Абай публицистикасындағы философиялық сарындар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4

I тарау. Абай дүниетанымын кемелдендіруші тарихи.әлеуметтік және рухани арналар
1.1 Абай заманындағы қазақ менталитеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 Абай өнегелік философиясының Шығыс.Батыс ғұламалары және халық шығармашылығымен үндестігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.3 Абай көркем.философиялық трактаттарындағы «толық адам болу» шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

II тарау. Абай эссеистикасы . азат ой ағысы жанры
2.1 Ғақлиялардың ұлттық көсемсөз жанры ретінде қалыптасуы ... ... ... ... ... 45
2.2 Абай көсемсөзі және қазіргі заман өрісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..59
2.3 Қара сөздердің жанрлық және стильдік сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 80

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84
Жұмыстың жалпы сипаттамасы.
Зерттеу жұмысы «Абай публицистикасындағы философиялық сарындар» тақырыбына арналды. Бұл жұмыста Абайдың қара сөздерінің ұлттық көсемсөз жанры ретінде қалыптасу кезеңдері баяндалып, олардың негізгі жанрлық ерекшеліктеріне баса мән берілді. Абайды публицист деп таныған белгілі ғалымдардың зерттеу еңбектеріне шолу жасалды.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі.
«Ұлы Абайдың шығармашылық мұрасы – халқымыздың ғасырлар бойы маңызын жоймайтын рухани қазынасы. Маңызын жоймау былай тұрсын, заман өзгеріп, қоғамдық санада күрт сапырылыстар пайда болған сайын бұл қазына өзінің жаңа бір қырларымен жарқырай ашылып,қадірін арттыра түсетініне Абайдан кейінгі уақыт айқын көз жеткізді.
1. Назарбаев Н. Ә. Абай туралы сөз. // Егемен Қазақстан, 1995, 10 тамыз.
2. Кекілбаев Ә. Пайғамбардай пір тұтар ақыл-ой алыбы. // Қазақ әдебиеті, 1995, 8 тамыз.
3. Әбділдин Ж. Ұлы ойшыл. // Қазақ әдебиеті, 1995, 8 тамыз.
4. Сүйіншәлиев Х Абайдың қара сөздері. – Алматы: Қаз.мет.басп, 1956.- 152 б.
5. Мырзахметов М. Абай және Шығыс. – Алматы: Қазақстан, 1994. -205 б.
6. Абай (Ибрахим) Құнанбайұлы. Шығармаларының екі томдық жинағы. Өлеңдер мен аудармалар. – Алматы: Жазушы, 2003. Т.1-296 б.
7. Молдабеков Ж.Ж. Абай және адамтану // Абайдың дүниетанымы мен философиясы. – Алматы: Ғылым, 1995.-184 б.
8. Абай: Энциклопедия/ Бас ред. Р.Н. Нургалиев. – Алматы: Атамұра, 1995.-720 б.
9. Мырзахметов М. Мұхтар Әуезов және абайтану проблемалары. – Алматы: Ғылым, 1982.-296 б.
10. Тарақты А. Ауызша тарихнама// Қазақ. – Алматы: Білім, 1994.-176 б.
11. Мұхамедхан Қ. Бәріміздің Абайымыз.–Алматы:Алаш, 2005.-Т.1.-344 б.
12. Құнанбаев Т. Әкем туралы. – Алматы: Ана тілі, 1993.-56 б.
13. Абай Құнанбаев. Шығармалары 2 т-дық, 2 т. 1968.-192 б.
14. Әуезов М. Абайтану дәрістерінің дерек көздері. – Алматы: Санат, 1997. -448 б (159-160).
15. Нысанбаев Ә. Адам және ашық қоғам. Человек и открытое общество. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998.- 272 б (264).
16. Есім Ғарифолла. Сана болмысы. Саясат пен мәдениет туралы ойлар. - Алматы: Ғылым, 1996.- Кітап 2.-208 б (68).
17. Әуезов М. Әр жылдар ойлары. –Алматы: 1961.-148-149 бб.
18. Әуезов М. Жиырма томдық шығармалар жинағы.– Алматы: 1969, т.15, 141 б.
19. Мырзахметов М. Абайтану тарихы, Алматы, 1994.-191 б.
20. Ісімақова А. Қазақтың көркем прозасы. Поэтика, жанр, стиль. –Алматы: 1998.- 392 б.
21. Кабуснаме.-Мәскеу, 1953.-213 б.
22. И.С. Брагинский. Энциклопедия персидско-таджикской прозы. –Душанбе: 1990. с. 4.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Абай публицистикасындағы философиялық ... ... ... 6M050400 - Журналистика
Алматы, 2015
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Журналистика факультеті
БАСПАСӨЗ ЖӘНЕ ЭЛЕКТРОНДЫ БАҚ КАФЕДРАСЫ
Кафедра ... ... ... ... ... Г.С. ... ...
тақырыбы:
Абай публицистикасындағы философиялық сарындар
Орындаған 2-курс
магистранты ... ... ... ... ... ... ... профессор
К.Қ. Қамзин ... ... ... ... Әлім ... ... ... ... Абай ... ... тарихи-әлеуметтік және рухани арналар
+ Абай заманындағы қазақ менталитеті.........................................................9
+ Абай өнегелік философиясының Шығыс - ... ... және ... ... ... Абай көркем-философиялық трактаттарындағы шарттары.........................................................................................................31
II тарау. Абай ... - азат ой ... ... ... ұлттық көсемсөз жанры ретінде қалыптасуы....................45
2.2 Абай көсемсөзі және қазіргі заман өрісі......................................................59
2.3 Қара сөздердің жанрлық және ... ... ... тізімі................................................................84
КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы.
Зерттеу жұмысы тақырыбына арналды. Бұл жұмыста ... қара ... ... ... ... ... ... кезеңдері баяндалып, олардың негізгі жанрлық ерекшеліктеріне баса мән берілді. Абайды публицист деп таныған белгілі ғалымдардың ... ... шолу ... ... ... өзектілігі.
[10, 37 б]. Әке мен бала арасындағы сабақтастық өмірдің өзі тудырған ортақ ... ... ... ... бірлігін Ә. Бөкейханов пен С. Ғаббасовтың Қазан төңкерісіне дейін жарық көрген ғүмырбаяндық ... ... ... мен ой-нұсқалар айғақтай түседі.
. Ал Ғаббасов болса, өзінің көлемді мақаласында татарша тіл өрнегімен былайша ... ... ... ... ... ... солып дүниеден өткен аяулы ұлы Әбдірахманға қатты күйзеліп, ... ... ... Абай деп ... ... өлең ... ... Соның бірінде ұлы ақын әкесі Құнанбайды, Әбіштің атасын деп ... ... ... ... . ... ... әке мен бала Абай арасы, өмірлік мұрат-міндет пен тағдыр ... ... ... буынын үрейлендірсе, тітіркендірсе оқытатындай алшақтықта, алыс қашықтықта емес демекпіз. Құнанбай мырза қазақ халқы отарлауының Ресей империясы жоспарлауындағы 1822-1868 жылдары қамтитын ... ... ... ... ... ... ... жүйесін ұлттық болмыспен берік ұштастыруға әрекеттеніп бағып, әлі келгенше қарсы тұрған болса, ұлы Абай 1868 жылдың Низамынан кейін ... ... ... ... ... де, ... жолмен де, философияшыл ақындық қалам қуатымен де алысып-арпалысып бағады. Абай шығармашылығының дені осы мәселелерге жауап іздейді. ... ... ... ... Ғабит Мүсіреповтің деген сын пікірін қоштай отырып, исі қазақ тарихында Құнанбай қажы орнын ... ... ... ... Абай ... ғана ... қазақ шежіресіндегі белгілі би-шешен ретінде де зерттей түсуіміз қажет.
Заманында ... ... ... ... ... көп ... сөз, ... ойлары, кесім-шешімдері сақталмаған. Құнанбай айтты деген сөздер де ... , , , ... ... - ... ... ... қажы жақсылық әдеттерді, қасиеттерді өз балаларынан күтті. Өзі оқымаса да, білім-ғылымға өте үлкен үміт артқан Құнанбай өз ... да, өзге ... да ... ... Бұл ... ... ... бар. [11, 331 б]. Әрине, Тобықтының ездерімен дауласқан, жөнге салуға тырысқан әке мен бала ... ... ... қарсы ұрысқа, бітіспес айқасқа теліп-балау қиын болар.
1822 жылғы , 1867 жылғы , 1868 жылғы , 1886 ... , ... ... мен Абай ... ерекше, жете зерттеп-таныған осындай ереже-қағидалар далаға өлшеусіз зиян-кесапатын әкеліп жатты. Сондықтан, Құнанбайдың көп әрекеттері, кесім-шешімдері Ата заңынан тая бастаған, отарлық ... ... ... ... құдайшылыққа қайтару жолы деп те түсінуге болады. Сондықтан, Құнанбай Ресейдің отарлау саясатының бір кезеңіне қарсы қайыспас күрескер боп ... Абай ... ... ... ... ... ... қасиет-қайратымен әркез іс басынан табылды. Яғни, Абай әке іс-мұратын заңды жалғастырушы мұрагері болып табылады.
Әрине, ... ... ... ... мінезіндегі кейбір кемшіліктерді де байқамай қалған жоқ. деп еске алады Абайдың ұлы ... ... ... туралы естеліктерінде [12, 16 б]. Бұл жолда Абай болыс болып та, би болып та, ойшыл-күрескер ... та ... ... ... халық өміріндегі мешеулік көріністерге бел шеше қарсы шығудан тайынбайды.
Сондықтан, Құнанбай мен Абай арасындағы ... ... ... ескі мен ... күн мен түнектің бір-бірімен күресі емес, әке мен балаға ортақ мақсат-мұрат отарлаудың сойыл-сойқандарына, елді елдіктен бездірген ... ... ... ұрыс ... деп түсіну орынды.
Абай орыс патшалығының отарлау саясаты сахарада салтанат құра бастаған кезде өмірге келіп, бейбіт елдің басына тәуелділік ... ... ... езгіге түскен кезінде тіршілік кешті. Отарлау саясатының ежелден ... ескі ... бірі - ... елдің ішкі қуат көзі- этникалық тұтастығына сына қағып, тайпаластар, руластар арасында іріткі салу екені белгілі. Осы ... ... ... ... ... ... ... аппараты бірді бірге айдап салып, кеңқолтық бейқам қазақтар арасынан ... мен ... ... мен ... ... кейінгі саңырауқұлақтай қаптап шығуына жол ашты. Мұның бәрін отаршыл ... ... ... жер ... ... ... құн дауы, барымта тәрізді ескілікті әдет-ғұрыптың қаймағы бұзылмай сақталуына көмектесу арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ескі ... сақтап, күйкі тірліктің күйбеңімен күн кешіртіп, надандықтың тар шеңберінде ұсталды.
Міне, Абайдың ел тірлігіне араласып, әлеумет қайраткері болып шыққан, ... ... ден ... ... бүкіл қазақ даласындағы жағдай осындай болатын. Осындай жағдай Абайдай алыпты өмірге әкелді, оны ... ... ... ... ... саясаты арқылы қазақ даласына ендей кіріп, бар билікті өз қолдарына алып, даланы басқарудың жаңа ... ... ... ... ... қару ... ... шабар қаһармандық дәуірінің белгісі еді. Ендігі жерде ашық айқасқа шығу, соған шақыру ... ... ... ... ... ... болатын. Мұны Абай алдыңғылардың бірі болып ұқты.
Осы орайда сөзіміз дерексіз болмас үшін ... ... ... ... ... ... ... шақырған хатына қайғырған жауабынан үзінді келтіре кетсек ... ... Онда ол: ... ... ... ... ... сөйлем-ақ Абайдың қандай таным иесі болғанына куәлік береді. Өйткені, біріншіден, заманның қатпарлы құбылысын өзі түсінбеген адам ... ... ... ... Екіншіден, өзі түсінбесе Абай мұны Мұсаны өзге қазақтан ерекшелеп оның үлкен қасиеті ретінде бағаламас та еді. ... ... деп, ... ... ... ... әкімшілікке бөлшектеп, географиялық тұтастығынан, сонан соң адамын ауылға бөліп, этникалық бірлігінен ажыратып, сол арқылы биліктің екі ... бір ... өз ... ... ... отаршылдық саясатының нысапсыз жұлмарлығын, айтып отырғаны хақ. Сондықтан да, халық ретінде өзін-өзі билеуден біржола айрылған не ... ... ... күнінің қамын ойлаған қамкөңіл Абай сол Садуақасқа хат жазған ... би ... ... қиқым,
Мінеки, бұзған жоқ па елдің сиқын.
Өздеріңді түзелер дей алмаймын,
Өз қолыңнан ... соң енді өз ... [6, 49 б], - деп ... ... ... ... ... тар қапасқа қамалған халқының жарыққы шығар жолын іздеді. Мұратқа жеткізер үмітті жалғыз жол - ... жол деп ... Сол кез аясы үшін ... да ... ... жол да жоқ-тұғын. Сондықтан, ол өз міндетін халыққа қызмет ететін, адамды қайта тәрбиелейтін және қоғамды кайта кұруға көмегі ... ... ... ... ... ... ... адастырмай білім бұлағына жеткізу деп білді. Бұратана ... ... ояту ... ... ... үшін тек ... іс ... керектігін көрегендікпен түсінді. Сол заманның белгілі демократ революционерлерімен пікірлес болған Абайдың шығармаларынан оның ... ... ... ашық ... ... ... ... әсердің екпінді лебі еспейтіні де сондықтан. Бірақ, оның есесіне Абай елінің еңсесін басып, ертеңіне ... ... ... ... ... ... қарсы бітіспес майдан ашты. Надандықпен күрестің басты құралы - білім. Білімсіздің қолы - ... жолы - тар. ... бар ... ... Абай егде тартқанына қарамастан, жас шәкірттей білім жинауға кіріседі. Көп іздеп, көп оқиды.
Бүгінге дейін абайтанушылардың зерттеулеріне қарағанда ата жұртының ауыз ... ... ... оны ... ... ішкен Абайдың Шығыстың атақты шайырларынан - Фирдоусидің, Низамидің, Хафиздің, Баласағұнның, Науаидің, Физулидің, ... орыс ... ... Пушкиннің, Лермонтовтың, Крыловтың, Некрасовтың, Салтыков-Щедриннің, Толстойдың, ойшыл демократтардан -- ... ... ... Герценнің, Еуропа ақындарынан Байронның, Гетенің, философтардан -- Сократтың, Дауанидің, Спенсердің, Спинозаның, Бейльдің, Миллдің, Дрэпердің, зерттеуші ғалымдардан Абылғазы Баһадүрдің, ... ... ... Аристовтің шығармаларын оқығанын көреміз. Әрине, кемеңгер ақынның оқығандарын осылармен шектеуге болмайды. Өйткені, бұлар абайтанушылардың өздері кол ... ... ... ... ... ... ғана. Әлі де қол жетпей, құпиясын қойнына басқан, аударылмаған, кезінде Абай және сол сияқты сауатты қазақтар ... ... ... ... тілдеріндегі шығармалар қаншама.
Абай шығармашылығында көп ұшырасатын кейіпкерлер - ояз, ... ... би. ... Абай еш ... ... түйрей сынайды. деген сауалға жауап беру үшін 1868 жылғы Жаңа Низам ережелері шыққаннан кейінгі қазақ жерінде орнаған жаңа ... ... ... ... айтып өтуіміз қажет. Қазақ өлкесі бірнеше облыстарға бөлінумен қатар, әр облыс уездерге бөлінеді. Уезд ... ... ... ... ... ішкі ... нақты ұғыну үшін осы аталған болыстар, билер, старшындар-ауылнайлар, елбасылар, песірлер, ояздар, жандаралдар өздерінің мінез-құлқы, іс-әрекеттерімен қилы заманның ... ... ... жағдайларын ашып, дұрыс шешуге көмекші себеп болады. Абайдың ... ... ... айқастырған осы шексіз әкімшілік аппараттың момын елдің мойнында отырып, сүліктей ... , , , ... ... ... елге ... ... болып тиетін.
Осылайша елдің жерін алып, мал-мүлкін талап, еселеп алым-салық салып жатқан ... ... қамы үшін ... ... ... ... ... үшін тұрмысын көтеру үшін бірде-бір әрекет жасаған емес. Өз қазанында өзі қайнап жатқан елдің бұрынғыдан да күшейе түсті. ... ... ... ... айнала бастады. Осы араздықтан, кедейліктен бірінің-бірі малын ... ... ... алу, ... ... жаламен абақтыға жаптыру, жер аударту, берген қыздарын қайтып алу, ... ... ... Абай ... ... елінің дертіне айналған. Заманның саяси-экономикалық, әлеуметтік, рухани хал-ахуалы осылай еді.
Абай дүниетанымындағы философиялық сарындар ХІХ ғасырдың екінші жартысындағы қазақ ... ... ... ... саяси, әлеуметтік құрылыстағы күрт өзгерістерден туды. Осы жолдағы ізденіс ... адам ... адам ... мәні, мазмұны, мақсаты деген мәңгілік сарындарға қазақтың данышпан ақыны ретінде шешу тұрғысынан алып келді.
Менталитет - қоғамдық ... ... ... осы себептен ол бұлардың бәрінің басын біріктіретін мәдениет саласының жалпылама ұғымы ретінде қабылдануы керек. Осы жағдайда ... та, ... та ... әр ... менталитеттің өзіне қараған бетін зерттеп, азаматтың рухани болмысына өз үлесін қосқан болар еді. ... бұл ... тек ХХ ... пайда болған нәрсе деп қарамай, оған тарихи даму көшінде қандай мазмұнда болды, деген сұраққа да жауап ... ... жөн. ... қазақ менталитетінің басқа ұлттардың менталитеттерінен өзгешелігін естен шығармаған жөн. Ғалым Кішібековтің айтуынша, деген [19]. Абайдың ... ... ... ұқсастықтар табуға болады деп пікір айтушылар көп болмаса да бар екенін айтуымыз керек:
Ш. Елеукенов: ... Абай ... бұл ... көш ілгері. Дегенмен, деген жолдың төркіні болар ма? - деген ойға тірелетіні ... [19, 37 б].
А. ... [20, 102 б]. ... Бейбіт Сапаралы (Заман-Қазақстан, №1. 1993): . [22].
Абайдың қолжазбасы ... оның қара ... ... ... 45 деп айтылып жүр, әрі тарауларының тақырыптары санымен ... ... да ... кездейсоқтықтан емес шығар. Сондықтан, тарауларының тақырыптары қазақша, өзбекше және орысша басылған кітаптарда аз да болса ... ... ... ... ұсынып отырмыз:
Сөз басы
Бірінші тарау. Алла тағаланы тану
Екінші тарау. Пайғамбардың қасиеті ... ... Алла ... ... шүкірлік ету туралы
Төртінші тарау. Тағат-ғибадат туралы
Бесінші тарау. Ата-ананы құрметтеу туралы
Алтыншы тарау. Өнердің ... ... және ... ... ... тарау. Шешендік өнерін үйреніп, жоғары мәртебелі болу туралы
Сегізінші тарау. Анушированың ... еске ... ... ... ... ... және ... туралы
Оныншы тарау. Нәпсіні тыюдың шарттары туралы
Он бірінші тарау. Шарап ішудің ... ... ... ... ... ... Қонаққа бару туралы
Он үшінші тарау. Әзіл-күлкі, шахмат-дойбы ... ... ... ... тарау. Махаббат және оның дәстүрлері туралы
Он бесінші тарау. Жыныс ... Оның ... ... ... ... ... Моншаға бару туралы
Он жетінші тарау. Ұйқы және дем алу ... ... ... ... аң ... ... тоғызыншы тарау. Ат үстінде доп ойнау туралы
Жиырмасыншы тарау. Соғыс өнері туралы
Жиырма бірінші тарау. Мал, ... ... ... екінші тарау. Аманатты сақтау туралы
Жиырма үшінші тарау. Құлдарды сатып алу және оның ережелері
Жиырма төртінші ... Үй, жер ... алу ... ... ... Ат сатып алу туралы
Жиырма алтыншы тарау. Үйлену туралы
Жиырма жетінші тарау. ... ... ... ... ... Дос ... туралы
Жиырма тоғызыншы тарау. Дұшпаннан қалай құтылу туралы
Отызыншы тарау. Жаза беру мен кешірім жасау туралы
Отыз бірінші тарау. Кәсіптік ... ... ... және қазы болу туралы
Отыз екінші тарау. Саудагерлік және ... ... ... ... ... ... ғылымының тәсілдері туралы
Отыз төртінші тарау. Жұлдыздар мен геометрия ғылымы туралы
Отыз бесінші тарау. Ақындық ... ... ... ... ... және музыканттық туралы
Отыз жетінші тарау. Падишаға қызмет ету туралы
Отыз сегізінші тарау. Падишаға жәрдемші болу туралы
Отыз тоғызыншы тарау. Іс жүргізуші, ... ... ... ... ... ... мен ... туралы
Қырық бірінші тарау. Әскербасы болудың шарттары туралы
Қырық екінші тарау. Падишалықтың ... мен ... ... ... тарау. Диқаншылық және базар өнері туралы
Қырық төртінші тарау. Жомарттық туралы.
Сөз басында Кейкаус өзінің баласы Гилоншахқа ... , - ... Абай ... ... қара ... ... ...
деген [23].
Екі автордың өнеге сөздерінің айтылу мәнері, сөз саптасының уақыт алшақтығына қарамастан ұқсастығы да байқалады. ... де , ... ... ... де ... көрген-білгендерін, тәжірибелерін кейінгіге өнеге ету, тек біреу деп ... ... ... ... ... да, ... да ... келешек ұрпаққа ғибрат қалдыру екені анық. Әрі бұл жолда екеуі де не мол ... не ... ... ... қалдыруды емес, тек сөзді қалдыруды мақсат етеді. Абай ол ойын былай жеткізеді: деп алдағы айтар ойын жинақтап, тиянақтап дайындық ... Ал ... өз ... ... ...
Келтірілген мысалдарды салыстыра оқығанымызда екі автор да жазып қалдырған дүниесінің бір кәдеге асатынына көздері ... әрі ... ... деп санағандықтан, яғни, әбден ойланып-толғанып, көңіл елегінен өткізіп барып өзгеге де ... деп ... ... ... де деп ... ... ... де бұдан өздерінің де, өзгенің де әйтеуір зиян көрмейтініне нық сенімді, пікірлері ортақ.
мен қара ... ... ... ... ... айтар өсиетін жеткізу, талдау мәселесінде әр кезеңнің сөйлеу мәнері, өзгешелігі байқалғанмен, түптеп келгенде, түсіндіруінде де үндестік ... Осы ... ... ... үшін алтыншы тарауындағы айтылған сөзден үзінді келтіріп, оны Абайдың он ... қара ... ... ... ... ... қара сөз: .
Кейкаус десе, Абай дейді, екеуінің айтары ... ... ... да, қалың көпшіліктің де даналыққа, естілікке ұмтылу жолы - бір. Кейкаус та, Абай да өз тұжырымдамаларында хакімнің ... ... ... ... ... бұл артық айтып адаспаудың ең тура жолы және бір-біріне ... ... ... десек болар.
мен Абайдың қара сөздерін салыстырғанда заман өзгергенмен, адамгершілік құндылық ешқашанда өз ... ... және ол ... қай кезде айтсаң да бір-бірінен алшақ кетпей тұрғанын көреміз. : деген екен. Бірақ, көп жағдайда шамадан тыс ... ... зиян ... Әдеттен тыс ұялшақ болмағын. Ұялшақтық әр кез қателесуіңе себепкер болып, бастаған ісіңе нұқсан ... ... ... ... ... өнегелі болу турасында. Ал отыз алтыншы қара сөз былайша басталады: дейді. Тіпті Кейкаус баласына ... Абай ... ... ... я ... ... я ... бойға теріс істер шын ұятқа жатқызамыз деп сараптайды.
Мұндағы айырмашылық: патша баласын сақтандырса, ал патшалық ... ... ... ... ... ... ... Абай тыңдаушы халқының арасынан ұялмақ түгіл беті қызармайтындардың көбейе бастағанына налиды, ұялтайын десем, не ... ... ... ... дау айтады деп өз-өзіне сұрақ тастайды: .
Бұл салыстырулардан мысалға ... ... ... Шығысқа қатысын өзінің зерттеу объектісіне алып жүрген ... ... ... Абай қара ... ... ... отырып, белгілі ғалым Сейіт Қасқабасовтың . Осы ... оқи ... ... айтатын адамдық қасиеттер - ақыл, әділет, рақымның бастауы да жатқандығы аңғарылады. Абайдың араб-парсы ... ... ... ма, әлде ... ... ма, ... 1432 жылы, шағатайша 1860 жылы, татарша 1881, 1898 жылдары, орысша 1886 жылы) сол жағы ғана ... ... ... ... ... жөнінде Шығыс әдебиетінің әсерін Абай афоризмдерін зерттеген ғалым Құлмат Өмірәлиев те өз еңбегінде атап көрсетеді: [25, 84 б]. Қ. ... ... ... ... ... мен қара ... де бұлардан жанр жағынан алуымен қатар, қозғар тақырыптары жөнінде өзі өмір сүрген дәуірге тән қойылады дейді.
Қ. Өмірәлиев Абайдың қара ... ... ... және ... ерекшеліктеріне тоқталғанда, оларды салыстырады: мысалы, ғашықтары сол халге жетті: дүниедегі тиерлік пайдасын ұмытты, бәлки, хасапқа алмадылар т.с.с. Әй, оғыл, ... ... ... ... насиб білән фақирланмақдын йақшырақдыр
+ Абай көркем-философиялық трактаттарындағы шарттары
Абайдағы туралы ойдың о бастағы төркіні (1886) ... ... ... жыл ... ... ... түсетіні бар. Гуманист атаулы ғалымдардың бәрі де бұл дүниедегі асылдың асылы, ең бағалысы адам деп ... Сол ... ... ... ... ең ... сипаты неден тұрмақ деген сұраққа әр заман ойшылдары өзі жасаған ... ... орай ... ... ... Бұған исламият әлемінде, әсіресе, Түркістан өлкесінде бұл ... ... ... бастаған XI ғасырдағы Жүсіп Қас Хаджиб, XII-XIII ғ-ғы Яссауи, Ш. Табризи (Тарази), Ж. Руми жалғастырған ... хал ... ... инсани жайындағы ой-толғаныстары танымдары өз үлестерін қосып жатты. Ал XIX ... ... ... Абай бұл ... ... назар аударып, өзіне дейінгі ойшылдар дәстүрін жалғастырып дамытып, ... ... ... ... XX ... ... өз ... Шәкәрім ар ғылым арқылы жалғастыра дамытты.
Адам болу туралы ой танымын өлеңінде көп нәрсенің төркінінен хабар беруі себепті М. ... ол ... , - деп ... мән бере ... үлкен сыр жатыр. Абайдың:
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз, -
деп ... ... ... ... ... жетінші қара сөзінде айтылатын дейтін пәлсапалық мағынасы бар ұғыммен салыстыра отырып сырын ашсақ, көп мәселенің тамырын дөп басамыз. Осы ... ... мән бере ... ... озық ойлы ... Дауанидің (XV ғ.) атақты шәкірті Жүсіп Қарабағи (XVIII ғ.) деген ұғымды еске (память) байланысты қарап талдайтыны бар. ... ... ... деген ұғымды екіге бөліп: бірінші жанның пайдалы азығы (шын сенім, жомарттық, ғылыми түсінік) екіншісі - ... ... ... ... жалған сенім) деп атайды.
Абай да жан қуаты арқылы біртіндеп қорланатын рухани байлықты меңзейді. Өйткені, Абай , - деп ... ... ... ... жас өзінің дүниетанымының қалыптасу жолында жанның пайдалы тамағымен сусындауға саналы түрде бет бұрса ғана ... түсе ... ... ... деп ... отырғаны адамды аздыратын жанның зиянды тамақтары болып шығады. Адам болу ... ... ... ... қара ... ... ... Ондағы

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 106 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақжан Әл-Машанидің ғылыми-танымдық публицистикасы63 бет
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Терроризм қылмысының болу себептері11 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет
1960-1980 жылдардағы қазақ прозасындағы адам концепсиясы81 бет
«Арабтардың философы» - әл – Кинди9 бет
А. Байтұрсыновтың шығармашылығы19 бет
Абай құнанбайұлы туралы14 бет
Абай, Шәкәрім мұрасындағы рухани тұтастық немесе жантану ілімі жайында7 бет
Абайдың қара сөздері: сипаты мен мазмұндық тереңдігі12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь