Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Стенобионттық және эврибионттық организмдер.
2. Негізгі абиотикалық факторлардың.жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.сэкологиялық мәні.
3. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні.
Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Белгілі бір факторға қатысты организмнің өмір сүре алатын төзімділік мәндерінің арасын организмдердің экологиялық валенттілігі (толеранттылығы) деп атайды. Фактордың ең төменгі немесе ең жоғарғы мәндерінен асып, организмнің тіршілігін тоқтатуы туралы ұғымды ғылымға 1913 жылы американдық зоолог В. Шелфорд енгізді. Бұл максимум заңында немесе толеранттылық заңында көрсетілген. Кейде мұны Шелфорд ережесі дейді.
-Организмдердің белгілі бір ортада орналасуы немесе тіршілік етуі, сол организмнің белгілі бір шыдамдылық шектері бар ортаның кешенді экологиялық факторларына байланысты. Организм тек осы минималды және максималды мәндерінің аралығында ғана өмір сүре алады. В. Шелфорд заңының практикалық маңызы зор. Ю. Одум 1979 жылы Шелфорд зерттеулеріне бірнеше толықтырулар еңгізді.
В. Шелфорд заңы ашылғаннан кейін көптеген зерттеу жұмыстары жүргізіліп, өсімдіктер мен жануарлардың, сонымен қатар адамдардың да тіршілік ету шектері анықталды.
 А. Т. Қуатбаев “Жалпы экология”,26-27 беттер.
 Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011. 35-38 бет
 Жатқанбаев Ж.Ж. Экология негіздері. Алматы 2003. 25-27 бет
 М.С. Тонкопий, Г.С. Сатбаева, Н.П. Ишкулова, Н.М. Анисимова«Экология және тұрақты даму» Алматы 2011. 40-41 бет
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым  министрлігі 
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
СӨЖ
Тақырыбы: ... және ... ... Негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және ... ... ... ... ... мәні.
Орындаған: Манасова А.Т.
Тобы:ВС-403
Тексерген:Мурзалимова А. К.
Семей,2015 ж.
Жоспар:
Кіріспе
Негізгі бөлім
* Стенобионттық және эврибионттық ... ... ... ... температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.сэкологиялық мәні.
* Абиотикалық факторлардың сигналдық ... ... ... бір ... қатысты организмнің өмір сүре алатын төзімділік ... ... ... ... валенттілігі (толеранттылығы) деп атайды. Фактордың ең төменгі немесе ең жоғарғы мәндерінен асып, ... ... ... ... ... ғылымға 1913 жылы американдық зоолог В. Шелфорд енгізді. Бұл ... ... ... ... ... көрсетілген. Кейде мұны Шелфорд ережесі дейді.
-Организмдердің белгілі бір ортада ... ... ... ... сол ... ... бір шыдамдылық шектері бар ... ... ... ... ... Организм тек осы минималды және ... ... ... ғана өмір сүре ... В. Шелфорд заңының практикалық маңызы зор. Ю. Одум 1979 жылы Шелфорд зерттеулеріне бірнеше толықтырулар еңгізді.
В. ... заңы ... ... ... зерттеу жұмыстары жүргізіліп, өсімдіктер мен жануарлардың, сонымен қатар адамдардың да тіршілік ету шектері ... ... ... ... екі ... ... ... eurus-кең)-факторлардың кең диапазонында тіршілік ете алатын организмдер. Мысалы, эвритермді түрлер- температураның ... ... ... ... Эвригалинді түрлер- су тұздылығының үлкен ауытқуына ... ... ... - ... қатты ауытқуына төзе алатын организмдер, эврифагтар-әртүрлі азықтармен қоректене беретін ... ... ... ... кең ... ... және т.б.
Стенобионттар-( грекше stenos-тар)-тек белгілі бір орта ... ғана ... ете ... организмдер. Мысалы, стенотермді түрлер тек температураның аз ғана ... ғана ... ... стеногалинді түрлер-су тұздылығының өзгеруіне төзе алмайтын организмдер, стенобатты түрлер- ... ... ... ... ... , ... ... белгілі бір түрлерімен ғана ... ... тек ... бір ... орталарында ғана өмір сүре алады және т.б.
Эврибионттар тұщы суда да, суы ащы теңіздерде тіршілік ете ... ... ... ... жер ... кең ... ... факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні.
Жарық
Жарық өсімдіктер мен жануарлардың тікелей қатысты, әртүрлі рөл ... ... ... ... Жер ... барлық тірі материяның пайда болуы мен тіршілігі осы космостан келетін күн жарығына байланысты. Физикалық тұрғыдан қарайтың болсақ жарық энергия ... ... ... ... ... ... бар фактор.Өсімдіктер мухиттардың түбінде, не 100-200 м-ден кейінгі тереңдікте, қаранғы үнгілерде өспейді, себебі олардың организмдерінде жүретін, тіршіліктері үшін өте ... ... ... ... ... ... ... олардың таралуы да жарыққа байланысты. Өсімдіктер 39-80-нен 710 нанометр толқындар үзындығы ... күн ... ... Жануарлар да осы аралықтағы сәулелену спектірін қабылдай алады. Оларға жарық энергия көзі ретінде емес, кеністікте дұрыс беймделуі мен бағыт алуына ... Көру ... жок, ... жерде мекендейтін көптеген жануарлар, қеңістікте жылжып қозғалуы үшін басқа сезім мүшелерін пайдаланады. Сонымен қатар саңырауқулақтардың және басқа да ... ... ... ... қажетті фактор болып саналмайды.
Қөрінетін жарық ағзаларға әр түрлі әсер етеді: қызыл ... - ... көк және ... - биохимиялық реакциялардың жылдамдығы мен бағытын өзгертеді. Жалпы алғанда жарық ... даму ... ... ... ... ылғалдылығы мен температурасының өзгеруіне әсер етеді, тәуліктік және маусымдық циклдерді қамтамасыз ететін ... ... ... табылады. Әрбір мекен ету ортасы жарық күшімен, мөлшерімен және сапасымен анықталатың белгілі бір жарық ... ... ... ... жарыққа қатысты өсімдіктердің төмендегі топтарын бөліп көрсетуге болады: гелиофиттер (грек тілінен аударғанда helios - күн, phyton - ... ... ... ... ... skia - көлеңке), және көлеңкеге төзімді өсімдіктер - факультативті ... ... ... ... ... - мумкіндіғі бар).
Топырақ әсері
Топырақтың әсері (химилялық құрамы, физикалық және химиялық ерекшеліктері); ... ... ... күн ... ... ... қысымы, ластануы т.б.); жер бедерінің әсері.
Температура әсер етуі. Температура-күннің ұзын толқынды инфрақызыл сәулелерінен бөлінетін және ағзалар үшін өте ... ... ... үшін аса ... ... ... ... табылады.Кез келген ағзаның тіршілігі үшін сыртқы ортаның және ағзаның өзінің ішкі температурасының маңызы ерекше.Жер бетіндегі ... мен ... ... көпшілігі төменгі температурада белсенді тіршілігінен айырылып,оларға қауіп төнеді.Тірі организмдер 0 градуспен 50 градус аралығын тіршілік ете ... және ... үшін ... ... ... деп ... ... тіршілік ететіндерді криофилдер тобына жатқызады,ал жоғары температура да тіршілік термофилдер деп ... ... түр ... даму ... ... ортаның белгілі бір температуралық жағдайына бейімделеді.
Бергман ережесі(1847ж.)-бойынша түрдің ... бір ... ... ... ... дене мөлшері ірі,жылықанды жануарлар анағұрлым салқын аудандарда таралған.Термидинамика тұрғысынан ... ... ... оның ... ... ауданына тура пропорционал болады.Неғұрлым ірі жануар соғұрлым температураны тұрақты ұстап тұра алады,ал кішкентай жануарларға ... ... ... тұру ... ... ... дене температурасы тұрақты жануарлардың салқын климаттық белдеулерде денесінің шығыңқы бөліктері кішірейеді.Мысалы,экологиялық жағынан бір-біріне жақын мына түрлердің ... ... ... ... түлкісінің құлағы ең кіші,ал қоңыржай белдеуде мекендейтін кәдімгі түлкінің құлағы орташа,Африка шөлдерінде мекендейтін фенектің құлағы өте ... ... ... алмасу тұріне байланысты жануарлардың екі типін бөліп көрсетуге болады:пойкилотермді(салқын қанды) және гомойотермді(жылы ... ... грек ... ... ... ... зат ... деңгейі тұрақсыз,жылу реттеу механизмдері жоқ.Олардың денесінің температурасы қоршаған ортаның температурасына тәуелді
болады.Пойкилотермді жануарларға омыртқасыздар,балықтар ... ... ... ... ... - ... алмасу деңгейі жоғары және тұрақты,зат алмасу нәтижесінде жылу ... ... ... өзі ... ... ... салыстырмалы түрде тұрақты болуын қамтамасыз етеді.
Пойкилотермді жануарлардың өзін салыстырмалы түрде кең ауқымды температура ауытқуында белсенді тіршілік ететін эвритермді және ... ... ... көтере алмайтын стенотермді деп бөлуге болады. Пойкилотермді жануарлар температура бірден төмендеп кеткен жағдайда анабиоз жағдайына өтеді. Гомойотермді ағзаларда жылу ... ... ... және ... болып бөлінеді. Химиялық механизмді ағзадағы реакциялардың интенсивтілігі қамтамасыз етеді де, рефлекторлық жолмен жүзеге асады. Жылу реттеулінің физикалық механизімін жылу сақтау ... ... , жүн, май ... тері ... қызметі, тыныс алу кезіндегі ылғалдың булануы, қан айналудың қан тамырлық реттелуі қамтамасыз етеді.Салқынқанды жануарлардың зат алмасуының жылдамдылығы ... ... ... тура ... ал ... ... керісінше, температура төмендегенде жылу бөліну артады, яғни зат алмасу процестерінің жылдамдығының артуы жылу өндірудің артуына ... ... және ... ... арасында аралық жағдайда гетеротермді жануарлардың орналасады. Оларда белсенді жағдайда дене температурасы салыстырмалы түрде жоғары және ... ... ал ... ... дене ... сыртқы орта температурасынан айырмашылығы болмайды. Бұл жануарларда ұйқыға кеткен кезде зат алмасу деңгейі төмендейді де, ... ... ... орта ... ... қана жоғары болады. Гетеротермді жануарлардың өқілдері ретінде - сарышұнақ , кірпі, жарғанат , аю, үйректұмсық , кенгурулар мысал бола ... ... ... ... ... ... )- ... бактерияларда, омыртқасыздарда, қөсмекенділерде, бауырымен жорғалаушыларда, қыналарда, мүктерде байқалады.Анабиоз құбылысын алғаш сипаттаған А.Левенгук(1701) болды. Температура жер ... ... ... ... ... ... ... жылы А. Хопкинс биоклиматтық заңды тұжырымдады.Оның зерттеулері бойынша солтүстікке,шығысқа және тауға қарай тірі ... ... ... ... ендіктің әр градусы,бойлықтың әр 5 градусы ,шамамен әр 100 м ... ... 4 ... ... ол ... құбылыстардың дамуы ендік бойлық және теңіз деңгейі биіктігіне тәуелді екенін және олардың арасында белгілі бір ... бар ... ... ... таралуының маңызды заңдылықтарының бірі құрлық теңіз жануарлары мен өсімдіктерінің географиялық таралуының ... ... ... ... ... бір түр екі жарты шардың да салқын,қоңыржай ендіктерінде мекендегенмен,тропиктік белдеуде ... ... ... және ... ... келгенде, температура дегеніміз-ағзалардың тіршілік әрекетіне әсер ететін негізгі абиотикалық факторлардың бірі болып табылады.
Тұздылық режимі.
Гидробионттардың су балансын бірқалыпты ... өз ... бар. Егер ... беті ... мен өсімдіктері үшін судың тапшылығын қамтамасыз ету маңызды болса, гидробионттар үшін ... ... көп ... байланысты өз денесін қалыпты деңгейде ұстау маңызды. Клеткадағы су мөлшерінің көп болуы мұндағы осмос ... ... және ... ... қызметтерінің бұзылуына алып келеді. Су организмнің көпшілігі пойкилосмосты:олардың денесіндегі осмостық қысым ... ... ... су ... теңіздерде тіршілік ете алмаса, теңіз организмдері тұщылыққа шыдамайды.Гидробионттар арасында тұщы және ащы ... да ... ... ... ... ... түрлер көп емес.Бұлар әдетте лимандарда, өзендердің теңізге құяр жерлерінде тіршілік ететін ... тірі ... ... ... экологиялық факторы және олардың тұрақты құрам бөлігі болып табылады.Өсімдіктердің әр түрлі түрлерінің әр түрлі даму ... де суға ... ... әр түрлі болады.Ол ауа райына,топырақ типіне байланысты ... Жеке ... ... ... ... ... ... әсер етіп,олардың көбею қабілетіне,өсімталдығына,өсу жылдамдығына және тіршілігінің ұзақтығына әсер етеді.Ал өз кезегінде ағзалар жоғарғыдағы факторларға екі жолмен ... бере ... ... және ... ... ... қайта реттелуі.Нәтижесінде,ағзалар тіршілігінде эволюция барысында экологиялық факторларға қатысты бейімделулер пайда болады.
Өсімдіктердің бейімделу механизмінде жануарлар мен ... ... ... ... өсімдіктердің құрылымына,дамуына және заттар алмасуына қатысты болады.Мәселен,өсімдіктердің бір түрінің екі түрлі ортада өсірілген түрлерін салыстырсақ,факторлардың әсерін және ... оған ... ... ... ... ... ... *көлеңкелік* формасын салыстырсақ,олардан сыртқы пішіндері,биіктігі,жапырақ көлемі,т.б. мүшелеріндегі ерекшеліктері мен айырмашылықтарды байқаймыз.Кейбір жағдайда бейімделудің пайдалы жақтары басым болады.Яғни ,факторлардың әсер етуі ... ... беру ... ... ... дүниесіне бейімделудің жеке ағзалар деңгейіндегі көріністері де сан алуан болып ... ... және ... алу ... ... ... болады.Мәселен,адам аскаридасының паразиттік тіршілік етуге байналысты көру,асқорыту және тыныс алу мүшелерінің өзгеруін айтуға болады.
Жануарлар үшін ... су ... ... ... мен ... ... маңызды рөл атқарады. Су режиміне байланысты өсімдіктер мен жануарлардың ... ... ... ылғалды сүйетін, құрғақшылықты сүйгіш және орташа ылғалдылықты сүйгіш деп бөліп қөрсетуге болады.
Ылғалды ... ... ... төмендегідей топтарға бөлінеді:
1. Гидатофиттер (грек тілінен аударғанда hydor,hydatos -- су) - су өсімдіктері, денесінің бір бөлігі немесе ... суға ... ... ... және т.б.).
2. Гидрофиттер (грек тілінен аударғанда hydor - су) - құрлық-су ... суға тек ... ... ғана батып тұрады (жебежапырақ).
3. Гигрофиттер (грек тілінен аударғанда hydros - ылғалды) - ... ... ... ... бейімделген құрлық өсімдіктері. Көбінесе ылғалды ормандарда (папоротниктер), батпақтарда - батпақ өсімдіктері, су қоймаларының жағалауларында ... ... ... тілінен аударғанда mesos - орташа, аралық) - ... ... ... ... ... ... Мезофиттерге шалғындықтың шөптері, көптеген орманның шөптесін өсімдіктері, жалпақ жапырақты ағаштар, көптеген ауыл ... ... ... ... ... ... ... аударғанда xeros - құрғақ) - ... ... ... ... Олар ... ... суккуленттер және склерофиттер.
а) суккуленттер(латын тілінен аударғанда succulentus - шырынды) - ұлпаларында суды көп мөлшерде ... ... ... ... ... ... агава).
б) склерофиттер (грек тілінен аударғанда skleros - құрғақ, қатты) - ... ... ... ... ... қатты, тері тәрізді қабықшасы бар өсімдіктер (сексеуіл, жантақ, жусан , боз селеу). Бұл өсімдіктер биік емес, бірақ ... ... ... ... Көптеген склерофиттердің жапырақтары ұсақ, құрғақ, көбінесе тікенге, қабыршаққа айналған.
Құрлық жануарларын ылғалға қатысты төмендегідей топтарға бөледі:
1.Гидрофилдер ... ... ... ... ... ... мен ... Мезофилдер - орташа ылғалдылық жағдайында тіршілік ететін жануарлар (көптеген бунақденелілер, құстар, сүтқоректілер).
3. Ксерофилдер - жоғары ылғалдылық жағдайында ... ете ... ... ... ... (түйе, шөлдің кемірушілері мен бауырмен жорғалаушылары). Бұл жануарлардың өзіндік бейімделушіліктері пайда болған. Мысалы, шөл тасбақалары суды ... ... ... ... ... май ... ... - нәтижесінде пайда болған метаблиттік суды пайдалануға бейімделген. Метаболиттік ... ... ... бунақденелілер, түйе, құйрықты қой, тышқандар тіршілік етеді.
Ауа-құрғақ ауаның ... 78% азот ,21% ... ... ... ... ... көптеген ағзалар тыныс алуға пайдаланады,ал көмірқышқыл газын өсімдіктер фотоситез процесінде пайдаланылады.
Жел-ауаның температурасынмен ылғалдығын өзгертеді,ағзаларға механикалық әсер ... ... ... ... ... ... тозаңдануына пайдасын тигізеді.
Атмосфералық жауын-шашындар қар жаңбыр бұршақ түрінде болады.Олар ауамен топырақтың ылғалдығын өзгерте отырып,жануарларды ... ... ... ... ... жауу ... мен ... әсер етеді.Қар түріндегі жауын-шашын қыс кезінде ағзаларға қолайлы әсер етеді.Қар топырақ пен өсімдіктерді үсіп ... ... ... үшін ... ... ... табылады.Бірақ көптеген жануарлар үшін қардың шектен тыс түсуі, олардың азық тауып жеуіне,қозғалуына зиян ... ... ... ... ... оксиді,азоттың шала тотығынан тұрады.
3.Факторлардың сигналдық әсері
Экологиялық факторды ... ... ... туындаған эффектіге негізделген жағдайда, ал өткен классификацияда нақ осы ... ... ... ... ... ... ... өзгеруі ғана емес, тірі организмдерге көрсетілетін ықпалдың өзге де формаларын ескеретін әдіспен ажыратқан ұтымды сияқты. Бұл жолы ... ... ... ... ... ... және ... болып негізгі 2 топқа бөлінеді. Бірінші топтың ... ... ... ... ... ... олардың энергетикалық күйін өзгертеді. Бұндай факторлар қатарына температураны, бәсекелестікті, ... ... және т.б ... ... ... роль ... екінші топтың факторлары энергетикалық сипаттамалардың өзгерісі (жарықты ... ... ... және т.б) ... ... әкеледі.
Кейбір абиотикалық саналатын факторлардың энергетикалық та, сигналдық та әсері болуы мүмкін. Мысал ретінде, негізгі экологиялық ... бірі ... ... ... ... ... Жарық өсімдіктердің фотосинтезі үшін қажет энергияның негізгі көзі, экожүйелердің өнімділігінде маңызды роль ... ... ... оның басты экологиялық ролі - ұзақтығы әр түрлі биологиялық ырғақтарды синхрондастыру ... ... ... ... ... әсері осыдан көрінеді. Жарықтың экологиялық фактор ретіндегі бұндай бұл топтастырудың да құндылығын төмендетеді.
Организмдер үшін климаттық, қоректік және биотикалық ... ... тірі ... ... ... ... ... да болып табылады. Мысалы, күзгі күннің қысқаруын жануар мен өсімдіктер қыс маусымның және соған тән жағымсыз ... ... ... белгісі ретінде сезінеді. Экологиялық факторлардың организмдерге осылайша ықпал етуін сигналдық әсер деп атаймыз.
Қорытынды
Тіршілік ... ... ... ... жалғастыруға қолайлы табиғи әртүрлі орталар бар. Қазіргі таңда бүкіл адамзат табиғатымен қалай болса солай, немқұрайлы қарым-қатынас жасау нәтижесінде тіршілік ... ... ... ... ... төніп отыр Қорыта келе,сыртқы факторлар тірі организмдерге түрліше әсер етеді бірақ кез-келген организм өзіне қолайлы ортада дамып, өсіп-өнуі керек.Ал олай ... ... ... ... ... ... тізімі:
* А. Т. Қуатбаев "Жалпы экология",26-27 беттер.
* Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. - Экология оқулығы.Экономика баспасы, Алматы 2011. 35-38 бет
* Жатқанбаев Ж.Ж. ... ... ... 2003. 25-27 бет
* М.С. Тонкопий, Г.С. Сатбаева, Н.П. Ишкулова, Н.М. Анисимова Алматы 2011. 40-41 бет

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. Организмдердің индикаторлық мәні9 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың экологиялық мәні. Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні7 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер. негізгі абиотикалық факторлардың-жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні. абиотикалық факторлардың сигналдық мәні. организмдердің индикаторлық мәні19 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер.Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с.Абиотикалық фактордың сигналдық мәні15 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер; Негізгі абиотикалық факторлардың – жарықтың, температураның, ылғалдылықтың, тұздылықтың және т.с.с. экологиялық мәні; Абиотикалық факторлардың сигналдық мәні5 бет
Абиотикалық факторлар6 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер8 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы11 бет
Стенобионттық және эврибионттық организмдер жайлы ақпарат10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь