Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.1 Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу түсінігі мен қалыптасу кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2 ҚР экономикасындағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3 Шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан қолдау шаралары ... ..17

2 ҚР «Қазақстан Халық Банкі» АҚ.НЫҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУДЕГІ ТӘЖІРИБЕСІ ... ... ... ... ..31
2.1 ҚР «Қазақстан Халық Банкі» АҚ.ң шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31
2.2 «Қазақстан Халық Банкі» АҚ.ң шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу бойынша жүзеге асыратын бағдарламалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .46
2.3 Шағын және орта бизнес субъектілер кәсіпорындарының несиелік қабілетіне талдау тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57

3 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .76
3.1 Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелендірудегі негізгі
проблемалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...76
3.2 Шағын бизнесті басқару мен ұйымдастырудағы проблемаларды
шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..79

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 88

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 91
Қазақстан Республикасында қаржы секторы өзінің дамуында жаңа сапалы деңгейінде тұр және оның дамуы мен сәтті қызмет етуінде көптеген реформалар жүзеге асырылады. Қазақстанның несиелік рейтингісінің жақсаруы осыған дәлел, яғни Қазақстанның қаржылық секторы сәтті дамуда.
Дипломдық жұмыстың өзектілігі - Қазақстан экономикасының дамуының қазіргі жағдайында экономиканың барлық саласының дамуын қамтамасыз етуде актуалды мәселелерінің бірі болып шағын және орта кәсіпкерлік қызметінің әсерлілігін көтеру, сонымен қатар оның қаржы-несиелік ұйымдармен, негізінен коммерциялық банктермен байланыс механизмін жетілдіру болып табылады. Кәсіпкерлік жағдай экономика дамуының шешуші факторы болып болуы тиіс. Сонымен қатар шағын және орта бизнестің дамуының бөлшектеп талдануы оның мемлекет тарапынан қолдауды қажет етеді. Шағын бизнестің өндірістік сектормен бірге әртараптандыруда дамуы «Қазақстан – 2030» Стратегиясының негіздерінің бірі болып отыр.
1. ҚР Индустриалдық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегия жинағы.
2. ҚР Шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2004-2006 жылдарға арналған бағдарлама.// 2004 жыл.
3. ҚР-ң 1997жылдың 19маусымдағы «шағын кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан қолдау» Заңы.
4. Дауранов И. Государственная поддержка малого и среднего бизнеса в современных условиях.// Вестник предпринимателя.-2005.
5. Бажиева М.С., Манабаева И.Т. Қазақстан Республикасындағы шағын бизнестің қалыптасуы және дамуы.//Вестник КазНУ. Серия экономическая. -2006.
6. Жатканбаева Е.Б. Малое предпринимательство; теория, мировой опыт и Казахстан.// Алматы. 2001.
7. Дауранов И., Курбанова Г. Малый бизнес Казахстана тенденций и проблемы развития.//-Алматы.-2002.
8. Қазақстан Республикасының Үкіметінің шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау, әрі дамыту мәселелері жөніндегі сарапшылық кеңестері туралы үлгі ереже бекіту туралы: 2002 ж.19 тамыздағы №917 Қаулысы// Қаз.Респ. Президенті мен Қаз.Респ. Үкіметінің Актілер жинағы. -2002 ж. №27.-34-37бет.
9. Токсанова А. Микрокредитование в РК: каковы перспективы.// финансы и кредит.-2005.-№4.
10. Имашова Ж.Д. Организация деятельности и правовая база микрокредитования организация.// ҚазЭУ хабаршысы.-2008.-№4.
11. Бабенков С.В. Развивать малый бизнес. 2006.
12. Мынбаев С. Большие перспективы малого бизнеса.// Промышленность Казахстана. -2005.-№4.
13. Қазақстанның статистикалық жылнамасы. -2010.
14. Базилова Р.М. Анализ кредитоспособности заемщика – малого предприятия.// Бизнес класс.- 2003.- январь.№1.
        
        Мазмұны
КІРІСПЕ......................................................................................................................5
1 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ... ... және орта ... ... несиелеу түсінігі мен қалыптасу кезеңдері.......................................................................................................................8
1.2 ҚР экономикасындағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің рөлі..............................................................................................................................12
1.3 Шағын және орта ... ... ... ... шаралары......17
2 ҚР АҚ-НЫҢ ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН ... ... ҚР АҚ-ң ... және орта бизнес субъектілерін несиелеу көрсеткіштері.............................................................................................31
2.2 АҚ-ң шағын және орта ... ... ... ... жүзеге асыратын бағдарламалары .........................................46
2.3 Шағын және орта бизнес субъектілер кәсіпорындарының несиелік қабілетіне ... ... ... ЖӘНЕ ОРТА БИЗНЕС СУБЪЕКТІЛЕРІН НЕСИЕЛЕУ ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ .........................................................................................76
+ Шағын және орта ... ... ... ... ... ... басқару мен ұйымдастырудағы проблемаларды
шешу ... ... ... ... ... қаржы секторы өзінің дамуында жаңа сапалы деңгейінде тұр және оның дамуы мен сәтті ... ... ... ... ... асырылады. Қазақстанның несиелік рейтингісінің жақсаруы осыған дәлел, яғни Қазақстанның ... ... ... ... ... ... өзектілігі - Қазақстан экономикасының дамуының қазіргі жағдайында экономиканың барлық саласының дамуын қамтамасыз етуде актуалды мәселелерінің бірі болып ... және орта ... ... әсерлілігін көтеру, сонымен қатар оның қаржы-несиелік ұйымдармен, негізінен коммерциялық банктермен байланыс механизмін жетілдіру ... ... ... ... ... дамуының шешуші факторы болып болуы тиіс. Сонымен қатар шағын және орта бизнестің дамуының бөлшектеп талдануы оның мемлекет тарапынан ... ... ... ... бизнестің өндірістік сектормен бірге әртараптандыруда дамуы Стратегиясының ... бірі ... ... ... - нарықтық қатынастардың қасиеттері мен сапалық сипаттамасының жиынтығы. Сондықтан кәсіпкерліктің әртүрлі формаларын дамытпайынша нарыққа өту мүмкін емес.
Қазірге ... ... ... қарыз алушылар үшін банктік өнімді пайдалануға әртүрлі жеңілдіктер жасауда, несие беру ... ... ... ... ... ... ... Себебі қысқа мерзімді айналым капиталын толықтыру мақсатында ... ... ... ... ... ауытқуына әсерін тигізеді.
Дипломдық жұмысының мақсаты - Қазақстандағы орта және шағын бизнес субъектілерін несиелеу процесіне теориялық және практикалық ... ... ... проблемаларын талдау, бизнес пен оның субъектілерінің арасындағы қарым-қатынасты сараптау және жеке тәжірибесінен ... ... жету үшін ... ... ... ... Нарықтық экономика белсенді қатысушылары-шағын және орта бизнестің субъектілерінің мәні мен мағынасын терең ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерінің бастамаларын қолдау жөніндегі бағдарламаға тоқталу;
* Шағын және орта бизнесті несиелеудегі тәжірибелік ... ... ... алу ... туындацтын проблемалар;
* ҚР АҚ-ң шағын және орта ... ... ... ... ... мен ... қолданылатын құжаттардың жұмыс істеуі мен типтік формасын көрсету;
* Шет елдік несие желісі аясындағы несиелеу ерекшеліктерін атап ... ... ... ... оның ... ... ... жайында өз ойымды қорытындылау.
Жазылған дипломдық жұмыстың теориялық негізі - экономикамыздың зардаптарын шағын және орта ... даму ... ... субъектілерін зерттеу және дұрыс тұрғыда несиелендіру. Себебі, кәсіпкерлікті дамытудың ... ... ... ... ықпал етуі және өндіріс, халықтың жұмыспен қамтылуына жеткілікті түрде қамтамасыз ете алуы ... Сол үшін ... ... ... ... қызметінің жандандырғыш күші. Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнес халықтың ... ... ... ел ... ... ... ұшыраған кезінде де өміршең күй танытты. Елдегі объективті және субъективті қиындықтар оның динамикалық дамуына кедергі етуде. Объективті қиындықтары экономикасының ... ... ... ... ... ... ресурстар жетіспеушілігі, міне осы мәселелер шағын және орта бизнестің кең ... ... ... ... етуде. Нарықтық экономикаға таяну жақындаған сайын, мемлекеттің инвестор ретіндегі рөлі ... ... өз ... ... ... ... ... жасауы,заңдық-нормативтік актілерді жолға қоюы, шетелдік және отандық инвесторларды шағын және ... және орта ... ... ... капитал құюына тартуы, шағын және орта бизнесті дамыту жолында капитал құюына тартуы, шағын және орта бизнесті қолдау мен ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың негізгі мәселелерін үш бөлімге бөліп қарастырдым. ... ... ... және орта ... ... өсудің басты факторы екенін анықтадым. Сонымен қатар шағын және орта ... ... ... алуы ... ... үшін ... толықтырудың іс жүзіндегі негізгі көздерінің бірі болып табылатындығы. Бұл бөлімде өзінің ... ... ... ... материалды дұрыс реттеу мен жүйелендіруді іске асырды. Шағын және орта бизнес экономикалық өсудің басты факторы ... және оның ... болу ... мен ... экономикадағы алатын орны мен рөлі айқындалады. Мәліметтер әр түрлі әдебиет көздерінен алына ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерінің несиелер алуы кәсіпорынның ... үшін ... ... іс ... ... ... бірі болып табылатындығы жайлы мәлімдедім. Мемлекет тарапынан жүргізілінетін бағдарламалар мен қолдау шаралары аясынан көрсетілген көмек пен әлде де ... ... ... ... Бұл бөлімде маңызды жетіспеушіліктер айқындалмады,себебі әрбір ақпарат пен берілген ... ... ... Бұл өз ... ... ... бөлімдерін қалыптастыруына тиімді жұмыс желісін берді.
Екінші бөлімде шағын және орта ... ... ... жүргізуші субъектілерінің жалпы санындағы үлесі, салыстырмалы түрде алып қарағандағы ШОК субъектілері санының жыл сайынғы динамикасы мен өсу тенденциясын қарастырып ... Қор ... мен ... атқаратын қызметінің өзектілігі көрсетіліп, атқарылатын жұмыс барысы айқындалады. Субъектілерді несиелеудің атқарылуы қордың ұйымдастырған және жүзеге асырылатын бағдарламалары арқылы көмегін ... ... ... шағын бизнестің өзі ғана жалпы ішкі ... 50% - дан ... ... ал ... ... бизнесті және оған орта бизнесті қосқанның өзінде олардың ЖІӨ - гі ... ... 30% - дан ... ... және осы ... қиыншылықтармен проблемаларды шешу өзектілігі қарастырылған. Бірақ шағын бизнес субъектілерінің ... ... ... ... ... Осы ... олардың үлесі 90% - ға жетеді.
Мұндай жағдайдың ... ең ... осы ... бәсекелестік еместік қабілетімен ... ... ... және орта ... ... ... ... жағдайдың қандай екенін көру үшін әзірленген стратегиялық ... мен ... ... Бұл ... ... білу және оны шешу мақсаты бұл бөлімнің негізі болып табылады.
Үшінші бөлімде шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудегі оның ... ... Яғни ... ... ... ... өз ... бастамасының немесе одан әрі дамуына байланысты қандай ... тап ... ... ... ... ... ... проблемаларды шешу жолдарын айқындадым.
Жұмысымның зерттеу объектісі болып - ҚР ... ... және орта ... субъектілерін несиелеуді жүзеге асыру тәжрибелері қарастырылады. Практикалық негізі ретінде қор ... ... ... білу дәрежесің субъектілердің саны мен олардың несиелеу бағдарламаларын көрсету.
Осы жұмыстың методологиялық негізі - ... және орта ... ... несиелеуді талдау саласында еңбек еткен шетел және отандық практик-экономистердің, ғалымдардың ... ... ... ... ...
1 ... ЖӘНЕ ОРТА ... СУБЪЕКТІЛЕРІН
НЕСИЕЛЕУДІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ
1.1 Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу түсінігі мен
қалыптасу кезеңдері
Реформалаудың қол жеткен ... ... бірі орта ... ... болып табылады. Әміршілдік жүйедегі экономиканың күйреуі,жекелеген нарық элементтірінің пайда болуы, экономиканың өмірге бұрынғы шаруашылық субъектілерден ... ... ... ... жаңа шаруашылық субъектілерін әкеледі. Сонымен бірге қоғамымызда меншік иесі ... жаңа ... топ ... Осы орта ... қалыптасуы, негізінен орта және шағын кәсіпкерліктің дамуымен тікелей байланысты.
Шаруашылық жүргізудің жаңа формаларын қолданбай еліміздің экономикасын жандандыру, ... ... ... ... ... ... Соның бір - шағын және орта бизнестің дамуы болып табылады. Ел экономикасын дамытуда, нарықты қалыптастыруда, ірі ... ... ... және бәсекелестікті дамытуда, тауар және қызмет сұраныстарын қанағаттандыруда, жалақы мен зейнетақыны уақытылы төлеуде, ... ... ... және жаңа ... ... ... және орта ... шешуші фактор ретінде маңызды роль атқарады. Шағын бизнес ірі бизнеске қарағанда нарыққа тез бейімді, өзгермелі жағдайға ... ... ... ... істеп тұрған өндіріс секторларында жұмыс істеуге қабілетті.
Шағын және орта бизнестің мәні мен мағынасын тереңәрек білу үшін, ең ... сол ... және орта ... алып ... субъект - кәсіпкер кәсіпкерлік терминіне тоқталып өтелік. Кәсіпкерлік , ... және орта ... ... ... ХVIII - XIX ... ... А.Смит, Ж.Б.Сэй, кейінірек И.Шумпетер, Ф.Хайск, А.Чаянов және тағы басқа экономист - ғалымдар ... ... ... - жеке ... өз күш ... танытуының, белгілі бір мақсаттарды жүзеге асырушының тиімді тәсілі. Ол осындай ақ адамдардың ... ... ... ... ... ... қызметке талдау жасау - оның жалпы экономикалық ой-пікір сияқты ұзақ тарихы мен терең тамырының бар ... ... Көне ... пен орта ... ... ... туралы, оның индустриялық кезіне дейін қалай аталғанына қарамастан, ерекше ой ... ... ... ... кәсіпкер ірі өндірістікнемесе құрылыс жобаларын басқарушы. Әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде кәсіпкерлік көптеген қоғамдық қатынастарды қамтиды. Мұның мәнінде экономикалық - ... ... және ... ... бар. ... ... және орта бизнестің, яғни кәсіпкерліктің негізі адам қызметінің экономикалық ... ... ... ... Шағын және орта бизнесті жүргізушілер экономикалық мүддені білдіретін, сонымен қатар оған қатысушылар ... шарт ... ... ... бизнес түрі ұжымдық деп есептеледі. Жеке кәсіпкерлерге қарағанда жауапкершілігі шектеулі серіктестер көптеген мәселелрді шеш ... ... ... ... толық бағалау үшін олардың субъектілерін номиналды және нақты деп бөлудің маңызы ерекше. Номиналдыға дамыған ... ... ... ... ... құқығы бар. Алайда оны жүзеге асыру қоғам мүшелерінің кез ... ... келе ... бар, ең ... ... иемдену құқығы барлар жатады. Міне, осы адамдар экономиканың кәсіпкерлік секторын құрып, ... ... ... ... ... субъекті деп - қандай да болмасын жасалған мәміленің белсенді жағы, барлық жауапкершіліктің мінсіз алушысы ... ... ... ... ... ... бизнесмен сөзінің эквивалентіне тең, келесілерге сүйене отырып:
* Бизнес субъектісі ретінде жеке ... ( ... жеке ... ... ... ... ... ұйымдар, кәсіпорындар, білрестіктер, қорлар, қоғамдастықтар (оларды көбінесе заңды тұлғалар ... ... ... ... әрбір мемлекеттің өзінің ұлттық заңнамасына сәйкес жеке және ... ... ... ... да ... ... ... Қазақстан Республикасы оның субъектілері және муниципалды білім);
* Бизнес субъектілері жұмыс қызығушылығымен басқару арқылы заңға сәйкес қандайда ... ... ... және ... айналаса алады;
* Бизнес субъектілердің қызметі экстерриториалды болып табылады. Яғни мемлекеттердің ... ... ... ... ... субъектілерінің бірбірімен жұмыс қарымқатынасын бұзбайды.
* Бизнес субъектісі - бұл ... ... адам ... ... қасиетінің категориясы;
Жеке және заңды тұлға және олардың ерекшеліктері туралы ең бастысы бизнестің ... ... Жеке ... ... ... ... ... танымал институтционалды бизнес субъектісі терминін қолданамыз. Ал олардың жұмыс қызығушылығына сәйкесінше терминді ... ... ... бизнес субъектісінің түрлері мен типтерін және олардың жұмыс қызметіне назар бөлуіміз керек. Бизнес субъектілерінің ... ... ... ... ... ... класификациясы 1суретте көрсетіледі:
* кәсіпкерлер, қызметін жүзеге асырып тәуекелге өзі ұшыратын, экономикалық және заңдық жауапкершілікті өзіне ... ... ... ... топтар мен кәсіпкерлік одақтар;
* кәсіпкерлермен ұсынылатын жеке және топтық өнімді пайдаланушылар (жұмыс, қызмет), соның ішінде ... ... мен ... ... өз ... қызметін контракт немесе басқа да негізде жүзеге асыратын сонымен қатар олардың бірлестіктері;
* мемлекеттік және муниципалды ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ( кәсіпкерлерге үкіметтік сұраныстарды ұсынған кезде, бағаны анықтағанда, арнайы жұмыстарды жүзеге асыратын кездегі ... ... мен ... ... жағдайда), мемлекеттік қызметкерлер;
* халықаралық және ұлттық қоғамдық ұйымдар, және олардың қызметкерлері.
Бизнес субъектісі
Кәсіпкерлер
Тұтынушы
Жұмысшылар
Мемлекеттік органдар, жұмысшылар
Халықаралық ұйымдар
Сурет 1. ... ... ... ... ... ... классификация бизнес субъектілерінің көлемді құрамын көрсетеді. Ол бизнес концепцияларының прагматикасына тұқсас. Сонымен қатар бизнес ... ... оған тек ... ғана ... құрамын кездестіруге болады. Кәсіпкерлік сферасының ішінде келесідей ұғымдар, бизнес ... ... ... және ... ... ... ... қолданылады.
Бизнес және кәсіпкерлікті бөлген кезде, бизнес пен кәсіпкерліктің субъектісі қатыгез ғылыми негіздерге сүйенбеуге тырысады. Бизнестің ... ... ... ... бай және ауқымды.Соның ішінде кәсіпкерлік бизнесі қызметтің бір типі реті ғана ... ... оның ... субъектісі ретінде болады.
Кәсіпкерліктің объектісі - адамның белгілі қызметі. Кәсіпкерліктің соңғы нәтижесі өндірілген өнім мен көрсетілген өнім мен ... ... ... ең ... - әр ... оның тек ... ... пайдалысын ғана жасайды. Міне, осы себептен кәсіпкерлердің ең басты мақсаты - өз кәсіпорынның пайдасын барынша жоғарылату немесе ... ... ... ... ... Ал, ... табысы көбіне оның бизнесті ұйымдастыруына тікелей байланысты. Қызметінің бастапқы кезеңінде кәсіпкер қатаң бәсеке жағдайында нарықтан шығып қалмас үшін ... ... ... жаңа ... ... яғни, бұл кәсіпкерліктің ең басты мәселесі.
Сонымен, кәсіпкерлік - жаңа мүмкіндіктерді іздеу, жаңа технологияны пайдалану, капиталды жұмсаудың тиімді ... ... ескі ... ... ... Басқаша айтқанда, өндірістің жаңа түрін ашып, дамыту,тауарлар мен қызметтердің жаңа түрлерін шығару мақсатында ұйымдастыру құрылымдарын өзгерту, сонымен қатар ... ... және ... ... ... ... әралуан жаңа кәсіпорындар ашу немесе ескі кәсіпорынды қайта құру, байланыстардың жаңа түрлерін ... ... ... жою, ... ... ... ... нақты өмірде кәсіпкерліктің объектісі - ... ... ... ... өндіріс және айырбас пен бөлудің түрлі факторларын жүйелеу болып табылады.
Елімізде отандық шағын бизнестің балменді дамуы 1992-1993 жылдары басталды. Содан бері ... ... ... да он ... ... уақыт өтті. Осы бірнеше кезең ішінде мемлекеттің меншігі бірте бірте жеке ... ... Олар әр ... ... ... ... шектеулі серіктестіктер, шағын кәсіпорындар, акционерлік қоғамдар формаларында қайта құрылды.
Елдің кәсіпкерлікті дамытуда ынтасын арттыру үшін экономикалық, әлеуметтік, құқықтық ... ... ... одан әрі ... керек. Қазақстан Республикасының қалыптаса бастаған жалпы кәсіпкерлік қызметті төрт ... ... ... ... ... - оның ... ... ғылыми-техникалық жаңалықтарға сай тауар өндіру, қызмет көрсету және басқалар.
Коммерциялық - ... ... ... ... ... биржалары және т.б.
Қаржылық - банктік, сақтандыру, аудиторлық, лизингтік қор биржалары және ... ... - ... ... ... ақпаратық, кадрлар дайындау және т.б.
Біздің республикамызда қаржылық кәсіпкерліктің банктік түрімен тек қана банктер ғана ... ... және орта ... ... ... ... басталуы мен дамуы тауарлы нарықтың және кәсіпкерлік іс-әрекеттің кең ауқымға құлаш жаюмен байланыстыруға болады. Әрине мемлекетіміздің тәуелсіздікке қол ... ... ... бет бұруы өзі елде кәсіпкерлік мен шағын және орта бизнеспен айналысуға міндет ... ... ... ... ... ... бизнес 1995-1996-шы жылдары делдалдық қызмет ретінде ... ... Ал одан ... 5-6 ... ... қолынан іс келетін азаматтар, заңды тұлғалар әлемдік ... ... ... қалыптасқан бизнес кілті - өндіріс екендігін түсінді. ... ... жер ... ... бай, жер ... кең ... ауыл шауашылығында - фермерлік іс, шаруашылық қожалықтарын құру, төл өсіру, сүт тағамдарының көптеген түрлерін молынан ... ... ... кезде кең дамып келеді.
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнес халықтың әл-ауқатының төмендеген кезінде, ел экономикасы макроэкономикалық дағдарысқа ұшыраған кезінде де ... күй ... ... ... және субъективті қиындықтар оның динамикалық дамуына кедергі етуде. Объективті қиындықтары:
Экономикасының жаппай ... ... ... ... ... ресурстар жетіспеушілігі, міне осы мәселелер шағын және орта бизнестің кең көлемде қарқын ... ... ... ... ... ... ... сайын, мемлекеттің инвестор ретіндегі рөлі төмендеуде. Мемлекет өз тарапынан бизнесті ... ... ... ... ... жолға қоюы, шетелдік және отандық инвесторларды шағын және ... және орта ... ... ... ... құюына тартуы, шағын және орта бизнесті дамыту жолында капитал құюына тартуы, шағын және орта бизнесті қолдау мен дамыту ... ... ... саясатты жасауда.
Субъективті негіздегі қиындықтарға, негізінен былайша түсіндіруге болады. Қоғамның сана- сезімінде ... ... ... ... ... алу, бай болу әрекеттерін әлі де болса, психологиялық жағынан дайындық жоқ. Кәсіпкерлік тарапынан да нарықтың тез ... ... ... әрі ... ... ... әдетке енбеген. Кәсіпкерлер менеджмент, маркетинг салаларының қыр мен ... әлі де ... ... ... ... ... - өнім ... тар мамндану ғана емес, еңбек құралдарына да мамандануда. Мұндай өндірістер шектеулі тауар ... ... қаж ет ... ... оны тез ауыстыруы да мүмкін. Шағын бизнестің дамуы транспорттық шығындар мен өнімдердің құрылымдық реформаларды тереңдету қажеттілігі ... ... ... ... ... ҚР ... шағын және орта бизнес субъектілерін
несиелеудің рөлі
Әлемдік тәжірибе шағын және орта бизнес субъектілерінің экономикадағы рөлі бағалауға ... ... ... көрсетіп отыр. Ал мемлекет өмірінің барлық салаларына әсерін тигізеді: жұмысшылар саны бойынша, өндірілетін тауарларының көлемі бойынша, орындайтын жұмыстары мен ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес субъектілері маңызды рөл ойнайды. Экономика үшін шағын кәсіпорындардың толықтай қызметі оның икемділігін арттыратын маңызды сұрақтар болып ... ... ... және орта ... даму ... ... ... елдердің өзгермелі экономикалық жағдайға бейімделу мүмкіндіктерін жалдайды. Қазақстан үшін шағын бизнестің қалыптасуы жоғары дамыған қоғамға, ... ... ... ... ... болуы қажет. Қиыншылықтар мен сәтсіздіктерге қарамастан шағын және орта ... даму ... ... ... ... мәселелерді щеще отырып қарқын алуда. Шағын және орта бизнесті дамыту келесі мәселелерді ... және ... ... жақсы қанағаттандыруға мүмкіндік береті, өркениетті бәсекелестік нарықтық қатынастардың қалыптасуы;
-ассортименттің кеңеюі мен тауарлар мен қызметтердің сапасының артуы. ... ... ... ... ... ... бизнес қызмет көрсету мен өнім сапасының артуына мүмкіндік ... мен ... ... бір ... ... ... өзгеруіне әсер ету. Шағын кәсіпкерлік экономикаға өтімділік, икемділік береді;
-өндірісті дамытуға халықтың өз ақшаларын тартуы. ... ... ... өз ... өз ... үлкен қызығушылықпен салады;
-қосымша жұмыс орындарының ашылуы, жұмыссыздық деңгейінің қысқаруы;
-адамдардың шығармашылық мүмкіндіктерін тиімді пайдалануға, дарындарының ашылуына, әр түрлі қолөнердің дамуына ... ... ... ірі ... ... - бір шектеу қоятын халықтың жекелеген топтарын (үй жұмысымен айналысушылар, ... ... оқып ... адамдар) тарту;
-меншік иелері, кәсіпкерлер, басқарушылардың әлеуметтік қатарларының қалыптасуы;
-ғылыми-техникалық дамуды жандандыру;
-жергілікті шикізат ... ірі ... ... ... және ... ірі кәсіпорындарға комплетелетін бұйымдарды дайындау және жеткізу жолымен, көмекші және қызмет көрсету өндірісін құру арқылы әсер ... ... алу ... ... алу ... төмен рентабельді және тоқыраудағы кәсіпорындардан мемлекетті босату;
осы барлық аталған және басқа да шағын және орта бизнестің экономикалық, әлеуметтік функцилары, оның ... ең ... ... ... экономиканың ажырамас бөлігі ретінде қалыптастырады. Бірақ шағын және орта ... ... ... ... оның ... кедергі болатын себептерді айтпауға болмайды.
Біріншіден, Қазақстан Республикасындағы күрделі экономикалық ... ... ... ... ... ... ... төлемеушілік, несиені пайдаланудағы жоғары пайыз, кәсіпкерлердің құқықтық қорғалуы).
Екіншіден, кәсіптіліктің төменгі деңгейі, кәсіпкерлердің өз өздерін теңгеруі.
Үшіншіден, халықтың кәсіпкерлерге ... ... ... ... және орта ... ... қолдаудың әлсіздігі, тіпті, керісінше мемлекеттік органдардың жиі араласуы.
Бесіншіден, қазіргі заманға сай ... ... ... - ... ... ... күрделі есеп беру жүйесінің және арендалық төлем құнының жоғары болуы.
Сонымен кәсіпкерліктің одан ары кеңеюі мемлекеттік маңызды мәселелерінің бірі болып ... ... ... шешу үшін ... - ... ... ... ресурстар қолданылуы қажет.
Кіші және орта кәсіпкерлік Республиканың әлеуметтік-экономикалық және саяси дамуының маңызды факторы ... ... Кіші және орта ... субъектілерінің дамуы көптеген мәселелерді шешуге ықпалын тигізеді. Атап өтетін ... ... ... жаңа ... орындарының пайда болуы, экономиканың көтерілуі, инновациялық технологияларды ынталандыру және тағы басқа. Экономиканың осы сегментінде мықты ұлттық интелектуалды потенциал инновациялық ... ... ... капитал шоғырланған. Бұлар үлкен бизнесті дамытатын негіз болып табылады. Қазақстандағы жағдайға келетін болсақ, кіші бизнес ... ішкі ... 17% - ын ... ... ... 11% - ы осы ... кәсіпкерліктің төлемдерінен құрылады. Қазақстанда кіші бизнес сауда делдалдық және қызмет көрсету салаларында жақсы дамуда. Ал ... ... ... дамымай жатыр десе де болады. [13,24.]
ҚР-ның сауда және индустрия министрлігінің мәліметі бойынша кіші және орта бизнес субъектілерімен өндірілген өнім 3% -ды ... Ал кіші және орта ... ... ... ... ... өте ... да кіші және орта бизнестің инновациялық техникалық саладағы жаңалықтарды енгізіп жұмыс істеуі өте маңызды. Шағын инновациялық бизнес ... орын алып ... ... дамуына көп әсерін тигізеді. Олар бірқатар артықшылықтарға ... ... ... кәсіпкерлік бір салада тоқтап қалмай экономиканың барлық салаларын қамтиды.
2) Ірі өнеркәсіптер қызметі шектелген және ойлаған қызметі жүзеге ... ... аз ... ... ... ... салаларда өз мүмкіндіктерін қолдану.
3) Ірі фирмалар ғылыми зерттеулермен тәжірибелерді жүргізілуге мүмкіншілігі әлде қайда көп болса да ... ... ... ... ... ... баяу ... Сондықтан да ірі фирмалар сыртқы орта әсеріне икемсіз болып келеді. Ал шағын инновациялық ... ... ... тез ... ... ... ... бағытын жылдам өзгертуге қабілетті.
4) Шағын фирмалар ірі ... ... ... ... ... ... инновацияларды өндіріс пен өнеркәсіпте жылдам енгізеді.
Қазіргі уақытта қалыптасқан экономикалық жағдайда мемлекеттік тікелей немесе ... ... ... ... ... жоқ. ... ... күш жағымды сыртқы ортаны қалыптастыруға бағытталуы керек. Бұл ... ... ... үшін келесідей шаралар қажет: заңдық және нормативтік базалар ары қарай қалыптасуы мен дамуы, өндірісті қолдайтын ... ... ... элементтерін қалыптастыруы, бюджеттен тыс қаражаттар есебінен кәсіпкерлікті қаржылық қолдлау аясын кеңйтуге әсер ету, ... ... ... ... ... ... ... келтіру.
Соңғы жылдары шағын және орта бизнес субъектілерін дамыту мен кәсіпкерлік қызметті қолдау бойынша бірқатар ... ... ... Ол ... ... ... статистиктердің айтуы бойынша, тіркелген кәсіпкерлердің санының артуы, жұмыспен қамтылған халықтың үлесіне де әсерін тигізген. Шағын кәсіпорындардың өнім өндірудің жалпы көлеміндегі үлес ... ... ... Шағын және орта бизнестің ролінің артуын кәсіпкерлер ... ... ... ... ... дамыту қорының құрылу, барлық екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... ... несие қоржынының негізгі қарыздан 10 % - тен аз болмау), орта және шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... қолдау бойынша әкімдердің қызметін қатаң қадағалау, шағын ... ... ... ... ... және ... ...
1992 - 96 жылдары кезеңінде кәсіпкерлікті қолдау және дамыту, екі мемлекеттік бағдарламаның жүзеге асыру шағын бизнестің ... мен ... ... бола ... Бұл кезеңде шағын кәсіпкерлікпен айналысатындардың үлесі жалпы жұмыспен қамтылғандардың саны ішінде келесі қатынасты құрады: 1992 жылы - 6%, 1993 жылы - 4%, 1994 жылы - 4%, 1995 жылы - 5%, 1996 жылы - 5,2%. ... ... ... саны 24030 ... ... ... 2000 жылы тіркелгендердің саны 118429 бірлік, олардың ішінде 107134 - ... ... және 59244 - ... ... ... болды, 2010 жылы -10%, 900 мыңнан астам ШОК субъектілері тіркелді.[23,56.]
Сонымен, көріп отырғанымыздай, ... ... ... және орта ... ... несиелеу саясаты стагнациялық экономикадан шығудың балама жолы бола алады, өйткені ол екі ... ... ... - ... ... және ... жандануы. Шағын кәсіпорындар экономикаға барлық көрсеткіштер бойынша өзгерістер алып келуі мүмкін. Өзін жұмыспен қамтуды ынталандыру және шағын кәсіпорындар ашу ең аз ... ... ... ... жол ... ... ... он жылдықты дамыған елдердегі экономиканың даму тенденциясы шағын бизнес ... ... ... Осы ... ... ынталандыру, кәсіпкерліктің жандануы, қоғам ресурстарын толығырақ қолдану және инновациялық процесті күшейту сияқты негізгі үміт арттырған. Батыс елдерінде шағын бизнес ... ... ... ету және ... ... ... қосу ... айналған. Мемлекеттік протекционистік шағын бизнестің нақтылануы қажет еткен, адрестілігін, жеңілдіктер тек шағын кәсіпорындарға берілетін. Шағын ... ... ... ... ... ... әр елдегі экономикалық жағдайға байланысты әр түрлі пікірлер қалыптасқан. Жалпы сипаттамасы ұйымдастырылуының қарапайымдылығы, жаңа өнім ... тез ... ... ... ... ету, яғни ... тапсырыстармен сатуға, сондай - ақ шағын ... ... және ... ... дәрежесі болып табылады.
Кез келген процесс сияқты шағын және орта ... ... ... ... мен ... ... қажет. Кәсіпкерлік басқару объектісі ретінде өзінің ерекшеліктері бар. Егер бұл сұраққа басқару қызметі жағынан келетін болсақ, онда басқарудың ... ... ... ... ... ... менеджмент, маркетинг стратегиясын әзірлеу, бизнес жоспарды әзірлеу);
* ұйымдастыру (барлық ... ... ... ... ... құру);
* ынталандыру (кәсіпкерлік белсенділікті ынталандыратын механизмді қалыптастыру);
* бақылау (жоспарланған істерден ауытқуды анықтау және сәйкес түзетулер енгізу);
Осы ... ... ... ... мәні - ... ... экономика жағдайын жақсарту үшін ірі ағымы бар екенін көрсететін, экономиканы дамыту үшін кәсіпкерлік модельді ұстану. Осы теорияға сәйкес мемлекет кәсіпкерлік ... ... әрі ... ... ... табуы қажет. Сәйкес мемлекеттік саясат қоғамдағы кәсіпкерлік климатты өзгерте алады ма деген? Бұл сұраққа жауап оң болады. Тек бұл ... ... жаңа ... ... ... кәсіпкерлікті қолдау саясатын жүргізуі тиіс.
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің артықшылықтары мен ... ... ойы ... ... тек ірі ... бар ... ғана қол жеткізулері мүмкін, ал шағын және орта кәсіпорындар үшін орын жоқ. ... ... ... ... ... қуатты ірі компаниялармен бәсекелестікке түсе алмаитындығы. Ал, егер дұрыс тұрғыдан қарастырсақ, шағын бизнестің тиімді бәсекелес болуының бірнеше себебін көрсетуге ... ... ... ... үшін 0,5 - 1 жыл ішінде өздерінің стратегияларын ... ... ... ал ірі ... үшін 5 - 6 жыл ... ... көпшілігі қателесіп инновация ірі кәсіпорындардан жүреді деп ойлайды, ал статистика болса, Екінші Дүние Жүзілік соғыстан кейін 95 % инновациялық технология ... және орта ... ... шыққанын көрсетіп отыр. Шағын кәсіпорындардың ірі кәсіпорындарға қарағанда капиталының күйіп кету тәуекелі төменірек, жәнеде ... ... ... ... ... ... және орта бизнестің жаңа жұмыс орындарын қамтамасыз етуі сияқты артықшылығын көрсету қажет. Әсіресе, бұл елде дағдарыс және жұмыссыздық ... ... ... ... ие, ... ірі ... қызметі экономикалық дағдарысқа байланысты болғандықтан, жаңа жұмыс орындарын ұсына ... ... ( 1987 ) ... бойынща шағын өнеркәсіптерде қалыптасатын жұмыс орындарының өсу қарқыны тұрып қалған ірі компанияларға ... 3 есе көп. ... ... артықшылықтары көрініп отыр. Бұл, шағын және орта бизенстің динамикалығы, икемділігі, тұтынушылар қажеттілігінің өзгеруіне тез жауап беру және тауарлар ассортиментін ауыстыру, ... ... ... ... ... ... басқару сферасында бұл еңбек ұжымында бейресмилік, бюрократияның жоқтығы, жұмысшылардың басқаруға және табысқа тікелей қатыс алу мүмкіндігі.
Шағын және орта ... ... ... ету сферасы болып табылады. Ірі кәсіпорындар жаппай өндіріс жағдайында, тұрақты тауар номенклатурасымен және көтерме сатып алушылармен жұмыс ... ... ұсақ ... ... жеке тұтынушылардың қажеттіліктерін қанағаттандырады, нарықтық арнайы сегментіндегі және екінші реттік шикізат өндірісінің қалдықтарын пайдаланады. Мысалы, автомобиль өндірісі - ірі ... ... ... ... ... - ... және орта ... қызметі.
Шағын және орта бизнестің келесі бір тиімді ерекшелігі коллективті еңбекке ұмтылуы, ... ... ... қалуға тырысу және пайдаға қатысуға негізделген жұмыстың нәтижесінің максималды болуына мүдделілік болып табылады. Ірі компаниялар кәсіби менеджерлерді жалдайды, алолар акционерлердің ... ... ... білмейді, нәтижесінде басқару проблемаларына алып келеді, ал ... ... ... өзі ... бір ... ... бұл ... ешқандай түсініспеушілік мәселесі туындамайды.
1.3 Шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекет тарапынан қолдау
шаралары
Шағын және орта ... ... ... ... ... ... және оларды жандандыруға бағытталған институтционалдық жағдайларды жетілдіру есебінен ... ... және орта ... дамыту жөніндегі жеделдетілген шаралардың 2005 -2007 жылдарға арналған бағдарламасы бекітілді. Бағдарламаны әзірлеу үшін Негіздемелер болып: ... ... ... атты 2005 ... 18 ... Қазақстан халқына жолдауы, Қазақстан Республикасы Премьер - Министрінің 2004 жылғы 8 желтоқсандағы № 358 өкімі.Осы уақытқа дейін ... ... ... ... белгілі бір қысқа мерзімді тиімділік берген салық жеңілдіктерін беруге және мемлекеттік қаржы есебінен жеңілдікпен қаржыландыруға назар аударылды, бірақ жүйесіз жүргізілді. Бұл ... ... ... ... мен міндеттері ұзақ мерзімді перспективаға арналған мемлекеттің ... ... ... мен ... ... ... өзара байланыссыз оның өз проблемалары тұрғысында қаралуымен түсіндіріледі.
Шағын және орта кәсіпкерлік саласындағы заңнамаға талдау.Көптеген шетел мемлекеттерінің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, ... ... ... ... саясат маңызды өз бетінше жүйелік бағыт болып табылады. Ұйымдық құрылымдарды және ... ... ... ... басқа мемлекеттерде зерттеу қандай да болмасын ұлттық ерекшеліктерге қарамастан барлық сипаттамаларға анықтауға мүмкіндік береді.(Кесте 1)
Кесте 1
Дамыған ... ... ... мемлекеттер тәжірибесі
ҚР деңгейін бағалау
1
Мемлекттік саясат мақсаттарын анықтайтын кәсіпкерлік қызметті қолдау сұрақтарын реттейтін әлеуметтік құқықтық актілер болуы.
Даму ... ... ... ... ... және кадрлық мемлекеттік жобалардың жүйесін құрастыру және жүзеге ... ... ... аймақтық және жергілікті билік органдарының функцияларын өзара рационалды бөлу
Даму үстінде
4
Мемлекеттік билік органдарының шағын бизнес ... ... ... ... ... - ...
Даму үстінде
5
Шағын бизнес саласындағы мемлекеттік саясатты өзара ... - ... ... ... ... [17]- көзі ... ... көріп отырғанымыздай шағын бизнесті дамыту үшін Қазақстан шағын бизнесті басқару процесін жетілдіруге көп күш жұмсау ... ... ... ... ... ... бизнес ішкі және сыртқы факторлардың әсеріне тәуелді.
Бизнестің ішкі және сыртқы ортасын сараптаудан екі факторды есепке алған жөн: ішкі және ... ... ... және ... ... ... Кәсіпкерлікке барлық сыртқы ықпалдарды өз кезегінде макроэкономикалық және салалық деп бөлуге болады. (сурет 2)
Экономикалық
факторлар
Бизнесті мемлекеттік ... ... ... ... ... факторлар
Сурет 2. Ортаның бизнеске макроықпалы
Ескерту: [17]-көзі негізінен құралған
Шағын және орта кәсіпкерлік мәселелері бойынша нормативтік - құқықтық кесімді ... ... ... ... ... ... ... және шағын және орта кәсіпкерліктің жекелеген проблемаларын мемлекеттік реттеудің одан әрі тиімділігі айқындалмаған. Әкімшілік кедергілер жеткілікті ... ... және орта ... субъектілерінің тыныс-тіршілігін үш кезеңге бөлуге болады: тіркеу және қайта тіркеу, әрекет етуі және дамуы, тарату. Қолданыстағы заңнамаға ... ... және ... ... ... әр жерде орналасқан, түрлі ұйымдар беретін көптеген құжаттарды қажет етеді. ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік субъектілері қызмет түрлерін үнемі өзгеріп отырады. Бұл құрылтай құжаттарға өзгерістер мен ... ... жіне ... ... хабарлауға әкеліп соғады. Көптеген елдерде шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері ... ... үшін ... мен ... жағдай жасалған. Мысалы, 2,4млн. шағын және орта бизнес субъектілері бар Францияда тіркеу процесі 24 ... ... ... ... ... 10 күн ... тіркеледі. Бүгінде Қазақстанда бизнес - қоғамдастық құпталған осындай жүйе енгізілді.
Әрекет ету мен даму ... ... ... және ... ... ... құқықтық нормалар әртүрлі нормативтік құқықтық кесімдерге және бұл мәселе бойынша ... ... ... жоқ; заңнамалық кесімдерде (Салық, Әкімшілік кодекстерде, кейбір мемлекеттік органдардың ... ... ... және т.б.) ... және орта кәсіпкерлік субъектілерін тексеруге ерекше ұстанымдар көзделмеген және сондықтан да мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қарамастан бірдей; ҚР Әкімшілік құқық бұзушылықтар туралы кодекстің жекелеген ережелері шағын жіне орта кәсіпкерліктің тұрақты ... ... ... ... ... барынша аз және көп мөлшерде (5 - 2000 АЕК дейін) белгіленген айыппұлдың сомасын өз ... ... ... ... ... ... ... қатысты жемқорлықтың туындауына әкеліп соғады.
Лицензиялауға, аккредеттивтеуге, стандарттауға, сертификаттауға жататын жұмыстардың, тауарлар мен ... ... ... кең көлемді тізбесі іскерлік белсендіктің, кәсіпкерлік бастаманың өсуіне кедергі келтіреді.
Кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымдары.
Кәсіпкерлікті қолдаудың инфрақұрылымы - бұл ... ... ... және ... ... ... үшін қажетті қызмет көрсететін және кәсіпкерлік ортаның тыныс-тіршілігіне орта мен жағдайды қамтамасыз ететін ұйымдар мен бірлестіктердің жиынтығы.
Институттардың ... ... ... ... ... былай анықталады:
Қаржы институттары; қоғамдық ұйымдар, салалық қауымдастықтар; бизнес инкубаторлар, индустриалдық және технологиялық парктер; ақпараттық-талдамалық, маркетингтік, консалтингтік, оқыту орталықтары; халықаралық ... және ... ... елдің несие беру жүйесінің 3-ші деңгейі болып табылады және банк секторы мүдделігінің бірқатар объективті факторларын қамтымаған кәсіпкерлердің қаржы қызметтеріне ... ... ... Ұсақ ... үшін өз ... гранттары мен бағдарламаларға қатысушылардың жарналары есебінен несие беруді жүзеге асыратын микрокредиттік ұйымдары несие қатынастар жүйесі деңгейін мемлекет тарапынан аз реттеуші ... ... ... ... жоғары операциялық және үстеме шығыстар, қарыз берушілердің нысаналы ... ... ... ... ... ескере отырып, аталған операциялардың қызметі басқа несиелік мекемелердің қызметінің салыстырғанда шағын көлемі көп болды.
Бизнес инкубаторлар, индустриалдық және ... ... ... уақытта Қазақстанда 40-тан астам бизнес инкубатор мен инновациялық ... ... ... ... ... ... ... жергілікті атқарушы органдардың бастамасы бойынша құрылады және өздерінің қалыптасу кезеңінде. Бизнес инкубаторлар - өз алдында арнайы жеңілдік жағдайға ... ... ... орналастыратын және оларға консалтингтік, оқыту, бухгалтерлік және офистік қызметтер, оқыту бойынша қызмет көрсететін құрылым. ... ... ... ... оның ... ... ... кәсіпорындардың орнықты қызмет етуін қамтамасыз ету болып табылады.
Шағын және орта кәсіпкерлік құрылудың бірінші кезеңінде бірқатар проблемаларын түйіседі, олар: шағын және орта ... ... ... қалай алу, қандай салық режимін таңдау, қаржыландыру мәселесі қайда бару.
Сондықтан да осы ... ... рөл ... ... ... болды.
Консалтингтік компаниялар шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне мынадай ... ... ... ету, ... және бухгалтерия, маркетингтік зерттеулер, бизнес жоспарлау, салық заңнамасы, кедендік рәсімдер және т.б. Консалтингтік компанияларды, ... ... және ... ... және орта кәсіпкерлік субъектілерінің оларды пайдалануға мүмкіндігі жоқ. Консалтингтік қызметтер рыногі тіпті ірі қалаларда толық емес, ал ... алыс ... ... ... ... институттар. Бүгінгі күнде қазақстандық шағын кәсіпкерлік субъектілеріне ресурстық, ... жіне ... ... ... ... ... ... 150 астам аккредитеелген шетелдік халықаралық ұйымдар әрекет ... ... ... ... мен ... ... ... іске асыратын жобалар мен бағдарламалардың көп түрлігінен хабардар және талдайтын Қазақстан Республикасының Үкіметі мен қолдаудың ... ... ... ... кері ... ... бірыңғай орган жоқ.
Көптеген шетелдік үйымдар үшін олардың жұмыстарының басты нәтижесі тапсырыс берушіге ... ... ... ... ... есеп болып табылатыны практикаға айналды (бұл ретте тапсырыс берушіден басқа ешкімге жұмыстардың нәтижелері ұсынылмайды, ... ... ... тек ... яғни ... да бір жоба оған ... іске асырылса ғана ақиқат алады). Қазақстанда түрлі шетелдік және халықаралық институттар бастамашы болған ... ... ... ұйымдар жиі іске асырады.
Құрамында мемлекеттік органдар мен республикалық қоғамдық бірлестіктердің өкілдері кіретін Қазақстан Республикасының ... ... 2002 ... ... және орта ... ... жөніндегі комиссия(бұдан әрі Комиссия) құрылды. Комиссия консультативтік-кеңес орган болып табылады жіне оның шешімі ұсынымдық сипат алды.
2002-2003 жылдары мемлекеттік органдар ... ... ... ... және ... қауымдастықтары мен қоғамдық бірлестіктердің өкілдері кіретін шағын жіне орта ... ... мен ... ... бойынша сараптама кеңесі (бұдан әрі Кеңес) құрылды. Кеңестің шешімі ұсынымдық сипат алды.
Комиссия мен Кеңестің негізгі ... ... және орта ... ... мен ... ... ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлеу болып табылады. Шағын және орта ... ... мен ... ... ... ... проблема - бұл қатысушалыр арасында өзара іс әрекеті бастайтын және ұйымдастыратын бірыңғай ... ... ... ... болмауы.
Кәсіпкерлікті қолдаудың әлемдік тәжирібесі. Жаңа жұмыс орындарын құру мен экономиканың тұрақты ... ... ету ... ... шет ... ... ... дамуына үлкен мән беріледі.
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы кезінде әсіресе шағын кәсіпкерлік мемлекеттік қолдауға мұқтаж болатындығына әлемдік тәжірибе күә. Бұл ... ... ... қорғауға немесе ол үшін ерекше жағдайлар құруға ... ... ... ... ... ... процесті үнемі ынталандыратын және фирманың бәсекеге қабілеттігін арттыру үшін оқытатын жағдайларды ... ... ... тиіс ... және орта кәсіпкерлікті қолдаудың мемлекеттік саясатын нысаны мен мақсаты шешуші мәнге ие. Мұны соңғы ... ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсетеді.
Шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау шаралары:
жаңа технологияларға (технологиялар мен экономикалық ақпараттар ұсыну, консультация эәне оқыту) қол ... ... ... (салық жеңілдіктері, амортизацияның ерекше нормалары, мемлекеттік субсидиялар, рыноктық және жеңілдікті кредитті ставкалар арасындағы ... ... ... ... ... беру) қол жетімділікті жеңілдету;
кәсіпкерліктің инфрақұрылымын дамытуға жәрдемдесетін кластерлік желілік ұстанымды ... ... ... мәселесі бойынша туындайтын проблемаларды шешуге бағытталған.
Кластерлік желілік ... ... ... және орта ... ... ... іске асырылған елдер - бұл Италия, АҚШ, Жапония, Германия, Корея, Дания, Ұлыбритания, Франция, Мексика, Чили, Бразилия. Бірқатар дамыған және ... ... ... желілік ұстанымға негізделген шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасын іске асыруды мысалға клтіреміз.
* Италия. Бірінші рет кластерлік ... ... ... 70 ... ... және орта ... ... желілік ұстаным тұрғысынан осы ұстанымның дамуы бастау алатын деген атқа ие ... ... ... қызық. 70 жылдардың соңында және Италия экономикалық дағдарысты басынан өткізді, ... ... - ... және ... ... ... ... жоғары түрін көрсетті. Негізінен шағын және орта кәсіпорындар әрекет ететін ... және ... ... аяқ ... ... және жиһаз өндірісі) бірқатар салаларда қалыптасқан кластерлер шеңберінде шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері тек қана жаңа жұмыс орындарын ғана құрып ... ... ... да шыға ... Сол уақытта Германия мен Ұлыбритани яның ірі кәсіпорындары құлдырауды басынан өткізіп жатты, шағын және орта кәсіпкерлік кластерлері өндіріс пен ... ... ... басқа, шағын және орта кәсіпкерлік кластерлері өндірістік үдеріске инновацияларды енгізуге қабілетті болып шықты.
* АҚШ. ЖҰӨ-нің 50%нан астамы, инновациялардың жартысынан ... ... ... 2/3 ... ... кәсіпкерлікке тартылған. АҚШ шағын кәсіпкерлік ел экономикасын оңалтуда шешуші рөл атқарды. Бұл үшін АҚШ-та шағын сектордың дамуына ... ... ... АҚШ шағын бизнес әкімшілігі (1953 жылы құрылған) бар. Сапалы, клиентке бағытталған кең ауқымды бағдарламалар қалыптастыру және ... ... ... ... ... уақытылы хабардар ету - қызмет мәні.
* Жапония. Шағын және орта кәсіпкерліктің үлесі ... ... 99,6%- ын, ЖІӨ нің 55%- ын және ... ... ... 80%- ын ... Шағын кәсіпорындарға қатысты мемлекеттік саясатты іске асыру үшін шағын және орта кәсіпкерлікке қатысты мемлекеттік саясатты іске ... ... ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлікті қодаудың негізгі шарлары:
* ШОБ-ты жаңғырту үшін кредиттер мен жеңілдікті кредиттерге кепілдік беру және ... ... ... ... қол ... ... (20 жылға 1,05%- дық ставкамен);
* Бизнес инкубаторлар құру, салық салу және менеджмент, ... ... және ... ... ... ақпарат, сондай ақ оқыту бағдарламаларын ұсыну мәселелері бойынша қысқа мерзімді негізде мамандарды ұсыну мәселелері бойынша қысқа ... ... ... ... ... жобаларды бағалау арқылы бизнесті қолдау жүйесін құру
* техникалық көмек, қаржылық және заңнамалық қолдау ... жаңа және ... ... құруды ынталандыру;
* жаңа әзірлемелерді коммерциализациялауды қолдау мен ғылыми орта, бизнес және ... ... ... ынталандыру арқылы технологиялардың дамуын қолдау;
* пайыздық төмен ставкалар бойынша субсидиялау және кредит беру арқылы бизнесте инновацияларды қолдау, венчурлық жобаларға мемлекеттің ... және ... ... үшін ... ... ... зерттеулерді дамыту деңгейі бойынша жетекші рөлді технопарктер алады. 70% шамасында жапондық ... ... ... ... ... қолдау үшін құрылды, бұл ретте, 58%-ы жоғары технологиялы өнімдер өндіруге ... ... ... ... желілік ұстанымды қолдаудың
негізгі қағидаттары - бұл мынадай рыноктық тетіктерге:
* мемлекеттік қолдауға емес, шағын және орта ... ... ... ... ... ... кетуі керек;
Шағын және орта кәсіпкерлікке мемлекеттің қаржылай көмек беруі үшін
шағын талап кредитке қабілеттіліккі тірек болады.
* Корея. Барлық ... ... ... 3 млн.
шағын және орта кәсіпкерлік субъектілері бар. Соның ішінде шағын компаниялардың үлесі 97% құрайды. ... ... ... ... 87% ы ... ... (10 млн. ... Шағын және орта кәсіпкерліктің үлесіне елдің ЖІӨ-нің жартысы және оңтүстік кореялық 43% ...
* ... ... ... ... ... ... мемлекеттік. Кәсіпорындарды қаржыландыруға көмек
беретін мемлекеттік және бірнеше жеке қорлар бар, ал мемлекеттік субсидия
бизнесті ... үшін ... ... (3/4)- ін құрайды, (1/4)- кәсіпкердің салған
қаражаты. Бизнес ... ... ... ... бар, ... жаңа ... ... жасалады. Осылайша, технопарктер мен
бизнес инкубаторлар мемлекет ғылыми-техникалық салалардың дамуын
қолдайтын және мұндай ... ... ... ... ... ғылыми-техникалық прогресс жетістіктеріне бейімдеу міндеті қойылған
елдерде жақсы дамыған.
Ғылыми - техникалық парктер ... ... озық ... ... ... мен ... ... қалаларының қазіргі үлгілері болып табылады. Өтпелі экономиканы көптеген дамушы мемлекеттер мен елдер үшін ғылыми өнеркәсіптік ... ... ... стратегиясы - бұл жоғары технологиялық деңгейдің өңірлік орталықтар желісін дамыту, барлық ұлттық ... ... ... ... жаңа ... ... Технополистерде ғылым, жоғары технологиялар, дәстүрлі ұлттық мәдениет үйлесім тапқан және шығармашыл, жанжақты дамыған адамдардың жаңа ... ... 2030 даму ... ... республикасы Президентінің > атты 2005 жылғы 18 ақпандағы Қазақстан халқына Жолдауы басымдықтары ... ... ... ... ... және орта кәсіпкерлік субъектілері қызметін барынша кеңейтуге және олардың ... ... ... институтционалдық жағдайларын жетілдіру есебінен Қазақстанның бәсекеге қабілеттігін арттыру болып табылады.
Шағын және орта ... ... ... мен ... ... ... және ... тәжрибені ескере отырып, алға қойылған мақсатқа жету үшін аталған бағытта мынадай міндеттерді іске асыру көзделуде:
* шағын және орта ... ... үшін ... ... ... ... құру;
* экономиканы бюрократиясыздандыру және әкімшілік кедергілерді жою;
* шағын және орта ... ... ... ... мемлекетке бейінді емес функцияларды рыноктық ортаға, бірінші ... ... және орта ... ... кластерлік желілік ұстаным негізіндетіршілікке қабілетті инфрақұрылымдық жүйелерді құру және қамтамасыз ету;
* инновациялық экономикаға кәсіпкерліктің қатысуы.
Жоғарыда айтылған міндеттер мынадай ... ... ... асырады :
2009 жылы: мемлекеттің қатысуымен мемлекеттің және акционерлік компаниялардың бейінді емес функцияларына талдау жүргізу және шағын және орта кәсіпкерлікке беру;
2010 ... ... және орта ... ... ... беру көлемін 10 млрд. теңгеге қосымша ұлғайтуды қамтамасыз ету.
Мемлекеттің жеке секторымен өзара іс-әрекетінің жаңа идеологиясын жасауды аяқтау. ... ... ... негізінде шаған және орта кәсіпкерлікті дамытудың экономикалық моделін әзірлеу шағын және орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдаудың жаңа стратегиясына және мемлекет пен ... ... ... жаңа ... ... ... қажет. кәсіпкерлікті қолдау мен дамыту үшін мемлекеттің бұдан әрі қолданатын шаралары ( нормативтік құқықтық базаны жетілдіру, салық ... ... ... инфрақұрылымды дамыту және т.б) осы ұстанымды іске асыру тұрғысынан және осы экономикалық модель шеңберінде қолданады.
Экономиканы төрешілдіктен арылтудың ... ... ... және ... ... жою.
Экономиканы және әкімшілік кедергілерді төрешілдіктен арылту ... ... күш ... ... жіне орта кәсіпкерлік субъектілері үшін барынша көп қолайлы режимді, барынша аз ... ... ... ... ... ... саласында.
заң жобасында кәсіпкерлік қызметі реттеу,оны мемлекеттік қолдаудың негізгі қағидаттары, ... ... ... ... ... кәсіпкерлік субъектілерін тіркеу және жою тетіктері, оның ішінде шағын және орта, кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік ... ... ... мемлекеттік органдардың, бақылауды және қадағалауды жүзеге асыру кезінде жауапты мемлекеттік органдардың құзыреттері және биліктің бизнес қоғамдастықпен ... ... ... ... ... ... тексеруді өткізу мәселелерін регламенттейтін әр заңнамалық кесімінде қандай да бір бақылаушы қадағалаушы орган ... ... ... ... ... тағайындау үшін негіздемелердің толық тізбесі кезделетін болады, өйткені осындай нақты тізбенің жоқ болуы көптеген бақылаушы қадағалаушы органдарға ... ... ... ... бұзбай өз тексерістерін көп рет белгілеу мүмкігдігін береді. Әкімшілік айыппұлдар ... ... ... ... Айппұлдар мөлшерлері бизнес ауқымына байланысты белгіленетін, бірінші рет жасалған құқық бұзушылық үшін ... ... ... ... жою ... бюрократиялық жүйесінің негізін рұқсат беру жүйесі құрайды. Сондықтан кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... беру жүйесін нақты регламенттеу үшін:
* мемлекеттік монополия саласында терминін нақты айқындайтын мемлекеттік ... ... ... ... заң актісі әзірленетін болады;
* лизензиялау саласында тікелей қолданылатын жаңа Заң әзірленетін болады, оның ... ... ... түрлерінің толық тізімі ұсынылады;
* лицензиялау түрлерін заңға тәуелді кеңейтуге тыйым салынады;
* ... ... ... қол ... ... ... ... лицензиялау саласындағы мемлекеттік функцияларды нақты регламенттеу жүргізіледі;
олардың үнемділігін қамтамасыз ететін біліктілік ... ... ... ... көрсеткіштері тұрғысына ғана өнімнің, жұмыстардың және өызметтердің жекелеген атаулары сертификатталған жіне дүниежүзілік Сауда Ұйымның ережесі бойынша халықаралық заңнама ... ... ... ... ... болады.
Стандарттау саласында - стандарттауды халықаралық ... пен ... сапа ... нормаларына сәйкестендіру жүзеге асырылады.
Акредиттеу саласында ресми тек ерікті сипатта болады және оны мемлекеттік емес, коммерциялық емес ... ... ... ... ал оның ... ... ... беріледі.
Мемлекеттік сатып алу саласында әкімшілік кедергілерді алып тастау үшін сондай - ақ ... ... үшін ... ... ... және орта ... субъектілерін барынша тарту жұмысы жалғастырылатын болады.
Кәсіпкерлік қызметіне еркіндік құқығының кпілдігін іске асыру ... ғана ... ... өздеріне және олардың қоғамдық бәрлестіктеріне де байланысты. Әрбір іскер қазақстандық осы ортаға кірігіп, инновациялық экономикадығы өз орнын табуға ... және орта ... ... айналымды қысқарту.
Кәсіпкерлердің көлеңкелі бизнеске кетулерінің негізгі себептерінің бірі заңды бизнесті жүргізудің жоғары шығындары болып табылады. Осыған байланысты әкімшілік ... алып ... ... ... ... ... ресурстарына жеткілікті қол жетімдігі бойынша жағдайлар құру, ша,ын орта ... ... ... ... ... жету ... ... және шағын және орта кәсіпкерлікті менеджменттің сана-сезімдігін жоғарылату жөніндегі іс-шаралар ... ... ... ... бағдарлама әкімшілік кедергілерді алып тастау, несие ресурстарына жеткілікті қол жетімдік бойынша жағдайлар құру, шағын және орта ... ... ... ... сондай-ақ шағын жіне орта кәсіпкерліктегі менеджменттің сана - ... ... ... ... және орта ... дамуын қолданудың жедел шаралары көзделген.
Мүлікті заңдастыру іс-шараларын өткізу мақсатында > Қазақстан Республикасының Заңы қабылданатын ... ... ... ... және ... ... салық салу режимін жөңелдету бөлігінде салық заңнамасына ... ... ... жылдан бастап жеңілдетілген декларация негізінде арнаулы салық режимін ... ... ... үшін - ... қызметкерлердің санын 15-тен 25 адамға дейін және шекті кірісті 4,5- тен 9 млн. теңгеге ұлғайта отырып;
заңды тұлғалар үшін - ... ... ... 25- тен 50 адамға дейін және шекті кірісті 9- дан 20 млн. теңгеге дейін ұлғайта отырып кеңейтіледі.
Шағын және орта ... ... ... ... алу ... ... үшін > ... Республикасының Заңына өзгерістер енгізу. Жоғарыда көрсетілген шаралар Қазақстан Республикасының тиісті нормативтік құқықтық кесімдеріне өзгерістер енгізуді талап етеді.
Шағын ... ... ... ... нысандарына көшуін ынталандыру бойынша шаралар әзірлеу және тауарлардың ішкі рыногын дамыту мақсатында құрылым және ... ... ... ... ... ... сауда операциялар мөлшерін бағалау жөніндегі зерттеулер ұсынылады.
Көлеңкелі сектор мөлшерін және ... - қол ... мен ... ... және саудадағы формальсіз еңбекпен қамту көлемін қысқарту мақсатында орта мерзімді перспективада:
Кооперацияларды ынталандыру - ... ... ... және ... бюро және т.б. ... ... ресмиге еңбек ресурстарының ағымы үшін жағадайлар туғызу;
Қолма-қол төлеу нысанынан біртіндеп ... ... көшу ... ... пайдалану арқылы төлемдер қабылдауға міндетті сауда (қызмет көрсететін) ұйымдарының санатын белгілей отырып тауарлар мен қызметтер үшін ... - қол ... ... ... ... ... ... мейрамхана, бар, мейманхана, жол жүру құжаттарын сату кассалар және т.б. қызметін көрсететін ұйымдар үшін ... ... ... ... ... ... ... экономиканың құрамында маңызды үлесті фальсифициреленген және контрафактілік өнімді өндірудің ... ... ... бар елдерден күдікті сапалы тауарларды әкелуді және сатуды, сондай-ақ отандық өндірушілердің ұқсас өнімін, ... ... ... және халық денсаулығына қауіп әкелетін санитария талаптарына қарсы жағдайларды іске ... ... , ... базар саудасы; кішкентай сауда нүктелері құрайды.
Азық-түлік, сондай-ақ әлеуметтік қамсыздандыру жүйесінен тыс формальсыз еңбекпен қамтылу қауіпсіздігін жоғарылату мақсатында ... ... ... ... өте ... ... ... көшу жөніндегі жағдайлар мен ынталар құру қажет. Нарықта сауда нүктелерінің әлеуметтік тартымдылығын арттыру, сауданың әлемдік ... және ... ... сауданы сауда орталықтарына айналдыра оларға өркениетті нысан бере ... ... ... ... ... ... және ... құрылыс объектілерінің қауіпсіздігін жоғарылату, объектілерді тұрғызуға құрылыс материалдарын шығыстау нормаларын сақтау жөніндегі құрылыс ұйымдарына талаптарды күшейту үшін ... үшін ... ... ... ... сай ... негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштері бар үлгілі жобалар бойынша әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін салуға мемлекет тапсырысын орындау жүйесіне көшуді жүзеге ... ... ... еңбекпен қамтуды ( ең төменгі жалақымен маусымдық және біліктілігі төмен ... ... ... ... ... тартуды) қысқарту жөніндегі шара ретінде жұмыс күшін ... ... ... және оның ... ... ... болып жатқан өзгерістерге жедел жауап беруге мүмкігдік беретін ерекшелікке, ауқымдыққа бағытталған квота берудің жеңіл жүйесін енгізу ұсынылып отыр. ... қол ... ... ... ... автоматтандырылғанға біртіндеп көшуді жүзеге асыру қажет.
Қазақстан Республикасы аумағы бойынша автомобильді тасымалдауларды бірыңғай кешенді бақылауды жүзеге асыру тиімділігін арттыру мақсатында ... ... ... ... айқындай отырып автотасымалдауларды бақылаудың қолданыстағы жүйесін жетілдіру ұсынылып отыр.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Қылмыстық және Әкімшілік кодекстеріне ... ... алу ... ... ... ... беретін тұлғаларды жауапқа тарту бөлігінде өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте шағын және орта кәсіпкерлікке беру мақсатында мынадай жұмыстар өткізіледі:
Мемлекеттік кәсіпорындардың және мемлекеттің қатысуы бар ... ... ... ... ... ... асыру үшін әдістемелік ұсынымдарды әзірлеу;
тек мемлекеттік органдар, мекемелер және ... ... ... ... нарықтық ортаға үйлеспейтін мемлекеттік функцияларды беруді қоса нақты белгілеу;
мемлекеттік кәсіпорындардың және табиғи монополистердің, ұлттық компаниялардың құрылтайшы құжаттарын, табиғи ... ... және ... ... ... және ... ... ұйымдарды үйлеспейтін функцияларын табу тұрғысынан оларды шағын және орта кәсіпкерліктің бәсекелес ортасына беру үшін ... ... ... ... ... ... мен жауапкершілікті шектеулі серіктестіктерді мемлекеттің қатысу орындылығына ... ... ... ... ... ... ашықтығын құру;
бірқатар стратегиялық маңызды мемлекеттік компаниялар акцияларының пакеттерін басқаруды арнайы құрылатын мемлекеттік холдинг компаниясына беруді жүзеге асыру;
бәсекелестік нарығына беруге жататын ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындардың тізбесін анықтау;
мемлекеттік кәсіпорындардың қызметіне уәкілетті мемлекеттік әрі заңдар ... ... ... ... ... ... қатысуы 2015 жылға дейінгі индустриалдық-инновациялық стратегияны тиімді іске асыру және оған шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... жобаларды іске асырудың алғы шарттары құрылады, оның ... ... және ... ... ... ... ... бәсекеге қабілетті соңғы өнім құруды қамтамасыз ететін ашық үлгідегі жаңа инновациялық жүйе болады.
Жаңа инновациялық жүйе ғылыми әлеуетті дамытады, көпдеңгейлі ... ... ... берілетін граннтар түрлерін кеңейту және венчурлық қорларды құру бөлігінде қаржы инфрақұрылымдарының элементтерін және ... ... Осы ... іске ... үшін ... ... қордың өсу ілеуеті жоғары жобаларды іске асыруға шағын және орта кәсіпкерлікті тарту жөніндегі рөлі жандандырылады. Бұл ... шет ... ... ... тартумен венчурлық инвестициялау арқылы іске асырылады,бұл озықты шетелдік тәжірибені ... ... етуі ... ... - ... ... ... және іске асыратын және оларға консалтингтік, заңгерлік, лизингтік және өзге де қызметтер көрсететін арнаулы пысықталған жеке және ... ... өз ... ... бір мерзімге орналастыратын құрылымдарды құру.
Коммерциялық тиім жағынан әлеуетті перспективалы болып табылатын жаңа технологияларды, тауарларды, жұмыстар мен қызметтерді құруға ... ... ... ... және ... конструкторлық әзірлемелердің гранттарын беру жүйесі қайта құрылады.
Мынадай граннтардың нысандары қайта қаралады: ... ... - ... ... және ... ... ... өткізу үшін 7,2 млн. теңгеден (55 мың АҚШ доллары) кем емес ... ... ... ... - ... ... ... дайындау үшін (ТЭН, бизнес жоспар және т.б) 650 мың теңгеден кем емес (5 мың АҚШ доллары);
құрылымдық реформаларды тереңдету қажеттігі ... ... ... ... ҚР ... ЖӘНЕ ОРТА ... ... ТӘЖІРИБЕСІ
2.1 ҚР АҚ-ң шағын және орта
бизнес субъектілерін несиелеу көрсеткіштері
Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... үлесі мемлекеттің кәсіпкерлік қызметті тіркеу процедурасын жеңілдетудегі шарасы 2009, соңына дейін ШОК(шағын және орта кәсіпкерлік) ... ... ... өсуіне септігін тигізді, 2006 - 2009 жж, ШОК-тің тіркелген субъектілерінің саны 38% ... 1 млн ... Бұл ең ... ... ... қызмет көрсетумен айналысып, сауда саласында қызмет көрсетумен айналысып, сауда саласында қызмет ететін жеке кәспкерлер санының көбеюімен ... ... осы ... ... 50% ... ... ықпалы мен екінші деңгейлі банктер беретін несие көлемінің азайтылуы салдарынан жеке кәсіпкерлердің белсенділігі азайды. Нәтижесінде 2010 жылдан ... ... ШОК ... субъектілерінің саны азая бастағаны байқалады. Осылайша, 2011 жылдың 3-тоқсанының аяғына қарай олардың көлемі шамамен 10 %құрады. Десек те, ... ... ... әлі де ... ... ... ж. ... бойынша Қазақстанда 900 мыңнан астам ШОК субъектілері тіркелген. Бұл көрсеткіш республикасындағы шаруашылық жүргізуші субъектілерінің жалпы санының 92,9% құрады. ... ... 3. ШОК ... ... жүргізуші
субъектілерінің санындағы үлесі
Ескерту: [20]-көзі негізінде құралған
ШОК тіркелген және белсенді субъектілері санының өзгеру динамикасы.
Салыстырмалы түрде алып ... ШОК ... ... жыл ... ... ... 2010ж. ... ШОК тіркелген және белсенді субъектілері жыл сайынғы өсу қарқыны орташа есеппен 12% құрады, алайда 2010 жылы ШОК тіркелген ... саны 8,9% ... ... саны - 6,1% азайды. 2011ж. ШОК субъектілерінің саны әлі де ... ... ... ... ... ... қарқынмен. (сурет 4)
Сурет 4. ШОК субъектілері санының өсу ... ... ... %
есеппен)
Ескерту: [20]-көзі негізінде құралған
Абсолютті көріністе ШОК белсенді субъектілерінің саны 2011 ... 3 ... ... ... ... 628 мыңға қысқарып, 35 мыңға азайған. Нәтижесінде 2011 жылы ШОК ... ... ... ... ШОК ... ... ... 71 пайыздан 69 пайызға азайған. (сурет 5)
Сурет 5. ШОК ... ... ... ... ... ... ... құралған
ШОК субъектілерінің ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша құрылымы және оның динамикасы.
Ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша бөліністе ШОК құрылымында өз қызметін жеке ... ЖК (2011 ... 1 ... ... саны 383,3 мыңды немесе ШОК белсенді субъектілерінің жылпы санының 61 % ... және ШФҚ (170,1 мың ... 27%) ... ... ... ... ... Заңды тұлғалар - ШОК кәсіпорындарының саны шамамен 74,4 мың субъектіні немесе 12%құрайды. (сурет 6)
Сурет 6. 2011 ... ... ... ... ... ... субъектілер құрылымы
Ескерту: [20]-көзі негізінде құралған
Ұйымдастыру-құқықтық нысандар бойынша бөліністе ШОК ... ... ... соңғы алты жылда мынадай серпін байқалуда:
* ШОК кәсіпорындары - 2007ж. ... ... ... түрде артып келе жатқаны байқалуда. 2011 жылдың ... 24 ... ... Жеке ... - ЖК ... 2009 ... ... дейін өсіп отырғаны байқалған. Сол кезде олардың саны 475,8 мыңға ... 2010 жылы ... ЖК саны 2009 ... ... 47 ... ... ... азайған. 2010 жылы азаюмен тоқтатпай, 01.10.2011 ж. 2009 жылмен салыстырғанда 92,5 мыңды құрады.
* Шаруа (фермер) қожалығы - ... жж. ... ШФҚ саны ... өсіп ... 2011 ... 3 ... ... 95 бірлікке азайды.
Келесі суретте ШОК белсенді субъектілер санының динамикасы көрсетілген. Яғни ... ... ... жеке ... мен ШОК ... өсу қарқыны мен динамикасының өсу деңгейі, өзгеру қарқыны мен саны қарастырылады.
Сурет 7. ШОК белсенді субъектілері ... ... ... ... ... ... саны ... қамту мәселелінде Қазақстан ШОК рөлі жөніндегі айтар болсақ, Қазақстан ... ... ... және орта ... ... ... жалпы санының үлесі орта есеппен алғанда 20% құрайды. Әйтсе де, абсолютті ... ... ... ... ж. ... бойынша - бұл 2,1 млн астам адам. Олардың 34%- ЖК, 46 %- ШОК ... және 21% - ШФҚ. ... және орта ... ... саны ... 2010 жылы қайта қалпына келді. (сурте 8)
Сурет 8. Елдегі жұмыспен қамтылғандардың жалпы санындағы ШОК
айналысатындардың үлесі ... ... ... ... субъектілерінің өнімдер шығаруы шағын және орта бизнес кәсіпорындарын, жеке кәсіпкерлік және шаруы фермер ... ... ... ... ... ... ... ақшалай көріністегі ШОК белсенді субъекітлерінің өнімдер шығаруы соңғы жылдар аралығында жалпы өсім беталысын ... 2010 ... ... ШОК ... ... ... ... екі есеге артты. Мұндай өсім жеке кәсіпкерлік туралы заңнамаға өзгерістер енгізілумен байланысты болды: орта кәсіпкерлік субъектілерін айқындаудың жаңа ... ... ... ... олардың арасында бұған дейін ірі кәсіпкерлікке жатқан бірқатар кәсіпорындар қосылды.
Осылайша, 2010 ж. ШОК ... ... ... үлесі елдің ішкі жалпы өнімінде 32 %, 2011 жылдың 3 тоқсанында - 29% құрады.
ШОК шығаратын өнімдердің ... ... (86,8%) ШОК ... ... ШОК ... ... ЖК ... - 8,2% жуық, ШФҚ - 5% жуық. ... ... 9. ... ... ШОК ... ІЖӨ - гі ... ... [20]-көзі негізінен құралған
Екінші деңгейлі банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелендіру динамикасы ЕДБ-ң шағын кәсіпкерлікті несиелендіруде жасалған шолу осы үрдіске әлемдік қаржы ... ... кері ... ... ... 2008 жылдың соңында Қазақстан банктері тұтастай алғанда несие беруді және оның ... ... ... ... ... ... Нәтижесінде, 2006-2008 жж. шағын кәсіпкерлікке жаппай беріліп отырған жыл сайынғы несие көлемі 2009 жылдан ... жыл ... ... ... 10. ЕДБ-ң шағын кәсіпкерлікті жыл сайын несиелендіру көлемі, ... ... ... ... ... құралған
2009 жылға дейін орташа өсімі жылына 67 % ... ... ... беретін несиелер бойынша жиынтықты қарыз портфелінің көлемі, 2008 жылы ... десе ... ... 4% ... ... ... бағдарлама аясында 2009-2010 жж. мемлекеттің уақытылы араласуы мен ... ... ... ... ... несиелендіруге беретін несиелердің көлемін азайтуға мүмкіндік берді, тіпті ЕДБ портфелінің өсімін 2009 жылы ынталандырды. Бұдан басқа, мемлекет қолдауының арқасында ЕДБ ... ... ... ... ... ... берілетін несие көлемі 2011 жылдың 3-тоқсанының аяғында 23% артты. (сурет 11)
Сурет 11. ЕДБ ... мен ... ... берген несиелердің
қарыз портфелі
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
ШОК салалық құрылымы экономикалық өнеркәсіп секторындағы жұмыс істейтін ШОК ... ... ... ... мен ... ... ... сапалы дамуының маңызды көрсеткіші болады. Өнеркәсіп кәсіпорындары және ең алдымен - өңдеуші өнеркәсіптер ел ... ... ... ... ... ... ШОк субъектілерінің көпшілігі өз қызметін сауда (38%) және ауыл шаруашылығы (26%) ... ... ... Ал ... (3%) пен ... секторында (2%) ең аз шоғырланған. Бұл Қазақстандағы ШОК даму беталысы ел экономикасының әртараптандырылуына септігін тигізбейтінін растайды. (сурет ... ... ... ... ... ... берілген несиелердің негізінде келтірген
Сурет 12. 2011 ж. ШОК макрокөрсеткіштерінің салалық құрылымы
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Алайда бұл ... ... ... аспектіге мән беру қажет, Қазақстандағы жеке кәсіпкерлік тарихы 20 ... ... ... ... көп ... қажет етпейтіндіктен, тәуекелдер аз болатындықтан кәсіпкерлердің барлығы дерлік өз ісін саудадан ... ... ... ... ... ... ... кеңейген сайын өндіріс саласын да игере бастайды. Бұл көп жағдайда бизнес үлкейіп, шағыннан өскен кезде көрініс ... Сол ... де ... мен ... ... ... істейтін ШОК көптеген субъектілері - бұл болашақ өндірісшілер.
ШОК-те жұмыс істейтіндердің салаларға бөлінуі халықтың жұмыспен қамтылуын ... ету ... ... ... ... ... ШОК ... рөлін сипаттайды. Осы көрсеткіш экономиканың қайсы бір саласында көбінесе ШОК ... ... ... ... ... Бұл ... ... ұқсас пропорцияларды түсіндіреді - ШОК әрекеттенуші субъектілер санының өсімі жұмыспен қамту мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істейтін ШОК субъектілерінің позитивті рөлін растайды. Мұнда ШОК әрекеттенуші субъектілерінің тек 2% ғана ШОК ... ... ... ... ... ... үлесін қамтамасыз етеді. Дәл осылайша, ШОК құрылыс саласындаәрекеттенетін субъектілердің тек 3% ғана ШОК ... ... ... ... өнімдердің 21%-дық үлесін қамтамасыз етеді. Көлік және байланыс ШОК ... ... ... ... олардың санына пропорционал келетіндей өсіріп, ІЖӨ өсімін қамтамасыз ету бойынша бөлінуде 8% санға ие болып, экономика мәселесін шешеді. Осы сала ... ... ШОК ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
ШОК субъектілерінің арасында елеулі үлеске ие болатын сауда (38%) шығарылатын бүкіл өнімнің бар жоғы 22% ... ... ... өнім ... ... ... ІЖӨ өсімінің экономика мәселесінде өзінің тиімсіз екенін көрсетеді. Дәл ... рөл өз ... ауыл ... ... ... ШОК ... тән. Мұндағы ШОК субъектілерінің жалпы санының 26% ШОК субъектілері барлық салалардағы шығаратын өнімдердің тек 11% қамтамасыз етеді.
Несиелеу бойынша ауыл ... ... ... ... ... ... байқалады. ШОК әректтенуші субъектілерінің жалпы санының 26%-дық үлесін құрап, ЕДБ-дің ... ... бар жоғы 7% ... Бұл ... ... тәуекелдермен және өз қызметін ауыл шаруашылығында жүзеге асыратын ШОК субъектілері ... ... ... ... Оның ... осы ... ... жекелеген ауылдық аймақтарда орналасқан және өтімді кепілдері жоқ шаруа қожалығы түріндегі ШОК субъектілері жұмыс істейді.
Құрылыс ЕДБ несиелеу үшін ең ... ... ... ШОК ... саны ... ... ... ала отырып, ШОК құрылыс саласындағы субъектілері ЕДБ барлық несиелердің 15% алды. Бұл дағдарыс алдындағы жылдарда ... ... ... ... ... жағдай өзгереді.
Сондай-ақ ШОК сауда саласындағы субъектілері осы көрсеткіш бойынша ең жоғары артық салмаққа ие. ШОК субъектілерінің саны жағынан ... ... ала ... ЕДБ барлық несиелердің 39% алды. Мұндай беталыс жеті жылдан бері жалғасып келеді. ШОК өнеркәсіп секторындағы субъектілері ... ... ... ЕДБ үшін орта деңгейде тұр: оларға берілетін несие мөлшері 9% құраса,ШОК өнеркәсіп субъектілерінің үлесі 2% ... ШОК ... ... ... ... анализі көптеген елдердегідей Қазақстандағы ШОК субъектілері бүкіл шаруашылық ... ... 90% ... ... да, ... ... салым салу мен халықтың жұмыспен қамтылуы сияқты көрсеткіштер бойынша артта қалатынын көрсетті. Осылайша, ШОК ... жыл ... ... өнім ... ... ... Азия және Солтүстік Американың бірқатар елдерінде ІЖӨ 47% бастап (Польша) 59% дейін (Түркия) құрайды.қазақстанда бұл үлес 2 ... ... ... көрсеткішке ие болып, 2010 жылдың 3-тоқсанының қорытындысы бойынша 29% құрады. ШОК секторында жұмыс ... ... ... ... ... қамтылғандардың жалпы санынан алғанда да біздің елдің көрсеткіштері ... ... ... ... ... тұр: ... 5 жылда Қазақстанда бұл көрсеткіш 26% деңгейінде тұр, ал АҚШ-таболса, 54%, Түркияда 81% дейін жетеді. (сурет ... 13. 2011 ж. ... ШОК ... ... ... ... ... негізінен құралған
Қазақстанның ШОК секторы салалық құрылымы бойынша да басқа елдермен салыстырғанда өзгешеленеді. Қазақстанның ШОК субъектілерінің 40% жуығы көтерме және бөлшек ... ... ... істейді. ШОК 25% астам субъектілері ауыл шаруашылығында шоғырланған, АҚШ-та болса, шағын бизнес құрылымы ... ... ... ... ... ... екені көрінеді (58%), ШБ 20% астам субъектісі құрылыс пен сауда саласында жұмыс істейді. Еуропа елдерінде де ШОК субъектлерінің басым ... ... ... саласында: Ұлыбританияда - 23%, Польшада - 35%, Түркияда - 37%. Ұлыбританияда ШОК секторы көбірек әртараптандырылған: ШОК субъектілерінің 21% ... ... 12% - ... 7% - ... 27% - ... ... жүргізілінетін операциялар мен қаржы қызметін қамтитын басқа салаларда жұмыс істейді.
Польша елінің сауда саласында ШОК үлесі салыстырмалы түрде алғанда ... ... - 32%. Оның ... ШОК ... ... ... ... оның үлесі ШОК субъектілерінің жалпы санының 10% құрайды. Польшаның ШОК салалық құрылымында ЭЫДҰ бірқатар елдеріндегідей ауыл ... ... атап өту ... Бұл осы ... ШОК ... ... табылмайтын шаруа және фермер қожалықтары ерекше мәртебеге ие екенін білдіреді. ... ... 14. 2011 ж. әлем ... ... және орта ... ...
құрылымы
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Халықтың ШОК немесе ірі компаниялар мен мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеуіне бейімдейтін бірқатар факторларға және ең ... ... бір ... ... ... санына, сондай-ақ жекелеген аймақтардағы экономиканың құрылымына байланысты ШОК субъектілері Қазақстан аймақтарында біркелкі таралмаған.
2011 жылдың 3-тоқсанында жалпы саны 628 мың бірлікті ... ШОК ... ... ... ... ... жасалған шолу ШОК субъектілерінің басым бөлігі Оңтүстік Қазақстан облысында ... ... ... (103 мың) және ... қ. (62 мың) ... ... ... Ең төмен көрсеткіштерге Қызылорда (13 мың), Маңғыстау (16 мың) және ... (18 мың) ... ие. ... ... 15. 2011 ж. ШОК ... ... ...
санының көрсеткіштерін салыстыру
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Тіркелген ШОК субъектілерінің шамамен 70 % ... ... ... яғни олар ... ... тұрақты айналысып, статистика органдарына есептілік тапсырады. Осылайша, ШОК субъектілерінің 290 мыңнан ... ... ... ... Бұл ... ұшырау себептерімен тұрып қалу сияқты кері факторларымен ғана емес, бірқатар салаларындағы жұмыстың маусымдық тәуелділігімен, сондай-ақ жақын арада тіркелуіне ... ... ... түсіндіріледі.
Аймақтардағы ШОК субъектілерінің белсенділігін салыстыруы. Аймақтарда тіркелген ШОК субъектілерінің жалпы санындағы ШОК белсенді әрекететтенуші субъектілерінің үлесі бойынша саралауға ... ШОК ... ... ... ... ... ... соғұрлым аймақта тұрақты бизнес жүргізу үшін барынша жақсы жағдайлар жасалған. Осы көрсеткіш бойынша ... (81%), ... (80%), ... ... (79%) және ... ... (78%) ... анағұрлым жоғары мәнге ие.
Орташа республикалық көрсеткіш деңгейдегі ... ... (71%), ... ... (70%) және ... (66%) облыстары алып отыр. 2010 жылдың 3-тоқсанының қорытындысы бойынша Астана мен Алматы ... ... ... ... кәсіпкерлер бүкіл кәсіпкерлердің жартысынан кемін - 46% және 47% құрағанын атап өту керек. ... ... ... 16. 2011 ж. ШОК субъектілерінің ұйымдастыру - құқықтық
нысандар бойынша ... ... ... ШОК ... санындағы ШОК белсенді субъектілерінің үлесі
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Төмендегі кестеде ШОК белсенді ... ... ... ... нысандар бойынша құрылымы көрсетілген. ШОК кәсіпорындарының саны бойынша Алматы қ. (28%), Астана қ.(9%) және қарағанды облысы (8%) алдыңғы орында, ... ... ... ... анағұрлым кең таралған тіркелу нысаны - ЖК өңтүстік Қазақстан (14%), Алматы (13%) және Шығыс Қазақстан (11%) облыстары ... ШФҚ ... 60% ... Оңтүстік Қазақстан (35%) мен Алматы (29%) облыстарына ... ж. ШОК ... ... - ... ... ... ... бөлінісіндегі құрылымы
ШОБ
ЖК
ШФҚ
Саны, мың бірлік.
Үлесі
Саны, мың бірлік.
Үлесі
Саны, мың бірлік.
Үлесі
Ақмола облысы
2,39
3%
18,63
5%
3,7
2%
Ақтөбе облысы
3,22
4%
14,59
4%
3,64
2%
Алматы облысы
4,78
6%
49,45
13%
49,01
29%
Атырау облысы
2,54
3%
13,5
4%
1,66
1%
ШҚО
5,02
7%
41,58
11%
15,4
9%
Жамбыл облысы
1,69
2%
17,97
5%
15,39
9%
БҚО
2,23
3%
12,34
3%
3,55
2%
Карағанды облысы
5,62
8%
30,16
8%
5,97
4%
Қостанай ... ... ... ... қ.
6,67
9%
18,17
5%
0
0%
Алматы қ.
20,55
28%
35,66
9%
0
0%
Қазақстан Республикасы
74,4
100%
383,3
100%
170,1
100%
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
ШОК даму деңгейіне аймақтар деңгейінде талдау ... ... ... ... саны ... ... екенін ескеру қажет. Аймақтар бөлінісінде экономикалық белсенді әрекеттенуші субъектілерінің саны төмендегі диаграммада көрсетілген.
Диаграммадан экономикалық ... ... 1000 ... ... ШОК ... ... ... (115 бірлік), Оңтүстік Қазақстан (103 бірл.), облыстарында әрекеттенетінін көруге болады. ШОК субъектілері ең аз шоғырланған аймақтар - Қызылорда (40 ... ... ... ... және Павлодар (50 бірл.) облыстары. (сурет 17)
Сурет 17. 2011 ж. ШОК субъектілерінің ... ... ... ...
салыстыру
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Сурет 18. Аймақтар бойынша экономикалық әрекеттенуші халық
саны, 2011 ж (мың ... ... ... ... ... ... халықтың жалпы саны 2011 жылдың 3 тоқсанының қорытындысы бойынша 2 157 мың адамды құрады. Бұл өткен жылдың осы көрсеткішімен салыстырғанда 2,5% ... ШОК ... ... халықтың аймақтар боцынша бөлінуі келесі көрініске ие:
* ШОК-пен айналысатын ... ең көбі ... ... (285 мың ... ... ... қ. (275 мың адам), Алматы (255 мың адам) және Шығыс Қазақстан (200 мың ... ... ... ... ... ең азы Қызылорда (53 мың адам) және Маңғыстау (32 мың адам) облыстарында.
Егер белсенді ШОК ШОК айналысатын ... ... ... ... ШОК 1 ... ... ... жұмыскерлердің орташа саны 3 адмды құрайды. Бұл көрсеткіш аймақтар ... де ... дәл ... - ШОК 1 ... ... 2 -5 ... аймақтарын ШОК субъектілері шағаратын өнім көлемі бойынша ... ЖК және ШФҚ ... ... ... ... ... есептелген ШОК өнімдерінің көлемі 2010 жылдың 3 тоқсанында 4 108 млрд теңгені құрады. ... ... ... шығарылымына ең көп салымдық үлесті Алматы мен Астана қаласының ШОК субъектілері құрайды. 2010 жылдың 3 ... ... ... осы аталған қалалар үшін 1 135 млрд ... мен 505 млрд ... ... Атырау (274 млрд теңге) мен Алматы (255 млрд теңге) облыстарының ШОК субъектілері шығарған өнімдердің мөлшері бірдей десе болады.
Өнім шығарудеңгейі ... ... (85 млрд ... ... ... (109 млрд теңге), Қызылорда (113 млрд теңге) және Павлодар (114 млрд ... ... ... ... (сурет 19)
Сурет 19. Аймақтар бөлінісінде 2011 жылдың 3 ... ШОК ... ... ... млрд теңге
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Екінші деңгейлі банктер шағын кәсіпкерлікті несиелеуінің аймақтық құрылымы банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеудегі ... ... ... ... ... қаласының шағын кәсіпкерлік субъектісі позициясы басымдықта екені көрінеді. Осылайша, 2011 жылдың 3-тоқсанының ... ... ... ... ... ... берілген несиелер бойынша жиынтықты қарыз портыелінің мөлшері 1 746 млрд теңгені ... Оның 1 118 млрд ... (64%) - ... қ. ... ... ... үшін ... қ. бойынша қарыз портфелі мөлшері жағынан Алматы қ. кейін ... ... - 128 млрд ... ... ... ең аз ... Қызылорда (15млрд теңге) мен Алматы (20 млрд теңге) облыстарына келеді.
ШКС несиелеудегі Алматы қ. басымдыққа ие болуына себеп болатын ... ... бар. Бір ... қала ... және өтімдірек кепілдер, үлкен айналымдар жағынан басқа аймақтармен салыстырғанда ыңғайлы әрі қолайлы жерде орналасқан. Өйткені банктердің бас ... ... ... Алматы қ, орналасқан. Екінші жағынан, аймақтық филиалдар үшін кәсіпкерлерді несиелеуге белгіленетін көптеген банктердегі ... ... ірі ... ... ... қ. ... орналасқан бас кеңселерде қарастырылып, мақұлдануын көздейді. Нәтижесінде, аймақтарды несиелендіруге жұмсалатын несие қаражатының бір бөлігі Алматы қ. активіне қосылады. (сурет ... 20. ... ... ... ... ... ... бойынша 2011 ж. ЕДБ қарыз портфелі, млрд теңге
Ескерту: [20]-көзі негізінен құралған
Егер ЕДБ шағын кәсіпкерлікке берілетін несиелердің облыс орталықтары мен ... ... мен ... ... мен ... ... ... несиені қоспағанда) үлестірілуін қарастыратын болсақ, тұтастай алғанда Қазақстанның 14 облысы бойынша 2011 жылдың 3-тоқсанының аяғында облыс орталықтарынан басқа жерлерде ... ... ... 63,7 млрд ... немесе 14 облыс ьойынша жиынтықты несие портфелінің 12,7 % құрады.
Облыс орталықтарынан тыс несие үлесі жоғары аймақтар ... (56,8%), ... ... (33%), ... (22,8%) және Павлодар (21,4%) облыстары болып табылады.
Оңтүстік Қазақстан, Солтүстік Қазақстан, Қызылорда және Ақтөбе облыстарының облыс орталықтарынан тыс ... ... ... несие берілмейді десе болады. Аймақтар бөлінісінде Қазақстан ШОК жасалған шолудың ... ... ... 2011 ... 3 ... қорытындысы боцынша алдыңғы жылдары шағын және орта ... ... ... көрсеткіштері бойынша ең жоғары абсолютті мәнге ие болған Алматы қ.. ШОК белсенділігі төмендегені ... ... ... қ. ШОК ... ... саны ... ... Қазақстан, Алматы және шығыс Қазақстан облыстары озып кетеді. Жұмыспен қамтылған халық саны ... да ... қ. ШОК ... ... Қазақстан облысының ШОК субъектілерін алға жібереді.
* ... ... ... соңғы екі жылда ШОК субъектілері санының өсі динамикасы тек Алматы облысында байқалды. Мұнда 2010 жылдың 3-тоқсанының соңында ШОК ... ... ... тіркелген ШОК субъектілерінің жалпы санының 81 % құрады.
* Алматы қ. бұрынғысынша - заңды тұлға ретінде тіркелген ШОК ... ең көп ... ... табылады. Осы кәсіпорындар жұмысының өнімділігі есебінен Алматы қ. ШОК шығаратын өнімдерінің ең ... ... ... ... ... аймақтары мен аймақ ішінді бөлінетін ЕДБ беретін несиелер біркелкі үйлестірмейтіні ... ... ... ... несиелердің 70 % астамы тек Астана мен Алматы қалаларының еншісінде.
* Астана мен Алматы қалаларын қоспағанда, ... ... тыс ... ... ... ... жиынтықты үлесі иек 12,7% құрайды.
*
2.2 АҚ-ң шағын және орта ... ... ... ... ... асыратын бағдарламалары
АҚ өз клиенттеріне банктік ... ... ... ... әмбебап банк болып табылады. Банктер өз клиенттерін тұрғындардың барлық тобынан, ел экономикасының барлық салалары мен сфераларындағы меншіктің ... ... ... ... және ... ... ... мен мемлекеттік әкімшілік құрылымдар арасынан көреді. Банк барлық өз ... нық әрі ұзақ ... ... қатынастар орнатуға ынталы және олардың жоғары сапалы банктік қызметтер мен ... ... ... ... ... ұмтылады.
Кесте 6 АҚ өз клиентерiне ұсынған ... ... (млн. ... өзгерiсi
Клиенттерге несие
Қаржылық лизинг
Овердрафт
Факторинг
Жай вексельдер
252,774
1,718
293
278
55
439,906
7,158
593
754
739
74,07
316,64
102,38
171,22
225,45
Барлығы
233,118
439,150
76,13
Ескерту: [19]-көзі негізінен құралған
Бұл кестеге талдау жасасақ, клиенттерге несие 2011 жылы 2010-мен салыстырғанда 76,13% -ке ... яғни ол 2010 жылы 252,774 млн. тг 2011 жылы 439,906 млн. тг ... ... ... несие алуды көбейте түскенiн бiлдiредi және ол оңтайлы көрсеткiш. ... ... ... ... пункттер бойынша өсулер байқалады, алайда ерекше өскен ол жай ... - 2011 жылы ... ... ... ... ол ... халықтағы және басқа субъектiлердегi бос қаражатты тарту ... ... ... 7 2009 - 2011 жж. ... ... ... % мөлшерi
Ескерту: [19]-көзі негізінен құралған
Несие ... ... 2011 ... 2010 жылмен салыстырғанда бiршама өскенiн атауға болады, бұл несиеге деген сұраныстың жоғары болуымен содан соң несие тәуекелiнiң жоғарлауымен түсiндiруге ... ал 2011 жылы 2010 ... ... 2009 ... деңгейiне қайта түседi, ол АҚ несие тәуекелiн бiршама азайтып, клиенттерге несие алуға мүмкiндiгiн жоғарлату ... ... ... ... қатар басқа бәсекелестерi де аз емес.
Заңды және жеке тұлғаларға несиелік өнімдерді ұсыну шарттары. Банк өзінің несиелік қызметін экономиканың ... ... және ... Республикасының барлық аймақтарында, сонымен қатар сыртқы нарықтарда жүргізеді. Банк өзінің клиенттік базасын ... ... Банк ірі ... ... ... ... Мұндай клиенттерге қызмет көрсететін түрлі қаржылық институттардың арасында жоғары бәсекелестікті есепке алып, банк жеке шарттарда ... ... ... ... дайын. Банктің кең аймақтық жүйесі Қазақстан Республикасының барлық аумағындағы шағын және орта бизнес субъектілерімен жұмыс істеуінің ... ... ... және орта ... ... банк ... ... бағдарламалар негізінде құрайды. Несиелік өнімдер стандартты шарттарда ұсынылады.
Банк жеке тұлғаларды ... ... ... ... жеке ... бизнес-мақсаттарға несиелеу үшін аймақтық бағдарламаларды кеңейту;
* жеке тұлғалардың тұтынушылық несиелеу бағдарламасын іске асыру;
* ипотекалық несиелеудің бағдарламасын дамыту;
* жеке ... ... ... ... іске ...
* Банк ... құрылған ұйымдарды несиелейді, бірақ ол міндеттемелер сомасын және несиелеудің бүкіл мерзіміне ... ... ... ... ... ұсынған уақытта, сонымен қатар міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ететін кепілге мүлік ұсынылғанда, кепілді ... ... ... мүмкін болатын шығындарын жапқан уақытта беріледі.
Банк жаңа бизнесті құру проектілерін, клиенттің өз ... ... ... ... ... ... ... бойынша негізгі талаптар:
Банктер:
Әлеуетті несие алушы - банктерге қатысты міндетті алдын ала ... ... ... ... ... ... Банкісі бекіткен нормативтерді соңғы үш ай ішінде орындауы. Бұдан басқа несие алушы - банктің қаржылық жағдайын және операциялық табыстылықтың деңгейін ... банк ... ... ... ...
* ... ... тарихы;
* несие алушы - ұйымның ретроспективті жобада жақсы даму динамикасы;
* ауқымды ... ... ... ... ... маңызды мерзімі өткен кредиторлық қарыздың болмауы немесе банкпен несиелік өнім ұсыну туралы келісім-шарт жасасқан мерзімге, несие берушінің талаптарды уақытша алу ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігі репутациясы және несие алушының таза емес мәмілерден немесе қаржылық айла-амалдары туралы бекітілген мәліметтердің болмауы;
* несие алушының өндіретін ... ... ... ... ... және ақщалай қаражаттардың келіп түсуін қамтамасыз ететін, нарықтағы тұрақты сұранысқа ие болу керек.
Банкпен ерекше ... ... ... банк ... бір тұлғамен келесі мақсаттарға мүмкіндік беретін мәмілелерге шыға алмайды:
* банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғаның алдында міндеттемелерін төлеуге;
* ... ... ... байланысты тұлғадан белгілі бір мүлікті сатып алуға;
* банкпен ерекше қатынастармен байланысты ... ... ... қағаздарын сатып алуға.
Банк банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғаларға жеңілдік шарттарын ұсынбайды. Жеңілдік ... ... ...
- ... ерекше қатынастармен байланысты тұлғамен мәмілеге қатысу, ал басқа жағдайларда ерекше қатынастармен байланысты емес тұлғалармен өзінің сипатына, мақсатына, ерекшеліктеріне және тәуекедеріне ... банк ... ... еді.
- ... алу және ... ... көрсеткені үшін төлем немесе кепілді алу басқа клиенттерге қарағанда аз болуы. ... ... ... ... ... ... ... несиелік өнімдерді ұсынбайды. Банкпен ерекше қатынастармен байланысты бір тұлғаға келетін максималды жалпы несиелік тәуекелдің мөлшері, ... ... ... мөлшерінен 10% аспауы керек.
Егер банкпен ерекше қатынастармен ... ... ... ... банк ... ... ... орындауы, Қазақстан Республикасының заңдарына қарсы келмейтін өз мүлкімен немесе ... ... ... ... ... онда бұл ... меншікті капиталының мөлшерінің 10% аспауы керек.
Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғалардың несиелік тәуекелдердің сомасы, ... ... ... мөлшерінен аспауы керек. Банкпен ерекше қатынастармен байланысты тұлғаға несиелік өнімді ұсыну, және ... ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз етілетін басқа тұлғаға несиелік өнім ұсыну, тек қана банктің директорлар Кеңесінің шешімімен ... ... ... ... банкпен несиелік өнімдерді ұсыну бойынша қарастыруларда және шешім қабылдауда келесі жағдайларда қатыспайды:
* басқарма қызметкерлерінің өздеріне;
* қандайда бір оның жақын ... ол ... оның ... бір оның ... ... ... ... немесе ірі қатысушы болып табылатын заңды тұлғаларға.
Банк Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісіне, Қазақстан ... ... ... ... құқықтық актілерімен бекітілген формалары бойынша Банкпен ерекше қатынастармен байланысты ... ... ... өнімдердің барлығы туралы ақпараттарды ұсынады.
- жеке тұлғалар:
Несиелік өнімдер, тұрақты тұрғын үйі және табысын ... ... ... ... бар, ... несиелік өнім бойынша өтімді кепілді ұсына алатын тұлғаларға беріледі. Несиелік өнімді ұсыну ... ... ... үшін ... ... - ... ... туралы алғы, негізгі ақпарат. Банк несие алушы және оның ... ... ... ... ... несиелік өнімді ұсынбайды.
- Несие алушыны бағалағанда келесі белгілер пайдаланылады:
* ... ... ... ... активтердің құндылығы және өтімділігі;
* менеджмент сапасы;
* меншікті капиталының жеткіліктілігі;
* ретроспективті және болжамды төлемділігі.
- ... ... алу үшін ... алушы банкке, келесі негізгі талаптардың есебімен құралған, бірақ та онымен ... ... ...
* проектінің резюмесі(мазмұны);
* сұранатын қаржыландырудың шарттары;
* несие алушының қызметінің құрылымы және тарихы;
* дайын өнімді немесе ... ... ... (жұмыс нәтижелерін пайдалану және өткізу);
* өндірістің, тауарларды сатып алу немесе жұмыстың істелуінің ... оны ... үшін ... банктің несиелік ресурстары;
* қаржылық жоба және болжамдар;
* тауарлар нарығын маркетингтік талдауы;
* ... және ... ... ...
* ... даму ...
Синдикаттық (консорциалдық) несиелерді беру ерекшеліктері:
Синдикаттық несиелерді бергенде банк-агент пен ... ... ... ... қанағаттандыру міндетті:
- консорциум құру туралы келісімге қол қойылған, синдикаттық несиені
ұсыну туралы ... ... ... ... ... ... ... ұсынған кездегі уақытына, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкісі бекіткен ... ... және ... ... ... ... мен ... орындауы;
* өзінің несиелік портфелінің жалпы сомасында 23% аз, жоғары
тәуекелмен ... және ... ... ... болуы;
* жақсы репутациясының болуы.
Бір несие алушыға келетін ... ... ... ... мақсатында, синдикаттық несие беру бойынша консорциум құру туралы келісімнен банк-несие берушілердің біреуінің немесе бірнешеуінің шығуы жағдайында, синдикаттық несие ұсыну туралы ... ... банк ... ... ... ... ... міндетті және оны өзіне алу керек.
Келесі заңды және жеке тұлғалар банктің несие алушылары бола алмайды:
* басқа ... ... ... және салықтық төлемдер бойынша мерзімі өткен үлкен сомада несиелік қарыздың болуы;
* жаман атаққа ие болған серіктестіктер;
* санацияда ... ... ... ... ... ... банктік несиелерді ұсыну шарттары. Банк қызметкерлерін несиелеу олардың тұрғын үй, ұзақ мерзімге пайдаланатын тауарларды алу, емделумен және басқа да ... ... ... ... ... ... ... Банктік несиелерді ұсыну банктің Несиелік комитеті шешімімен бекітілген, несиелеу лимиттері шегінде жүргізіледі. Банк ... ... ... ... оның ... қайтару мерзімі мен сыйақы ставкасы туралы сұрақтар, әр арыз бойынша жеке банктің ... ... ... кіші несиелік комитеті) қарастырылады. Банк қызметкерлеріне банктік несие төлемділік, мерзімділік, қайтарымдылық және қамтамасыз ... ... ... ... ... ... мөлшері банктің әр қызметкерлеріне қатысты жеке түрде анықталады. Банктік несие бойынша сыйақы ставкасының мөлшері, ... ... ... ... ... перспективалығы, пайдалылығы және банкке қызметкердің маңыздылығы, және басқа факторларға байланысты бас банктің Несиелік комитетімен (кіші несиелік ... ... ... ... ... несиелерді ұсыну, арыздың берілу кезегіне байланысты жүзеге асырылады. Жеке еңбек келісім-шарты жасасқан кезде, онда ... ... ... банктің қызметкерлеріне, банктік несиелерді беру кезектен тыс ретімен және банкте жұмыс істеу мерзіміне байланыссыз болады. Банктік несиені қайтарған және сол ... ... ... ... банк ... жаңа банктік несие алу құқығына ие болады. Қызметкерге ұсынған банктік ... ... ... ... ... бас ... ... комитетімен қабылданады. Банктік несиені және сол бойынша сыйақыны қайтаруды қамтамасыз ететін, банкке кепілге берілген, банк қызметкерінің немесе үшінші ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар Қазақстан Республикасының заңдарына қарсы тұрмайтын міндеттемелерді ... ... ... да ... ... ... ... және міндеттері. Несиелік комитеттердің негізгі міндеті болып, несиелеу тәуекелдерінің максималды кемуіне және несиелік өнімдерді ... ... ... ... ... ... ету ... банктің ішкі несиелік саясатын іске асыру табылады. Несиелік комитеттің құрамына Комитеттің төрағасы, Комитет төрағасының орынбасары және ... ... ... ... ... отырысына дайындалу, комитеттің мүшесі болып табылмайтын банк қызметкерлері санынан тағайындалатын, несиелік комитеттің хатшысымен жүзеге асады. ... ... ... ... ... төрағасы немесе басқа мүшелерінің ұсынысымен, осы отырысқа шақырылған банктің қызметкерлері қатысуы мүмкін. Несиелік ... ... ... ... ... мүшелері банктің жарғысына және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес, несиелік шешімдер қабылдау бойынша ... ие ... ... ... ...
* ... ... ұсыну туралы шешім;
* несиелеу шарттары туралы шешім (несиелеу мерзімі, сомасы, сыйақы ставкасы, несиелеу мақсаты, сыйақы төлеу және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тәсілдері, ерекше жағдайлар);
* несиелеу шарттарының өзгеруі туралы шешім;
* несиелік өнімді ... бас ... ... ... проектіні жетілдіруге жіберу туралы шешім.
Несиелік комитеттің ...
- ... ... және ... банк бөлімшелерінің қажетті сараптау қорытындылары шегінде несиелік өнімдерді ... ... ... ... және ... қарастырудың нәтижесінде шешім қабылдау;
- сомаларды, мерзімдерді, сыйақы мөлшерін (соның ішінде комиссиялық), ... ... және ... ... бойынша сыйақыны төлеу реті, міндеттемелердің орындалуын қамтамасыз ... ... мен ... және ... ...
- бұрын ұсынылған несиелік өнімдер бойынша несиелеу жағдайларын өзгерту туралы шешімді қабылдау (соның ішінде ... ... ... ... ... міндеттемелерді қамтамасыз ететін нысан мен тәсілді ауыстыру, қайтару графигін өзгерту);
- банктің несиелік портфелінің сапасы ... бас ... ... ... ... ... ... және кіші несиелік комитет пен филиалдар комитетімен ағымдағы бақылауды ...
- ... құқы ... ... мониторингіне бақылау жүргізу, соның ішінде соған қатысты бөлімшелердің несиелік портфелдің мониторингі бойынша ... ... ...
- банк ... ... алдында несиелік комитет туралы қаулыларды бұзған күнәліні және несиелік комиттердің шешімдерін орындамаған банктің ... ... ... жаза шараларын қолдану туралы өтініш ету, сонымен қатар оларға Қазақстан ... ... ... ... да ... ... ... және орта бизнес өкілдеріне Банк барлық салалардың және экономика саласының кәсіпорындарын ынтымақтастыққа шақырады және кез келген мақсаттарға арналған несиелер ұсынады:
* ... ... ...
* ... пен ... ... алу
* Сауда операциялары
* Құрал-жабдықтарды жеткізу, жылжымайтын мүлікті сатып алу және басқа да күрделі ... ...
* ... ... ... ... ... үшін және шығындарын оңтайландыру үшін ХАЛЫҚ Банкі қаржы құралдарының бірнеше түрлерін ұсынады:
* несиелер мен несие желілері
* овердрафтар және ...
* ...
* ...
* ... және облигациялар
Орташа және ұзақ мерзімді қаржыландыруды ұйымдастыру барысында жетекші халықаралық қаржы институттарының мемлекеттік несие ... ... АО ... ... жеке ... субъектілеріне берілген займдарды кепілдеу және ақы төлеу ставкасын қаражаттандыру бойынша бағдарлама екніші дәрежелі кәсіпорындар ... ... ... ... ақы ... ... қаржыландыру ережесімен сәйкес және басқа да мемлекеттік қолдау негізінде жасалынды. Мемлекеттік бағдарламалар: , ... ... т.б. ... ОЮЛ ... ... қоры және 2020 жылғы Бизнестік жол картасы>> бағдарламасы бойынша және екінші ... ... ... және ... ... ... келісімі негізінде, бірінші, екінші, үшінші бағыт бойынша , кәсіпорынды дамыту қоры, жергілікті атқарушы ... және ... ... банк ... арасындағы өзара келісілген және өзара тиімді байланыс бойынша ... ... ... ... ... - > ҚР ... 19 наурыз 2010 жылдың № 958 бұйрығымен шикізатсыз экономика секторында жұмыс істейтін ШОК жаңа бизнес идеяларын мемлекет ... ... ... ... - яғни бұл ... жұмыс истеп жатқан ШОК субсидия бөлу арқылы пайыздық ... ... ... ... ... ... бюджетке салық төлеу мерзімін ұзарту ( жеке табыс салығынан басқа) айыппұл толеумей.Үшінші ... - жеке ... ... ... ... ... шетел валютасында несие пайызын төмендету.
Кесте № 8 бірінші бағыты бойынша ЕДБ рейтингі 15.08.2011
ЕДБ
жоба саны
орны
мақұлданған сомма тенге
БТА банк ... ... ... ... банк ... банк АҚ
30
6
4051607093
Сбербанк банкі АҚ
26
7
10989144121
Цесна банк АҚ
20
8
13923973931
Темір банк АҚ
13
9
631394910
Нурбанк АҚ
11
10
1725972931
ККБ АҚ
10
11
1960094360
Делта банк АҚ
3
12
2639700000
ВТБ
2
13
281266568
HSBC
1
14
3288195940
AisiaCredit
1
15
290300
Альфа банк
1
16
263938940
барлығы
410
76458748811
Ескерту: [19]-көзі негізінен құралған
Кесте 8 ... ... ... бойынша барлығы 410 жоба қатысуда. Сонын ең үлкен үлесі АҚ 96 жоба ... ... АҚ 52 жоба ... асырып 3 орында 9,6 млдр тенге.
Кесте 9 1 бағыты бойынша қаражаттандыру шарттары.
Заемның ... ... ... ... ... Төлейд
7%
7%
қорытынды
14%
12%
Ескерту: [19]-көзі негізінен құралған
бірінші бағыты бойынша қаражаттандыру ... ... ... валюта түріне байланысты. Егер қарыз алушы ұлттық валютада несие алатын болса жылдық пайздық ставка 14. Шет ел яғни АҚШ ... ... ... ... ... 10 екінші бағыты бойынша ЕДБ рейтингі 15.08.2011
ЕДБ
жоба саны
орны
қаражаттандыру заем ... ... ... ... банк ... ... ... банк АҚ
9
6
3765294148
Альянс банк АҚ
9
7
2680050958
Нурбанк АҚ
8
8
1319420171
Цесна банк АҚ
6
9
4008715214
Сбербанк АҚ
1
10
2220000000
Альфа банк АҚ
1
11
20000000
барлығы
180
182303439843
Ескерту: []-көзі негізінен құралған
Кесте 10 ... ... ... ... ... 180 жоба қатысуда. Сонын ең үлкен үлесі АҚ 53 жоба жүзеге асыруда. АҚ 49 жоба ... ... 2 ... 78 млдр тенге.
Кесте 11 екінші бағыты бойынша қаражаттандыру шарттары
заемның валюта түрі
тенге
АҚШ долл.
Мемл тарапынан қарж.
5%
5%
Тұт. ... ... ... ... екінші бағыты бойынша қаражаттандыру пайыздық шарттары заемның валюта түріне байланысты. Егер қарыз алушы ... ... ... ... болса жылдық пайздық ставка 12. Шет ел яғни АҚШ ... ... ... ставка 10%.
Кесте 12 үшінші бағыты бойынша ЕДБ рейтингі 15.08.2011
ЕДН
жоба саны
орны
қаражаттандыру заем соммасы
ҚХБ ... ... банк ... ... ... ... банк ... АҚ
1
8
70000000
Темир банк АҚ
1
9
600000000
барлығы
44
37861300382
Ескерту: [19]-көзі негізінен құралған
үшінші бағыты бойынша ... 44 жоба ... ... ең үлкен үлесі АҚ 13 жоба соммасы 15 млрд ... ... 13 ... ... бойынша
қаражаттандыру шарттары
заемның валюта түрі
тенге
АҚШ долл.
мемл тарапынан қарж.
8%
5%
тұт .төлейд
6%
7%
қорытынды
14%
12%
Ескерту: ... ... ... ... ... ... қаражаттандыру пайыздық шарттары заемның валюта түріне байланысты. Егер қарыз алушы ұлттық валютада несие алатын ... ... ... ... 14. Шет ел яғни АҚШ доллорында жылдық пайздық ставка 12%.
2.3 Шағын және орта ... ... ... ... ... ... ... несиелік қабілеті - несиесі бойынша қарызды уақытылы және толық көлемде қайтару қабілетін бағалаумен сипатталады. Несиені қайтара ... ... ... ... ... ... мүмкін, сондықтан да, банк клиентке несие беруге шешім қабылаудан бұрын оның несиелік қабілетін ... Бұл ... ... ... ... ететін бірден-бір фактор.
Кәсіпорынның қаржы экономикалық жағдайын талдау үшін негізгі көздер ретінде Қаржы ... ... ... жылдық бухгалтерлік есеп формалары қызмет етеді: >, , ... ... ... бет; сондай-ақ Қазақстан Республикасы статистикалық есеп формасы .
Қаржылық жағдайына баға беруде клиенттің қаржылық ... ... ... ... бір ... ... жағдайы оның мынадай төлем қабілетіне байланысты:
* шаруашылық шарттарына сәйкес төлем ... ... ... ... ... жұмыскерлер мен қызметкерлерге жалақы төлеу;
* бюджетке төлемдерді және салықтарды төлеу.
Әлемдік тәжірибеде қарыз алушының несиелік қабілеттігін анықтаудың рационалды ... - > ... ... ... ... оның ... қабілеттігін және несиелік қабілеттігін анықтайды:
* Қарыз алушының сипаты (Character);
* Қаражаттарды ... ... ... ... ... қаражаттар (Cash);
* Несиенің қамтамасыз етілуі (Collateral);
* Шарттар (Conditions);
* Бақылау (Control);
Қарыз алушының сипаты - оның ... ... ... ... оның ... ... ... деңгейі, сонымен қатар клиенттің несие алу мақсатын нақты түсіну қабілеттігі. Клиенттің репутациясы оның ұзақ уақыт бойы жұмыс істеу тарихынан, ... ... ... көрсеткіштердің орташа салалық көрсеткіштерге сәйкес келуінен қалыптасады. Менеджердерінің репутациясы олардың жоғары деңгейлі маман болуымен (білімі, жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... адалдығы - қарыз алушының сипаты болып табылады.
Қаражаттардың қарызға ... ... ... ... ... сұрап отырған клиенттің несиелік қарызды беруге құқығы және ... ... қол ... ... ... бар ... көз ... керек. Клиенттің мұндай сипаты - қаражаттарды қарызға алуға мүмкіншшілігі деп ... ... ... (18 ... толмаған адам несиелік шарт бойынша жауапты емес. Сондықтан банк осындай несиені қайтарып алуда қиындықтарға ... ... ... несиені сұрап отырған корпорацияның өкілінің корпорацияның директор қол қоюға құқығы барына көз жеткізуі қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... жиналысының протоколының нотариалды кәуландырылған көшірмесін сұрауы керек ( ... ... ... Онда ... бір тұоғаның қаражаттарды қарызға алуға құқығы бар екендігі көрсетілуі ... Егер ... ... ... ... ... онда несиелік инспектор құрылтайшылардың жиналысының протоколын, құрылтайшы бір тұлға болатын болса құрылтайшының шешімін талап өтеді.
Ақшалай қаражаттар. ... ... ең ... ... - ... алушы банк алдындағы қарызын өтеу үшін қажетті ақша қаражаттарды ала алады ма? Жалпы алғанда қарыз ... ... жабу үш көзі ... ақша ... ... ... қарыз міндеттемелерін бағалы қарыздарды шығару арқылқаражаттарды тарту. Осы айтылған ... ... ... ... ... соманы бере алады. Бірақ, банктер үшін қолайлысы - ақша ... ... ... сату ... ... ... басқа көздерден қаражаттарды тарту банктің кредитор ретіндегі позицияларын әлсірітеді. Ақша ағымының жеткіліксіздігі қарыз алушының қаржылық жаңдайының ... көп ... ... ... - қол ақша ... = таза пайда (жиынтық, табыстар минус жиынтық, шығыстар) + амортизацияны есептеу + ... ... өсуі - ... - ... ... және ... борыштың өсуі.
Осы формуланың артықщылығы - ол қарыз алушының менеджерлерінің жұмысының сапасы, тәжрибесі, ... ... ... ... ... ... ... несие негізінде күн көретін клиентте тауарлы-материалды құндылықтардың, өткізілмеген тауарлардың қорлануы байқалады немесе дебиторлық қарызды ... ... тап ... ... клиент банк үшін проблемді клиент болып табылады. Қолма-қол ақша ағымын бағалау - пайданың қалыпты өсу ... ... ма, осы ... ... шарттың күшінде болу уақыты ішінде сақталады ма? деген сұрақтарға жауап береді. ... ... ... бұл ... алушының активтерінің құны және несиені өтеудің қосымша көзі (кепіл зат, кепіл, кепілдеме, сақтандыру) болып табылады. Егер активтердің қарыз міндеттемелерімен ... ... ... ... деп ... ... өтеу үшін ... болса, қосымша көздің сапасы қаржылық қиындықтар кезінде міндеттемелер алдында жауап беруді кепілдендіреді. ... ... ... ... кепілдеменің сенімділігі ақша ағымының жетіспеушілігі кезінде, баланс өтімділігі, капитал жеткіліктілігі қиындықтары кезінде өте ... ... ... ... ... ... және ... экономикалық жағдай, саяси фаторлар жатады. Осы шарттар банктің сыртқы ... ... ... ... ... кезінде сатулардың көлемінің төмендеуі, табыстың төмендеуі несиені үмітсіз несиелер қатарына жатқызуы мүмкін. Сондықтан ... ... ... ... ... ... мәліметтер базасы қалыптасады.
Бақылау несиелік қабілеттілікті бағалаудың соңғы факторы болып бақылау табылады. Оның мәні келесі сұрақтарға жауап табуда заңдар ... ... мен ... ... ... әсер ету дәрежесі, несиелік арыздың банк стандарттарына және ... ... ... ... ... ... қаншалықты сәйкес екен? Осы айтылған компонеттер клиенттің несиелік қабілетін анықтаудағы ... ... ... ... ... жағдайы жақсы болса, ол барлық міндеттемелері бойынша есеп айрыса алады. Қарыз алушыларға неие беру ... ... ... бойынша мерзімді өткен қарыздар болмаған кезде жүргізіледі және банк мекемесімен қарыз алушының бірігіп несиенің қажеттілгін зерттеутнегізінде анықталғанбелгіленген ... ... ... ... ... алушы жоспарланған тоқсан алдындағы жылдың IV тоқсанында банкке келесі жылдағы несиенің қажеттілігінің ... ... ... ... ... ... ... ұсынады.
Есептеудің негізінде өндірістің, өткізудің көлемі бойынша алдыңғы жылдың жоспарланған есептік көрсеткіштері соңғы бірқатар жылдардағы баға мен тарифтертердің өзгертілуі ескеріліп, ... ... ... мен ... борыштар алынуы тиіс.
Несие алу үшін қарыз алушы банкке несиенің мақсаты, бағыты, сомасы,пайдалану мерзімі, өтеудің нақты мерзімі, сонымен ... ... ... ... ... және оны жүзеге асырудың экономикалық тиімділігі көрсетіліп негізделген жазбаша арызбен барады( 3 дана ... Сол ... ол ... есеп айрысу шотын ашу бойынша ашылады.
Несие алу үшін ... ... оны ... ... ... ... ... құжаттарды өткізеді:
* Несиеленетін шаралардың жоспарланған шығындары, несие өтелетін айналым активтерінің және күтілген түсімдер қозғалысының есебі бар ... ... ... ... қаржылық жағдайын және несиеге қабілеттігін анықтау үшін бухгалтерлік, статистикалық есеп ... ... мен ... туралы есеп берулер және басқа да мәліметтер;
* Банк тәжірибесінде қабылданған нысандар бойынша несиені өз ... ... ... ету ... ... (жедел міндеттемелер, кепіл міндеттемелері, кепілдемелер, кепілдікке алу, сақтандыру куәлігі және басқалар.
Несиеге қабілеттілігін ... ... - ... несиелеу мүмкіндігі және шарттары туралы мәселені шешу алдында анықталатын, қарыз алушыға сапалық баға беру, ... ... ... ... ... шартының баптарына сәйкес қайтаруға қабілеттілігі мен несиелік салымдарының мақсатқа сайлығын және банк пен қарыз ... ... ... ... әрі ... ... ... және дұрыстығын бағалау (несиелеуді жалғастыру, тоқтату, ұқыпсыз қарыз алушыға санкцияларды қолдану).
Кәсіпорынның қызметіне талдау, ... ... ... маманы төмендегідей жұмыстарды жүргізу керек:
* Нақты бар кәсіпорынның қызметін зерттеу кезеңін белгілеу, материалдарды іріктеп алу және ... ... ... ... ... және олардың салыстырмалығын бағалау. Жеке алғанда инфляциялық факторлардың әсерін жою ... ол үшін ... ... ... ... негізінде базистік көрсеткіштермен салыстыратын есеп беру көрсеткіштері қайта саналады.
* Жұмыстың екінші кезеңіндегі сыртқы ... ... ... ... ... ала ... есептері жүргізіледі. Олардың қатарына есептік көрсеткіштерінің базалық көрсеткіштерінен абсолютті және салыстырмалы ауытқұларының есебі, қорытынды көрсеткіштерінен абсолютті және ... ... ... ... ... жеке баптардың үлес салмағын анықтау; төлем қабілеттілігінің, табыстылықтың және салыстырмалы көрсеткіштердің есептері жатады.
* Үшінші кезеңде нағыз ... ... ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде шебелікті қажет етеді, өйткені көптеген, жиі қарама-қарсы тенденциялар мен көрсеткіштерден қарыз алушыға несие беру туралы ... шешу үшін ... ... ... ... дұрыс бағалау үшін оның даму бағыттарын анықтай бәлу керек.
Белгілі бір кәсіпорынның несие қабілеттігін талдаудың негізгі ... ... ... ... ... Қарыз алушының шаруашылық қызметінің тиімсіздігі салдарынан несие ресурстарын жоғалтудан алдын ала сақтандыру;
* Қарыз алушы ... оның ... ... ... қызметін ынталандыру;
* Несиелердің тиімділігін көтеру.
Несиелеу шарттарын талдау ... ... ... ... ... ... ... өз уақытында өтеу, берілген есептердің сапалылығы, басшылықтың жауапкершілігі, басқа міндеттемелерге қатынасын құрайтын қарыз алушының репутациясы.
* Қарыз алушының бәсекеге қабілеті - ... ... және ... алу, ... ... ... өтеуге қажетті қаржыны табу қабілеттілігі. Банктің қарыз ... ... ... ... ... табысын банктің орташа табыстылығымен салыстырып бағалау жүргізеді. Банк табысының деңгейі несиелеу кезіндегі тәуекел ... ... ... Банк ... ... ... ... мөлшерін қалыпты қаржылық қызметті жүзеге асыру кезіндегі банкке пайыз төлеу мүмкіндігі көзқарасынан ... Ірі ... ... ... ... ... ... өтеуді. Бұл зерттеу материалды құндылықтарды өткізу, берілген кепілдемелер және кепіл беру құқығын пайдалану ... ... ... ... ... жүргізіледі;
* Несиенің қамтамасыз етілуін, яғни банктің ьерілген несиеге, кепілге ... ... ... ... ... қоса ... ... анықтау көзқарасынан жарғы мен ережені зерттеу;
* Активтерді иеленуін(егер кәсіпорынның несиені қайтару үшін қажетті активтері ... онда ... сай оған ... ... Экономикалық коньюктура жағдайлары мен даму перспективалары (ссуда беру барысында банк ... ... ... ... және ... ... ... аударуы керек. Несиелеу мерзімі қаншалықты ұзақ болса, ... ... ... ... болады) және басқа факторлар.
Кәсіпорынның несиелік қабілетіне талдау жасау барысында келесідей факторлар есепке алынады:
* ... ... ... Банк ... ... несиені бере отырып, қарыз алушының атынан шығатын тұлғаның ... ... ... ... және ... ... тиіс;
* Қарыз алушының іскерлік беделі. Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп, қарыз ... ... ... ... ғана емес, сондай-ақ келісім шартқа байланысты барлық ... ... ... ... алу ... Банк ... алушының несиені қайтаруға жеткілікті қаражатты табу қабілетіне баға беруі қажет;
Қарыз алушының ... табу ... ... барысында сату көлеміне, баға шығындарына, шығыстарға әсер ететін факторлар есепке алынады. Бұл факторларға: қарыз алушы кәсіпорынның орналасқан жері, оның ... мен ... ... шикізат құны қызметкерлерінің біліктілігі жатады. Несиелеудегі шетелдік тәжрибедегі бұл факторларға қосажарнамалау тиімділігі және бәсеке сияқты факторлар ескеріледі. ... ... ... ... ... ... ... оның қаржылық жағдайы болып табылады. Ол қарыз ... ... ... ... ретінде қызмет ете отырып, меншікті және заемдық қаражаттарды орналастыру және ... ... ... ... алу, бөлу және тиімді пайдаланумен сипатталады.
Кәсіпорынның несие қабілеттігін бағалаудың басты әдісі - оның ресми бухгалтерлік есеп ... ... ... сүйене отырып банк мыналарды бағалайды:
* Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін және өтімділігін;
* Айналым қаражаттарын және ... ... ... тиімділігін;
* Барлық қарыз міндеттемелерді, несиенің сұралған сомасын қоса, өтімді қаржылармен жабуын;
* Шаруашылық айналымда меншікті ... ... ... ... ... ... ... 10 Қарыз алушының несиелік қабілетіне талдау
Көрсеткіштер атауы
Есептеу алгоритмі
Ағымдағы өтімділік коэффициенті
Ағымдағы активтер / ағымдағы міндеттеме
Айналым капиталы
Ағымдағы активтер - запастар / ... ... ... ... / ... активтері
Рентабельдік сауда
Өнімді сатудан түскен пайда / өнімді сатудан түскен түсім
Негізгі құралдармен басқа айналымнан тыс активтер рентабельдігі
Пайда / негізгі ... + ... тыс ... ... капитал рентабельдігі
Пайда / меншікті капитал
Ұзақ мерзімді міндеттеме
Пайда / ұзақ ... ... ... ... ... / ... қаражаттар
Тіркемелі активтерді өтеу коэффициенті
Тіркемелі активтер (ғимараттар және құрылғылар - амортизация) / қамтамасыз ... ... ... ету ... / қарыз бойынша шығындар
Қор қайтарымы
Жалпы пайда - түсім / активтер
Ескерту: [11]-көзі негізінен құралған
Кесте 10 жалғасы
Кестеде несие алушының ... ... ... формулалары.
Осы көрсеткіштердің ішінде аса көңіл аударатыны бұл баланс ... ... ... деп ... барлық төлем түрлеті бойынша өз міндеттемесін орындай алу қабілетін түсіндіреді. Өтімділік жалпы қарыз және өтімді ... ... ... алашақ қарыз, қорлар ) көлеміне байланысты болып келеді. Баланс өтімділігі ... ... ... ... ... ... байланысты топтастырылған қаражаттарды, пассив баптарындағы төлеу мерзіміне қарай топтастырылған міндеттемелермен салыстыру арқылы анықталады.
Қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... ... ... ... үшін, несиелік маман клиенттің пайда мен шығын көрсеткіштерін, баланс көрсеткіштерін, ақша ... ... ... ... ... ... негізінде өзінің ақырғы қорытындысын шығаруы қажет.Ол үшін ... ... ... ... түрлерін оқып - түсінуге қабілетті болуы шарт. Сондықтан мен баланс және басқа да қаржылық ... ... ... ... ... ... - бұл кәсіпорынның белгілі бір уақыттағы активтері, міндеттемелері, меншікті капитал резервтер туралы мәліметтер көрсетілген әдетте жыл соңына есептелінетін ... ... ... ... ... ... - оның көрсеткіштерінің уақыт бойына өзгеру динамикасын ... ... ... Бұл ... ... шаруашылық жағдайына болған өзгерістеріне тенденцияларына бизнестің уақыт бойына ... ... ... жетеді. Әсіресе баланс бізге кәсіпорынның капиталын капитал құрылымын кәсіпорын өтімділігін талдауға көмектеседі. ... ... ... ұзақ ... активтері олар әдетте үш типке жіктеледі:
- материалды активтер (материалды-мүліктік нысандағы активтер, жер, қозғалмайтын мүлік , құралдар, ... және ... ... емес ... ... ... ... және т.б.)
- ұзақ мерзімді қаржылық салымдар немесе инвестициялар.
Тұрақты ... ... алу ... ... ... бағалауды ескеру арқылы бағалануы тиіс. Қайта бағалау жер қозғалмайтын ... тән. ... ... ... ... ... байланысты нарықтық бағалардың өзгеруіне байланысты пайда болады. ... ... ... ... ... ... ... бойынша резерв те құрылады. Инвестицияларға келсек мұнда инвестицицлардың ағымдағы құнын бағалау өте маңызды. Мысалы, басқа бір компанияның (әсіресе акционерлік ... ... ... ... ... қағаздарға қарағанда бағалау қиын.
Айналым капиталы және өтімділік
Айналым капиталы айналым активтері мен айналым ... ... ... ... ... Айналым активтеріне мыналар кіреді: запастар, дебиторлаық қарыз, вексельдер, қысқа мерзімді қаржылық салымдар, ақшалай қаражаттар, болашақ мерзімдерден шығындар. Ағымдағы пассивтерге: қысқа ... ... ... ... ... ... ... төлеуге арналған вексельдер, салықтар бойынша төлемдер жарияланған двидендтер. Тұрақты активтер ұзақ уақыт мерзімі бойында жұмыс істейді ... олар ... ... ... ... керек. Айналым капиталы меншікті қаражаттар көзінен қаржыландырылуы керек. Айналым капиталы меншікті қаражаттар (құрылтайшылардың пайлары - ... және ... ... ... ) және ... ... ... арқылы қаржыландырылады.
Айналым капиталын басқару - кәсіпорынның ақша-қаражаттарын басқару деген сөз. Бұл ақшалай ... ... ... ... қаражаттар арқылы келеді. Олар тұрақты немесе айналым активтерге жұмсалынады. Айналым активтері тұрақты активтер айналысында ... және ... ... ... Осы ... неғұрлым жылдам болса, соғұрлым айналым активтері ақша-қаражаттарға айналады. Бұл құбылыс ... ... ... ... ... ... және кері ағымы тауарларды сату мен өндіріске шығын ... дәл ... ... Ақшаның уақытында емес келуі дебиторлық қарыздың болуы себебінен егер тауарлар қоймада көп тұрып қалса онда сатудан түскен түсім мен ... ... ... үшін төлемдердің мерзімдік ара-қатынасы да көбее түседі.
Баланс активінің баптары олардың өтімділік дәрежелеріне қарай үш топқа ... ... ... (есеп айрысу шотындағы және банктегі басқа да шоттардағы қаражаттар қалдығы: касса, басқа да ... ... ... ... ... ... ... жұмсалымдарына пайдалыналмаған қаражаттар қалдықтары);
* Жеңіл іске асатын талаптар (төлейтін ... ... ... ... және ... ... берешектермен есеп айрысулар; өзінің жүйесіндегі кәсіпорындардан оларға қаржылай көмек ретінде берілген қаражаттар бойынша есеп ... банк ... және ... ... ... ... ... бойынша жұмысшылармен және қызметкрлермен есеп айрысу).
Берешектермен есеп айрысу құрамында үш айға ... ... ... ... ... ... жақын арадағы үш ай ішінде қайтарылатын қарыздар есепке алынады.
* жеңіл іске ... ... ... ( ... бағалы тез тозатын заттарды шегеріп тастағандағы өндірістік қорлар; аяқталмаған өндіріс; алдағы уақыт шығытары; дайын өнім ; басқа да айналм ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушыларменнесиелік қатынас орнату кезінде ерекше сақтық көрсетулері керек. Осындай кәсіпорынға несие беру банк үшін жоғары тәуекелмен байланысты және ... ... ... ... ... ... негізделген өтініштері бойынша тиянақты жеке ықпалынан кейін, тек осы несиелерді қайтаруға кепілдеме алғаннан соң шешілуі мүмкін.
Ақша ... ... - ... ... есеп беру мерзіміндегі қаражаттардың айналымын сипаттайтын көрсеткіштер жатыр.
Ақша ағымын талдау үшін үш жылдың мәліметтері алынады. Егер ... ... кері ... ... болса, онда бұл клиент қаржылық тұрақты - несиелік қабілетті. Жалпы ақша ағымының мәнінің ауытқуы кірістің кері ағымын ... ... кем ... клиенттің рейтингісі төмендеу екені туралы айтады. Ақырында ақша ағымының кері ағысының жүйелі түрде кірістермен артық болуы клиентті несиелік қабілетсіз деп ... ... кері ... ... болу мәні клиенттің периодта қарыз міндеттемелердің қандай бөлігін өтей алатынын ... ... ... моделі ақша-қаражаттардың кіріс мен кері ағысының элементтерін басқару салалары ... ... ... ... жасалады. Осы блоктарға мыналар жатады:
* кәсіпорын пайдасын басқару;
* запастарды және ... ... ... ... ... салықтар мен инвестицияларды басқару;
* меншікті капитал мен несиелердің ара-қатынасын ... ... ... ... күшті және әлсіз жақтары туралы мәлімет береді және оған сәйкес несиелеу кезінде арнайы шарттар жасалынады. Мысалы кәсіпорынның ақша ... кері ағым есеп ... ... байқалса, онда несиелеудің арнайы шарты ретінде дебиторлық ... ... ... ... ... бір ... ұстау болады және т.с.с. (к
Іскерлік тәуекел - ... ... ... ... айналымының уақытында бітпеінің тәуекелі. Іскерлік тәуекелдің факторларына қорлардың қайта айналымның әртүрлі сатыларда кешігуі немесе тоқталуы болып табылады. Іскерлік тәуекелді бағалау ... ... ... іске ... ... ... тәуекелдің әрбір факторы баллдармен бағаланады. Баллдардың сомасы неғұрлым көп болса, ... ... аз және ... іске ... ... жоғары болады, клиент өз қарыз міндеттемелері бойынша жауап бере алады.
Іскерлік тәуекелдің факторларын қорлардың айналымының сатылары бойынша топтастыруға ... саты - ... ... ... саны және ... қоймалардың сыйымдылығы және сапасы;
* тасымалдау жағдайларының жүк сипаттамаларына сйкес болуы;
* шикізат бағаларының және ... ... ... алушы үшін ыңғайлы болуы;
* өндіруші мен шикізат сатушы арасында ... ... ... алыс ... ... ... валюталық тәуекел факторлары;
* импорттық шектеулер.
2 саты - өндіріс сатысы:
* жұмыскерлердің бар болуы және ... ... ... ... ... ... ... бойынша резервтердің немесе басқа да қорғалудың бар болуы;
* бәсекенің деңгейі;
* саяси қоғамдық факторлардың өнім сатуларына ықпалы;
* валюталық факторлар;
* ... ... ... ... ... ... мен екінші сатыларға қарағанда жоғары болады. Осы айтылған факторлар жоғарыда ... ... ... ... ... ... несиелік арызда ескеріледі.
Іскерлік тәуекел критерийлерінің скорингі банктің ішкі ... ... ... ... банк өзі дайындап шығарған көрсеткіштердің формализденген бағалануымен байланысты болады. Бұл құжатта сонымен қатар қаржылық ... ... ... ... ... ... ... деңгейі мен баллдары келтіріледі.
Несиеге қабілеттігін бағалау кезінде банктер, өтеудің аралық коэффициенттермен қатар, өтімділіктің ... ... кең ... Егер бұл ... 1-ден ... ... онда банк ... қабілетілігі жоқ кәсіпорынмен істес болады деп саналады және несие тек ерекше шарттармен ғана ... Осы ... 1 - 1,5 ... деңгейі қарызды уақытылы өндіріп алуда белгілі бір тәуекелге ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі және оның қайтарылу кепілдігі жеткілікті болады.
Несие қабілеттігін талдау ... ... ... беруші ретіндегі тәуекелдік дәрежесін зерттеуге көп көңіл ... ... ... ... ... ... ... жоғары.
Сонымен несие қабілеттігін талдау кезінде тек өтімділік көрсеткіштері мен табастылық деңгейі емес, сонымен бірге айналым қаражаттарының айналымдылығы, ... бар ... ... қаражаттары, өткізудің өсу қарқыны, өнім көлемінің өсу қарқыны мен банк несиесінің өсу ... ... ... ... ... ... қарыздарының сомалары мен мерзімдері, операциялар санымен анықталатын есептік ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынға несие беру туралы мәселені шеше отырып, қарыз алушыларды үш категорияға бөледі:
* сенімді (несие қабілетті)
* тұрақсыз ... ... ... сенімсіз ( несиеге қабілетсіз)
Сенімді қарыз алушы жалпы жағдайларды несиеленеді, бұл жағдайда несиелеудің жеңілдікті тәртібі өолданылуы мүмкін. Егер қарыз ... ... ... ... онда ... шартын жасау кезінде қарыз алушының қызметін және несиеніі қайтарылуын бақылау нормалары қарастырылады (кепілдік, кепілдеме, қамтамасыз етуін ай сайын ... ... ... ... ... ... көтеру және басқалар). Егер қарыз алушы сенімсіз клиент болса, онда оны несиелеуді жүзеге асыру орынды ... Банк тек ... ... қарастырылған ерекше шарртарға сәйкес несие бере алады.
Кәсіпорынның несиеге қабілетсіздігінің басты себептері: анықталмаған дебиторлық борыштардың болуы, клиенттер алдында міндеттемелерді бұзу, ... ... және ... ... ... ... қызметінің төмен дәрежедегі тиімділігі, айналым қаражаттарының айналымдылығының бәсеңдеуі болып ... ... ... ... сонымен қатар жобаның талдауымен айналысу барысында жобаны талдау бөлімінің маманы банктің келесі құрылымдық, бөлімшелерінің оң қорытындысын алуы қажет:
* құқықтық бөлім;
* ... ... ... ... ... ... ... бөлімі.
Осы аталған құрылымдық бөлімдердің қорытындылары және өзі ... ... ... ... ... ... ... бөлімінің маманы өзінің қорытындысын жасайды. Бұл қорытынды несиелік арызда көрсетіледі. ... жоба ... ... ... ... мүмкін:
* жоба оң бағаланады. Жобаның тиімділігі оның барлық талаптарға жауап бере алатыны анықталады. Жоба бойынша материалдар банктің ... ... ... Жоба ... бағаланады. Жобаның экспертиза барысында айтарлықтай жетіспеушіліктері қойылатын талаптарға сәйкессіздігі және қаржылық тиімсіздігі анықталып жоба басқа қарастырмайды.
* Жоба ... ... ... ... Қарыз алуша берген ақпараттар жобаны талдау үшін жеткішті емес жоба бойынша кейбір жетіспеушіліктер ... ... жоба ... ... ... Комитетке жіберіледі. Несиелік Комитетке қарастырылатын жоба осы жобалық талдаумен айналысқан маманмен қорғалады. Жобаны ... ... ... мәселесі және мәміленің барлық шарттары Несиелік Комитетінің мүшелерімен коллегиалды түрде шешіледі. Егер Несиелік Комитет мүшелерімен қабылданған шешім оң ... онда ... ... ... ... ... ... кіріседі. Несиенің тікелей беру екі жақтың да өздерінің міндеттемелер алуымен байланысты болады. Бұл ... мен ... ... ... ... Яғни екі жақ ... ... қолдарын қояды. Онда екі жақтың да экономикалық және құқықтық жауапкершіліктері жазылады.
Қарыз алушының несиелік қабелетін банктік талдау ... және кең ... ... ... ... ... ... талдау үшін оның тиімділігін, төлем қабілеттігін, шаруашылық-қаржылық қызметін жанжақты бағалауға мүмкіндік беретін көрсеткіштер жүйесін ұсынатын көптеген әдістемелер ... ... ... ... ... Ұлттық банкіндегі перспективалық зерттеулер орталығы дайындап, Қазақстан Республикасы Ұлттық банк Директоратының ... 1994 ... ... №26 ... ... ... >, ... АҚШ-та және басқа да елдерде пайдаланылатын әдістемелер де біршама ... ... ... ... ... ЖШС > 2004 жылы 2 желтоксанда құрылған ұйымның несиелік қабілетін қарастырамыз. Жарғыға сәйкес компанияның негізгі шаруашылық ... ...
- ... ... ... ... несиелендіру.
- Көлік кепіл негізінде несиелендіру
- ЖШС қаржылық есебі бойынша активтері
Активтер
Код.
2010ж
2011ж
I. Қысқамерзімді активтер
Ақша қаражаттары
010
25953,00
21743965,00
Қысқамерзімді қаржылық инвестициялар
011
-
- ... ... ... ... ... ...
- ... ... ... арналған
015
-
- ... да ... ... активтер сомасы
100
249233,00
169479040,00
II. Ұзақмерзімді активтер
Ұзақмерзімді қаржылық инвестициялар
020
20678,00
9582049,00
Ұзақмерзімді дебиторлық қарыз ...
- ...
- ... ... мүлік
023
-
- ... ... ...
- ... ... ... активтері
026
-
- ... емес ...
- ... ... ...
- ... да ... активтер
029
-
- ... ... ... (бет. 100 + бет. 200)
285334,00
231408209,00
Ескерту: МҚҰ құрастырған
Кесте 11 жалғасы
Жоғарыдағы кесте бойынша МКҰ>> ЖШС ... ... ... 2010 жылы 249233 тенге болып 2011 жылы 169479040 тенгеге жетті. Соның ішінде Қысқамерзімді дебиторлық қарыз 2010 жылы 190142 ... ал 2011 жылы ... ... Ал ... активтер сомасы бойынша 2010 жылы 36101 тенге, 2011 жылы 61929169 ... ... ... ... 2009 жылы 353840 ... болса, 2010 жылы бұл көрсеткіш 285334 тенгеге азайған, ал 2011 жыл нәтижелі болып ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерінің несиелік қабілетін қаржылық коэффициенттер негізінде бағалауға болады. Шағын кәсіпорындарының қаржылық коэффиценттері өзіне мынадай топтарды біріктіреді:
* ... ... ... ... Қаржылық левередж коэффициенті;
* Рентабельдік коэффициенті;
* Қарызды өтеу коэффициенті.
Өтімділік коэффициенті. ... ... ... ... анықтау үшін кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына айналдыра алатын жылдамдықты және дайындықты сипаттайтын өтімділіктің статистикалық ... ... ... ... ... бір өтімділік деңгейі болады, бұл деңгейден төмен түсу кәсіпорын үшін қауіпті болады. Өтімділікті сақтау мақсатында кәсіпорын өзінің ... ... ... ... ... жабу жоспарын жасау керек.
Көріп отырғандай кәсіпорынның өтімділігі өте маңызды сұрақ және оны ... ... ... бар: ағымдағы өтімділік коэффиценті, жедел өтімділік коэффициенті.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті. Бұл коэффициент мына формула арқылы есептелінеді.
Kтл=айналымдағы ... / ... ... = ... 2,4 (1)
Ағымдағы өтімділік коэффициенті ... ... ... ... яғни әртүрлі формадағы клиенттің қаражаттары (ақша қаражаттары жақында өтелетін нетто дебиторлық қарыз ... ... және ... да активтер) және ағымдағы міндеттемелер яғни жақында өтелетін міндеттемелер (ссудалар жабдықтаушыларға вексельдер бойынша ... ... ... Бұл ... ... ... ... қысқа мерзімді қарыздарын жабу үшін айналым активтерінің қажетті сомасынаие болуы керек. Әрине ... 1-ден ... ... ... 1-ден ... болуы кәсіпорынның бизнесімен сипатталады.
Кәсіпорын өтімді қаржының болуын ... ... ... ... ... ... Сондықтан өтімділік коэффициентін талдау барысында мынадай факторларды есепке алу қажет:
* Кәсіпорын және оның қызметінің ... ... ... және ... ... қаншалықты көбірек болса, соншалықты тауарлы-материалдық құндылықтар қоры мол болады);
* Өнеркәсіп және ... ... ... ... ... және ... ... түсімнің түсу жылдамдығы);
* Өндірістік цикл ұзақтығы (аяқталмаған өндіріс көлемі);
* Материал қорын қалпына келтіруге қажет ... ... ... ... Кәсіпорын жұмысының маусымдылығы;
* Жалпы экономикалық конъюктура.
Жедел өтімділік коэффициенті мәні ... ... ... ... ... ... ... барлық активтері бірден ақша - ... ... ... ... активтердің өтімділік деңгейі әртүрлі болып келеді. Мысалы өнеркәсіп кәсіпорындарының қоймалрында запастар ... ... ... ... ... ... ... айналымы баяу жүреді. Сол тұрғыдан өтімділіктің келесі коэффициенті қолданылады - жедел өтімділік коэффициенті.
Кбл=өтіміді активтер/ағымдағы пассивтер = 167530/81100 =2 ... ... тағы бір ... ... бар - ... өтімділік коэффициенті. Абсолютті өтімділік коэффициенті (жедел коэффиуиенті) ақша ... мен тез ... ... ... ... және ... ... міндеттемелерге қатынасы ретінде есептелінеді. Ол баланс жасалған мерзімінде ... ... ... ... ... қандай бөлігі өтелетінін көрсетеді. Абсолютті өтімділік коэффициенті мына формула бойынша анықталады:
Каө = ақш. қаражаттар + ... / ... ... = ... 81100= 4.4 ... ... дұрыс шектеуі келесі түрде болады : Каө >= 0,-0,5.
Бұл ағымдағы міндеттемелердің қандай бөлігі ... ... ... ... көрсететін төлем қабілеттігінің қатаң белгісі. Бұл коэффициентің ... ... ... (немесе 20-25%) жоғары болуы керек. Яғни кәсіпорынның дұрыс төлем қабілеттілігі болған ... оның ... ... ... есеп ... 25%-ке жуық бос ақша ... болса, онда ол жеткілікті деп саналады. Осы коэффициент ағымдағы төлем қабілеттілігін сипаттайды.
Қаржылық левередж коэффициенті. Қаржылық левередж ... ... ... ... капиталымен қамтамасыз етілуін сипаттайды. Оларды есептеудің тәсілдері көп бірақ мәні бірдей - меншікті капиталдың мөлшерін ... ... ... ... ... ... болу ... Левередж коэффициентерін есептегенде қарыз міндеттемелерінің мерзіміне байланысты барлығы есепке алынады. Неғұрлым тартылған қаражаттардың үлесі ... ал ... ... ... ... болса соғұрлым клиенттің несиелік қабілеттілігі төмендеейді.
Қаржылық тұрақтылық коэффициенттері:
автономия коэф= меншікті капитал /қарыз капиталы( >1) ... / 75143 = 1,33 ... коэф = ... қаражаты / меншікті капитал = 236326 / 100000 = 2,36 ... ... ... ... ... маңызды коэффициенті:
Кп = тез өткізілетін активтер + өтімді активтер / қысқа мерз.міндеттемелер =
337087 / 81100 = 4,2 ... ... ... ... ... міндеттемелерін жабу үшін қаражаттардың жеткіліктілігін сипаттайды. Неғұрлым ... ... ... ... ... ... жоғары болады.
Кәсіпорынның мүліктік жағдайын бағалау
* Кәсіпорын активтерінің ... ... екі ... қорытындысының қосындысы, яғни баланс валютасы.
2010 жыл басы: 293048
2010 жыл соңы: 285334
2011 жыл ... ... жыл ... ... ... құны кәсіпорынның қызмет ауқымы мен сенімділік деңгейін сипаттайды, кәсіпорынның қаржылық жағдайының индикаторларын есептеуде негіз болады.
2. ... ... ... ... ... кіші ... Жыл ... Кмоб===0,86 ... Жыл ... ... Жыл ... Кмоб===0,87
2011 Жыл соңы: Кмоб==0,73
Кәсіпорын активтерінің қозғалыс коэффициенті қарызды өтеудегі қаражат үлесін немесе кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... Ал берілген кәсіпорынға қарайтын болсақ, оның жыл басында бұл көрсеткішінің ... ... ... ... Яғни бұл ... ... ... активтерімен қамтамассыз ету деңгейі төмен, өйткені мобильді коэффицент көрсеткіші 0,5 деңгейінен кем . 2011 жыл соңына ... ... онда бұл ... ... ... ... ... қамтамасыз ету деңгейінің төмендегенін көріп отырмыз. Оның бұл көрсеткіші жыл басымен салыстырғанда 0,14-ке төмендеп, 0,73 ... Бұл ... сай, жыл ... ... мерзімді активтер жақсы қамтамасыз етілгені, ал жыл соңында бұл қысқа мерзімді активтердің аз ... ... ... ... ... және иммобилизацияланған қаражаттардың арақатынас коэффициенті (0,5-тен кем емес)
2010 Жыл басы: Ки моб==6,5 ... Жыл ... Ки ... Жыл ... Ки ... Жыл соңы: Ки моб==2,7
Ағымдық және ұзақ мерзімді активтердің арасындағы арақатынасты көрсетеді. Бұл арақатынастың оптималды және қауіпті ... ... ... ... ... ... Берілген компанияда бұл көрсеткіш 2010-шы жылдың басында 6,5 - ке тең болды. Бұл кәсіпорынның қысқа мерзімді активтердің құны ... ... ... бұл көрсеткіш 0,5-тен кем болмауы тиіс. Ал егер жыл соңын алатын болсақ онда біз ... бұл ... 0,4-ке ... ... және ол ... 6,9-ге тең ... Ал ... жылдың басында бұл көрсеткіш 6,9-ға тең болып, жыл соңында 2,7-ге жетті. Яғни, ұйымның ұзақ мерзімді міндеттемелерінің құнына шаққанда ... ... ... үлесі жыл басында жоғарырақ болып, жыл соңында 4,2-ге төмендеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы мен табыстылығын бағалау
1.Қаржылық тұрақтылық коэффициенті: (>0,6) ... ... + ұзақ ... ... ... ... ... ... басы - ( ... / 293048= ... ... соңы - ( ... / 285334= ... жылдың басы - ( 114073852 + 170686512) / 285310782= 1
2011 жылдың соңы - ( ... + ... / ... ... ... ... активтердің қай бөлігі тұрақты қаржылық көздерінен қаржыландырылады,демек кәсіпорынның өз ... ұзақ ... ... қаржыландыру көздерінің бөлігін көрсетеді. Біздің кәсіпорын бойынша берілген 2 жыл ... ... ... ... ... Тәуелсіздік коэффициенті (0,5 - 0,6)
2010 жыл басы : Ктәуелсіздік=0,37 ... жыл соңы : ... жыл басы : ... жыл соңы : ... ... - ... ... кәсіпорын активтерін қалыптастыру көзінің жалпы көлеміндегі үлесін сипаттайды. Ол бойынша кәсіпорынның қаншалықты деңгейде қарыз қаражатқа тәуелді екендігін және меншікті қаражатын ... ... ... ... Біз ... ... ... болсақ, онда оның 2009 - шы жыл ... ... ... ... тең. Бұл меншікті капиталдың жеткіліксіздігін көрсетеді және де жыл соңын алатын болсақ, онда бұл көрсеткіш 0,4-ке тең. 2010-шы жылдың ... бұл ... ... тең болса,жыл соңында 0,49-ға тең болып меншікті капиталдың үлесі өскенін ... Яғни ... бір жыл ... меншікті капиталдың балансқа қатынасына алғанда оның мөлшері шамалы көбейгенін көреміз. ... ... ... Жыл ... ... ... Жыл соңы: Кқаржы=0,66
2011 Жыл басы: Кқаржы=0,66
2011 Жыл соңы: Кқаржы=0,98
Қаржыландыру коэффиценті - меншікті және ... ... ... ... Ол ... ... қай бөлігі меншікті қаражат есебінен, қай бөлігі қарыз ... ... ... ... ... ... ол 2010- шы жыл ... 0,58-ге тең болса, ал жыл соңында 0,66 - ға ... ... ... ... басында 0,66-ға тең болды,ал жыл соңында 0,98-ге жетті. Негізінен алғанда бұл коэффицент 1-ден ... болу ... ал ... ол 2 жыл ... төмен. Яғни кәсіпорынның меншікті капитал қарыз капиталынан аз болып отыр.
Кәсіпорынның өтімділік көрсеткіштері.
1.Абсалюттік өтімділік коэффициенті: ( 0,2 - 0,3) ... ... / ... ... ... ... басы - (37247 / 29100) = 1,27
2010 жылдың соңы - (25953/ 26700) = 0,9
2011 ... басы - ( ... ... ... ... соңы - ( ... ... = 0,22
Абсолюттік өтімділік коэффициенті кәсіпорынның өтімділік дәрежесінің негізгі көрсеткіші. Бұл көрсеткіш қысқа мерзімді міндеттемелердің қай ... ... бар ... ... және ақша ... арқылы қажет болғанда тез арада өте алатынын ... ... ... ... 0,2 - 0,3 аралығында болуы тиіс. Біз алған кәсіпорын ... бұл ... ... 2 жыл ішінде тиісті нормада орналасқан.
* Ағымдағы ... ... (1,0 - ... ... активтер/ барлық ағымдағы міндеттемелер ... ... басы -254202 / 29100 ... жылдың соңы - 249233/ 26700= 9,3
2011 жылдың басы - 249230833/ 55041800= 4,5
2011 жылдың соңы - ... ... ... өтімділік коэффициенті кәсіпорында қажетті ақша каражаттардың бар болуын көрсетеді. Бұл ... ... ... бойынша қысқы мерзімді міндеттемелер үшін қолданыла алады. Берілген норма мөлшері 1,0 - 2,0 тең. 2010 жылдың басында бұл көрсеткіш 8,7-ге тең, ал жыл ... 9,3-ке ... Ал 2011 ... ... ол 4,5-ке тең болып,жыл соңында 1,78-ге төмендеді. Яғни жыл соңында ақша қаражаттар көлемі төмендеді. Жалпы бұл көрсеткіштердің ... ... ... дәрежеде.
Өнімді өткізуден түскен түсім (табыс) - ... құн ... ... және басқа да міндетті төлемдер мен салықтарды және де қайтарылған тауарлардың құнын, ... ... ... ... ... ... ... табыс саласы.
2010 жыл басы: 78571185
2010 жыл соңы: ... жыл ... ... жыл ... 43079043
Сату рентабельдігі - (өнімді сатудан түскен табыс / өнімді ... ... ... ... жыл ... (12723157 / 78571185)*100% = 16 % ... жыл ... (1682385 / ... = ... жыл ... ( 1868130 / 73223204) * 100%= 2%
2011 жыл соңы: (704439 / 43079043)*100% = 1
Сату рентабельдігі сатудан ... ... әр ... ... үлес салмағын көрсетеді. 2 жыл бойынша берілген көрсеткіштердің ішінде 2010 жылдың басында бұл ... 16% ... ... ... ... коэффициенттер тұрақты болды.
ҚР МКҰ қызметін талдау мынадай даму тұжырымдамасын анықтауға мүмкіншілік береді:
1) МКҰ негізгі мақсатты сегменті жеке тұлғалар ... ... ... ... ... көлемінде микронесиенің жеке тұлға үшін үлесі 2004 жылы 97%, 2005 ж. - 96%, 2006 ж. - 96,4%, 2007 ж. ... ... - 98,9% ...
2) ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің негізін дамыту болып табылады: жеке тұлғалар үшін кәсіпкерлік мақсатқа берілген болса, ал соңғы 3 жылда несиелеу объектілері бойынша ... ... ... ... байқалады.
Осы есептелген көрсеткіштері несие беруде оң және тұрақты нәтижелерге ие болды. Барлық коэффициенттер тұрақты, қаржылық жағдайы сенімгерлік дәрежеде.
3 ШАҒЫН ЖӘНЕ ОРТА ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін несиелендірудегі негізгі
проблемалар
Бұл сұрақта Қазақстандық кіші және орта ... ... ... мен ... ... ... қарастырылады.
Дамыған индустриалды мемлекеттерде ... ... өзі ғана ... ішкі ... 50% - дан ... алады. Біздің елімізде болса, шағын бизнесті және оған орта ... ... ... ... ЖІӨ - гі сыбағалы үлесі 30% - дан аспайды. ... ... ... ... ... ... сауда саласында байқалады. Осы саладағы олардың үлесі 90% - ға жетеді.
Мұндай жағдайдың ... ең ... осы ... бәсекелестік еместік қабілетімен байланысты.
Шағын және орта ... ... ... отырған жағдайдың қандай екенін көру үшін енді ... ... ... ... экономиканың соңғы бес жылдағы қарқынды өсуі өзінің ... ... ... шикізат ресурстарына бағалардың шарықтауынан және ... ... ... ... жүргізуінен алады. Олардың нәтижесінде Қазақстандық экономикаға ақша массасының (мұнай ... ... ... артып барады. Сол себепті қазіргі кезде біздің елімізде инвестициялау объектілерінің тапшылығы ... ... ... тұлғалар өз істерін ашуға тырысуда.
2006 ж. 1 қаңтарындағы мәліметтер ... ... ... ... ... саны ... 1-ші орынға Алматы қаласы алады. Осы кезде Алматы қаласында 45512 кіші кәсіпорындар тіркелген. Алматы қаласы бойынша ... ... ... саны 174435 адам ... Бұл ... жылмен салыстырғанда 13%-ға көп. Егер 1998 ж. Алматы қаласы бойынша шағын бизнесте 80 мың адам ... ... ... 2005ж. осы ... ... ... саны 175 ... жетті. Ал жаңа жұмыс орындарының саны 95 мыңды құрады. Оңтүстік Астанада баршыға 42 мың кәсіпорындар тіркелген. Олардың 27677 ... ... ... 20602 жеке ... тіркелді. Бұл 2003 жылдың ұқсас периодымен салыстырғанда 48 %-ғы көп. Жалпы Алматы қаласы бойынша кіші бизнес қазынаға 30 млрд ... ... ... Бұл ... бюджет бойынша шығындарын жабады.[20]
Сондай-ақ шағын кәсіпорындардың тіркелуінің көптігі Астанада, Оңтүстік Қазақстан облысында, шығыс Қазақстан, Қарағанды және Павлодар ... ... ... қазіргі таңда кіші және орта бизнестің жағдайы дамыған мемлекеттермен салыстырғанда нашарлау болып табылады. Себебі, кіші және орта ... ... ... өте көп. Бұл ... мемлекеттің саясатымен рыноктың инфрақұрылымының жетілмегендігінен.
Қазіргі таңда шағын кәсіпкерлік жаңа даму сатысында. Осы секторларға елеулі үлкен қаражаттар инвестициялануда. Бірақ бұл ... ... ... ... Капитал салымдары көбінесе осы сектор бойынша, яғни кіші және орта кәсіпкерлік сферасында сауда саласына және ... ... және ... ... бағыттары бойынша жүзеге асырылуда. Оның себебі, шағын және орта бизнестің осы сфераларында инвестициялы ақталу мерзімі қысқалау және бұл ... ... ... ... қажаттары көп болғандықтан.
Сондай-ақ біздің еліміздегі кіші және орта кәсіпкерлік секторында инновациялық қызметті жүзеге ... ... ... ... ... ... венчурлық кәсіпорындар біздің елімізде жоқтың қасы. Бірақ болашақта мемлекеттің жүргізіп жатқан ұлттық экономиканы диверсификациялау мен ... ... ... түрлі бағдармалар мен жүргізіліп жатқан саясатына байланысты мұндай кәсіпорындар көбейді деген үміт бар. Ал мұндай кәсіпорындар үшін кіші ... ... ... ... себебі, венчурлық кәсіпорындар сыртқы орталық түрлі өзгерістеріне тез бейімделеді.
Жасалған келесі ... ... ... ... ... кәсіпорындардың аз үлесі кезінде шағын кәсіпкерлік объектілерінің тұрақты сандық өсуі;
* Сауда мен қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... органдармен өзара әрекеттесу мен салық салуды, несиелеудің шешілмеген проблемалары;
* Үлкен қаржылық ... бар ... осы ... инвестициялауды жүзеге асыра бастауы;
* Шағын бизнеспен орта кәсіпкерлікті мемлекеттік қолданудың тиімсіздігі
Қазақстан Республикасы Президентінің 2001 жылғы 7 мамырдағы Жарлығымен ... ... ... Оның ... ... ... ... өндірістік саласының серпінді дамуын қамтамасыз ететін мемлекеттік қолдау саясатын жетілдіру болып табылады.
Бағдарламаның міндеттері оның мақсатымен айқындалған және олар мыналар:
* ... ... ... қамтамасыз ету;
* қоғамдық бірлестіктердің шағын кәсіпкерлікті қолдау мен қорғау мәселелеріндегі ... ... ... ... ... ... басымдылықты дамыту;
- шағын кәсіпкерлікті ақпараттық қамтамасыз ету жүйесін жетілдіру және ... ... ... ... ... ... ... үшін
қолайлы жағдайлар жасау болып тұжырымдалады. ... ... ... ... жаңа жағдайындағы рынокқа өтуінде шағын кәсіпорындар өнім ретінде болмайды. Олар еліміздің ажырамайтын саяси - ... ... бірі ... ... ... нарықтық қатынастардың тұрақтылығы солай болғандықтан, халықтың көптеген ... осы ... ... ... екіншіден, нарықтық жағдайда олар қажетті икемділікті қамтамасыз етеді, терең мамандандыруда іске асыруды және ... ... ... ... ... оның экономикалық тиімділігінің болуы мүмкін емес. Нәтижесінде, бұл ... ... және ... ... ... өсуіне үлкен ықпал етеді; үшіншіден, шағын кәсіпорындар ролінің өзгеруі орта және ірі кәсіпорындардың қызмет етуіне тиек болады.
Республикамызда ... ... ... ... шағын кәсіпорындардың меншік істерін ұлғайту және айналым қаражаттарын толықтыру үшін несие ресурстарын тарту проблемасы жиі ... ... ... алудағы қиыншалықтар несие ресурстарын тарту шарттарында және тағы бір ерекшелік - инфрақұрылымның сапасының төмендігі болып ... ... ... ... ... ... ерекшеліктер байқалады:
* кепілмен қамтамасыз ету проблемасы;
* жоғары дәрежедегі ссудалық пайыз;
* несие ресурстарын иеленудегі ... ... ... ... ... артта қалуы.
Сонымен қатар, инфрақұрылымның жетілмеуі біріншіден, ... ... ... ... кәсіпкерлердің білім деңгейінің жетіспеушілігі; екіншіден, ақпараттық - консалтингтік қызметтердің жетіспеушілігі; ... ... ... ... ... ... және шетелдік бағдарламалардан тыс қалуына байланысты болып табылады. Осы көрсетілген проблемаларды негізгі екі ... ... ... ... топ ... ... алудағы жалпы шарттармен байланысты, ал екінші топ - несиені алу және рәсімдеу жүйесіндегі кәсіпкерлердің жеке проблемалары болып ... ... ... ... ... ... құру келесі этаптардан тұруы тиіс:
* шағын кәсіпорын дамуындағы ... ... ... ... ... жалпы бағыттар мен тапсырмаларды анықтау;
* оперативті бюджеттерді дайындау;
* басқару құрамымен бюджет дайындығын талдау;
* ... ... ... ... ... ... қатынастарға өтуі ірі өндірістік кәсіпорындардың кіші бизнеске орын беруімен айқындалады. Бұған себеп ретінде, көптеген ірі кәсіпорындардың өз ... ... ... қанағаттандыра алмауын, өзінің өнім сапасын бәсеке нарығында жоғары ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қазіргі кезде мемлекет экономикасының дамуына әсер ... ... ...
Шағын бизнестің басты проблемасы - ол несие беру саясаты. Несие тек қана ... ... ... ... Ал ... ... мүлік кәсіпорында жоқтың қасы, сондықтан шағын кәсіпорындардың керекті несиесіне кепілдік бере алмайды. Сондықтан шағын бизнесті ... ... ... ... ... бір бөлімі болуы керек.
Шағын кәсіпорын өзінің іс - әрекетінде көптеген қиындықтарға кездеседі:
Біріншіден, шағын кәсіпорындардың ... ... - ... ... ... ... - ... және қаржылық. Шын мәнінде халық шаруашылығында бос жерге кең жаңа сектор құру көзделіп отыр.
Ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... Олай ... осындай жұмысты ұйымдастырып, алып кететіндей кәсіпкерлерде болған жоқ. Тұрғындардың көпшілігінің босы ... ... ... ал өз ісін ... ... болу үшін ... қаражаты жоқ. Сақтық кассаларындағы ақшалар күйіп кетті. ... өз ісін ... үшін тек қана ... ... ...
Екіншіден, шағын кәсіпкерліктің заңға сүйенерлік базасы жоқ деуге ... ... ... іс - ... ... ... ... жүйе жоқ. Олардың істеген жұмысынан қорытынды табу қиын, қандай көрсеткіштер арқылы талдау жасап ... ... беру ... ... ... қиын. Көбіне тек таныстық керек, ондай жағдайлар коррупцияға апарады.
Шағын кәсіпорындардың әлеуметтік қызметі жұмысқа қамтылмаған көптеген жұмыс күшін ... ол ... ... ... - ... жоюға септігін тигізеді. Шағын кәсіпорындар мемлекеттің жан - жақты қамқорлығына мұқтаж, себебі ол тұрақсыз кәсіпкерлік құрылым ретінде нарықтың ... ... ... дейтін себебіміз, кәсіпкерлік қызметті жүргізуді ең алдымен мемлекет, содан кейін ... ... ... ... оны ... ... ... - алу шараларын жүргізеді.
+ Шағын бизнесті басқару мен ұйымдастырудағы проблемаларды
шешу жолдары
Шағын бизнес кәсіпорнының дамуы ... ... ... ... реформаларының бірі болып табылады. Үлкен мөлшердегі инвестицияны қажет етпейтін осы кәсіпорындар ғана әлеуметтік тұрақтылық кепілі, нарықтық ... ... және ... ... ... ... көзі ... саналады.
Қазіргі кезде бұл касіпорындарды дамыту, алдымен қаржылық қамтамасыз ету және қаржылық - ... ... ... проблемаларымен байланыстырылады. Жаңашыл шарттарға сәйкес шағын кәсіпорын капиталының негізгі қайнар көзі болып бұрынғысынша жеткіліксіз меншік ресурстары қалады. Бұл ... ... ... несие нарығына және жоғарғы пайыз мөлшерлемесі жағынан бағалы қағаздар ... ... ... ... емес ... , қорлардың және үкіметтік ұйымдардың қаржылық ресурстарға шектеулер қоюының ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту жөніндегі жеделдетілген шаралардың 2007-2012 жылдарға арналған бағдарламасы әзірленді. Бағдарламаның мақсаты шағын кәсіпкерлік субъектілері асын барынша кеңейтуге және олардың ... ... ... инстуционалдық жағдайларды жетілдіру есебінен Қазақстанның бәсекеге қабілетін арттыру болып табылады.
Бағдарлама шеңберінде жүргізілетін жұмыстардың негізгі бағыттары:
* шағын бизнес мәселелері бойынша заң ... жаңа ... ... жолымен заңнаманы жетілдіру;
* шағын бизнес мәселелері жөніндегі нормативтік құқықтық кесімдердің нәтижелілігін ... ... ... ... ... ... негізу;
* әкімшілік кедергілерді азайту және бюрократиясыздандыру;
* кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымын дамыту болып табылады.
Бағдарламаның міндеттері:
* мемлекеттің жеке ... ... ... жаңа ... ... ... - желілік ұстаным негізінде өмір сүруге қабілетті инфрақұрылымдық жүйені құру және қамтамасыз ету;
* шағын кәсіпкерлікті дамыту үшін барынша ашық заңнамалық ... ... ... ... ... айналымдағы қысқарту.
Шағын кәсіпорындардың дамуы нарықты тауар және қызметтермен толықтырады, экспорттың потенциалын арттырады және ... ... ... ... ... ... ... Шағын кәсіпорын дүниежүзінде маңызды орын алады. Ол тек қана тұтыну ... ... сол ... кейбір бөлек үзелдер мен механизмдерді шығару жағдайында немесе жартылай фабрикаттар өндіріп негізгі басты өндірісті қамтамасыз етуде маңызды орын алады. Шағын ... ... ... жеке адамдар да болуы мүмкін.
Шағын кәсіпорындар кадрларды даярлау, банктік несие алу және ... ... ... ... ... ... ... жағдайда делдалдық сферада, сонымен қатар тез айналатын сала сауда - саттық, ... ... ... ... ... және ... жөндеу, т.б. салаларда орын алып отыр.Жоғарыда келтірілген осы жағдайлардың барлығы кәсіпорындағы басқару шараларына келіп ... ... ... қызметтерді басқару саласы экономиканың көптеген жақтарына маңызды әсерін ... ... бір ... бірі ... ... Республикасындағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы жаңа заңдар еліміздің құқықтық, саяси және экономикалық жүйесінің ... жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... біліктілікпен жүзеге асыру, әсіресе кәсіпкерлік сияқты аса маңызды және ... ... ... салада, әкімдердің басқарушылық және құқықтық сауаттылығына, олардың жаңашылдық қабілетіне және ең бастысы - ... ... ... ... ... ... ... тағы да бір жетістігі - бұл микронесилендіру болып табылады. Мемлекеттің микронесиелендіру қызметін енгізуі ... ... ... ... көзі ... орын алды.
Микронесиенің негізгі критерийлары болып мыналар табылады:
* несиенің салыстырмалы кішігірім көлемі;
* шағын кәсіпкерлік субъектілерінің ... ... ... несиелендірудің қысқа мерзімдері (көбінесе бір жыл іші);
* несиені ұсыну және қайтару ... ... ... ... ... ... деңгейіне әсер ететін микронесиелік ұйымдардың негізгі үш моделін ... ... ... ... ... бірақ бұлар заңнамалық құқық негізінде жинақтарды тарту қызметін жүргізу алмайды және мемлекеттік реттеу және қадағалау қызметіне жатпайды;
* микронесиені ... ... ... Бұл ... елдің орталық банк жағынан пруденциалдық реттеуге жатқызылады;
* мемлекеттік органдар жағынан толық пруденциалдық реттеуге жататын, міндетті және ... ... ... ... ... ... микронесие беретін институттар.
Микронесиелендіру еңбек қызметін тұрақтандыру бағытындағы ... ... ... ... ... таңда елімізде микронесиелендіру қызметін жүргізу ең маңызды фактор болып табылатын категориялардың бірі ... ... Бұл ... ... аймақтарда, облыстарда, аудандарда, жергілікті жерлерде қаржыландырудың ең басты қайнар көзі ретінде қолданылады. ... және ... ... проблемалары - осы уақытқа дейін микрокредит беру жүйесінің дамуын тежейтін негізгі факторлар микрокредит беру жүйесінің дамуына ... ... ... ... үшін ... ұйымдардың одан әрі тартымдылығын арттыру үшін аталған саланы мемлекет тарапынан ... ... ... беру ... ... проблемалары, бұл:
* одан әрі орналастыру үшін қорлардың тапшылығы мен қымбаттылығы;
* микрокредиттік ұйымдардың ... ... ... ... ... үшін әдістемелер мен оқыту бағдарламаларының болмауы;
* техника және ресурс базасының болмауы;
* ... ... ... ... ... отандық банктер мен басқа да банктік емес ұйымдардың микрокредиттеу ұйымдарымен әлсіз өзара іс-әрекеті. ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне мемлекет нақты қолдау көрсетеді.
Айта кетейік, қызметкерлерінің жылдық орташа саны 50 адамнан аспайтын, жыл ... ... ... құны орта ... ... ... ... алпыс мың еседен аспайтын шаруа қожалықтарының да шағын кәсіпкерлік субъектісі ретінде мемлекеттік ... ... ... ... ... жұмсайтын инвесторлар үшін тікелей қаражат жұмсауды мемлекеттік қолдау туралы заңдарда көзделген тәртіппен және ... ... ... мен ... ... ... Атап ... біріншіден, бұл мемлекеттік заттай гранттар; екіншіден, келісімшарт жасалған сәттен бастап табыс салығының, жер ... және ... ... ... ставкасын 5 жылға дейінгі мерзімге негізгі ставканың 100 пайызына дейін кеміту, сондай - ақ одан кейінгі 5 жылға ... ... ... салығыны, жер салығының және мүлікке салынатын салықтың ставкасын негізгі ставканың 50 пайызынан ... ... ... үшіншіден, инвестициялық жобаны іске асыру үшін қажетті жабдықтар, шикізатпен материалдар импортына кеден бажын ... ... ... ... босату.
Жеңілдіктер мен преференциялардың мөлшері тікелей инвестиция көлеміне, инвестордың жобаны іске асыру мерзімі ... ... оның өзін - өзі ... ... секторының басымдылығына және басқа жағдайларға байланысты айқындалады. Атап айтқанда, Қазақстан Республикасында шағын кәсіпкерлікті дамыту мен қолдаудың 2001 - 2002 жылдарға ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттен жыл сайын 50 миллион теңге бөлініп отыр.
Кәсіпкерлік қызмет субъектілері заңдық тұлға құрмай тұрып, ... - ... ... ... ... заңдық тұлғалармен қатынаста белседі қатысушысы болуы белгілі дәрежеде қиын екендігін мойындау қажет. ... да ... ... ... ... ... әсіресе солтүстікте, шаруа қожалықтарының заңдық тұлға құра отырып, шаруашылық жүргізудің ірірек ұйымдық - құқықтық ... ... ... ... ... болып отырғаны кездейсоқ емес. Мұндай шешім кәсіпкерліктің осынау жаңа субъектілерінің еңбек, ... және ... ... ... сондай - ақ оңтайлырақ еңбек бөлінісін және өндірістің мамандандырылуын жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
Бүгінде аймақтарда кәсіпкерліктің ... көп ... ... ... ... ... тұлға құрмай - ақ, дербес біріккен кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... азаматтар өздері барып мемлекеттік тіркеуден өтуге, сондай - ақ, тұрғылықты ... ... ... ... жеке ... ... есепке тұруға тиіс.
Негізінен, қазір Қазақстанда кәсіпкерлік ісі үлкен ... ... ... жоқ. Сөз жоқ, ... тиімді , дұрыс заңдар қабылданып жатыр, бірақ олардың бірі іске асса, екіншілері іске толығымен асып ... жоқ. Бір ... осы ... ... ... ... ... тұр, солардың бірқатарын қарастыратын болсақ, ол біріншіден бақылаушы органдар мен ... ... ... ... ... ... тексерулер жүргізіп, кәсіпкер қызметіне заңсыз санкциялар қолданатындығы екен. Тіпті олар ... ... ... ... ... ... да көрінеді.
Екіншіден, жергілікті атқарушы органдар тарапынан қабылданатын қосымша ... мен ... ... ... ведомствалар мен құрылымдар тарапынан тексерулердің сансыз көптігі;
Төртіншіден, кейбір мәселелерде кәсіпкердің құқықтық ... ... ... осы ... ... ... ... жасау саясатының жетіспей жатқандығы және осы сияқты көптеген кедергілер бар.
Қазақстандағы ... ... даму ... көңіл аударған кезде республикадағы кәсіпкерліктің елеулі түрде қайшылықты қалыптасуын көруге болады. Мысалы, Трансұлттық корпорация, Қаржы-өндірістік топтар сияқты ірі корпорациялар ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде құру, жүзеге асыру өте қиын мәселе. Сонымен бірге, кәсіпкерліктің шағын нысандарын дамытуға ... ... және ... ... ... ... дамытпайынша, қазіргі кездегі экономиканы қалпына келтіру мен дамыту мүмкін емес, өйткені ... ... ... ... ... ... ... өндіріп отыратын орта болып табылады. Қазіргі жағдайда тек бизнес қана ... мен ... ... жандандыруға қабілетті. Сондықтан да кәсіпкерлікке мемлекеттік қолдау жасау мен ынталандыру жалпыұлттық басымдыққа айналды. Қазақстанда іс ... ... ... және ... жөнінде заңдар қалыптасты, олар үнемі жетілдіруде.
Үкімет қаулысымен деген түсінік енгізілді және осы ... ... ... мен ... ... түрде бекітілді. Бұл үкіметтік емес ұйымдардың ролін күшейтуге, атқарушы өкіметтң шешімдерін дайындауға кәсіпкерді кеңінен қатыстыруға, бизнес ... ... ... ... көрсетуге және оларды аймақтағы көкейкесті проблемаларды шешуге бағыттауға мүмкіндік береді.
Қазіргі кәсіпкерлік саласындағы қолданылып жүрген заңдар нарықтық экономиканың түбегейлі талаптарына ... ... ... жүр. Осының өзі алға ілгерілушіліктің негізі бола алады. Кәсіпкерлікті қолдау әрі дамыту мәселелері жөнінде сарапшылық кеңестерінің ... ... ... ... ... ... әзірлеу және іске асыруда консультациялық көмек;
* кәсіпкерлікті қорғау мен дамытудың құқықтық нормаларын жетілдіру ... ... ... ... органдар мен ұйымдардың кәсіпкерлік субъектілерімен өзараіс-қимылы әрі ынтымақтастығы мәселелері жөніндегі құжаттарды дайындауға жәрдемдесу болып табылады.
Кәсіпкерлікті қолдау құрылымдары ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясаты жоғары қосымша құны бар жаңа ... ... ... құруға ұмтылған шағын кәсіпкерлікті дамыту арқылы орта классты қалыптастыруға бағытталған. Қойылған мақсатты орындау үшін Қазақстан ... ... ... даму страегиясын жүзеге асырудың бір кезеңі ретінде кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылымын дамыту көзделген.
Кәсіпкерлікті қолдау инфрақұрылым құрамында жеке ... ... ... жағдай туғызатын бір топ мекеме бар.
Қазақстандағы осындай мекемелер қатарына :
:: мемлекеттік және мемлекет қолдауымен ... ... ;
:: ... емес ... ;
:: ... ... ... кіреді .
Функционалды бағытына қарай инфрақұрылымның институттық құрылымы былай анықталады :
:: бизнестің қалыптасуы, әрекет етуі және ... ... ... ... ... ;
:: қаржылық қолдау ;
:: ақпараттық - ... ... ... ;
:: ... ... ... және ... саласындағы қолдау ;
:: материал ды -техни калық жағынан қолдау .
Ұйымдастыру және функционалдық құрылымдарды салыстыра отырып біз ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту процессіне қатысу матрицасын құрастыра аламыз. Әрбір кәсіпкерлікті дамытуға жәрдем беретін мекемелердің өзіндік артықшылықтары мен кемшіліктері болады. Олардың ... әр ... ... ... Кәсіпкерлерге тиісті шешімдер қабылданған кезде кейбір мекемелер ... ... аса ... ... ал ... ... бәлкім жеке басының қамын ойлайды. Мемелекеттің қолдауымен құрылған мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... және ... ... - кәсіпкерлікті дамытуға және тиісті саясатты жүргізуге жауапты жоғарғы мемлекеттік орган. Министрлік орталық атқарушы органдарына тиісті және ел ... мен ... ... есеп береді.
Кәсіпкерлікті дамыту Департаменті кәсіпкерлікті қолдау және дамытудағы мемлекеттік саясатты қалыптастыру және кәсіпкерлікті дамыту мен қолдау саласындағы нормативті-құқықтық ... ... ... ... ... реттейтін негізгі құжаттарда оның негізгі мақсаттары былай белгіленген:
:: кәсіпкерлікті қолдау және ... ... ... ...
:: кәсіпкерлікті дамыту үшін жағдай жасау;
:: ... ... ... ... ...
:: ... құзырына кіретін сұрақтар бойынша мемлекеттік органдарының қызметін үйлестіру.
Жоғарыда айтылған функцияларға қоса Департамент кәсіпкерлікті дамытуға ... ... ... шенеуниктердің заңға қайшы әрекеттеріне қатысты түскен арыз бен өтініштерді қарастырып, және сол арыз бойынша ... ... ... қадағалауға міндетті Қазақстан Республикасының кәсіпкерлікті қолдау саласындағы мемлекеттік құрылымның ... ... - ол ... атқару органдары - яғни, облыстық және Алматы мен Астана қалалары Әкімдерінің аппараттары. Кәсіпкерлікті дамыту және қолдау саласындағы ... ... ... ... үшін ... ... ... пен Өндіріс жөніндегі Департамент (Басқармалар) құрылған. Олардың құрамына Кәсіпкерлік жөніндегі бөлімшелер кіреді. (2005 ж. 1 ... ... ҚР ... 2004 ж. 4 ... № 1022 ... ... ... басқарудың барлық орагандарының типтік құрылымы енгізілген).
Облыстық Кәсіпкерлік пен Өндіріс жөніндегі Департамент (сол сияқты Алматы мен ... ... ... өз ... аясында шағын және орташа кәсіпкерлікті қолдауға уәкілетті. Алға қойылған мақсатқа жету үшін Департаментке мемлекеттік саясатты ... ... ... ... мен құқықтар берілген:
:: кәсіпкерлік саласындағы бірыңғай мемлекеттік саясатты әзірлеуге және іске ... ... ;
:: ... ... ... қызметін үйлестіру;
:: қоғамдық ұйымдармен және басқа да ... ... ... емес құрылымдармен өзара іс-әрекет ету;
:: белгіленген тәртіп бойынша азаматтардың атынан түскен хаттар, арыз бен өтініштерді қарастыру.
Кәсіпкерлікті қолдау саласындағы ... ... ... ... ... буыны болып жергілікті атқару органдары - яғни, ... және ... мен ... ... ... ... ... Солардың құрамына кіретін Экономика және бюджеттік жоспарлау немесе Экономика және қаржы жөніндегі бөлімдер кәсіпкерліке тиісті ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк саясаттың тiкелей iске асырылуы және жергiлiктi ... ... ... және ... ... мен ... жүзеге асыруға тиісті функциялар тапсырылады. Сонымен, атқарушы мемлекеттiк органдар мемлекет пен кәсiпкерлiктiң арақатынас идеологиясын құрудағы негізгі буын ... ... ... ... ... шағын және орта бизнес заманның талаптарына сай өзіне тән икемділігін, ұтқырлығы мен нарықтық объективтілігін инновациялық экономикадағы өз орнын табуға жұмсауы ... ... ... ... жүзеге асыруға қолайлы жағдай жасау және Президент қойған мақсаттарды іске асыру мақсатында Үкімет жергілікті органдарда әкім аппаратының ... ... ... ... Комиссия құру арқылы кәсіпкерлермен ұйымдастыру схемасын іске асырды.
Комиссия құзырында:
:: шағын және орташа кәсіпкерлікті ... ... ... зерттеу;
:: жергілікті және аймақтық атқарушы билік органдарына тиісті ұсыныстарды әзірлеу.
Әрбір кәсіпкер кәсіпкерлік жөніндегі комиссияға хабарласа алады, ол үшін өз ... ... кез ... қоғамдық ұйым немесе заңды тұлғалар ұйымына келсе болғаны. Әдетте комиссияда бірнеше облыстық ... ... ... өз орындары болады.
Кәсіпкерлермен осындай ұйымдастыру үшін орталық атқарушы органдар деңгейінде ... ... ... жанындағы Кәсіпкерлер кеңесі құрылған. Кеңестің негізгі мақсаттары мынадай:
:: кәсіпкерлікті дамыту және ... ... ... әзірлеу;
:: нарықтық экономиканың дамуын ынталандыруға жағдай туғызу;
:: Қазақстан Республикасында әрекет ететін іскерлерді, іскерлік ассоциациялар мен одақтарды біріктіру;
:: ... ... ... ... ... шешу үшін ... ... дайындау.
Президент жанындағы Кәсіпкерлер кеңесі кәсіпкерлік саласындағы мемлекеттік саясатты қалыптастырып, оны ... ... мен ... ... ... ... қаржылай, ақпараттық-талдау және матриалдық-техникалық жағынан қолдау функциясын ... ... ... қолдаудың барлық түрін атқарушы органдар арқылы, көптеген жергілікті және аймақтық деңгейде қабылданған бағдарламалар арқылы, және ... ... ... ... ... арнайы құрылған мекемелер арқылы жүзеге асырады. Жоғарыда аталған міндеттерді атқаратын мекемелер қатарына кіретіндер:
АҚ. Орталықтың негізгі мақсаты Қазақстан экономикасының ... ... ... жаңа ... ... және республикадағы инновациялық іс-әрекетті белсендіру арқылы бәсекеге жарамдылығын арттыру болып табылады ;
"Kaznex" экспортты дамыту және ілгерілеті корпорациясы>> АҚ - ... ... ... ... iшiнде кәсiпкерлiктi дамытуға қатысты, құру саласында ақпараттық-талдау жағынан қолдау көрсетеді ,;
... ... ... қоры>> АҚ - қаржылық, консалтингтік қызметтерді ұсыну интеграторы және операторы рөлінде ШОБ-ң, сонымен бірге Қазақстанның ... ... ... ... ...
АҚ - ... ... инвестицияларды тарту және жобаларды қаржылау арқылы қаржылай қолдау көрсетеді ;
- жаңа және алдыңғы қатарлы технологияларды қолданып, шикізат пен ... ... ... ... кәсіпорындардың жарғылық капиталына инвестиция құю арқылы қаржылай қолдау көрсету;
АҚ - қаржылық қолдау көрсетеді;
Технопарктер, ... ... ... - қалыптасу және даму кезеңіндегі кәсіпкерлікті материалды-техникалық жағынан қолдау;
Сондықтан осы саланы дамыту үшін қазіргі кезде

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 94 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдары72 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу: дамуы мен жетілдіру жолдары29 бет
«ЦентрКредитБанкі» АҚ ұйымдық экономикалық сипаттамасы және қаржы жұмысының ұйымдастырылуы29 бет
Шағын және орта бизнестің экономикалық мәні және несиелеу негіздері101 бет
Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында кедергі болып тұрған несиелік мәселелерді қарастырып, оларды тиімді несиелендіру арқылы шешу жолдарын зерттеу73 бет
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнесті несиелендіруді ұйымдастыру86 бет
Қазақстан Республикасының аймақтарындағы шағын кәсіпкерліктің қазіргі даму жағдайы89 бет
Шағын бизнес субъектілері қызметіндегі бухгалтерлік есептің міндеттері8 бет
Шағын бизнес субъектілерінің қызметіне салық салу88 бет
Шағын бизнес субъектілеріне салық салу режимі68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь