Іскери журналистика

КІРІСПЕ
I. ІСКЕРИ ЖУРНАЛИСТИКАНЫҢ ДАМУЫ ЖӘНЕ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР
1.1 Іскери журналистиканың кәсіби жанр ретінде дамуы және шетелдік тәжірибесі
1.2 Қазақстандық медиа.нарықтағы бизнес.журналистиканың қалыптасуы, даму бағыттары
ІІ. БҰҚАРАЛЫҚ АҚПАРАТ ҚҰРАЛДАРЫНДАҒЫ НЬЮСОНОМИКА: ҮРДІСТЕР МЕН ЖАҢАЛЫҚТАР
БАҚ.тағы жаңалықтар трансформациясы: дәстүрлі жаңалықтардан сандық мультиплатформаға дейін
2.2 Қазақстандық бизнес.журналистика моделі және сандық жаңалықтардың бәсекеге қабілеттілігі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Журналистика - көптеген ғасырлардан бері халықтың «көзі, құлағы һәм тілі» болып келеді. Оның қоғам мен адамзат алдында атқарар қызметі толастаған емес және ол уақытпен бірге жаңарып, дамып, жаңа сипат алып келеді. Журналистиканың ғылым ретіндегі статусы болмағынымен, оның тамыры тереңінен жайылған. Қазіргі таңда осы саланың сан мыңдаған тармағы жан-жаққа шашырай тарап, халыққа ақпарат ұсынуға көмектесіп келеді.
Осы журналистиканың маңызды бір саласы - іскерлік журналистика (ағылшынша business journalism) болып табылады. Oл қаржыға, бизнеске, iскерлікке, биржаға, халықаралық бағамдарға, танымал банктердiң жағдайын қадағалауға, жалпы cаудаға, ақшаға қатысты кез келген мәcелелер төңірегінде мәліметтер жинақтап, халыққа ұсынатын журналистикадағы кәсіби cала.
1. Innis H.A. The newspaper in economic development. December 1942, Journal of Economic History. – Pp. 1-33.
2. Forsyth D. The business press in America. – Philadelphia, 1964. – P. 1.
3. Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006. – P.14.
4. Grunwald E. The business press editor. – NY, 1988. – P. 7.
5. Arrese A. Economic and financial press. – Pamplona, 2001. – P.4.
6. Forsyth D. The business press in America. – Philadelphia, 1964. – Pp. 20-44.
7. Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006. – P.24.
8. Grunwald E. The business press editor. – NY, 1988. – P. 8.
9. Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006 – P.27.
10. Baldasty G. The commercialization of news in the nineteenth century. – Madison, 1992. – P.153.
11. Страгис Ю.П. История экономики. – М., 2007. – С.348-349.
12. Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006 – P.22.
13. Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006.– P.33.
14. Страгис Ю.П. История экономики. – М., 2007. – С. 349.
15. Цит. по Grunwald E. The business press editor. – NY, 1988. – P. 8.
16. Grunwald E. The business press editor. – NY, 1988. – P. 8.
17. Arrese A. Economic and financial press. – Pamplona, 2001. – P.26-27.
18. Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006. – P.54.
19. Цит. по Roush C. Profits and losses: business journalism and it’s role in society. – Oak Park, 2006. – P. 59.
        
        КІРІСПЕ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы. Журналистика - көптеген ғасырлардан бері халықтың болып келеді. Оның қоғам мен адамзат алдында атқарар қызметі ... емес және ол ... ... ... дамып, жаңа сипат алып келеді. Журналистиканың ғылым ретіндегі статусы болмағынымен, оның тамыры тереңінен жайылған. Қазіргі таңда осы саланың сан мыңдаған ... ... ... ... ... ақпарат ұсынуға көмектесіп келеді.
Осы журналистиканың маңызды бір саласы - ... ... ... business ... ... ...... бизнеске, iскерлікке, биржаға, халықаралық бағамдарға, танымал банктердiң жағдайын қадағалауға, жалпы cаудаға, ақшаға қатысты кез ... ... ... ... жинақтап, халыққа ұсынатын журналистикадағы кәсіби cала.
Іскерлік журналистика өкілдері ұсынған мәліметтер мен ... ... ... және ... ... жоспар құруға, жалпы аймақтық немесе халықаралық жағдайларды бағамдауға мүмкіндік ... ... ... өз ... ... екінші бір бағыты сары басылымдарға қарсы шығады. Іскерлік журналистиканың өкілдері бизнестегі жаңа өзгерістермен халықты таныстыра отырып, осы тақырып ... ... ... ... ... мен жағдайларға баға беруге тырысады. Іскерлік журналистика бизнестің дамуына үлкен септігін тигізетін журналистиканың бірден-бір саласы.
Бітіру жұмысында деген ... ... ... ... қоса ... таңда дәстүрлі журналистикадан медиа журналистикаға ауысып бара жатқанымыз жасырын емес. Күн сайын ақпарат тарату аясы кеңейіп, азаматтық журналистикаға жол ... ... мен ... ғана емес, сайттар мен ақпараттық порталдар да экономикалық ... ... ... ... Бұл ... ... ... зерттеуші Кен Доктордың зерттеуімен деген жаңа ұғым боп енді.
Сондықтан осы зерттеу жұмысымызды іскерлік журналистика және ... ... ... ... ... журналистика Қазақстанның БАҚ саласына енді-енді еніп келеді. Оның маңызы, ерекшелігі, әлемдік журналистика тарихындағы алар орны әлі ... ... ... жоқ. ... ... қазақ журналистикасы, оның ішінде қазақ тілінде іскерлік тақырыптарда ақпарат тарататын, жалпы қазақстандық іскерлік БАҚ-тың дамуын, болашағын ... де ... ... ие. ... ... ... ... медианың қарыштап басқан қадамын қадағалап, журналистикаға енген тың өзгерістер мен тәжірибелер негізінде ... ... ... ... ... ... ... зерттелу деңгейі. Бітіру жұмысын жазу барысында Ш. Нургожинаның , А.Жакипованың кітаптары; ... ... ... , ... А.А. Белоусовтың , В.А. Сергачевтың атты диссертациялық еңбектері және т.б. пайдаланылды.
Сондай-ақ әлемдік және отандық бұқаралық ... ... ... іскерлік журналистикаға қатысты өзге де ғалымдардың еңбектері мен баспасөздегі материалдары қолданылды.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері. Бітіру жұмысының мақсаты - ... ... ... құралдары саласындағы іскерлік журналистиканың орнын анықтау, саралау, сараптау. Бүгінгі іскерлік БАҚ жұмысына көңіл бөліп, олардың аудиториясы, ... ... ... ... ... ... терминін ашып, түсіндіру. Бұл ұғымның Қазақстандық ... ... ... ... ... бар екенін зерттеп, көрсету. Соған байланысты төмендегі міндеттерді алға ...
* ... ... ... мен ... сараптама жасау;
* Қазақстандық іскерлік журналистиканың қалыптасуын зерттеу;
* Іскерлік журналистиканың Қазақстан БАҚ-да алатын орнын анықтау;
* Дәстүрлі медиадан ... ... ... ... мен ... көрсету;
* Елдегі басылымдар мен ақпараттық сайттардың ақпарат тарату үрдісін зерделеу;
* ... ... ... ... орын алып ... баға ... ... Жұмыста әлемдегі және еліміздегі іскерлік тақырыпта жазатын және хабар тарататын газеттер, журналдар, ақпараттық сайттар, агенттіктер, телевизия және радио ... шолу ... ... ... жинақтау, қорыту әдістері қолданылды.
Зерттеу жұмысының нысаны. ... ... ... ... ... ... тақырыбынан Қазақстандық 35 журнал, 20-дан астам газеттің мақалалары қаралып, сарапталды.
Жұмыстың теориялық және ... ... ... ... ... барысында теориялық және практикалық жұмысты бір арнаға тоғыстырып қарадық. Іскерлік журналистиканың тарихын және ... ... ... ... - ... телевизия және радио бағдарламалармен де таныстық. Практикалық тұрғыда зерттелген ақпараттарды зерттеушілер еңбегімен, мұрағат материалдарымен толықтыра отырып, теория жүзінде ... ... ... ... Жұмыс әдеттегідей мазмұнынан басталады. Тақырыптың ауқымдылығына байланысты зерттеу жұмысымызды және деп ... екі ... ... Ол ... өзі ... ... 2 ... бөлінеді. Сондай-ақ зерттеу жұмысында пайдаланылған әдебиеттер тізімі мен ... ... ...
* ... ... ... және ... мәселелер
1.1 Іскери журналистиканың кәсіби жанр ретінде дамуы және ... ... ... ... business ... - ... бизнеске, iскерлікке, биржаға, халықаралық бағамдарға, танымал банктердiң жағдайын қадағалауға, жалпы cаудаға, ақшаға қатысты кез ... ... ... ... ... халыққа ұсынатын журналистикадағы кәсіби cала.
Іскерлік журналистика өкілдері ұсынған мәліметтер мен ... ... ... және ... ... ... ... жалпы аймақтық немесе халықаралық жағдайларды бағамдауға мүмкіндік береді. ... ... өз ... ... екінші бір бағыты сары басылымдарға қарсы шығады. Іскерлік журналистиканың өкілдері бизнестегі жаңа өзгерістермен халықты таныстыра ... осы ... ... ... жатқан түрлі оқиғалар мен жағдайларға баға беруге тырысады. Іскерлік ... ... ... ... ... ... ... бірден-бір саласы.
Іскерлік журналистиканың маңызын ашып көрсетіп, оның экономика және қоғам өмірінде алатын орнын айғақтау үшін отандық медиада ақпараттар аз. ... де, бұл ... ... ... өміріне қатысы жоқтығын білдірмейді. Экономикалық ортаның базалық ерекшеліктері, іскерлік қатынастар ... ... ... ... ... және атқаратын рөлін айқындап береді.
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... өзгерістер іскерлік баспасөзді экономикалық жүйеге қызмет ететін инфрақұрылымның элементі болуға алып келеді.
Бұл жағдайды айқындау үшін іскерлік журналистиканың ... және ... ... ... ... ... талдау жасап көрейік. Сондай-ақ, іскерлік БАҚ қызметі, рөлі, жұмыс істеу ерекшеліктері әлемдік экономика тарихында нендей өзгеріске ұшырағанын қараймыз. Қорытындысында, ... ... ... ... ... ... ... заманда ғана емес, әлемдік экономика тарихындағы маңыздылығын білеміз.
Бірден екі түсініктеме жасайық. Біріншіден, іскерлік баспасөздің даму ... ... ... және ... ... ... бұл бір жағынан біз саралайтын журналдардың ерекшеліктерін жақсы ашып көрсетсе, екінші жағынан әлемдегі ең ірі ... ... ... ... ... ... көмектеседі. Екіншіден, бұл жерде біз іскерлік журналистиканың типологиялық ерекшеліктерін бағалап жатпаймыз.
Сондықтан іскерлік баспасөздің қызметтік анықтамасы ретінде ... ... ... [57,14].
Осыдан-ақ, іскерлік журналистиканың негізгі қызметі - шешім қабылдау үдерісін оңтайландыратын пайдалы ақпарат тарату екені анықталады. ... ... дәл осы ... ... ... ... ... әсері болмақ. Сонымен қатар, қоғам сұранысы іскерлік масс-медиа құрылымын ... ... ... ... ... ... ... зерттеушілер - мейлі отандық, шетелдік болсын іскерлік журналистиканың қоғамда алатын орнын толық бағалай ... жоқ. Оған ... 1942 жылы ... ... зерттеушісі Гарольд Иннис: -деп жазған[1]. Бұл батыл пікірмен таласқа түспей тұрып, біздің көзқарасымыз бойынша экономика мен ... ... ... ... іскерлік басылымдағы шындықтың сипаты мен берілу тәсіліне әсер етсе, дәл сол сияқты бизнес-басылымның да экономикалық қатынастардың даму деңгейіне, ... ... ... әсер ... атап айта аламыз.
Іскерлік журналистика - ... ... ... ... ... ғана таба ... ... Мысалы, белгілі америкалық оқымысты Д. Форсит өз кітабында 18-19 ғасырдағы америкалық іскерлік журналистиканың тарихын үңгір ... ... және ... ... ... [2]. ... ... іскерлік басылымдардың өзегі ретінде антикалық заман құжаттарын(мысалы, іскерлік ... ... ... ... ... жүре отырып, көптеген зерттеушілер сол заман құжаттары мен бұқаралық ақпарат құралдары деп есептеуге болатын үлгілерді (17 ғасырдың ағылшындық (price-currents) мен ... ... ... ... басылымдар) салыстыра отырып, олардың арасынан тікелей байланыс таба ... Бұл ... ... ... ... ... ...
Біздің ойымызша, қазіргі заманға сай келетін іскерлік басылымдардың отаны - Жаңа замандағы Еуропа(16-17 ... ... ... Дәл осы ... ... Еуропа елдерінде өнеркәсіптік революцияның алғышарттары пайда бола бастады. 16 ғасырдың ортасында ... ... және ... ... ... жүргізілетін қалаларда іскерлік ақпараттық инфрақұрылымның екі негізгі түрі дами бастады: беделді саудагерлер мен бизнесмендердің ... ие ... ... желілер және экономикалық ақпарат тарататын көпшілік басылымдар. Екі түрдің ... олар ... ... ... ... ... және тек қана ... мағлұмат беріп отырды. Айғақтарды саралау және түсіндіру мүлдем болған жоқ. Мысалы, Лондонда тек 17 ғасырдың аяғында ғана автордың ой-пікірін(бұл көбінесе ... ... мен ... ... ... ... болды) білдіретін бірнеше басылымдар пайда болды.
Ең әйгілі ретінде Аугсбургтан шыққан Фуггер отбасы, ... ... Руиз және ... ... Гришэм III құрған желілерді атауға болады. Бұл бизнесмендер өздері коммерциялық қызығушылық танытатын нарық жағдайына ... ... ... ... хабардар етіп отыратын жекеменшік репортерлер желісін ұйымдастырды. Мысалы, 1568 және 1604 ... ... ... ... ... хаттар жолданған: онда жазылған ақпарат қарыз беру және ... ... қою ... ... ... ... Сонымен қатар хатта азық-түлік бағасы және нарықтағы қызмет бағалары ... ... ... желілерді іскерлік басылым деуге болмайды, бірақ олар экономикалық ақпаратты ... және ... ... ... ... табылады. , -деп жазды журналистика зерттеушісі Э.Грюнвальд[4].
Дәл осы уақыттарда (16 жүзжылдық) тұтынушыларға экономикалық ... ... ... басылымдар пайда бола бастады. Олар Венеция, Антверпен, ... ... ... қалаларда және ірі сауда орталықтарында құрылды. Бұл ... ... ... (Lloyd's List) және (Course of ... ... өте ... ... тауар сатылымының қалай жүріп жатқандығы және ішкі және ... ... ... ... ... ақпарат таратып отырды. Көптеген зерттеушілердің ойынша, дәл осы ... ... ... ... ... ... ретінде атап көрсетуге болады.
17 жүзжылдық қарсаңында Еуропадағы сауда және экономика ... ... ... ... ... ... Венеция, Антверпен және Женева өз маңыздылықтарын жойды. Және дәл сол Амстердамда өзінен ... ... ... қалалары(Венеция, Флоренция және т.б.) және одан кейінгі ... ... ... ... ақпаратты жинау, өңдеу және тарату нарықтың негізгі бір базасы ретінде ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық жүйелер (мысалы, Ост-Инд компаниясының корреспондеттік желісі) және () осы экономикалық орталықта қолданылатын ... ... ... болды. Қоғамды экономикалық ақпаратпен қамтамасыз етуде басты ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде болатын (Hollantsche Mercurius) және (Amsterdamze Mercurius) басылымдары шығарылып ...
18 ... ... ... ... баспасөзінде жаңа рубрикалар пайда бола бастады. Олар іскерлік ақпараттарға, оның ішінде қаржыға арналды. ... 1723 ... ... ... ... ... Courant) газеті қаржы жаңалықтарына арналған тұрақты айдармен шыға бастады.
17 ... ... ... ... және ... орталығы ретінде Лондон Амстердамның орнын баса бастады. 18 ... бойы ... ... ... ақпарат жеткізетін көптеген экономикалық басылымдар пайда болды. 18 ғасырдың басында экономикалық баспаның ағылшындық нарығы әлемдегі ең бай нарық ... ... ... ... 6 мерзімдік (, ) жазыла алды. Үш шикізат бағасы жарияланымына(біріншісі 1608 жылы, екіншісі - 1660 жылдардың ортасында, ... - 1690 ... ... ... ... біреуі - тұтыну тауарларына(1619), тағы бірі - кемелерге (1692) және соңғы биржадағы бағаларды бақылауға(1697) ... ... 18 ... ... түрлі типтегі іскерлік басылым құрудың алғашқы базасы пайда болды. Осы ... ... он ... ... өмір ... ... жағдай - 1692 жылы Эдвард Ллойд құрған және 1697 жылы Джон ... ... ... ... ... ... баспасөз тарихына ене бастады. 18 ғасырдың ортасында және Лондонда коммерциялық және қаржылық ақпарат таратуда салмақты бәсекелестерге айналды.
Голландиядағы ... ... ... ... күнделікті ағылшын газеті (Daily Courant) 1702 жылы ... ... ... 18 ... ... тауар бағалары және т.б. жөнінде ақпараттар үлесін ... ... ... ... 1695 ... (The London Mercury), (Lloyd's News, 1696) және (The General Remarks on Trade, 1707))) ... ... көп ... ... ... арнайы басылымдардың бастапқы үлгісі деп көрсетуге болады.
Осылайша, 18 ғасырдың басында әлемдегі көшбасшы экономикалық орталықтарда іскерлік ақпараттар тарататын басылымның құрылымы ... бола ... ... ... ... жаңа ... оның беттеріне анализдің(зерттеу) енуі болып табылады. Оның отаны 17-18 жүзжылдықтағы Лондон. Сол ... де ол ... тек қана ... ... мен ... ... басылымдар болды. Сонымен қатар онда белгілі бір факті туралы(түрлі оқиғалар, сауда және ауыл ... ... ... т.б.) ... ... ... ... қалдырылған басылымдар пайда болды. Осындай басылымдардың классикалық үлгісі ... (The Mercury) және (A ... for ... of ... and Trade) ... ... ... Сондай-ақ экономикалық тақырыптағы алғашқы дебаттар (Mercator) және (British Merchant) басылымдарының ... ... көре ... ... тақырыптағы алғашқы дебат және басылымдарының беттерінде жарияланды. Онда ... ... ... талқыланды. Бұл қарама-қарсы көзқарастағы адамдар мен институттарға қайшылықты ой-пікірлерін жариялай алатын ... ... ... ... ... ... және Даниэл Дефоның Еуропада 19 ғасырда гүлденетін еркін сауда принциптерін қорғаған мақалалары журналистиканың бұл мақсаттағы ... ... ... ... ... - 16 ғасырдың ортасынан 18 ғасырға ... - ... ... баспасөздің алғашқы даму кезеңі деп атауға болады. Дәл осы кездерде беделді экономикалық орталықтарда (Лондон, Амстердам және т.б.) ... ... ... ... ... Бұл ... ... элементтері , сауда және бизнес жаңалықтары, журналистік көзқарастар болды. 18 ... ... ... - 19 ғасырдың бірінші жартысы іскерлік ... ... ... ... басылымдардың жаңа түрлері т.б. пайда бола бастады. Бұл үрдіс ... ... ... осылайша 19 ғасырдың аяғында іскерлік баспасөздің тұрақты құрылымы пайда болды.
Испаниялық баспасөз зерттеушісі Анхель Арресе өзінің атты ... ... деп ... ... келіп жоғарыда айтқанымыздай Америка Құрама Штаттарының экономикасының дамуы және бизнес-баспасөзіне тоқталып өтейік.
17 ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік Американың ірі қалаларында пайда бола бастады[6]. Алайда іскерлік басылымның белсенді дамуы 18 ғасырдың екінші жартысында күш алды. Классикалық ... ... ... ... ... ... және ... нарықтарындағы бағалар туралы ақпарат беретін басылымдар жарық көре бастады. Берілген ақпараттар теңіз саудасын белсенді жүргізіп отырған жергілікті саудагерлерге ... ... ... ... ... ... мақта, ұн,былғары, аң терісі, май, темекі және т.б. ... ... ... ... кемелердің қозғалысы туралы ақпараттар бере бастады. [7], - деп ... ... Бұл ... ... ... 100 ... аса ... тұрды және алғашқыда акциялар және айырбас құны туралы мәліметтер таратты.
басылымының жеткен жетістігі оның баспагерінің бизнеске арналған күнделікті газет ... ... ... Осылайша, 1815 жылдан бері таратыла бастаған (Daily Items for Merchants) ... ... ... ... ... ... қаржылық сақтандыру ақысы, кемеде жүк тасығаны үшін төленетін пұлдар және т.б. туралы ақпараттарды ... ... 2 ... аз ... ... қарамастан, дәл сол тәжірибе бизенске арналған күнделікті басылым шығаруға болатынын дәлелдеді.
Өнім ... ... ... және ... пайда бола бастағаннан кейін соған сай арнайы ... да ... көре ... ... ... ... сол ... бастап 20 ғасырдың аяғына дейін сақталды. 90-нан аса іскерлік баспасөз жүз жылдан асатын тарихқа ие[8]. ... ... 1812 ... бері шыға ... (New England Journal of ... де бар. ... 19 ... пайда болған америкалық іскерлік басылымдар ұзақ өмір сүрмеді. Жоғары пошталық шығындар, жазылымның негізгі кіріс көзі ... ... емес ... ... жабылуына алып келді. Ойланбай шығарылған іскерлік басылымның мысалы ретінде 1852 жылы ... ... ... (Aerial ... ) ... атауға болады. Бұл журнал авиацияға арналды. Бірақ, сол ... ... ... ... ... ... ... жабылып қалды.
Атап өту керек, 1830 жылдарға дейін көптеген іскерлік басылымдар күнделікті жазылыммен таратылып отырды, оның бағасы да ... ... ... Тек ... ... ... ... ғана оқырман аудиториясы жылдам көбейе бастады. Бұл газеттердің көбісі өз материалдарының басым көпшілігін іскерлік тақырыптарға арнады. Мысалы, (New York Herald, 1835 жыл) ... ... алды және ол ... ... Джеймс Гордон Беннет акцияның неге өскенін немесе төмендегенін түсіндіріп ... ... ... не ... мүмкін?! Мысалы, 1850 жылдардың ортасында Джеймс Беннет инвесторларды теміржол компанияларындағы қайта ... ... ... ... етті. 1860 жылы Авраам Линкольн АҚШ президенті болмай тұрып, Беннет Нью-Йорк бакнирлерін оңтүстік штаттардағы акциялары мен ... ... және ... ... ... қайтып алуға көндірді[9].
Тағы бір қызықты айғақ бар. Мысалы, 1835 жылы болған АҚШ президенті Эндрю ... мен ... ... ... банк ... ... ... арасындағы кикілжіңде(Джексон банкке лицензия беруден бас тартты) екеуі де өздерінің көзқарастарын білдіру үшін масс-медианы пайдаланған. Биддл БАҚ ... ... ... ... банк салымшыларының сенімін күшейтеді деп сенді.
Вашингтон университетінің профессоры Джерард Бэлдасти 1831-1832 жылдардағы солтүстікамерикалық газеттерге кейбіріне контент-анализ жүргізген. Оның ... ... ... ... ... ( ... ... (Morning Post), (Daily Advertiser), (Courier and Enquirer)) сияқты бес ірі басылым өз баспа аймағының 22,9%-ын бизнес тақырыптарына ... ... бұл ... ... ... ірі ... қалаларда шығарылған БАҚ ғана қатысты болды. Қатты белсенді емес қалаларда ... ... ... ... орын да аз болған. Бэлдастидің ақпараты бойынша, ол жердегі бизнеске ... ... ... 2,3% пен 6,8% аралығында болған[10].
Атап айтылғандай, экономиканың нақтылы салаларының ... ... осы ... жазатын іскерлік басылымдар да пайда бола бастады. Іскерлік ... ... ... ... теміржол саласы туралы жазатын журналдар болып табылады. 1860 жылы АҚШ-та 300-дей тәуелсіз теміржол компаниялары жұмыс істеді. Себебі, теміржол жұмыстары ... ... ... жүргізілді. 1869 жылы шығыстағы аудандарды Тынық мұхиты аймағымен байланыстыратын трансконтинентальді темір жолдар салынды. 1883 жылы Жаңа Орлеанды ... ... ... ... темір жол және Оңтүстік тынықмұхиттық темір жол салынды. 1893 жылы Ұлы ... ... жол ... 50 ... темір жолдардың ұзындығы 10 есе өсті. 1865 жылы 35 000 миль ... 1914 жылы 387 000 ... ... ... ... барлық темір жол жүйесінің 50%-ын құрады[11].
, - деп жазады Крис Роуш[12].
Айта кету ... дәл осы ... ... ... жарыққа шығарудың жаңа тәжірибелері қолданыла бастады. Бұл өзгерістер 1849 жыл мен 1862 жылдар аралығында (The American Railroad Journal) ... ... ... ... Пур ... ... Пур ... кірісін есептеу үшін статистикалық анализдерді пайдаланып бизнес туралы мақала жазған алғашқы журналист. Одан бөлек, Пур ... ... ... ... саласына инвесторлар тартуға көңіл бөлді. Эмиссия кезінде облыстар мен аймақтардағы теміржолға ... ... ... ... Оған ... Генри Пур өз журналында компаниялардың өз қаржылық жағдайы туралы толық ақпаратты жария етуін талап етті. Осылайша, ... ... ... ... ... ... және әлемдік іскерлік журналистика тарихын зерттеушілер Генри Пурдің еңбегі арқасында компаниялар өз қаржылық қызметтерін жариялай бастады деп ... ... ... бағыттағы баспасөздің бір түрі - жұмыскерлер баспасөзі екенін айта кету керек. , - деп ... ... ... 1827 жылы Филадельфияда шығарыла бастаған (Journeyman ... ... ... ... Одан соң ... Free Press), (Working Man's Advocate), (Free Enquirer) және тағы басқалары шыға ...
19 ... ... ... ... ... ... саласындағы негізгі қиындықтар шешімін тапты: пошталық салықтар 1852 жыл мен 1879 жылдар аралығында айтарлықтай төмендеді. Азаматтық соғыстан кейін АҚШ ... ... ... өнеркәсіптік өндірістегі Американың үлесі 23,3%-дан(1870) 30,1%-ға(1900) өсті)[14] баспагерлерге жаңа ресурстар іздеуге мүмкіндік берді және экономиканың жаңа салаларының дамуына үлес ... ... ... ... менеджменті жақсара бастады. Алғашқы іскерлік масс-медиа ... ... ... ... ... ... және банктік басылымдарға айналды. Д.Форсит айтқандай, [15].
Баспасөз саласындағы(әсіресе, іскерлік) тағы бір ... ... ... ... ... ... көзі ретінде жазылымға иек арту 1893 жылы жойылды, оған ... ... ... ... Фрэнк Манси (Frank Munsey). Жарнаманың көп болуы қосымша кіріс әкелетінін байқаған ол ... ... ... ... ... ... Содан соң жарнама берушілермен келісіп, мың оқырманға бір ... ... ... ... ... стратегиясы оны бай адамға айналдырды және баспасөздің негізгі кіріс көзі жарнама болу керек екендігін дәлелдеді[16].
Көптеген қиындықты бастан өткергеннен кейін ... ... ... дами бастады: 1900 жылдары 800-ге тарта іскерлік басылымдар құрылды. Олардың басым көпшілігі тамақ ... ... ... мата ... және ... тауарлары өнеркәсібі сияқты жаңа салаларға арналды.
19 ғасырдағы америкалық іскерлік журналистиканы айтқанда 1882 жылы ... Доу, ... ... и ... ... ... үш ... құрған (Dow Jones and Company) компаниясын айтпай кетуге болмайды. Компания ... ... және ... брокерлер, банкирлер және алыпсатарлардың тексерілмеген ақпараттарын сатумен айналысты. Жеті жылдан кейін олар жаңа жобаны дүниеге әкелді, ол - ... мен ... ғана ... төрт беттік (Wall Street Journal). Бұл АҚШ-тағы фондтық нарық пен экономиканың дамуына мұрындық болды. Сәйкесінше, өзінің жеке ... ... ... ... ... қабылдайтын менеджерлер мен тұтынушыларға қатысты да нарық және өнеркәсіп туралы ақпарттардың маңыздылығын ... 1884 жылы ... ... тобының өзгерісін көрсететін алғашқы индекс-өнімді(қазіргі таңда индексті құрастыру - компания бизнесінің негізгі бір ... ... ... ... ...
Бизнес-БАҚ-ты елдің экономкалық дамуының пайдалы құралы ретінде атай отырып, 1843 жылы құрылған британдық ... ... ... ... ... , - деп ... А.Арресе[17].
Экономикалық қатынастар агенттері мен іскерлік журналистика арасындағы тығыз қарым-қатынастың үлгісі 20 ғасырдың ... ... ... ... болды. 19 ғасырдың аяғында пайда болған ... ... ... ... ... ... ақпаратты пайдалана беретін) өздерінің маериалдарын құжаттар, сұқбат, тұлғалық бақылау негізінде құрды. Макрейкерлер жұмысын ... ... ... үлгісі деп те атайды.
Макрейкерлер жұмысының қорытындысы сол, үкімет ірі корпорациялар жұмысына назар сала бастады, олардың қызметін реттейтін заң ... ... ал ... өз ... өнім ... ... өнімділігін жоғарылатып, жалақыны көтерді.
Айта кету керек, макрейкерлер өз мақалаларын үнемі іскерлік ... ... жоқ, ... ... әртүрлі тақырыптағы басылым беттерінде де жарияланып тұрды. Макрейкер жұмысының классикалық үлгісі ретінде 1902 жылы ... ... ... Идо ... ... ... ... Тарбелл Джон Рокфеллерге тиісті АҚШ-тың ірі мұнай компанияларының бірінің қызметі туралы ... ... ... ... ... таза ... бола бермейтін (Standard Oil Company) жұмысын әшкерелеп,жазды. Бұл ... ... ... ... елеулі әсер ететін компания туралы алғашұы сыни көзқарастағы ... ... ... ... ... 1911 жылы ... Штаттың Жоғары соты компаниясын кішкентай компанияларға бөлу туралы шешімге Тарбеллдің мақаласынан кейін келді деп ... ... ... ... АҚШ үкіметінің назарын ірі монополия қызметіне аударды.
Атап көрсетілгендей, 1900 жылы ... 800 дей ... ... ... ... ... көпшілігі бір ғана салаға немесе экономиканың бір ғана тарауына арналған басылымдар еді. ... ... ... ... ... ... ... журнал 1917 жылы Берти Форбс құрған (Forbes) журналы болды.
Екі жыл өткеннен кейін (Barron's) атты күнделікті қаржылық ... ... 1923 жылы ... ... ... (Kiplinger Washington Letter) журналының алғашқы санын жарыққа шығарды.
Әйткенмен, К.Роуш жазғандай, [18].
Көп жылдар бойы іскерлік ... ... ... ... ең ... қателік, әлемдік экономикадағы ең ірі оқиғалардың бірі - 1929 жылдың қазанындағы қор нарығындағы күйреу мен одан кейінгі Ұлы ... ... ... ... ... 1929 жылдың тамызында өткен жылдарға қарағанда қор нарығындағы жағдай жайлы деп жазды[19].
1929 жылдың 21 ... ... ... басылымын шығара бастады, ал бір аптадан кейін нарық күйреді. Дағдарыс баспасөзге қалай әсер етті?!
Бәрінен ... ... мен ... ... санының төмендеуіне байланысты тікелей қаржылық шығындар, сонымен қатар жарнамадан түсетін қаржының да азаюы(қиын кезеңді бастан өткерген ... ... ... ... ... ... Мысалы, жазылушылардың елеулі бөлігін жоғалтты, 52 000 адамнан тек 28 000 қалды, ал қызметкерлер жалақысы айтарлықтай ... ... ... журналистиканың дамуы үшін Ұлы депрессия жылдары жемісті болды: дәл осы кезеңде жекеменшік қаржылық ... ... ... бен басылымның дамуы тұрақтанды. Ол жерде жиі талқыланатын сауалдар: . Тұңғыш ... ... 1936 жылы шыға ... ... ... мен ... ... сипаттайтын (Consumer Reports) журналы. Журнал үлкен танымалдылыққа ие болды, 1946 жылы оның ... 100 000, ал 1950 - 400 000-ға ... Бұл ... негізі соғыстан кейінгі елдегі тұтынушылықтың өсуі болды, ... ... ... ... ... өсімі АҚШ-та 1941-1955 жылдары 4,7%-ды құрады.
Одан ... Ұлы ... ... екі классикалық іскерлік журналдардың алғашқы жұмыс жылдары сәйкес келді: (Business Week, 1929 жыл) және (Fortune, 1930 год).
20 ... ... ... ... және ... іскерлік журналистика жүйесін газеті бағындырды. 1940 жылы бұл ... ... 32 000, ал 1945 жылы - 59 029 ... Газеттің танымалдылығы 1950-1960 жылдары да айқын біліне бастады: егер 1950 жылы ... 65 000 дана ... 1955 жылы 360 ... 1960 жылы 707 985 ... ... 1960 жылы [20]. Ал, 1966 жылы ... ... 1 миллион данаға жетті.
газетінің жылдам көбеюіне қаржы нарығы туралы сапалы ақпаратқа қызығушылық танытатын жекеменшік инвесторлардың ... ... әсер ...
XX ... ... жартысында америкалық қаржылық жүйенің рөлі ғаламдық деңгейге жетті. 1944 жылы ... (АҚШ) ... ... ... ... ... ... басқарудың бір аттас жүйесі қабылданды. Әлемдік ақша қызметі алтынмен есептелетін болып қалды, әйтсе де оны қолдану ... ... ... қатынастарында елеулі түрде азайды, ал халықаралық айналымда әмбебап ... ... ... АҚШ ... енгізілді. Нәтижесінде, Құрама Штаттың ұлттық валютасы өзгелермен салыстырғанда артықшылыққа ие болды(қарыздарын Америка өзге елдер сияқты ... ... ... ... ... Бұл жағдай 1971 жылы Бреттон-Вудстық валюта жүйесі жойылғанға дейін сақталды.
Америка ... ... ... ... ... ... ... әкелді. 1970-1980 жылдары газетіне бәсекелестер пайла бола бастады. Мысалы, 1984 жылы Лос-Анджелесте (Investor's Business Daily) газеті шыға ... ал осы ... ... британдық (Financial Times) газеті де тарала бастады. ... ... ... ірі ... ... ... ... көбірек жұмысқа тартып, өз газеттерінде іскерлік ақпараттарға үлкен орын ... ... ... ... да саны өсті 1925 жылы ... саны 1650 ... болса, 1965 жылы 2500, 1985 жылы 276029 шамасына жетті[21].
Трансұлттық корпорациялар саласына деген қызығушылықтың артуы ... ... ... да ... Міне, бірнеше мысалдар. 1963 жылдың мамырында (President) ... ... ... ... жарыққа шығарды, ол 15 000 топ-менеджерге есептелген элиталы аудиторияға ... 1967 жылы ... осы ... ... ... офисі ашылды.
1976 жылдың 1 қыркүйегінде Гонконгта (Asian Wall Street Journal) алғашқы нөмірі шығарылды. азиялық аудиторияны экономикалық және ... ... ... ... ... ... болды. 1979 жылы Нью-Йоркта (Asian Wall Street Journal Weekly) ... шыға ... Ол ... америкалық жазылушыларға, сондай-ақ АҚШ-та өмір сүретін азиаттықтарға арналды. 1983 жылы тағы бір аймақтық басылым дүниеге келді, ол енді Азияға ... ... ... Ол - 31 қаңтардан бастап шыға бастаған (Wall Street Journal Europe). ... ... ... Herald ... және (USA Today) ... бірге төрт газеттердің қатарына енді.
АҚШ-та тағы бір үрдіс ... ... - ол, ... ... ... санының және ықпалының артуы. 1970 жылдары күнделікті іскерлік газеттер көптеген ірі америкалық ... іске ... ( (Texas ... ... Atlanta) және т.б. ... ... ... олардың көпшілігі бірнеше ірі компаниялардың бақылауына өтті. Мысалы, 13 іскерлік апталықты ... (The Business Journal Group) алты ... ... ... ... ... ... іскерлік өмірді жарыққа шығарудың жаңа мүмкіндіктері пайда ... ... 1951 жылы ... арнасы (See It Now) бағдарламасын бере бастады. Бағдарлама бизнестегі және ... ... ... ... ... ... ... өзге арналар да ере бастады. Іскерлік ақпараттармен жұмыс істеген танымал журналистердің ... ... ... ... ... Левайн (Эн-би-си), Луис Рукейсер (Эй-би-си, Пи-би-эс, шоуы (Wall Street Week)) ... ... ... аралығында іскерлік журналистикаға телевизияның өзге буыны - ... ... ... ... сала бастады. Нақ осы кабельді телекомпаниялар іскерлік журналистикаға ... ... ... ... ... ... алғашқы іскерлік шоу 1979 жылы көрсетілген (Nightly Business Report) ... ... ... ... ... ... ... жылдарға сәйкес келеді. Жаңа мүмкіндіктер не берді?! - деп жазады К.Роуш. Мысалы, 1988 жылы Құрама Штатта іскерлік ... ... 4 ... ... ... 2000 ... олардың саны 12 000-ға жетті. Іскерлік ақпараттарға бөлінетін газет бетінің көлемі 1990 жылдары 7%-дан 15%-ға ... осы ... ... ... жаңа ... мен ... пайда болды, мысалы, 1990 жылы инвестициялық қоғамдастыққа негізделген іскерлік ақпараттар агенттігі дүниеге келді. Ол , және ... ... ... ... дамуына үлес қосқан тағы бір сала - Интернетті айтпай кетуге болмайды. Ең ... ... бірі ... ... болып табылады. 1996 жылы құрылған сайтқа ақылы жазылушылар саны он жылдан ... 700 000-ға ... Тағы бір ірі ... ... 1996 жылы хедж-фонд басқарушысы Джим Кремер құрған www.TheStreet.com сайты. 1999 жылдың аяғында онда 94 000 ... ... ... ... ... ... ... қалыптасты. Біздің тілімізде және деген екі ұғым бар. Ал, ... ... ... ұғымды білдіретін деген анықтама бар. Бұл ұғымдардың ара қатынасы бұл күндерде жақындап келеді. ... ... - ... ... және іскер топтарға қаржы мен бизнеске қатысты қатысты сұрақтарды шешуге ... ... ... ... ... ... ... сараптама жасауына арналған кәсіби жанр.
Зерттеушілер бұл мәселеге қанша дендеп енсе де, ұғымының біржақты анықтамасы әлі де ... жоқ. ... ... журналистика ұғымы өте көлемді. Ендеше біз іскерлік ақпарат туралы айтқанда ол бизнес, экономика және өндіріске қатысты кез келген сұрақ, оқиға, ... ... ... деп түсінеміз. Оның қызметіне тек қана экономикада болып жатқан жағдайларды баяндау және ... ... ғана ... ... ... іскерлік өмірді, кәсіпорындар қызметін, экономикалық анрықты және өндіріске жаңа технологиялардың енгізілуін бақылай отырып толық көлемді ақпарат ұсыну ... ... ... ... ... ... менеджерлер, банк қызметкерлері, қор нарығының мамандары, риэлторлар, сондай-ақ адамзаттың экономикалық және қоғамдық-саяси өміріндегі қор ... ... ... түсінетін білімді адамдар болып табылады.
Іскерлік журналистиканың қоғам өмірінде алатын нақтылы маңызын, бағасын көрсету үшін ең ... оның ... ... және ... ... әсер ету қабілеттерін анықтап, сараптап жазуымыз қажет.
Белгілі болғандай, журналистиканың типологиясы БАҚ-тың ... ... ... ... түсіну үшін қажет. М.В.Шкондиннің ойынша, мұндай белгілерге мыналар жатады:
* технологиялық, яғни коммуникациялық технологияларды қолдану (баспа, телевизия, радио, ... және т.б.);
* ... ... және ... түрі және т.б.);
* ... редакциялық (газет, журнал, кітап және т.б. редакциялар);
* заттылық-тақырыптық бағыты және ақпаратпен байланысты өзге де сипаттары;
* ... ... ... ... ... байланысты);
* ұйымдастырушылық: құрылтайшы, баспагер,БАҚ басшысының қызметі;
* шығу уақыты (таңғы, кешкі газеттер, телевизияның түнгі бағдарламасы, радио және т.б.);
* ... ... ... ... ... шығу жиілігі (күнделікті газет, апталық, айлық журнал) және т.б.[23].
Жалпы бұқаралық ... ... ... ... ... ... алу үшін біз ... көрсетілген белгілердің үшеуін таңдап аламыз, олар: аудиториялық; ... ... ... ... және т.б. ... ... бағыты және ақпаратпен байланысты өзге де сипаттары; мақсаты ... ... ... ... ... ... ... саулға жауап беру үшін төмендегі сұрақтардың жауабын алуға тиістіміз: , және .
1) Кез келген іскерлік басылымның мақсатты ... ... ... ... ... табу үшін экономика, бизнес, ғылым саласынан қандай да бір ақпарат алуға қызығатын ... ... ...
Сол себепті, іскерлік баспасөз жазылушылардың және іскерлік газеттер мен журналдарды сатып алатын топтың басым көпшілігін құрайтын қоғамның жоғары және орта ... ... ... ... және ... ... ... тікелей қызығатындар, олар - салымшылар, акционерлер, үлескерлер, ... және ... ... пайдалы шешім қабылдауға көмектесетін немесе қандай да бір табыс әкелетін адамдар.
Дегенмен, бұл іскерлік басылымды тек қаржылық ... ... ... ... ... ... мен көлеміне тәуелді болып отырған адамдар оқиды деу қате. Конрад С.Финк айтқандай, [24].
Сонымен бірге іскерлік ақпараттарды тек тікелей ... ... ғана ... деу ... Олай дейтініміз, қаржы мен бизнеске, экономикаға соншалықты қызықпаса да жағдайлардан құлағдар болып отырғысы келетін жандар да бар. ... ... ... мен газеттердің мақсатты аудиториясы қоғамдық-саяси, көңіл көтеруші және басылымдар аудиториясымен деңгйелес келеді. Мысалы, Америка Құрама Штатындағы ең ... ... - ... таралымы 2 миллион дана, ол (2 500 000 дана ) газетінен кейінгі ... ... ... ... ... ... себебі: акция, құнды қағаздар және депозит сияқты қаржылық құралдарды қолданатын орта топ өкілдерінің көп ... ... ... ... ... ... т.б.) ... құнды қағаздар өте көп болады.
Оның үстіне, іскерлік баспасөз өте сапалы болып келеді. ... ... ... одан сенімді ақпарат күтетін аудиторияның сипатына байланысты болады. Міне, осы жерден келіп шығады. Кез келген іскерлік басылымның басты ... - ... ... ...
2) Іскерлік басылымның заттылық-тақырыптық бағыты олардың негізгі қызметімен түсіндіріледі, ол - қажетті ... ... ... БАҚ бетінде жарық көрген барлық ақпарат бірдей пайдалы бола бермейді. Әйткенмен, кейбір жарияланған мақалалар оқырманға дұрыс шешім қабылдауға, жетістікке ... ... ... ... ... ... қатарына жаңа қаржы құралдары, өнімдер және инвестициялық ойлар туралы жазылған мақалалар жатады. Іскерлік баспасөз бетінде жарияланған көптеген материалдар жалпыэкономикалық үрдістерді ... ... ... ... ... мен олардың басшылары туралы да ақпараттар ұсынады. ... ... ... ... ... өзі ... ... және оның табысы тәуелді болып отырған экономиканың белгілі бір салаларында ... ... ... көрсетеді.
3) Жоғарыда айтып өткеніміздей, іскерлік басылымның басты мақсаты оқырманды пайдалы және ... ... ... ету. ... баспасөз міндеті - ақпарат беру, ал оқырман міндеті - оны ... алу, ... ... ... ... асу, нарықты жағдайды бағалау, қалыптасқан үрдісті сараптау. Бұқаралық ақпарат құралдарының басқа түрлеріне қарағанда іскерлік баспасөздер рекреативті қызметті өте төмен деңгейде ... ... де, ... іскерлік басылымдарда мәдениет пен көңіл көтеруге арналған бөлімдер болады.
Іскерлік БАҚ - нарықтық экономиканың өте маңызды ... ... ... ... ... қызметті атқарады, ол бизнес-коммуникацияны қамтамасыз етеді. Іскерлік баспасөздің саяси-экономикалық, экономикалық және ... ... ... өте кең. Іскерлік баспасөз нарық агенттерінің жұмысына әсер ететін немесе олардың жұмысын көрсететін ... ... ... ...
Сарапшылардың жазуына қарағанда, [25].
Осындай тұжырымға сүйене отырып, іскерлік баспасөзді оқырманның ... ... ... үшін өте ... ... корпоративті(басқарушылық) ақпарат ұсынатын сапалы баспасөз түрі деп ... ... ... іскерлік басылымдардың Америкалық Ассоциациясы келесі анықтаманы ұсынады: [26].
Айта кету керек, америкалық оқымыстылар іскерлік журналистика ... ... ... қысыңқырап, тар шеңберде мамандандырылған БАҚ-қа назар аударады.
Мысалы, белгілі ... ... ... ... Дж. ... ... басылымға мынандай анықтама береді: [27].
Элфенбейн газетін , сияқты іскерлік басылымдар қатарына қоюдан да бас тартады. Оның ойынша ... ... - кез ... бір ... ... ... ақпаратты сарапшыға жеткізетін отандық журналистикада немесе деп аталатын баспасөз.
Америкалық медиағылым және ... ... ... ... ... яғни кең ... ... арналған және (business, b2b - business-to-business) ... бір ... ... деп ... Мысалы, , және басылымдарын америкалық оқымыстылар басылым түріне жатқызады.
Іскерлік журналдардың айқын тұрпаттамасын Р.Бэрд и ... ... Олар осы ... бес ... бөліп көрсетті: өндірістік немесе техникалық; мекемелік; кәсіби; ( Форчун>> және жатады)[29]. Сондай-ақ, тағы бір ... ... ... Ол ... ... ... түрге бөледі:
- саудалық;
- анық іскерлік;
- ...
- ...
- ... ... ... ... ... саласын зерттеуші мамандандардың іскерлік бақтың тұрпаттамасы(типологиясы) туралы пікірлері ... әрі ... емес ... ... ... ... іскерлік журналистика туралы айтылған қайсыбір пікірге қарасақ та, олардың түпкі мақсаттары мен міндеттері бір екені ... ... ... ... ... ... ... мен қызметін жіктей отырып, оның әлеуметтік маңызын ... ... ... ... ... ... ... кезде біз оның төмендегідей стратегиялық міндеттерін де тұжырымдай аламыз: әлемдіктен бастап аймақтық және қалалыққа дейінгі экономиканың барлық деңгейін ... ету, ... ... ... ... ақпарат ұсынуға және қоғамның, оның әрбір мүшесінің дәулетке қол жеткізуіне себепкер болу.
Журналистиканың бұл ... ... ... ... ... ...
Біріншіден, саяси және іскерлік топтардың макроэкономикалық оқиғалардан және негізгі нарықтық трендтерден хабардар болу ... ... ... ... ... заңды жолмен білу және соған сай дұрыс шешім қабылдау.
Үшіншіден, әлеуметтік-экономикалық ақпаратты талқылауға қоғамды тарту. Экономикаға ... ... ... ... ... кеңінен ақпараттандыру макроэкономикалық және саяси тұрақтылықты сақтауға көмектеседі. Осы жерден біз іскерлік БАҚ жұмысының әлеуметтік қырын қайта көреміз.
Осы ... ... ... ... ... ... ... қатысты нақты анықтама бермегенін жоғарыда айтып өттік. Бірақ, авторлардың бәрі бірдей іскерлік журналистиканы әлеуметтік қырынан ... ... ... ... ... ... анықтама береді: [31.57].
В.Гуревич іскерлік баспасөз құрамынан деген екі ұғымды бөліп шығарады. Зерттеушінің айтуынша, біріншісі, тек ... ... яғни ... салаларына қатысты жаңалықтар мен пікірлерді ұсынса, екіншісі бизнесте жүрген адамдарды іскерлік және өзге де ... ... ... ... Осы ... ... да ойы жақынырақ келеді: [33].
Іскерлік журналистика астарында жаһандық мағынада мынадай ұғым жатыр: ол билік және іскерлік топтар өкілдеріне ... ... БАҚ ... талқылауға мүмкіндік беретін, қаржыға және бизнеске қатысты ... ... ... және ... ... кәсіби қызмет түрі[31.3].
Дәл осындай мағынада А.А.Санаев та талықалайды: [34].
Алайда, осы анықтамаға сүйене отырып, іскерлік басылымдар тек ... мен ... ... ғана ... ... жариялайды деу қате.
Барлық басылымда бірдей қоғамдық, саяси және мәдени бағандар бар. Ол жерлерде білім, денсаулық, ... және т.б. ... ... ... ... - бұл ... ... бірдей арнайыландырылған ақпарат емес, бірақ үнемі ерекше, себебі ол тақырыбы экономикадан алыс болса да кез ... ... ... ... атты жаңа ресейлік оқулықтың авторларының ұғымына қатысты мынадай ой айтады: [35.28].
Ал, А.Грабельников іскерлік журналистика жұмысы туралы мынадай ... ... ... ... анықтаманың барлығы өзіне компонентті қосып алған ... ... ... ұсынуға көмектеседі: Іскерлік журналистика - өзіне мерзімді басылым, радио, телевизиялық бағдарламалар және интернет-БАҚ-ты қосып алған тек қана ... ғана ... ... үдерісіне қызығатын адамдарға да арналған сапалы журналистиканың басты бағыттарының бірі.
Бүгінгі таңда іскерлік журналистиканың негізін қалайтын бизнес жаңалықтарын өндіретін ең ірі ... ... ... ... ... дүние-мүлiк, сатулар мен мәмiлелер, әсiресе жаңа құрылыстар;
:: банктер iсi мен қаржы, əсiресе қарызға беру саясаты мен осы ... ... ... ... жаңа ... құру және ... ... сақтау, ауруханалар, емханалар, дәрiгерлер, дәрiханалар, медициналық
құрал-жабдықтарды жəне дəрiнi өндiрушiлер мен медициналық ... қоса ... ... ... сату ... әмбебап дүкендерi, киiм мен аяқ-киiм дүкендерi, сұлулық
салондары, ойыншық дүкендерi, сырт киiмдi тазалау, үн-таспа дүкендерi, тұрмыстық
құрал-жабдықтарды және жиһаз сату дүкендерi, əсiресе, ... ... əсер ... ... ... ... ... салалардағы: ауыл шаруашылығындағы, бөлшек
саудадағы, жылжымайтын дүние-мүлiк және қонақ үй/туризм iсiндегi жаңалықтар мен
ағымдар;
:: еңбек саласы, еңбек орындарының түрлерi мен ... ... ... жағынан
еңбек нарығындағы өзгерiстер, сонымен қатар, жаңа және қолайлы еңбек
орындарының ... ... ... үй iсi мен туризм, əсiресе, туристердi тартудың жаңа жолдары мен
инфрақұрылымның нығаюы;
:: банкроттық, бизнестi ... ... ... ... ... күшiнiң жетiспеушiлiгi немесе оның арнайы салаларда артылуы;
:: ауыл шаруашылығы, спорт және жарнама/БАҚ [37].
+ Қазақстандық медиа-нарықтағы бизнес-журналистиканың қалыптасуы, даму бағыттары
Іскерлік журналистика ... ... ... ... келе ... журналистика саласының бірі. Қазіргі таңда іскерлік бұқаралық ақпарат құралдарының, осы салада қызмет ететін мамандардың және ... ... ... ... ... саны өсіп келеді.
Жоғарыда айтып кеткеніміздей, іскерлік БАҚ ... мен ... ... мен ... айнасы. Демек, еліміз өз алдына бүтін бір мемлекет болғандықтан ... да ... ... орта, шаруашылық, экономика, қаржы нарығы және т.б. салалар бар. Және осы ортаның жаңалықтарын елге жеткізетін, сараптайтын БАҚ та бар ... ... ... ... 2111 ... ... ... құралдары жұмыс істеп жатыр, олар: газеттер (1357), журналдар (503), телекомпаниялар (51), радиокомпаниялар (48), кабельді телевизия операторлары (133), ... ... ... (6) және ... ... ... ақпарат құралдары ішінде газеттердің: қазақ тілінде шығатыны - 27%, орыс тілінде жарық ... - 39%, орыс және ... ... ... ... - 27%, сондай-ақ, қазақ, орыс және өзге де тілдерде 7% БАҚ жарық көреді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... газеттер мен өзге де мерзімді басылымдардың саны 2004 жылы 15,48% ... 2013 жылы 99% ... ... ... ... тарихы қай уақыттан басталады деген сауалға жауап іздеген кезде біз Қазақстанның тәуелсіздік ... ... ... ... ... жылдары Қазақстанның бұқаралық ақпарат құралдарыны4 кеңестік идеология құрсауынан босаған сәтімен және елдегі экономикалық реформалардың өзгеруімен сәйкес келеді. ... ... ... 1991 жылдан бастап төменде топталып көрсетілген негізгі қиындықтардан өтті:
Біріншіден, билеуші партиялық ... ... ... журналистерді ұйымдастырушылық және шығармашылық мәселелерді өз бетімен ... ... ... ... ... жеке капиталға бастапқы салым салу және оны өндіріске,сондай-ақ оны қоғамның өзге де ... емес ... ... ... жаңа экономикалық қатынастарға көшу тұсында ақпарат таратуға нысана, бағдар қажет болды;
Үшіншіден, өтпелі экономика және ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... журналистерді қайта даярлау мәселесі туындады;
Төртіншіден, экономикалық дамудың анық тұжырымдалмаған бағыты баспасөзде Қазақстан қоғамының болашақтағы құрылымы туралы ... лып ... ... ... өзінің Қазақстан халқына жолдаған Жолдауында: ,-деп атап өтті. Олар , , , және ... сол ... ... жеке ... ... қамтамасыз ететін экономикалық қауіпсіздік саласында журналистиканың орны мен рөлін ... ... ... ... ... Қазақстан бұқаралық ақпарат құралдары қалыптаса бастады. Өзге де құрылымдар, жүйелер сияқты ... де ... ... тәжірибе жинақтау сатыларынан да өтті. Ш. Нургожинаның ойынша, басылымдарды екі ... ... ... ... олар ... және ... емес. Дәл осы екі түрлі басылымдар форматы қазіргі таңдағы журналистік дамуға негіз болды.
Тәуелсіз басылымдардың басты ... - ... ... ... әкелгендігінде. Өйткені, олар билікке бағынышсыз және қалған ... жаза ... ... ... Сол ... басылым бетінде халыққа қажетті ақпараттар мол қамтылды. Осылайша, БАҚ пен билік арасындағы жаңа қарым-қатынастың дамуына үлес қосып, қоғамдағы ... ... еш ... ... ... ... тақырыптардың еркіндігі нәтижесінде іскерлік журналистиканың негізі салына бастады.
Бұл мерзімдерде іскерлік журналистика тек қана ... ... ... ... ғана ... ... ... өзінің кеңейтті. Тек қана экономикалық тақырыптарды жазатын басылымдар дүниеге келе бастады. Ал, ... ... өз ... ... ... таратудың өзіне тиісті бөлігін сақтап қалды. Қазақстандағы экономикалық тақырыптарда жазатын газеттерді төмендегідей жүйелеуге болады:
* ... - ... ... кіретін мамандандырылған экономикалық басылымдар. Негізінен, өзінің ақпараттық саясатында экономикалық мәселелерді басты тақырыптық ... етіп ... ... ... мен журналдар. Олар: , , , , газеттері; , , , , , , ... және ... ... жатқан оқиғаларды ғылыми және зерттеу тұрғысынан қарайтын аналитикалық ... ... ... ... ... ... ... басылымдар елдегі аналитикалық және болжамдық жұмыстарды жүргізуге арналған. Олар: (1998 ... ... ), , , , , , , ... және ... ... ... бір ... жұмыс істейтін қызметкерлер мен мамандарға арналған арнайы журналдар: , , , , , , , және ... ... ... ... ... ... түрде экономикадағы өзгерістерді жариялап тұратын газеттер мен журналдар: , , , , ... және , , , және т.б. ... ... ... ... аралас басылымдар. Ол жерде экономикалық мәселелер өзге тақырыптардың(мәдениет, спорт, интим, жарнама т.б.) салмақтылығын кемітетін міндетті ... ... ... Бұл ... ... кеңінен танымал, себебі барлық ақпарат бір басылымға шоғырланған. Олар: , , , апталықтары және т.б.
* Бір ғана мамандыққа ... ... ... ... , , , , ... Учет. Анализ. Комментарии>>, , , , және т.б.[39,22 б].
Жоғарыда көрсетілген басылымдардың барлығының да экономикалық ... ... ... ... және ... тұжырымдама мақсатына сәйкес өзіндік әдістері мен формалары бар. Дәл осы мақсат ... ... және ... бағытын айқындайды. Бүгінгі күні Қазақстандық бұқаралық ақпарат құралдары ішінде іскерлік ақпарат тарататын басылымдар(газеттер мен журналдар), ақпараттық агенттіктер, ... ... ... телеарналар, сондай-ақ әлеуметтік желілер бар.
Ендеше, жалпы бұқаралық ақпарат құралдары ішінен іскерлік БАҚ-ты жеке бөліп алып,қарастырып көрейік. Ең алдымен бұқаралық ... ... ... ... жіктеп алайық:
* Журналдар;
* Газеттер;
* Жаңалық порталдары;
* Ақпараттық агенттіктер;
* Радиолар;
* Телеарналар;
* Әлеуметтік желілер.
Ең алдымен осы ... ... ... ... ... ... тарихы, ерекшелігі, іскерлік БАҚ-қа тән құрылымы, сипаттарын зерттейтін боламыз. Радио мен телевизияда іскерлік жаңалықтар әрбір жаңалықтар топтамасы кезінде берілетін ... ... ... ... басты бақылау журналдар мен газеттерге, сосын журналистиканың жаңа саласы - ... ... тұр. ... ... ... ... ... ең жасы үлкені - және газеттері. ... ... бар екі ... ... де экономикалық тақырыптар міндетті баған немесе айдар ретінде қамтылады.
Тәуелсіз Қазақстан елінде іскерлік ... ... ... - ... 1991 1991 жылы ... келді. 1992 жылы және газеттері де жарық көрді. 1993 жылы шыға ... ... , , , , , , , , , , , , , , , , , , ... қызметкерлер мен қарапайым азаматтарға да қажетті пайдалы ақпараттарды ... Осы ... ... ... бір мамандыққа, салаға қатысты да басылымдар жарық көре бастады. Осы жылдың қаңтар айында ... ... ... Оның ... бухгалтерлік қызмет саласына қатысты барлық материалдар жарияланады. 1993 жылы, ... ... ... келіп, оның ішінде де іскерлік тақырыпта жазатын баған пайда болды. 1994 жылы халықаралық газеті шықты. 1995 жылы ... ... ... ... ... ... , , , , , айдарындағы мақалалар үш ... ... ... 1996 ... қазан айында атты аналитикалық журнал дүниеге келді. Журнал нарықтағы соңғы айда болған ең ... ... сол ... ... деңгейін, ғаламдық қауіптерді, мемлекеттік және жеке серіктестік, салық салу, ... ... ... ... ... ... және ... нарығы сияқты мәселелерді сараптап жазады. 1996 жылы атты журналының қосымшасы жарық көрді. Журнал 2002 ... ... ... тұрды. 1997 жылы іскерлік тақырыпта жазатын 5 журнал жарыққа шықты. Шілде айында ғылыми-практикалық журналы жарық көрді. Ол 1998 ... ... ... ... әлі ... ... жарық көріп келеді. Бұл жерде , , , сияқты айдарлар бар. Осы ... ... ... ... ... ... өздерінің еңбектерін жариялап отырады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... төрт рет ... ... Әр саны 200-беттік көлемге ие. журналында экономика және ... ... және ... ... жән ішкі ... ... инвестициялар мен қаржылар, әлеуметтік, салалық және аймақтық саясат сияқты тақырыптар теріңінен қозғалады. Осы жылдың шілде айында экономиканың белгілі бір ... ... ... қызметкерлерге арналған журналы дүниеге келді. Журнал ай сайын банк саласында болып жатқан ... мен ... ... ... ... пікірімен бөлісіп отырады. 1997 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігінің статистика комитетінің атты тоқсандық журналы жарық ... ... өзге ... басылымдардан басты ерекшелігі: елдері аясындағы экономикалық тақырыптарды қозғайды. Журналдың ... ... ... , , , , ... ... Осы жылы атты жаңа ... жарық көрді(бас редакторы: Б.А.Кембаев). Журнал ішінде кәсіпкерлік, инновация, оған қоса экономикалық ақпараттар жарияланды. 1998 жылы ... ... ... 1999 жылы ... - ... ... ... Журналда әртүрлі тақырыптар қамтылды: халықаралық қатынастар және қауіпсіздік; экономика; ішкісаяси және әлеуметтік үрдістер; ... ... ... және философия және т.б. Алайда, 13 жылдан кейін 2012 жылдың мамыр айында журнал жұмысы тоқтады. 1999 жылдың мамыр ... ... ... ... 2000 жылы айына екі рет жарық көретін салалық-аналитикалық журналы дүниеге келді. Журнал ... және газ ... ... бірден-бір ірі басылым. Сондай-ақ, ол екі тілде, орыс және ... ... ... ... ... ... хроникасы, жобалар, технология, презентация, Kazenergy, заңнамалар, меценаттық, ақпараттар ... ... және т.б. ... ... ... Осы жылдың қаңтар айында бухгалтерлік мамандыққа бағытталған журналы шықты. Аты айтып тұрғандай, журнал ... ... ... жұмыстарын жүргізуге және т.б. арналған. Осы жылы ... да ... ... ... 2009 жылы өз ... тоқтатты. 2000 жылы іскерлік тақырыпта жазатын екі газет, және жарыққа шықты. 2001 жылы ақпан айында ... ... ... ... ... құқықтық ақпараттарды жазуға бағытталған. Дәл осы жылы газеті де жарық көрді. 2002 жылы ... ... ... ... ... ... ... қамтылды: фактілер, оқиғалар, адамдар; сараптама; ойланатын тақырып; ашық алаң; әлем ... ... ... және қаржылар; қаржылар; нарықтар; әлемдік экономика; мәселелер үлкен көлеммен. 2003 жылы желтоқсан айында апталық іскерлік ... ... ... ... ... ... қаржы, саясат, мәдениет және т.б. тақырыптарды қамтуымен қатар, жарнама қызметін де жүргізеді. Журнал көлемінің 5%-ы түрлі тақырыптағы жарнамаларға ... 2003 ... ... ... ... ... жарық көрді. Журнал айына бір рет жарық көреді. Негізгі қозғайтын тақырыптары: компаниялар мен ... ... пен ... ... және т.б. Осы жылы ... ... ... екі журнал жарық көрді, олар: шілде айында дүниеге келген журналы және қараша айында шыққан басылымы. Екі басылымда да ... ... ... ... ... және т.б. ақпараттар жазылады. 2003 жылы іскерлік тақырыпта жазатын газеті жарыққа шықты. ... жылы ... - ... ... ... шықты. Журнал ішінде сыртқы саясат және қауіпсіздік, ішкі саясат, экономика, қоғам, тарих, мәдениет ... ... 2004 жылы ... ... ... 3 ... жарық көрді, олар: ақпан айында жарыққа шыққан , маусым айында шыққан айлық журналы және қазан айында жарық ... ... 2004 ... ... ... ... шықты. Осы айда сонымен бірге қаржы және несие тақырыбында жазатын ақпараттық-аналитикалық журналы да жарық көрді. Маусым айында ... ... ... ... кедендік, салық және валюталық заңнамалар; импорттық-экспорттық келісімдер; логистика; ... ... ... ... ... ... айында журналы шықты. Журнал ішінде сақтандырудың барлық мәселелері, ... және ... ... түрлері туралы жазылады. Осы жылы іскерлік тақырыпта жазатын , , және ... ... ... 2005 жылы ... ... журналы шықты. Журнал жылына алты рет, 100 беттен асатын көлеммен шығады. Әзірге, ... ... ... ... ... халықарылық басылым. Басылым ішінде бірнеше айдарлар бар, олар: инвестициялар; мемлекет және инвесторлар; блиц-сауалнама; инвестор; транспорт; kaznex invest; ... ... ... және газ; ... ... рейтингтер; банктер және т.б. 2005 жылы газеті жарық ... 2006 жылы ... ... арналған басылымдар - шілде айында және қаңтар ... (2004 жылы ... ... ... атты екі ... ... шықты. Осы жылы және журналдары да шықты. Осы жылы және газеттері жарық көрді. 2007 жылы ... ... ... ... мен ... ... ... шықты. Журнал таралымы 8000-ға жетеді. Журналдың бас редакторы Жамиля ... ... ... ... ... ... өз ... алға жылжытуға, жаңа серіктестер табуға т.б. көмектеседі. Осы жылдың шілде айында ... ... ... ... айында журналы жарық көрді. Журнал ішінде экономика, қаржылық ... ... ... жарық көреді. 2009 жылы маусым айында іскерлік журналы шықты. Журнал ішінде мынадай айдарлар қамтылған: бизнес және ... ... HR және ... ... және ... ... және ғылым; бизнес және нарық; IT-бизнес; бизнес және қаржы; бищнес және салық; бизнес-мектеп; бизнес және ... ... Осы жылы ... ... ... 2010 жылы айлық іскерлік журналы шықты. ... ... бір рет 5000 ... ... ... ... - 120 бет. ... айдарлары: тенденциялар; Қазақстанда; фокуста; шетелдік бизнес; өмір стилі және т.б. 2011 жылы іскерлік ... ... ... ... деңгейдегі іскерлік ақпарат тарататын бірден-бір беделді басылым. Басқа ... ... ... ... әлеміндегі ең қызықты тақырыптарға рейтинг жасап, ұсынып ... 2013 жылы ... ... ... ... ... газет-журналдарды есептейтін болсақ, осы кезге дейін Қазақстанда қазақ және орыс тілінде 70-ке жуық басылым жарық көрген. Осы кезге ... оның ... %) ... ... ... жатса, қалған 30-ы(43 %) өз қызметін тоқтатқан.
№ 1 диаграмма: Іскерлік басылымдар(1991-2015)
№ 2 ... ... ... жазатын журналдар мен газеттер(1991-2015)
Қазақстандағы іскерлік журналистиканың дамып, қалыптасуына бірден-бір ықпал етуші басылымдар тобын жоғарыда атап ... ... ... ... ... ... үшін осы басылымдардың ішінен 5 журнал мен 5 газетті таңдап, сараптама жүргіземіз. Олар: , , , халықаралық журналы және . ... , , , және .
. Аты ... ... бұл ... ... ... Forbes іскерлік жаңалықтар жазуға арналған Америка Құрама Штатындағы тұңғыш тәуелсіз басылым.
Журналдың негізін Берти Чарльз Форбс қалады(1880 жылы кедей ... ... ... келген). Әлемдегі ең ықпалды іскерлік журналдың бірінің негізін қалаушы Форбс ең алғашында шотландтық (Dundee Courier) газетінде жұмыс істесе, 1902 жылы ... ... ... ол жерде (Natal Mercury), кейіннен (Rand Daily Mail) ... ... ... Дәл осы ... ... Форбс іскерлік ақпараттар мен оларды жарыққа шығаруға қызыға бастайды.
1904 жылы ... ... ... ... (Journal of Commerce) журналына жұмысқа орналасады. Осы ... ол ... ... ... енгізген бағалар туралы материалдармен танысады. Бұл материалдар жарыққа шыққаннан кейін нарықтағы өңделмеген жібек бағасы төмендеп[40], ... ... ... бола ... ... ... ... зерттеуші Кристофер Уинанстың жазуынша, [41].
Берти Форбстің басты еңбегі, ол Journal of Commerce ... атты жаңа ... ... апта ... ақша ... ... есеп ... отырды. Оның жұмысы Уильям Рэндольф Херсттің көзіне түсіп, 1911 жылы Форбс (New York American) газетінің қызметкері ... ... ... сол ... ... ... банк қызметкерлері және Уолл-стрит инвесторларымен байланыс орнатуға пайдаланды. Кейін осы адамдардың барлығы оның жобасын жүзеге асыруда қажет болды. 1917 жылы ... ... ... жаңа ... ... ... ... Өзінің тегімен жарыққа шыққан журнал бизнес, іскерлік журналистикада, жалпы осы ортада ең беделді басылымның біріне айналды.
Forbes-тің өкілдіктері көптеген елдерде бар. ... ... ... да төрт жыл ... жарық көріп, 2011жылдың қыркүйек айынан бастап өз қызметін бастады. Журнал орыс ... ай ... ... ... - 10000 ... ... бет саны 120-дан кем болмайды. Журналдың басты құрылтайшысы - ЖШС.
Басылымның ... ... ... ... ... ... ... жазылады. Сондай-ақ бұл жерден сарапшылардың ой-пікірін, компаниялар, бизнес тұлғалар т.б. рейтингісін де көре аласыз.
Журнал ... ең жиі ... ... ... қатарында. Журнал сайты да үнемі Журнал сайты да үнемі 30-дықта жүреді.
4-ақпан күні iStory.kz сайты facebook әлеуметтік ... ең ... ... көп ... ... ... ... Нәтижесі бойынша, журналының ресми сайты Forbes.kz алғашқы орынға шықты. Белгілі болғандай, сайттың ... ... 17 086 ... болған[42].
Facebook жазылушыларының саны бойынша қазақстандық БАҚ рейтингісі
БАҚ
Жазылушылар саны
Forbes.kz
17 086
Nur.kz
15 312
Tengrinews.kz
10 743
Kapital.kz
8 111
Esquire Kazakhstan
7 886
Central Asia/Центральная ... ... ... ... Mag
6 337
IA BNews
5 730
Cosmopolitan Kazakhstan
5 678
№ 1 кесте: Facebook жазылушыларының саны ... ... БАҚ ... ... ... 10 000-ды құрайды. Бұл қалған елдермен салыстырғанда 36 елдің ішінде таралым жөнінен 31-орында екендігімізді көрсетеді.
Forbes ... ... ... ... ... 36 ... ... суретте кестеде көрсетілген).
№ 1 сурет: Forbes журналы таралымы
(БМК). Бизнестегі оқиғаларды жазуға арналған іскерлік журнал. ... ... 80 ... ... ... 10-12 ... ... Журнал негізінен мәліметтер мен есептерден, тақырыптық және шолу мақалаларынан, ескертпелер мен ... ... ... ... - 7000 дана. Таралым тегін жүргізіледі. Астана мен Алматы ... ... ... орталықтары: бизнес-орталықтар, қонақ үйлер және мейрамханалар болып табылады. Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... және ... орталықтарға, авикомпаниялардың үшақ борттарына да жеткізіледі[43].
Бизнес life. ... 2007 ... ... ... шыға бастады. Таралымы - 8 000 дана. Жылына 10 рет жарық көреді. Ықпалды ... ... және ... ... ... тарихы, көшбасшы болуға деген жеке тәжірибелер, ойлар мен ... ... бай ... қамтиды. Экономикаға қатысты жаңа мүмкіндіктер, сараптау, болжам т.б. тақырыптарды жазады. Журналдың құрылтайшысы - ЖШС. ... ... ... блогы, акценттер, серіктестер жаңалығы, сәттілік формуласы, даму,экономика, валюта, ТМД, мониторинг, салықтар, бизнес тәжірибесі, IT, нарық ... ... ісі, ... авто т.б ... бар. ... Life ... таралымы - 8000. Оның бөлшек сатылымдағы үлесі - 49%, яғни 3920. ... ... ... - 29%, яғни 2320. Ал, ... таралым - 22%, яғни 1760 дана. Журналдың жылдық жазылу бағасы(сайттағы ақпараттың онлайн үлгісін алу құны - 3000) - 6000 ... ал ... ... ... жазылу құны(сайттағы ақпараттың онлайн үлгісін алу құны - 1500) - 3000[44].
. Орыс ... ... ... ... журнал. Таралымы - 5000 дана. 2003 жылдың 8 желтоқсанынан бастап жарық көріп келеді. Аптасына бір рет ... ... ... мен ... ... ... талқылауға, кәсіпкерлер мен билік арасындағы пікір алмасуға құрылған.
журналының таралымы - 7 000. Ақмола облысы - 2%, ... ... - 2%, ... ... - 5%, ... ... - 1%, Атырау облысы - 1%, ... ... ... - 1%, ... ... облысы - 7%, Оңтүстік Қазақстан облысы - 1%, Солтүстік Қазақстан облысы - 3%, ... ... - 1%, ... ... - 1%, Маңғыстау облысы - 2%, ... ... - 3%, ... - 48%, ... - 22%. ... 1 ... ... бағасы - 9840 теңге, ал жарты жылға жазылу бағасы - 4920 теңге[45].
. Қазақстандағы ... ... ... ... алты рет ... ... Материалдар ағылшын және орыс тілінде шығады. Журнал бизнес және инвестиция ... ... және ... ... ... ... Оған қоса ... тау-кен өндірісі және электроэнергетикалық салалар, транспорт және телекоммуникация, қаржы және банк ... ауыл ... мен өзге ... ... ... ... жазады.
Басты оқырмандары: инвестиция және бизнес салалардың басты тұлғалары мен менеджерлері, ұлттық компаниялар мен даму институттары басшылары, жоғары мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... дербес инвесторлар мен тәуелсіз сарапшылар.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 71 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Рекреация ұғымы сұрақ-жауап түрінде196 бет
Технологиялық процестерді автоматты басқару жүйесінің құрамы4 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет
Ресми құжаттардың мәтіндік ерекшеліктері және үш тілге аударылуы61 бет
«Испания журналистикасы» атты ғылыми-зерттеу жұмысына тезис11 бет
Ақпараттық қоғам және интернет журналистика8 бет
АҚШ журналистикасы13 бет
Журналистика «Хабаршысының» ғылыми кадрларды даярлаудағы рөлі54 бет
Журналистика әлемі – алып мұхит10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь