Лингвистикадағы бейвербалды амалдар

КІРІСПЕ
1 ЛИНГВИСТИКАДАҒЫ БЕЙВЕРБАЛДЫ АМАЛДАРДЫҢ ЗЕРТТЕЛУ ЖАЙЫ
1.1 Бейвербалды амалдар жайлы қазақ, орыс тіл білміндегі зерттеулер
1.2Экстралингвистика мен паралингвистика, олардың зерттеу нысандары.
1.2Экстралингвистика мен паралингвистика, олардың зерттеу нысандары.
2.1 Бейвербалды амалдардың этимологиясы
2.2 Бейвербалды амалдардың таксономиясы
2.2.1 Мимиканың классификациясы
2.2.2 Жесттің классификациясы
3 ҚАТЫСЫМ ӘРЕКЕТІНДЕГІ ВЕРБАЛДЫ ЖӘНЕ БЕЙВЕРБАЛДЫ АМАЛДАРДЫҢ ҚАТАР ҚОЛДАНЫЛУЫ ЖӘНЕ БІР.БІРІНЕ ӘСЕРІ
3.1 Вербалды және бейвербалды амалдардың қатар қолданысының бейнефильмдердегі көрінісі
3.2 Вербалды және бейвербалды амалдардың қатар қолданысының көркем шығармадағы көрінісі
3.3 Вербалды және бейвербалды амалдардың қатар қолданысының күнделікті тұрмыстағы көрінісі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Диплoм жұмыcының cипaттaмacы:Коммуникацияда екі амал бар. Олар вербалды және бейвербалды амалдар. Қатысым әрекетінде тек қана вербалды амал емес, бейвербалды амалдар да қатар қолданылады. Тіл білімінде вербалды амалдардың зерттелу ауқымы кең екендігі айтпаса да мәлім. Ал, бейвербалды амалдар, олардың түрлері, мағыналық топтары, шығу тарихы жайлы зерттеулер ХХ ғасырдан бастау алып, бүгінгі күнге дейін жалғасын тауып келеді. Көптеген зерттеушілер осы екі амалды жеке-жеке алып барынша қыр-сырын ашуға тырысты. Соның арқасында қазіргі таңда аталған амалдар жайлы зерттеу жұмыстары мен еңбектер саны жетерлік.
1.Әмір Р. Ауызекі сөйлеу тілінің синтаксистік ерекшеліктері. – Алматы: Мектеп, 1997. - 192 б.
2.Медетбаев Т. Әл-Фарабидің әдеби мұралары // Наследие ал-Фараби и мировая культура.–Алматы, 2001. -451 б.
3.Грейдина Н.Л. Взаймодействие вербальных и невербальных средств в коммуникативном акте: На материале английского языка: дисс. канд. филол. наук. – Пятигорск, 1996. - 244 c.
4.Тихомиров O.K. Психология мышления. – М.: Издательство Московского университета, 1984.-270с.
5.СнасаповаГ.Ж.Ғ.Мүсіреповтың «Ұлпан» шығармасындағы кинемалардың ұлттық семантикасы // Тілтаным. 2002,– №4.
6.Оразбаева Ф. Тілдік қатынас. – Алматы, 2005. - 272 б.
7.Ешимов М.П. Қазақ тілін оқытуда бейвербалды амалдарды қолданудың тиімділігі. // Инновационные приоритеты в языковом образовании: Материалы докладов и сообщений Международной конференции / По общ. ред. Ж.А. Нуршаиховой. – Алматы, 2011. - 303 с.
8.Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер. – Алматы, 1998. - 456 б.
9.Аханов К. Тіл білімінің негіздері. – Алматы, 1978. - 493 б.
10.Қордабаев Т. Қазақ тіл білімінің қалыптасу, даму жолдары.– Алматы: Мектеп, 1987. - 124 б.
11.Розенталь Д.Э., Теленкова М.А. Словарь справочник лингвистических терминов.–М: Просвещение, 1985. - 399 б.
12.Момынова Б., Бейсенбаева С. Қазақ тіліндегі ым мен ишараттың қазақша-орысша сөздігі. – Алматы, 2003. - 280 б.
13.Піралиева Г. Көркем прозадағы психологизмнің кейбір мәселелері. – Алматы: Алаш,2003. - 157 б.
14.Жұмабаев М. Педагогика. Алматы: Ана тілі, 1992. - 154 б.
15.Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. 7-том. Алматы: Ғылым, 1983. - 623 б
16.Аленикова С. Язык жестов. // Наука и жизнь. М., 1985. - 147 с.
17.Колшанский Г.В. Паралингвистика. – М., 1974. - 20 с.
18.Горелов И.Н. Паралингвистика. Приклодной и концептуальный аспекты // В кн.: Национально-культурная специфика речевого поведения. – М., 1977. - 97 с.
19.Горелов И.Н. Невербальные компоненты коммуникации. – М.: Наука, 1980. -104 с.
20.Цицерон М.Т. Об ораторе // Цицерон М.Т. Соч.-Т.2.- 66с.
21.Сүлейменова Э.Д. Әлеуметтік лингвистика терминдерінің сөздігі. Словарь социолингвистических терминов. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2008. - 392 c.
        
        КІРІСПЕ
Диплoм жұмыcының cипaттaмacы: Коммуникацияда екі амал бар. Олар вербалды және бейвербалды амалдар. Қатысым әрекетінде тек қана вербалды амал емес, бейвербалды ... да ... ... Тіл ... ... ... ... ауқымы кең екендігі айтпаса да мәлім. Ал, бейвербалды амалдар, олардың түрлері, мағыналық ... шығу ... ... ... ХХ ғасырдан бастау алып, бүгінгі күнге дейін жалғасын тауып келеді. Көптеген зерттеушілер осы екі амалды жеке-жеке алып ... ... ... ... Соның арқасында қазіргі таңда аталған амалдар жайлы зерттеу жұмыстары мен еңбектер саны жетерлік. Біз де ... ... осы екі ... ... тоқталамыз. Дегенмен, біздің жұмысымыздың алдыңғылардан өзгешелігі - қатысым әрекетінде вербалды амал мен бейвербалды амалдың ... ... мен ... ... әсерінің қандай екендігіне мән беруімізде. Бітіру жұмысымызда осы екі амалдың қатар келгендегі қызметтеріне, ақпаратты берудегі рөліне тоқталамыз.
Диплом жұмысының өзектілігі: Сөйлеу ... ... және ... амалдардың коммуникативтік мақсатқа сай қайсысының басым түсетіндігін анықтау және вербалды амал мен бейвербалды амал ... ... ... ... ... қайсысының қай кезде басым құрал болатындығын, осы уақытқа дейін екіншілік, яғни ... ... ... деп ... ... ... өзі де ... қызметке көшетін сәттері болатынын дәлелдеу біздің жұмысымыздың өзектілігі болып табылады.
Диплом жұмысының зерттеу нысаны: Қатысым әрекетіндегі вербалды және ... ... ... ... ... ... ... әрекетіндегі вербалды және бейвербалды амалдардың бір-біріне әсерін және осы екі амалдың қайсысы ақпаратты нақты және дәл ... ... ... ... ... алға ... ... Бейвербалды амалдарға қатысты негізгі зерттеулермен таныса отырып, зерттеу бағыттарын айқындау;
:: Паралингвистика мен экстралингвистиканың арақатынасын ажырату;
:: Бейвербалды амалдардың ... ... ... ... және ...
:: Тілдегі вербалды және бейвербалды амалдардың қатар қолданысындағы қызметтерін салыстыру;
:: Вербалды және бейвербалды амалдардың ... ... ... жыныстық, жас ерекшеліктеріне қарай қолданысын ажырату;
:: Қатысым әрекетіндегі вербалды және бейвербалды ... ... сай ... ... басым тұрғанын анықтау;
Диплoм жұмыcының тeopиялық еңбектері мен дереккөздері:
Зерттеу жұмысымыздың материалына ағылшын, орыс және қазақ ғалымдарының бейвербалды ... ... ... жұмыстары арқау болды. Олар: ежелгі ғалымдардан М.Т.Цицеронның кітабы, ... , ... және орыс ... ... (1955), ... (1979), ... (1971), С.Аленикованың (1985), Г.В.Колшанский (1974), И.Н.Гореловтың (1977), (1980), қазақ тіл білімі ғалымдарынан М.Жұмабаевтың (1992), ... (1998), ... (1978), ... (1987), ... (1997), ... (2005), Г.Піралиеваның (2003) атты көлемді еңбектері, Д.Э.Розенталь, М.А.Теленкованың (1985), Б.Момынова, С.Бейсенбаеваның (2003), (1983) ... т.б ... мен ...
Диплом жұмысының практикалық бөлімінде дереккөздер ретінде (Великобритания, США, 2004), (Қытай, 1999), ... ... 2003), ... 2005), ... 2012) ... және ... ... (2000, ІІ том), С.Мұқановтың (2006), Б.Майлиннің (2006) шығармалар жинағы, Ш.Мұртазаның ... (1994, І том), ... ... қаламгерлерімізден Ұ.Доспанбетовтың (2009), Е.Әбікенұлының (2014), Д.Амантайдың (2000) атты жинақтары, сондай-ақ күнделікті ... ... өз ... ... амалдары алынды.
Диплом жұмысын зерттеудегі әдіс-тәсілдер: Зерттеу әдістері мен тәсілдерін белгілеу жұмыстың алға қойған мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... сипаттау әдісі мен құрылымдық зepттeу әдicтepi пaйдaлaнылды.
Диплом жұмысының ...
- ... мен ... ... ... ... амалдардың қайсысы биологиялық, қайсысы әлеуметтік құбылысқа тән екендігі анықталды;
- зерттеушілер ұсынған бейвербалды ... ... ... ... ... ... не жатқызатынымыз белгілі болды;
- вербалды және бейвербалды амалдардың ... ... ... ... қатысым әрекетінде вербалды амал мен бейвербалды амалдардың қандай жағдайда негізгі қызмет атқаратыны мысалдар ... ... ... ... қай кезде көмекші рөлде, қай кезде қызметі вербалды амалмен тең түсетіні айқындалды;
- қимылдарды салғастыру, салыстыру барысында қарым-қатынастағы бейвербалды ... ... ...
- ... амалдың тілмен арақатынасы, қимылдарды орындаудағы органның қызметі және сөзбен ... ... ... ... ... ... дәлелдене түсті.
Зерттеу жұмыcының құpылымы: Диплoмдық жұмыc кірiспедeн, үш бөлімнeн, қoрытынды, пaйдаланылған әдебиеттеp тізiмі мен ... ... ... ... ... ... ... әлемі - коммуникация әлемі. Л.Витгенштейн айтпақшы, адам өзін-өзі адам ретінде тек қана ... ... ... ... ... енген соң сезінеді екен. Қарым-қатынасқа деген Рақыш Әмірұлының тұжырымы арқау ... [1, 23]. ... ... тілдік бірлік өзге бірліктер және формалармен тығыз қарым- ... ... ... мән-мағынамен толығады. Жалпы сөйленістің екі жағы болады, біріншісі - коммуникация ... ... ... ... ... болатындығына негізделген практикалық мәнмәтін (контекст) болса, екіншісі, лингвистикалық контекст ... ... ... мәні ... ... ... тығыз байланыста алып қарауға болатын қыры, бұл - екінші жағы. Өйткені, тіл дегеніміз ең ... жай ғана ... ... ... ... ол - жүйе, жүйе әлденеше сөйленістердің топтамасынан, фразалық құрылымдардың жиынтығынан тұрады. Яғни белгілі бір хабарды жеткізу мақсаты ... ... ... бір ... ... ... әрекетінің құрамына қосылады. Ол күрделі бірлік. Осы күрделі ... ... ... ... ... ... ... де, тілдік ұжымның, ұжым мүшелерінің өзара қарым-қатынасқа түсуін, өзара байланысын іске асырады.
Коммуникацияда адамдар қарым-қатынасты іске асыру үшін сөйлеумен қатар, ойды ... ... ... ... ... және ... тыс, ... емес, тіл айналасындағы құралдарды пайдалану дағдысын қалаптастырған. Осы тіл ... ... ... ... ... көзбен көру, құлақпен есту сияқты тілдік және тілдік емес құралдар жатады.
Ғалымдар ғылым тілінде тілдік құралдарға вербалды амал ... ... да, ... емес ... бейвербалды элементтерді жатқызады. Коммуникацияның осы екі элементінің арақатынасы қандай межеде танылуы керек деген мәселеге байланысты бүгінгі таңда қалыптасқан пікірлердің өзіндік ... бар. ... ... ... туған-туыс, дос-жаран арасында отырғанда коммуникацияның көптеген компоненттерден тұратын кешенді әрі үзіліссіз үрдіс екендігіне мән ... ... ... ... ... ... ... тек қана тіл арқылы ғана емес, сонымен қатар, көптеген басқа арнамен жететіндігін түсінеміз. ... ... ... мен ... ... және бейвербалды (сөзге негізделмеген дене мен қолдың қимылы, ишаралар, (бас ... бас ... қол ... және т.б.) ... бет-бейнедегі мимика сынды көптеген құрамдас бөліктерден тұратындығын сонда нақ түсіне бастағандай боламыз.
Міне, ... ... ... амал мен ... ... ... әсерлесу туралы алдыңғы буын ғалымдардың концепциялары жайлы осы тарауымызда жан-жақты сөз ... ...
1.1 ... амалдар жайлы қазақ, орыс тіл білміндегі зерттеулер
ХХ ғасырдың бірінші ... ... ... ... назарда болған тіл жүйесі болатын. Дегенмен 60-жылдардың ортасынан бастап лингвистер тілдің екінші жағы - ... ... және ... аса мән бере ... ... ... ... саласына айтушы мен тыңдаушы арасындағы қарым-қатынас пен оның іске асу барысындағы ерекшеліктерін зерттеу өзекті мәселе болып кірді. Х ... ... ... ... ... ... ... жасаған шығыстың ұлы ойшылы әл-Фараби өзінің атты ғылыми трактатында: дей келе, қарым-қатынасқа ... ... тән ... ... ... ... ... [2, 7]. Байқағанымыздай коммуникацияға деген қызығушылық адамдар арасында ерте кезден-ақ орын алған, бірақ сөйлеу құралдарын ғылыми тұрғыда зерттеудің ... ... ... алыс емес.
Қатысым әрекетіне байланысты зерттеу жұмыстары лингвистикалық қана емес, сондай-ақ физиологиялық, ... ... ... психолингвистикалық, методологиялық, педагогикалық бағыттарда да жүргізілген.
Ғылыми эксперименттер көрсетуі бойынша ... дене ... ... амал жеткізе алмаған эмоционалды, танымдық, нормативтік ақпараттарды тасымалдайды екен.
М.Аргайл және оның ... ... ... көз ... ... ... ... амалдарға қарағанда анағұрлым ақпаратты көп береді. Осыған байланысты орыс ... ... ... ... былай дейді: [3, 24].
Бұл көрсеткішті Р.Бердвистелла дәлелдей түседі. Оның эксперименті де ... ... ... 30-35% ... амал ... ... ... бейвербалды амалдарға тиесілі екенін дәлелдейді.
А. Мейерабиннің де зерттеу жұмыстарынан да осыны аңғарамыз. Бұл концепцияны О.К.Тихомирова: -деп толықтырады [4, 80].
Г.В.Колшанскийдің көзқарасы да ... сай ... Тек ол ... ... жеке ... ... ... статусына байланысты өзгеру мүмкін екендігін ескерте кетті.
В.А.Лабунская қатысым әрекетіндегі адамның бет-әлпеті серігінің назарын аударту үшін ... рөл ... ... қорытындыға келеді. Эксперименталды материалдардың көпшілігі мимикалық тіл негізінен адамға туа біткен және ол ... ... бет ... ... ... ... ... баласында бір мағынаны береді. Мысалы, П.Шифенхефель көзбен сәлемдесуді сәлемдесуге жатқызады. Шифенхефель осындай сәлемдесулердің әлеуметтік контактіге түсуге ... ... ... ... ... ... ... барлық халықта бірдей болмайды, олардың қолданылуы белгілі бір ұлттың, халықтың дүниетанымына, мәдениетіне сәйкес келеді деген пайымдауға келген зерттеушілер де жоқ ... Бұл ... ... , - деп түйіндейді [5, 82].
Жалпы адамдардың қарым-қатынасына қатысты әрекеттер екі үлкен тармақтан тұрады. Оның бірі - ... ... ... - ... ... ... ... пен тілсіз қатынастың ұқсастықтары да, айырмашылықтары да бар. Бұл қатынастардың сәйкес жақтары: олардың ... де, ... ... бір ... байланысын қамтамасыз етеді. Екіншіден, тілдік қатынаста да, тілсіз қатынаста да белгілі бір дерек, ой, ... ... ... ... ... хабар шартты түрде болуы мүмкін. Үшіншіден, тілдік, тілсіз ... та ... ... ... жол ашады.
Осы мәселе жайында зерттеуші Ф. Оразбаева ғалым Э.П. Шубиннің ... ... ... ... Э.П. ... ... ... бейвербалды қатынастың айырмашылығы бар екенін көрсетеді. Вербалды қатынас адамдардың саналық және физикалық әрекеттеріне қызмет ететінін айта отырып, вербалды ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Тілдік қатынас - амалдар қарым-қатынасының ерекше формасы, ой ... түрі [6, 223 ]. [ 7, 11]. [7, 12]. ... ... ... ... пен ... ... айырмашылықтары мен ұқсастықтарын өз еңбегінде былайша саралап өтеді:
1) адамдардың бір-бірімен байланысын қамтамасыз етеді, яғни адам ... ... ... етеді;
2) тілдік қатынаста да, тілсіз қатынаста да белгілі бір нәрсе хабарланады, бірақ тілсіз қатынаста хабар ... ... ... мүмкін;
3) тілдік қатынас та, тілсіз қатынас та адамдардың өзара түсінісуіне жол ашады [6, 12]. Ғалым тілдік ... ... ... келе, екі түрлі айырмашылығын көрсетеді: [6, 43].
Дыбыстық тіл - адам ... ... ... алысу, қарым-қатынас жасаудағы ең басты құралы болғанымен, олар тек сөз арқылы ғана ... ... ... ... түрлі қимыл-қозғалысы, таңба, белгі сияқты амалдар арқылы да түсінісе алады. ... осы ... ... ым мен ... ... ... қарым-қатынас жасауын зерттеу теориялық та практикалық жағынан маңызды. ... ... ... ... ... ... қызметті атқаратын амалдардың бірі - таңба. Қазақ тіл білімінде таңбаны ғылыми тұрғыдан қарастыру ХХ ғасырдан ... ... ... келеді. Тілтанушы ғалым Қ. Жұбанов еңбегінде: ақпарат алмасудың дегеніміздің мәнісі мынау: ... ... көп ... ... болады. Әр алуан дабылдар (сигнал) мезгілді, келе жатқан жақсылық, жамандық жайларынан жұртты хабардар етеді>>, - деген тұжырым ... [8, 213], ал ... К. ... - [9, 123] ... ... жасаса, ғалым Т. Қордабаев еңбегінде: [10, 237] - деп таңбаның хабар ... ... ... ... ... орайлас пікірді белгілі ғалым Б. Номан: түрлі оқиға жайындағы мәліметті беруге ... және ... ... ... ... үшін ... арасында алдын ала келісімнің болуы қажет екенін байқадық. Тілші ғалым Ф.Оразбаева бұл жасанды таңбалардың тілдік ... ... ... ... мәні ... ... бар екенін айта келіп, былайша саралайды:
1. Дыбыс тілі және оның таңбалары семиотикалық хабаршы таңбалардай тек бір ... ... қана ... ... ... ол - айналадағы өмірді танып-білудің, ойды қалыптастырып, дамытудың да ... ... ... адам ... ... ... мен ... құралы;
2. Лингвистикалық таңбаларды белгілі біреулер, яки, шағын бір ұжым ... Ол сол ... ... ... қауымның табысы, сондықтан ол тілдік ұжым мүшелерінің барлығына да ... ... ... ... ... алғанда, лингвистикалық емес таңбалар алдын-ала белгілеп қойылған белгілі бір жайды ғана хабарлайды, білдіреді. Олардың коммуникативтік рөлі сапасы ... да, ... ... да ... ... бір ... ғана тәуелді.
4. Тілдік таңбаларды іріктеп, екшеп, түрлендіріп, алуан түрлі ... ... етіп ... беру ... ... Лингвистикалық емес таңбалар жүйесінде таңбаның бір ғана предикаттық мәні бар. Ол ұсақ таңбаларға бөлшектенбейді. ... ... ... ... ... ... тәртіпте бір-бірімен байланысқа келуі дегендер жоқ. Өз жүйесіндегі басқа таңбалармен ... ... ... әр таңбаның өзіне белгілеп берілген бастапқы мазмұны өзгермейді, басқа таңбалар мазмұнына әсері болмайды. Тілдік емес таңбалардың өнімсіз болатыны ... [6, 345]. ... ... кез ... ... ... ... ала белгілеп қойылған бір ғана ақпаратты жеткізеді, ... ... ... үшін ... пен адресанттың арасында оның мағынасы жайында келісім болуы ... ... ... ... Ж. Аймауытов беттің ымын мимика, ал ымдасуды пантомимо деп атап, олардың өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ғалым Т. Қордабаев:

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
О.Бөкеев шығармаларындағы бейвербалды амалдар59 бет
Қазіргі қазақ тіліндегі сыпайы қарым-қатынастың вербалды және бейвербальды амалдары және олардың зерттелу жайы59 бет
"Қазақ әйелі" концептісінің этномәдени сипаты47 бет
Жартышарлардың ассиметрия мәселесі. Cөйлеу кезіндегі сол (доминант) және оң (субдоминант) жартышарлардың рөлі3 бет
Ғаламның тілдік бейнесіндегі «Қазақ әйелі» концептісі193 бет
Әлеуметтік лингвистика50 бет
Ым-ишараттардың мағыналық топтары36 бет
Қазақ тіліндегі бейвербалды элементтердің көп мағыналылығы113 бет
Қарым-қатынас үдерісіндегі кинесикалық амалдар53 бет
Арифметикалық амалдар26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь