келген аймақпен немесе экономика саласының дамуының негізі - ... ... даму ... оның техникалық деңгейі, адамдардың өмір сапасы көбінде энергетиканың дамуымен байланысты. Көптеген ... ... ... көзі ... жылу энергетикасы болған, солай бола да бермек. Ол көмір, мұнай, газ жануынан алынады. Энергетикада қоршаған ортаны ластаушылардың негізгі көзі ... жылу ... ... ... Ең күштісі жылу мен химиялық ластану. Егерде жанармай жануы толық болмаса, ал ... ЖЭО ... ... ... ... күл, ... диоксиді, канцерогендер бөлінеді. Олар қоршаған ортаны ластап табиғаттың ... ... әсер ... ... ... диоксиді атмосфераны ластағанда қышқыл жаңбыр жауады. Электроэнергетиканың негізін жылу электр станциялыры құрайды. Бұлардың үлесіне өндірілетін ... ... 70% ... Жылу ... ... өнеркәсіптен бөлінетін зиянды қалдықтардың 29%-ын бөледі. Олар өздері орналасқан жердің айналасына, бисфераға айтарлықтай әсер етеді. Әсіресе, сапасы төмен отындармен ... ... ... ... аса ... Мысалы, 1 сағат ішінде 1060 тоннасы жағылған донецкі көмірінен қазандықтардан 34.5 тонна қоқыс, газдарды 99%-ға ... ... ... бункерлерінен 193.5 т күл, ал мұржалары арқылы атмосфераға 10 млн/м3 түтінді газдар бөлінеді. Жалпы Алматы қаласының атмосфералық ... ... ... ... ... ... ЖЭО-2 ... әсерін тигізеді. Мұнда отын ретінде сапасы 34,4% болып келетін Екібастұз көмірі пайдаланылады. Жалпы ... ... 39,5% ... ... ... оның қала ... 61% ... жылына 15642 тонна зиянды заттары көшеді. Бұл қала аумағында орналасқан барлық жылу энергетика кәсіпорындары мен ... ... ... ... ... артық. Қуаты орташа жылу электр орталығы 1 сағатта 80 тонна көмір жағып, атмосфераға ... 5 ... ... ... және 16-17 ... күл ... Жеке сектор үлесі.
Алматы қаласында 130 мың тұрғын жер үйлер бар, оның 78 048 ... ... Жеке ... жер ... ... ... ... қамтамасыз етілмегендіктен, суық мерзімде қатты отынды пайдаланады. Осы тұрғын үй ... жылу ... ... ... жылына 16 286 тонна зиянды шығарындылар тарайды. Орташа бір пештен жылына 0.313 тонна, оның ішінде: - П ққ = 0.25 ... - П so2= 0.04 ... ... - П co2= 0.02 ... ... - П NO2 = 0.003 ... атмосфералық ауаны тұрақты көздерден ластаушы негізгі себептер болып: көптеген өндірістердің технологиялырының ескіруі, оларда орнатылған газ және шаң-тозаңды ... ... ... және ... аз ... ... ... режимін бұзу, энергетикалық сапасы төмен көмірді пайдалануы және т.б.
3.2 Алматы ауасының экологиялық жағдайын жақсарту іс-шаралары
3.2.1 Ауа сапасын ... ... ... ... ауа ... ... жағдайының мониторингін екі мекеме: РМК 5 тұрақты және 5 ... ... ... ... және ... ... Мемлекеттік санитарлық-эпидемиологиялық бақылау басқармасы жүзеге асырады. Ауаның ластану деңгейі ауадан алынған сынаманы өңдеу және оған сараптама жасау нәтижесі ... ... ... ... ... болып халық қоныстанған жерлердегі ауадағы ластаушы заттардың ШРК ... ... ... жерге жақын қабатындағы негізгі ластаушы заттардың орташа концентрациясы белгіленген ШРК-дан бірнеше есе артады. Кейбір мерзімде қолайсыз метеорологиялық жағдайларда автокөлік көп ... ... ... ... ... ... ... концентрациялары көп есе артуы да мүмкін. Атмосфераның ластану деңгейі кешенді атмосфераның ластану индексінің АЛИ5 көлемі бойынша бағаланады. Ол бес ... ... ... ... қауіптілік деңгейінің үнемі жоғары болып келетін қалалардың қатарына жатады. Эколог мамандардың мәліметтеріне ... ... ... ... ластану деңгейі қалыпты нормадан 3.5 есе жоғарылаған. Қала ... ... ... ... жылға өсіп отыр. Зерттеулер мынаны көрсетті:
9 кесте Алматы қаласы ... ... ... ...
9,9
13,12
11,16
12,2
15,3
15,23
12,13
12,6
13,3
12,9
11,7
Қаладағы экологиялық жағдайлардың бақылаусыздығынан ... ... одан әрі ... түсуде. 1986 жылы қала ластануын Казгидрометтің 15 стационарлық посттар ... ... Сол ... қала ... ... бағалау үшін бұл стационар посттары жеткіліксіз болып саналды. Кәзіргі ... ... ... ... бақылайтын тек 5 пост қана жұмыс істейді, соның ... ... ғана ... ... ... ... ... Алматы қаласының атмосфералық ауасына зерттеулер жүргізіп, бақылап отырған ЛБП ... ... ... (2 ... ... 1 - ... ... метеостанция (Бостандық ауданы); ЛБП 12 - ... ... ... ... ... ... ... ауданы); ... ЛБП 25 - ... ... мен ... ... қиылысы (Әуезов ауданы); ЛБП26 - ... көш ... №8 ... ... аумағында (Алмалы ауданы).
2 сурет. ... ... ... ... посттарының (ЛБП) картасы
Қазіргі уақытта Алматы қаласындағы экологиялық мониторингті дамытудың деңгейі қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қажетті деңгейдің 40-тан 80%-на дейін бола отырып, бақылау пункттерінің мемлекеттік желісі олардың оңтайлы санының 20%-ын ғана ... ... және ... техникалық құралдарының тозуы алынатын ақпараттың көлемі мен дәлдігінің азаюына әкеледі. Алматының ... ... ... одан әрі ... шараларының ішінде маңызды орын экологиялық мониторинг жүйесін қалыптастыру, негізгі мақсаты ... ... пен ... қорғауда шешімдерді қабылдау шараларын қолдап, ақпаратпен қамтамасыз ету болып табылады. Қоршаған орта мониторингі - ... ... ... орта ... ... адам ... мен басқа да тірі организмдердің денсаулығына зиянды және ... ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайын жақсарту үшін оның ластану мониторингін тынымсыз жүргізу қажет [2]. Атмосфералық ауаның мониторингі. Атмосфералық ауа ... үшін ... ... ... ірі ... мен ... ... орындалады. Қазіргі таңда атмосфералық ауа жай-күйі үшін бақылаулар республиканың 27 елді ... 69 ЛБП ... ... ауа ... үшін ... ... ...
* толық емес бағдарлама бойынша (тәулігіне 3 рет, жергілікті ... ... сағ. ... ... ... бойынша (тәулігіне 4 рет, жергілікті уақыт бойынша сағ. 01, 07,13,19);
* үздіксіз режимде жүргізіледі.
Атмосфералық ауа ... ... ... ... астам ластаушы заттар, оның ішінде жүзбе заттар ... ... ... ... тотығы, азод диоксиді, күкірт сутегі, фенол, формальдегид, аммиак және т.б анықталды. 10 ... ... ... ... ... ... ... жылдық орташа көрсеткіші
10 кесте
Атауы
Еселенген ШРК концентрациясы
ЛБП 1 (ПНЗ)
ЛБП 12 (ПНЗ)
ЛБП (ПНЗ) 16
ЛБП (ПНЗ) ... (ПНЗ) ... ... ШРК
0,45 ШРК
0,3 ШРК
0,2 ШРК
0,3 ШРК
Күкiрт диоксидi
0,03 ШРК
0,04 ШРК
0,04 ШРК
0,05 ШРК
0,04 ШРК
Көмiртек оксидi
0,4 ШРК
1,0 ... ... ... ШРК
Азот диоксиді
1,8 ШРК
2,0 ШРК
1,1 ШРК
1,4 ШРК
1,3 ШРК
Фенол
0,2 ШРК
0,2 ШРК
0,4 ШРК
0,3 ШРК
0,1 ШРК
Формальдегид
0,5 ... ... ... ... ... ... ... 2009 ... ... ... ... ... ШРК концентрациясы
ЛБП 1 (ПНЗ)
ЛБП 12 (ПНЗ)
ЛБП (ПНЗ) 16
ЛБП (ПНЗ) 25
ЛБП (ПНЗ) 26
Өлшенген заттар
0,1 ШРК
0,5 ... ... ... ... ... ... ШРК
0,04 ШРК
0,04 ШРК
0,04 ШРК
Көмiртек оксидi
0,4 ШРК
1,0 ШРК
1 ШРК
1 ШРК
0,9 ШРК
Азот ... ... ... ... ... ШРК
Фенол
0,2 ШРК
0,1 ШРК
0,4 ШРК
0,3 ШРК
0,1 ШРК
Формальдегид
0,5 ШРК
0,5 ШРК
0,9 ШРК
0,6 ШРК
0,5 ШРК
12-кесте. 2010 жылдың ... ... ... ... ШРК ... 1 ... 12 (ПНЗ)
ЛБП (ПНЗ) 16
ЛБП (ПНЗ) 25
ЛБП (ПНЗ) 26
Өлшенген заттар
0,1 ШРК
0,5 ШРК
0,3 ШРК
0,1 ШРК
0,2 ШРК
Күкiрт диоксидi
0,04 ШРК
0,03 ... ... ... ... оксидi
0,3ШРК
1,0 ШРК
0,9 ШРК
0,9 ШРК
0,9 ШРК
Азот диоксиді
1,8 ШРК
2,0 ШРК
1,1 ШРК
1,4 ШРК
1,3 ШРК
Фенол
0,2 ШРК
0,1 ШРК
0,4 ШРК
0,3 ШРК
0,1 ... ... ... ШРК
0,6 ШРК
0,5 ШРК
3.2.2 Алматының басқару органдарының экологиялық жағдайды жақсарту ... ... ... ... және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... арналған кешенді бағдарламалары:
* 2009-2018 жылдарға арналған Алматы қаласында қоршаған ортаның ластануын төмендету жөніндегі ... ...
* ... жылдарға арналған Алматы қаласы атмосфералық ауасына шығарылатын зиянды заттар мөлшерін төмендету бағдарламасы;
* Алматы қаласының автокөлік ... ... ... ... ... ... ... істеу және басқару жөніндегі бағдарлама;
* Алматы қаласының саябақтары, бақтары және басқа да жасыл ... ... ... ... мақсаты - адам өмірі мен денсаулығына қолайлы қоршаған ... ... ету. ... ... ... ... және ... көздерден ластаушы заттардың жалпы шығарындыларын біртіндеп төмендету, ... ... ... ... ... сапасын қамтамасыз ету. Бағдарлама мақсаттарына қол жеткізу Қазақстан Республикасының 2007-2024 жылдарға арналған орнықты дамуға көшу ... ... ... ... шешу ... жүзеге асырылады:
* Табиғатты қорғау заңнамасының базасын жетілдіру;
* Алматы қаласы аумағындағы тұрақты және жылжымалы көздерден атмосфералық ауаға тарайтын негізгі ластаушы ... ... ... ... ... ... көшуінің бекітілген нысаналы көрсеткіштеріне қол жеткізудің динамикасын ескеріп, төмендету;
* қаладағы ұйымдар мен ... ... ... ... таза ... ... ... автокөліктерді дамыту, жанармайдың сапасын жақсарту, экологиялық жағынан отын түрлерін енгізу мәселелерін шешу үшін Еуро ... ... ... асыру;
* су ресурстарын сақтау мен ластанудан қорғау, су үнемдеу, ауыз суының сапасын жақсарту, ... ... ... ... ... күшейту;
* экологиялық шиеленісті әлсіретуге және жер ресурстарын ұтымды пайдалануға ... ... ... мен ... ... жасыл желектерді сақтап қалу, күту және қорғау;
* тұрғындарды экологиялық ... және ... ... ... ... үшін ... іс-шараларды ұйымдастыру мен басқару.
Алматы қаласы үшін атмосфералық ауа ластануының нысаналы көрсеткіштерін әзірлеу қажеттілігі, бір ... ... ... мәселелерін жаңа сапалы деңгейде шешуге септігін тигізетін, қолданыстағы экологиялық заңнамаға сәйкес енгізілген ... ... ... ... ... ... қиындап отырған экологиялық жағдайға байланысты болып отыр. Қаладағы экологиялық ахуалды басқару үшін қазіргі кездегі қаланың ауа бассейнінің ластануына баға ... ... ... ... ... ... ... шығарындыларын азайту мәселесін, сонымен қатар қаланың жасыл қорын ұлғайту т.б. табиғи ресурстарын қорғау сияқты ... ... ... ... ұйымдастыру және басқару қажет. Алматы қаласының ауа бассейнін жақсартудың жолдары: Қаланың жоғары сейсмикалық аймақта орналасқанын және сел ... ... ... алып ... ... қоршаған ортаның жағдайы туралы мемлекеттік мониторинг негізінде анық мағлұматтарға сүйеніп жүргізілуі керек. Қоршаған ортаны ластау ... ... ... ету үшін ... ... төмендегідей шаралар бекітілген:
- Атмосфера ауасын ластауды бақылау пункттерін қайта қалпына келтіру және жабдықтау;
- Қоршаған ортаны ластау мониторингінің ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарға сай ISO 1400 серияларын іске қосу;
- Алматы қаласы атмосфералық ауаның мемлекеттік ... ... ... Аймақтық сейсмикалық бақылау жүйелер станцияларын көбейту;
- Жер көшкіні мониторингін ұйымдастыру.
Алматының ауа бассейнін жақсартуда фонтандардың санының рөлі ерекше. 2009 жылы жол ... ... 13 ... ... ... ... қалада 120 фонтан бар, соның 45-і коммуналдық меншікте. Экологиялық жағдайды және ауа ... ... ... ... рөл ... Әр жыл ... "Алматы гүл қала" атты фестиваль өткізуге шешім қабылданған. Осы жылы 103 мың м2 ... ... ... ... жаңа ... ... ... қоданылды. Осы көктемде 10 мың, күзде әртүрлі ағаштардың 15 мың түп көшетті отырғызылады. Көгалдандыруда өсімдіктердің әр түрі, кіші архитектуралық формалары ... ... ... ... ... ... қаласы ауа бассейнінің сапасын бақылаған кезде соңғы жылдары ластану көрсеткіші АЛИ5 11-15 ... ... ... Бұл ... ... ең ... ... Алматының ауасын ластайтын бірінші кезекте автокөліктер (80%), екінші орында ЖЭО (15%), ... ... жеке үй ... (5%). ... шығатын ең зиянды газдар коміртегінің тотығы (СО) мен азот тотығы (NO) және қорғасын болып табылады.
* Қазіргі кезде ... ... ... ... ... 5 стационарлық посттар жұмыс істейді, ... ... ... бұл ... олардың санын кем дегенде 10-ға жеткізу қажет.
* Алматы әкімщілігінің жүргізіліп жатқан іс-шараларына ... ... ... Автокөліктердің газ шығару құбырына зиянды газдарын ұстап қалушы "фильтр-катализатор" орнату қажет.
* Ауасы күшті ластанған көшелерде ... ... ... ... орындары салу және қаланың жасыл қорын ұлғайту.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 1. ... және ... ... қорғау//Ұ.Б.Асқарова. Алматы,2007 2. ... ... ... ... 2008 3. ... Ю.А. ... и контроль состояния природной ... ... 4. ... Д.О., ... Л.А. ... ... ... и источники выбросов - М.: Изд-во стандартов, 1992 5. ... Ә.Т. ... ... 6. ... ... ... Т.Қалыбеков, А.Т. Қолұшпаева, Қ.Б.Рысбеков, Г.Ә.Саинова, М.Н.Сәндібеков. - Алматы, 2007 7. Уорк К., ... С. ... ... ... и ... - М.: Мир, 1980 8. Эльтерман В.М. Охрана воздушной ... на ... и ... предприятиях. - М.: Химия, 1985 9. ... Ф.В. и др. ... и ... среда. - Л.: энергоиздат, 1981 10. ... Г.К. ... ... ... 1995 11. ... ... Б., ... Д.А. Экотоксикация и проблемы зашиты окружаюшей ... от ... // ... и охрана природы. М.: 1988 12. ... В.М. ... ... среды на химических и нефтехимических предприятиях. - М.: Химия, 1985 13. ... М.А. ... - ... картографирование для оценки экологической устойчивости среды//Почвоведение, 1992№6 14. ... А.М. ... ... ... - Л.. Мир, 1991. 15. ... энциклопедиялық анықтама. Алматы, 1983 16. ... В.П. ... ... ... тяжелыми кустарниковых растений //Экология, 1993., №2 - С. 21- 23. 17. ... А.К. ... ... қысқаша курсы. Алматы: Ғылым, 1998 18. А.Ж. ... Г.Ә. ... ... ... оқу орындарына арналған оқу құралы. Алматы, 2003 19. ... Г.С, ... Г.Т. ... ... ... ... ... 20. ... Өз ... ... ... ... не пайда? //Қазақстан географиясы және экологиясы.-2004.-№ 6 21. ... ... ... ... 1999 22. ... О.В. Комплексная характеристика загрязнения воздушной среды крупного металлургического центра (на примере города Липецка) // Вестн. Воронеж.гос. ун-та. Сер.Геогр.Геоэкол. 2005, № 1 23. ... о ... ... ... ... Окружающей среды (АГУОС) за 2008, 2009, 2010 год; 24. З.Х. ... ... на ... ... степени к.б.н., Алматы, 1998 25. Н.Р. ... ... на ... ... ... ... Алматы, 1997 26. ... ... ... 4- ... 1998 27. ... ... ... 1999 28. Үлкен практикум әдістемелері, ... ... ... бойынша,құрастырғандар: К.Х. Жүнісова, Ж.Т.Кәкімов, Р.М.Білдебаева. Алматы,1999 29. ... ... ... ... ... ... ... ластануын төмендету жөніндегі КЕШЕНДІ БАҒДАРЛАМА. Алматы қ., 2009 30. ... ... ... концентрации углеводородов методом газожидкостной хроматографии. В книге: ... ... по ... ... ... веществ в промышленных выбросах. Л., 1987, Гидрометиздат. 31. ... И.Я, ... В.И ... и ... ... ... М., 1986 32. ... В.Н., ... А.П, ... Ю.В ... ... и ... среда. Учебное пособие для вузов. М., ИНФРА-М, 1998

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Корпоративтік табыс салығы туралы61 бет
Корпоративтік табыс салығының мәні, маңызы және қызметі77 бет
Өнім сапасын басқарудың теориялық аспектілері67 бет
6-12 ғасырдағы қалалар4 бет
«1с предприятие» программалық жүйесі7 бет
«алтын адамның» табылуы тарихы3 бет
Автокөліктік ластануға экожүйенің әсері80 бет
Алматы - әсем қала20 бет
Алматы ежелгі қазақ даласы38 бет
Алматы қаласы жайлы37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь