Тəрбие əдістері

Жоспары

1. Тəрбие əдістері мен тəсілдері жөнінде түсінік
2. Сана қалыптастыру əдістері
3. Іс.əрекет ұйымдастыру əдістері
4. Ынталандыру əдістері
5. Педагогикалық қолдау, оның мəні жəне ұйымдастыру жолдары
6. Тәрбие әдістерін таңдау
1. Тəрбие əдістері мен тəсілдері жөнінде түсінік.
Тəрбие əдістері –бұл тəрбие көздеген мақсатқа жетудің жолдары, тəсілдері. Мектеп тəжірибесіне орай əдістердің жəне бір анықтамасы – қажетті сапаларды қалыптастыру мақсатымен тəрбиеленушілердің санасына, еркіне, сезіміне жəне қылық-əрекетіне ықпал жасау тəсілдері.
Əдістер түрі сан-алуан да шексіз көп. Ал оның нақты көрінуі өз шəкірттерінің білімдік күш-қуаты мен жалпы мүмкіндіктерін жете танып, оларды өтілетін материал сипатына байланыстырып жəне басқа да көп оқу жағдаяттарын зерделі саралай білген педагог əрекетіне тəуелді. Қай тұлға, қанша тұлға араласса, əдіс формасы да сондай əрі сонша – бұл заңдылық. Əлбетте, əдістердің бəрі бірдей тиімді деп айту қиын. Ол үшін сол əдістің түзілу, қолдану жағдайларын білу қажет. Нақты мақсатқа байланысты дайындалған көп əдістердің ішінен біреуі ғана тиімді болуы мүмкін. Тəрбие тəжірибесі алдымен ежелден келе жатқан дəстүрлі əдістерге арқа сүйегенді тəуір көреді. Алайда, көптеген жағдайларда олардың да тиімсіз болып қалатыны бар, сондықтан да тəрбиеші əрдайым тəрбиенің нақты шарттарына сай келер көздеген мақсатқа үлкен үнем жəне мол табыспен , жылдам жеткізетін жаңа əдістерді іздестіруге мəжбүр. Тəрбие əдістерін құрастыру, таңдау жəне дұрыс қолдану – педагогикалық шеберлік шыңы.
Тəрбие тəсілі – жалпы əдіс бөлігі, нақты жақсаруға жеткізетін жеке əрекет. Көркемдеп айтатын болсақ, тəсіл- тəрбиешінің өз шəкірттерімен бірге мақсатқа тезірек жету үшін таптап өткен соқпағы. Егер осы тəсілмен басқа да тəрбиешілер пайдалана бастаса, тəсілдер уақыт озуымен даңғыл жолға - əдістерге айналады. Əдістер мен тəсілдер байланысының тығыз екені осыдан көрінеді.
Тəрбие құрал-жабдықтары. Тəрбие жеке ықпалдарды байқатса, құрал-жабдықтар тəсілдердің жиынтығынан құралады. Мысалы, еңбек –тəрбие құралы, ал көрсету, еңбекті бағалау, жұмыс қателігін білдіру –тəсілдер. Сөз (кең мағынада) – тəрбие жабдығы, ал ілікпе сөз, əзіл ескертпе, ескертпе теңеу – осы жабдық құрамындағы тəсіл. Бұл тұрғыдан кейде тəрбие əдісін көзделген мақсат үшін қолданылатын тəсілдер мен құрал-жабдықтар жүйесі деп те атайды.
Əдіс баламалары өте көп. Олар арасынан мақсаттар мен нақты жағдайларға сай келетіндерін таңдап алу үшін оларды қандай да бір ретке келтіріп, топтастыру, яғни классификациялау қажет. Əдістер классификациясы дегеніміз қандай да белгісі бойынша бір топқа келтірілген əдістер жүйесі. Осы классификацияға арқа сүйеп, педагог барша жүйені анық білуімен бірге оның қажеті мен өзіне тəн сипаттарын тереңірек түсінеді.
Тəрбие əдісі- көп өлшемді құбылыс, оның жүйелесуіне негіз болар белгілер сан-алуан. Солар арасында аса танымал болғандарын атап өтейік. Сипаты бойынша əдістер – сендіру, жаттықтыру, мадақтау жəне жазалау. Мұндағы «сипат» мəні – əдістің бағыт-бағдарын, қолдану аймағын, ерекшеліктерін жəне т.б. білдіреді.
        
        Тəрбие əдістері
Жоспары
1. Тəрбие əдістері мен тəсілдері жөнінде түсінік
2. Сана ... ... ... ... əдістері
4. Ынталандыру əдістері
5. Педагогикалық қолдау, оның мəні жəне ұйымдастыру жолдары
6. Тәрбие әдістерін таңдау
1. Тəрбие əдістері мен тəсілдері жөнінде түсінік.
Тəрбие ... ... ... көздеген мақсатқа жетудің жолдары,
тəсілдері. Мектеп ... орай ... жəне бір ...
қажетті сапаларды қалыптастыру мақсатымен тəрбиеленушілердің санасына,
еркіне, сезіміне жəне қылық-əрекетіне ... ... ... түрі ... да шексіз көп. Ал оның нақты көрінуі ... ... ... мен ... ... жете танып,
оларды өтілетін материал сипатына байланыстырып жəне ... да көп ... ... ... ... педагог əрекетіне тəуелді. Қай тұлға,
қанша тұлға ... əдіс ... да ... əрі ... – бұл ... ... бəрі бірдей тиімді деп айту қиын. Ол үшін сол ... ... ... білу ... ... мақсатқа байланысты
дайындалған көп əдістердің ішінен біреуі ғана тиімді болуы ... ... ... ... келе ... ... ... арқа сүйегенді
тəуір көреді. Алайда, көптеген жағдайларда олардың да ... ... бар, ... да ... ... тəрбиенің нақты шарттарына сай
келер көздеген мақсатқа үлкен үнем жəне мол ... , ... ... ... ... мəжбүр. Тəрбие əдістерін құрастыру, таңдау жəне
дұрыс қолдану – педагогикалық ... ... ...... əдіс бөлігі, нақты жақсаруға жеткізетін жеке
əрекет. Көркемдеп ... ... ... тəрбиешінің өз шəкірттерімен бірге
мақсатқа тезірек жету үшін таптап өткен соқпағы. Егер осы тəсілмен басқа ... ... ... ... ... ... ... жолға -
əдістерге айналады. Əдістер мен тəсілдер байланысының ... ... ... құрал-жабдықтары. Тəрбие жеке ықпалдарды байқатса, ... ... ... ... Мысалы, еңбек –тəрбие құралы,
ал көрсету, еңбекті бағалау, жұмыс қателігін білдіру –тəсілдер. Сөз ...... ... ал ... сөз, əзіл ... ... теңеу –
осы жабдық құрамындағы тəсіл. Бұл тұрғыдан кейде тəрбие ... ... үшін ... ... мен ... ... деп те ... баламалары өте көп. Олар арасынан мақсаттар мен нақты жағдайларға
сай келетіндерін таңдап алу үшін ... ... да бір ... ... яғни ... ... ... классификациясы дегеніміз
қандай да ... ... бір ... ... ... жүйесі. Осы
классификацияға арқа сүйеп, педагог барша жүйені анық ... ... ... мен ... тəн ... ... түсінеді.
Тəрбие əдісі- көп өлшемді құбылыс, оның жүйелесуіне негіз болар
белгілер ... ... ... аса ... ... атап өтейік.
Сипаты бойынша əдістер – сендіру, жаттықтыру, ... жəне ... ... мəні – ... ... қолдану аймағын,
ерекшеліктерін жəне т.б. білдіреді.
2. Сана қалыптастыру ... ... ... ... ... дұрыс
ұйымдастырылған тəрбиенің бірінші сатысы- оқушылардың өздерінде қалыптасуы
қажет əрекет-қылық нормалары мен ... білу ... Ең ... да ... туындатып, орнықтыру үшін, сол сапаның мəн-мағынасын жете
түсініп алу міндетті. Адамның көзқарастарын, ұғымдарын, ... ... ... ... ... ... ... алған. Бұл топ əдістері екінші кезеңде іске қосылатын – сезім,
көңіл-күй толғаныстарын қалыптастыруда аса қажет. Егер ... ... ... пен ... ... ... ... процесі
шабандайды, мақсатқа жете алмайды. Егер оқушы қабылдаған идеясын ... ... ... айналдыра алса ғана, оның бойында ізгі де ... ... ... ... ... бұл ... тобы сендіру
əдістері деп аталған, себебі ... ...... ... ... Оқушы əрекет-қылығына дем беретін оның білімі мен
білігі емес, ең алдымен ол көзделген ... ... ... ... ... ... ... оны өз нанымы негізінде ... ал бұл сана ... ... ... психикалық құбылыс.
Тəрбие мазмұнымен белгіленген іс-əрекетке бала белсенді араласуға ... ... ғана ... əдіс өз ... ... ... ... əдістермен жеткізу мүмкін. Өткен ғасыр
басындағы мектептерде бұл үшін тағылым-тарихи өсиеттер, ... ... кең ... Ал ... ... ... өз ... берілді.
Өкініштісі, бүгінде біз мұндай аса құнды ... ... ... ... ... тура, қарабайыр, ойға жетелемейтін ... ... ... ... ... шексіз бір жақсы ... ... өнім ... ... ұмыт ... ... жаңғыртып,
мұғалімдер өз сабақтарында ислам хадистерін, ақын-жыраулар тағылымдарын,
шешен билердің ұлағатты ... ... ... «Қара сөздерін» жəне
т.б. тағылым-тəрбие көздерін молынша пайдалануда. Сондай-ақ əдептілік-
имандылық ... ... ... ... ... насихаттау, сендіру, көрсетпе беру əдістері де өз қолданымын
табуда. Сендірудің аса маңызды ... - ... ... ... ... мен ... ие. Сырт көзге қарапайым көрінгенмен, бұл ... бəрі де ... ... ... ... ... əрі ... басқа əдістермен бірге қолданылады.
Этикалық тақырыптағы əңгіме – инабаттық мазмұнға негізделген деректер
мен оқиғалардың үлкен көңіл көтеріңкілігімен əсерлі баяндау ... ... ете ... əңгіме моральдық бағамдар мен əрекет-қылық нормаларының
мəнін түсініп, ұғуға жəрдемдеседі. Ол адамгершілік ұғым, ... ашып ... ... ... ... ... болымды
тұлғалық əрекеттеріне деген ұнамды қатынас өрбітіп, мінез-құлықтың оңды
өзгерісіне ықпал жасайды. əдептілік əңгімелері бірнеше ... ... ... ... 2) ... адамгершілік сапаларын басқалардың ... ... 3) ... ... ... ... ... əңгіме тиімділігі келесі шарттарға байланысты:
- əңгіме оқушылардың əлеуметтік тəжірибесіне сəйкес болу қажет. Ол ... ... ... ... ... əңгіме көрнекілік əдісін бірге қолдану арқылы жүргізіледі (көркемөнер
туындылары, көркем фотосуреттер, халық қолөнер бұйымдары), əңгіме ... ... ... ... ... ... ... өткізу үшін қолайлы үй-жай, жағдай қажет.
Қоршаған жай-жағдайлардың əсемдігі мен ондағы дүние заттары, олардың
адам ... ... ... əңгіме тақырыбы мен мазмұнына сəйкес болуы
қажет шарт. Педагогикалық ... ... қай ... да ... ... (шеру алаулары төңірегі, автокөлікті саяхат барысында,
кең дала ... не ... ... ... қала ... ... ... əңгіменің əсері кəсіптік дайындыққа байланысты. Ебедейсіз, дөрекі тілді
адамнан шешен əңгімеші шықпайды, ондайдан бала құлағы тынып, қашуға мəжбүр
болады.
- əңгіме ... ... ... шарт. Одан алған əсер ... ... ... ... – тəрбиеленушілерге эмоционал-сөздік ықпал жасау əдісі. Бұл
əдістің ... ... ... мен əр ... ... сапаларын танып,
білуге көзделген. Бастауыш мектеп балаларына ... ... мен ... ... өзі ... Кіші ... оқушы «Осылай істеу
керек», «Осылай істеп жатыр» - деп жай ... ... ... ере ... ... əдісі, егер тəрбиеленуші қандай да талаптың
мəніне жете алмай жатса, жаңа адамгершілік сапа ... ... ... түсіріп, қабылдауға қиналса, яғни қалай болғанда да оның санасы ... ... салу ... ... Ал ... ... ... да ақиқат ережелерді ежелеп түсіндіре ... ... ... ... ... ... ... сөз айтпа, еденге түкірме жəне т.б. Бұл
орайдағы ұғындыру емес, ... ... ... ... Аталған əдіс
негізінен: а) жаңа моральдық сапа мен əрекет-қылық формасын ... ... ... б) ... ... да ... ... дұрыс
көзқарас-қатынасын қалыптастыру ниетімен - қолданылады.
Қандай да ұғымның орнығуы, баланы оған сендіре білуге ... ... ... ... ... сала алмаудан шалыс, қателікті болуы
мүмкін. Сенімнің санаға еніп жатқанын адам сезе бермейді, осыдан ол ырықсыз
сеп-түрткілер жетегінде ... ... ... сапаларын өзгертуіне тура
келеді. Педагог сендіру əдісін оқушыға нақты нұсқау-талапты қабылдату үшін,
басқа тəрбие ... ... ... ... ... қолданады.
Тəрбие тəжірибесінде ұғындыру мен сендіруге қоса үгіттеу əдісіне де
жүгінуге тура ... ... ... тəрбиеші ұстанған қатынас формасына
түгелдей тəуелді. Үгіттеу ... ... ... ... ұнамды
қалыптарды жобалайды, жақсылық ... ... ... нəтижелерге
жететініне сендіреді. Үгіттеуден болатын тиімділік тəрбиеші ... ... ... ... ... өз ... мен əрекеттерінің
дұрыстығына кепіл бола алған жағдайда ғана оның ... ... ... ... ұнамды үлгі-өнегеге арқа сүйеу, мадақ, өз қадірін сезіну,
ар-намысты қолдан бермеу секілді алғы шарттарды пайдаланған ... ... ... да үгіт ... өз нысанына жетіп, жемісті боларына
толық сенуіне болады.
Үгіттеу ... ... ... өз ... ұялу, өкіну сезіміне
келтіруге болады. Педагог баланың мұндай сезімдерін оятып қана ... ... ... жолдарын да көрсетеді. Бұл жағдайларда
орынсыз ... оның ... ... ... ашып ... ... ... ұнамды ықпал жасаушы тəрбие көздерін ... ... ... ... ... ... ... Мұндайда
үгіт ұғындыру жəне сендірумен бірге қолданылып, оқушы өз ... ... оң ... ... əсерде жүргізіледі.
Əдептілік сұхбаты - екі тарап өкілдері – ... жəне ... ... ... де бірізді білімдер талқысы. Сұхбаттың əңгімелеу
мен көрсетпе ... ... - ... өз ... ... ... ... жəне онымен есептеседі, олармен болған өз
қатынасын құқық теңдігі жəне қызметтестік ... ... ... ... ... арқауы адамгершілік, инабаттық-имандылық
проблемалары. Сұхбат мақсаты – ізгілік ұғымдарын нығайту, ... ... ... ... жəне ... адамилық көзқарастар мен
сенімдер жүйесін қалыптастыру.
Əдептілік сұхбаттары тəрбиеленушілерді ... ... ... ... ... баға ... ... жүргізуге жəрдем береді. Болған
жағдай, оқиғалар мен əрқандай ... ... сала ... балалар
олардың мəн-мағынасын жеңіл түсінуге мүмкіндік алады. Көп ... ... да ... ... дерек, оқиға, балалардың қылығы
себеп болады. Мұндай сөйлесулерді болған оқиғалардың «ізін суытпай» не ... ... сəл ... ... ... ... түсіп, мəн-жайды
аңғаратындай болған соң ұйымдастырған жөн.
Əдептілік сұхбаттарының тиімді болуы келесідей маңызды ... ... ... ... ... өте маңызды. Осыдан көзқарастар,
идеялар, пікір сайыстары өрбиді. ... ... ... келмейтін
сұрақтардың туындауына себепші болып, өз шəкірттерін оларға жауап іздеп,
табуға ... ... ... ... не ... ... салған жауаптары
бойынша өтуіне жол бермеңіз. Балаларды не ойлағанын ашық айтуға ... ... ... ... шыдаммен дəлелді тұжырымдар топшылауға
жетелеңіз.
3. Сұхбатыңыз тəрбиеші көпіре сөйлеп, тəрбиеленушілер үндемей тыңдайтын
дəрісбаянға айналып кетпесін. Сұхбат барысында ашық та анық ... ... ... ... келтіреді. Əңгіме-сұхбат нəтижелілігі екі адам
ортасындағы көңіл табысудан, пейіл ... ... ... үшін ... ... ... эмоционалдық кейіпіне
сай болғаны жөн. Талқыланатын тақырып оқушыларға жете түсінімді болмай,
олардан сөз-жарыс, пікір- ... ... күту не ... ... ... ... ... сұхбат қана өзінің болымды нəтижесін береді.
5. Сұхбат барысында барша көзқарастарды айқындап, ... білу ... де ... ... ... ... – бұл ... шынайылылық,
қатынас мəдениетінің ізгілікті белгілері.
6. Əдептілік сұхбатында ... ... – мəні - ... ... ... ... ... қабылдауға жəрдем беру. Бұл үшін тəрбиеші
болған оқиғаларға ... ... көз ... оның ойы мен сезімін
түсінуге тырысуы қажет.
Сұхбат өзінен өзі бола қалады деу – қате пікір. ... ... ... ... не ... соны ... қылып, өткізе
салмайды, оған тыңғылықты дайындық ... ... де ... ... ... ... жалқылау (индуктив) не жалпылау
(дедуктив) жолымен жүргізіледі: ... ... ... баға ... ... ... ... немесе алғашқыда үлкен проблема қойылып,
кейін ол дара ... ... ... ... ... ... ... қажет етеді.
Мұндай əңгімелесу кезінде екі ортада психологиялық кедергі, түсініспестік
болмауы тиіс. Егер оқушы болған ... ... ... ... ... тимей, кемшілік-қателігін бетіне баспай, əрекет-қылығының шалыс
екенін ұғындырып бағу ... ... ... бұл ... қысқа да нұсқа,
байсалды, əжуа- сықақсыз өткені дұрыс. Өз ... ... ... ... ... ... ол ... ақыл-кеңеске құлақ түреді, жазатайым
болған келеңсіз ісін енді қайталамауға уəде береді, қайтып ондай əрекетке
бармайды да. ... ... ... ... мен ... кейіп түсінігімен өтсе, оның толық нəтижеге жеткені.
Үлгі-өнеге - өте əсерлі тəрбие əдісі. Бұл əдіс ... ... ... қабылданған санада тез əрі жеңіл бекиді, ... ... ... ... не таңбасын ауыстырып жатудың қажеті жоқ. ... ал сөз – ... ... жүйе ... əсер ... Үлгі еліктеу
үшін нақты өрнек беріп, сана, сезім, сенімді белсенді ... ... ... ... ... жолы ұзақ, үлгі жолы қысқа» - деген байырғы
Рим ... ... Бала ... ... ... өрнек - ата-ана, тəрбиеші,
дос-жаран. Əдебиет, фильм кейіпкерлері, тарихи қайраткерлер, ұлы ... ... ... ықпал жасайды. Үлгінің психологиялық негізі –
еліктеушілік. ... орай бала ... жəне ... тəжірибе
жинақтайды. Мектеп жасындағы балалар өздері аса ұнатқан ... ... ... ... ... қамқорлық жасауда оның
өнегелі ортаға ... ... ... ... қажет.
Өмір өнегесі ұдайы оңды болса, тіпті жақсы, бірақ олай бола бермейді,
балаға əсер ... кері ... аяқ ... ... ... ... адам
келеңсіздіктеріне аударып бару, болымсыз қылықтар салдарын талдап, олардан
қорытынды ... ... ... ... ... ... ... үлгі
тəрбиеленушіні жаман қылықтан сақтандыруға жəрдем беретінін де ескерген
жөн.
Тəрбие тəрбиешінің жеке басы үлгі-өнегесіне, оның ... ... ... ... іскерлігі мен
абыройына тəуелді. Ұстаз ... оңды ... оның сөзі мен ... ... бəріне бірдей ақ пейілді қатынасына орай ... Бұл ... ... ол бастаған істің жүйелілігі мен
бірізділігіне де байланысты.
Сонымен, сана қалыптастыру əдістері ... ... ... рөл ... ... ... ... əдептілік əңгімелері, түсіндіру,
ұғындыру, əдептілік сұхбаттары, үгіттеу, сендіру, көрсетпе нұсқау, үлгі
тəрбие əдістерінің тиімділігі ... ... ... ... ... ... тəуелді.
3. Іс-əрекет ұйымдастыру əдістері
Тəрбие көзделген əрекет-қылық ... ... ... ... тəрбиелілігі түсінік, ұғымнан көрінбейді, ол адамның нақты
іс-əрекетімен бағаланады. Бұл тұрғыдан іс-əрекет ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... Аталған топтағы
əдістердің бəрі тəрбиеленушілердің практикалық ... ... ... ... үшін педагог оны құрамды бөліктерге – нақты
істер жəне қылықтарға жіктейді.
Қажетті тұлға ... ... ... ... ... ... қалыптасатын қылық, əрекеттің қай-қайсысы да жаттығып,
дағдыланудан. Балаға басқалардың қалай жазатынын əңгімелеп, жазуға, атақты
күйші ... ... ... ... ... ... ... Тəрбиеленушіні
мақсатты бағытталған белсенді əрекетке ынталандырмай, жоспарланған ... де ... ... ... мəні – талап етілген
əрекеттерді көп мəрте ... ... ... ... ... ...... бекіген сапалары: əдеттер мен дағдылар.
Жаттықтыру істерінің тиімділігін келесі шарттар анықтайды: ... ... 2) олар ... 3) түсініктілігі мен жеңілдігі; 4)
көлемі;
5) ... ... 6) ... мен ... 7) тəрбиеленушілердің
тұлғалық сапалары; 8) жаттығулардың орындалу ... мен ... 9) ... ... ұжымдық жаттығулар формасы; 10) жаттығу сеп-түрткілері ... ... ынта ... Жаттығулар жиілігі, көлемі жəне жетіскен
нəтижелер арасында тікелей тəуелділік бар: жаттығу неғұрлым көп ... ... ... ... ... да соғұрлым жоғары келеді. Бұл
тəуелділік тұлғалық ерекшеліктерімен реттеліп барады. Бірдей тең ... ... үшін əр ... ... ... саны ... бала ... сапаға аз санды жаттығудан жететін болса, екінші
біреуінде ондаған, жүздеген жаттығу əрекеті қажет. Сапа ... ... оған ... ... ... тұрақтандыру үшін соғұрлым
көп жаттығу орындап, көп мəрте қайталау ... ... ... ... ең ... ... ... дағдылар мен əдеттерді ... ... ... ... жөн. ... көзделген қылық-əрекетке
сəйкес болуы (адекватность) – əдісінен баланың өмірлік ... ... ... ... мен ... ... ... жаттығулар қалай
болса, солай ойдан шығарылмай, өмірден алынуы тиіс. Бірінші кезекте жалпы
адамзаттық ізгілі сапалар ... ... ... ... мен ... ... үшін ... мүмкін
болғанша ерте жастан қолданған дұрыс. Жас организм қай ... де ... ... адам өз ... ... біледі, құмарлықтарына
тоқтау береді, өз ниеттерін басқалар ... ... ... ... өзіндік бақылау, ұқыптылық, тəртіптілік, қатынас
мəдениеті – бəрі де ... ... ... ... ... ... ... тиімділігіне себепші маңызды шарттардың бірі-
біртұтас жаттығулар жүйесінің ... ... ... Кіші ... ... мəдениетін қалыптастыруда келесідей шамалап
түзілген ілгерілі жаттығулар жоспарын ұсынуға болады.
Гуманистік тəрбиеде де қатаң əдістер ... ... ... ... ... ... ... əдеттердің бірі – талап. Тəрбие
барысындағы талап тəрбиеленуші əрекетінің ынталылығын ... не ... ... ... ... не жанамалы болып келеді. Тікелей талап ... дəл, ... ... талапта əрекетке келтіретін талаптың (кеңес,
өтініш, сенім, қолдау, құлақ-қағыс жəне т.б.) өзі емес, ал сол ... ... ... ... ... ... ... талаптар арасында аса көп қолданылатындары:
Кеңес-талап. Бала санасына ... ... ... ... талаптың
қажеттігін, пайдасын түсіндіреді. ... ... ... ... ... беделіне, оның оқушымен қатынасына тəуелді.
Ойын талап. Əрқандай талаптарды қою үшін ... ... ... ... ... Бала ойынды қызығушылықпен орындай жүріп,
өзі байқамай талаптарды да қабылдайды. Бұл талап əдісінің өте ... ... ... ... оны ... аса жоғары педагогикалық шеберлік
қажет.
Сенім талап. Мұндай əдіс, əдетте, сыйластық жайлаған ортада ... ... ... пен ... ... ... жолдастық
қарым-қатынас болған жағдайда өз тиімділігін береді.
Үйретіп көндіру – көзделген сапаны ... əрі ... ... үшін қолданылады. Кейде бала ... ... ... ... шығады. Солай болса да, көндіру баланың өзі үшін қажет.
Гуманистік педагогика адам құқына қарсы қатаң ... ... ... ... жерінде бұл əдісті жұмсарта, басқа əдістермен, əсіресе
ойынмен бірлестіре пайдаланғанды жөн санайды. ... ... жəне ... ... бала ... сай ... көндіру тəрбие процесінің барша кезеңдерінде де тиімді, бірақ
бала дамуының алғашқы сатысында əбден қажет. Бұл əдісті пайдалану шарттары:
1. ... ... екі ... да ... дұрыс түсінуі. Егер тəрбиеші
алдына қойған көндіру мақсатының мəнін, пайдасын жете ... ... ... ... ... ... ... өзі нені
қажетсінетінін түбегейлі түсінген жағдайда ғана əдіс өз ... ... ... да ... ... ... ... сөзбен анық, түсінімді
өрнектеңіз, ерекше пікіріңізді «олай бол да, ... бол» деп ... ... сəлем берсең – ол да жылы сəлемдеседі», ... ... ... ... ... кір – адам шоршытады» сияқты насихат жолымен
ұғындырған жөн.
3. ... ... ... ... оқушы мүмкіндігіне сай əрекет
жоспарлаңыз. Асығыстық мақсатты ... ... ... дəл ... ... тез орындауға үйретіңіз.
4. Қалай орындалуын, одан болар нəтижені көрсете біліңіз. Салақтық пен
тазалықты, ұқыптылық пен салғырттықты ... ... ... ... ... қозғаңыз, өз тəрбиесіздігінен ұялып, оқушыны өзінің келеңсіз
əрекетінен ... ... ... ... ...... ... қолданыңыз. Егер тұлға
сапаларын біртіндеп, ... ... ...... ... Барша сапаларды параллель де қалыптастырып болмайды. Сондықтан,
қай сапалар өзара табиғи ... ... ... оларды бірқатар
тəрбиелеңіз, екіншіде қай сапа қандай қасиетке негіз боларын біліп алып,
оларды бірінен соң екіншісін ... ... ... пен ... негізделген, бірақ бірқалыпты
қатаң, үздіксіз бақылау бар жерде ... ... ... ... ... ... ... Көндірудің педагогикалық тиімді нəтижесі ойынмен бірге келеді. Бала
белгілі қағидаларды ойын барысында еш зорлықсыз-ақ, өз қалауымен орындайды.
Көндіру үшін ... ... ... ... 1) ... ... мақсаты
оқушылар үшін тартымсыз болса; 2) мақсатқа жету жолы іс ... ... ... ... болса.
Тапсырыстар беру – балаларды ұнамды қылық-əрекеттерге жетелеудің
тиімді жолы. Тапсырыстар түрі əрқилы: ... ... ... ... ... ... ... алынған балабақшаға ойыншықтар дайындау;
сынып бөлмесін ... ... жəне т.б. ... ... ... ... тапсырмалар қолданылады, мысалы, нақтылығы мен ұқыптылығы кем балаларға
– дəл əрі орынды ... ... ...... ... ... тапсырып тəрбиелеуге болады. Тапсырыстың орындалуын ежелеп,
түсіндіріп жатудың қажеті ... ...... ... ... орай ... іс-
əрекеті мен мінез-қылығын ... ... ... ... ... көтерудің екі жолын еске ұстаған жөн:
- жағдай жалған, жасанды ... ... ... кездесетін қарама-
қарсылықтары мен қүрделіліктерден құралуы тиіс. Тəрбиеші əдейі ... ... ... ал ... табиғи қалпында өтуі тиіс.
Мектеп ... ... ... бай: ...... ...... сақшысы», «Оқушы – ертеңгі серуен басшысы» жəне т.б. тосын
жағдайлар. ... ... ... ... оған ... ... ал əрекет тосын болса, көп жағдайда бала ... ... ... ... ... мұғалім кеңпейілділік, қайырымдылық танытуы
лазым. Бірақ бұл жағдайдағы басты ... бала ... ... ... оны ... сенімсіздік демей, жоғары адамгершілік тұрғысынан
қабылдауы тиіс. Қай ... да ... ... ... ... ... əдіс басқа тəрбие əдістерінің баршасымен тығыз байланысты.
Тұлға мінез-қылығын қалыптастыру əдістері тəрбиеде өте қажет. Олардың
бəрі ... ... ... құрайды. Атап айтсақ, бұл ... ... ... ... ... (ситуациялар).
4. Ынталандыру əдістері
Тəрбиеленушіні белгілі іс-əрекетті орындатуға талаптандыру ниетімен
қолданылатын əдістер ... ... орны өз ... Бұл ... ... мен ... түрі ... XX ғасыр педагогикасы ... өте ... ... ...... əдісін алға тартып отыр.
Кейінгі он ... ... ... ... қосымша субъектив-
прагматикалық əдістің тиімділігі жариялануда. Ғылыми ... ... ... ... ... ерекшелігі - өмірге болған
прагматикалық ... ... ... ... заман оқушысы өзіне,
өз жолдастарына тəрбие маған не береді, неге, қай ... ол ... ... ... ... жəне ... деген сұрақтарды үстемелеп қоятын болды.
Осы секілді пайдакүнемдік – прагматикалық бағытты ескере отырып, кейбір шет
ел педагогикалық ... ... ... ... мен тəрбиеленуші
арасындағы коммерциялық қатынас сипатында бағалайды. Ал мұндай ...... Əдіс əлі ... ... ... емес, бірақ тұрмыста
тəрбиеші мен тəрбиеленушілер арасында түзілетін келісім-шарттар жүйесімен
біртіндеп ...... ... ... баға беру. Мадақтау ықпалы
оқушының ұнамды көңіл-күй сезімін көтеруге ... ... да ... ... ... ... орнықтырып, жұмысқа деген жағымды көңіл қатынасын
оятады, жауапкершілік арттырады. Мадақтау түрліше орындалуы мүмкін. Олар
арасында тəрбие ... жиі ...... ... ... ... құқықтар беру, мақтау қағаздары мен сыйлықтар беру жəне
т.б.
Қарапайымды бола тұра, мадақтау өте ... де іс. ... ... ... айналып кетпей, орынсыз кем де болмауы керек. Санамен сарапталмаған
əсіре мадақ баланы бұзады. ... ... ... ... ... ... ескерген жөн:
1. Мадақ-марапат сырттай көзге түсіп, əйгілену ниетімен емес, мақтаушы
мұғалім мен марапатталушы оқушының, яғни екі тараптың бірдей жан ... мен ... ... ... ... ... тəрбиеленушіні басқа балаларға қарсы қойып алмауды
да ... жөн. ... тек ... ... оқушыны ғана мақтап
шектелместен, шын ықыласымен еңбектенген, өз ... ... ... де жылы ... ... ... аянбаған жөн.
3. Мадақ қолдана отырып, кім, не үшін, қаншалықты сыйға ... ... ... ... ... астамшылдыққа апарады.
4. Əрқандай мадақ жеке тұлғалық ... ... ... ... жоқ, үлгерімі төмен оқушыны қолдап-қуаттау қажет. Қандай да
ұнамды сапасын танып, педагог сол арқылы балада сенім ... ... ... ... ... ... баулиды. Өзіне тəрбиеші,
төңірегіндегі адамдар сенімін артқан бала, өз кемшіліктерін де «жүгендеп»,
оңды ... түсе ... ... мектеп тəрбиесіндегі басты міндеттерден жазбау. Мадақтау
мəселесін ... өз ... ... ... да ... ... ... Көп бала топтала қалса, сол бойда өзара бедел таластыра
бастайды. Балалар табиғатына аса тəн ...... ... өз ... танытып, оны бекіту – əр адамның тума
қажеті. Ал бұл қажеттілікті іске асыру ... ... ... ... нəтижесі баланың ұжымдағы беделін ұзақ уақытқа айқындап, бекітеді.
Жарыс əдісімен баланың ... ... ... ... ... жəне ... ... сай қасиеттерді баулитын тəрбие арнасына бұруға
болады. Өзара ... ... ... қоғамдық қылық тəжірибелерін тез
игеріп, тəн-дене, адамгершілік, ... ... ... ... ... ... ... үшін аса қажет: өз нəтижелерін
жолдастарының жетістіктерімен ... ... өз ... ... көтеруге болған қозғау күш алады, оқуы мен өзіндік тəрбиесіне
ден қоя бастайды. ... ... – оңай іс ... ... ... тану ... ... маңызды шарттар мен талаптарды ұстану əрі орындау
керек. Жарыс тиімділігі оның ұйымдастырылуында. Бұл үшін ... мен ... ... ... ... баға өлшемдері
белгіленеді, жарыстыру шарт - жағдайлары жасалады, қорытынды шығарылып,
жеңімпаздар ... ... ... сай ... əрі ... ... Сонымен бірге жарыс ережелері соңғы нəтижелерді бағалап,
салыстыруға ... ... ... жөн. ... мен ... ... ... бағалау өлшемдері қарапайым, ... ... ... ... ... мен ... айқын болуы тиіс. Бүгінгі таңда
мектеп тəжірибесінде сынып, мектептің озық оқушысы, пəн білгірі атақтарын
алу ... ... ... ... да ... ... ... оның шегін,
сипатын, орындалу жолдарын өзгертуді талап етеді.
Жазалау –келеңсіз қылықтарды шектеп, тежеу үшін, басқалар алдында, өз
тұрғысынан ... ... ... ояту ... қолданылатын
педагогикалық ықпал əдісі. Басқа тəрбие əдістері секілді ... да ... ... себептерінің тұлғалық ішкі ықылас-ниеттерге ауысуына
негізделген. Мектеп тəжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... 2) кей құқықтардан айыру не шектеу; 3) ... не айып ... ... ... ... ... формалары
қабылданған: жақтырмау, ескерту, сөгіс жариялау, алдын ала ... сай ... ... ... ... ... шарттар төмендегідей:
1. Оқушы «пір» тұтқан абыройлы адам ... ... жаза ... ... ... тек тəрбиеші емес, дос, ... ... ... ... айып ... ... ... Сондықтан
тəрбиеші ұжымдық пікірге көбірек жүгінгені жөн.
2. Бүкіл сыныпқа жаза қолдануға болмайды.
3. Жаза шешімі қабылданса, ол орындалуы шарт.
4. Жаза ... оның ... ... ... оны əділ ... ... жаза ... еске алынбайды, оқушымен қалыпты қатынас
жалғасын табады.
5. Жазала, бірақ оқушының намысына тиюші болма. Тəрбиеші жазаны өз жек
көргендігінен емес, ... ... ... ... ... ... ... мүлтіксіз орындалуы шарт.
6. Жазалау мəселесін шешуде негізінен келеңсіз қылықтарды, болымсыз
мінез ... мен ... ... тежеуге бағытталған тəрбие əрекеттері
тізбегін біртіндеп қолданып, басты, мəні нақты, ... ... ... ... өту ... Жазалау əдісін қолдануға негіз- дау-дамайлы ... ... ... ... ... пен ... ... жанжал туындатпайды,
сондықтан, парықсыз жаза қолдана ... ... ... ... барша жағдайға жаза тағайындау мүмкін емес, əрқандай тəртіп ... дара ... ие: оны ... кім, ... ... болды, себептері
не – осы жəйттерді ескерумен жаза жеңіл не өте қатал ... ... ... - өте ауыр да ... ... Жаза ... педагог
қателігін түзету өте қиын. Сондықтан, жүз берген ... ... ... ... түсінім болмағанша, асығыстықпен жаза қолдануға ... ... жаза өз ... мен ... жоғалтады.
9. Педагогикалық процестегі жаза – кек алу құралы емес. Балада жазаның
оның өз пайдасы үшін ... ... ... тудырыңыз. əрқандай жаза əр
баланың жеке ерекшеліктеріне орай қолданылғаны ... ... жеке ... даралығына сай қолдануы – ... ... Бұл өте ... ... Егер ... ... жеке тұлғалық
ерекшеліктеріне мəн беретін болса, жаза да, мадақтау да жікке келеді, ал,
егер ол тек ... ... ... мəн ... қай тəрбиеленуші тарапынан
болғанына назар аудармаса, жаза түрлері жіктелінбей қолданылып, ... ... ... ... ... өз ... позициясын
балаларға түсіндіруі шарт, сонда ғана шəкірттер жаза əділдігін мойындайды.
11. Əрқандай жаза ... ... жас ... ... бірге тек жазамен істі оңғаруға болмайтынын түсінген
жөн. Осыдан да жаза басқа ... ... ... ...... əдіс негізі – тəрбиесіздік пен
білімсіздіктің, тəртіп пен ... ... ... бұзудың пайдасыз
екенін түсінуде. Қоғамдық жəне экономикалық қатынастар баланы ерте жастан
қатаң конкуренттік тайталасқа қосып, ... ... ... ... Осыдан да нарықтық экономикаға ертерек көшіп, дамыған
елдердегі мектептік білім мен ... ... ... ... ... ... ... – шəкірттерді оқу орнын бітірген соң
жұмыс табу, тіршілік қамын жасауға тəрбиелейді. Біздің ... ... ... ... ... ... ... бірақ субъектив –
прагматикалық тəрбиені буржуазиялық деп жоққа ... ... ... ... қолдана алмай, жеке де, қоғамдық та пайдаға ... ... ... ... ... ... олар жоғары сапалы мектеп тəрбиесінің əр адамның
нарықтық ... орны жəне ... ... ... ... тəрбиесі төмен, білімі кем адамдардың болашақта беделді
қызметтен, жоғары жалақыдан жұрдай болатынын, ... ... ... екндігін нақты мысалдармен көрсетеді. Осыған байланысты тəрбие қатаң
жеке тұлғалық бағытта жүргізіледі, себебі əр ... ... ... ... ... еленіп, жұмысқа орналасу мен оқуға түсу үшін ... ... ... ... ... мен ... басшылары оны қызметке
алмайды. Егер педагог академиялық ... яғни ... ... əр ... ... ... болатынын əрі ол табысты қолға
түсіру бала даралығына орай ... жете ... оның ... ... ... кəміл сенуге болады.
Субъектив – прагматикалық əдістің нақты іске ... ... ... ... анық ... ... мен тəрбиеленуші арасында
жасалған келісім-шарт (контракт);
- тəрбиешілер жəне ... ... ... ... жеке ... ... (өзіндік тəрбие мазмұны);
- жеке қызығушылықты арттыру үшін оқушылар ... ... ... оқу-тəрбие топтары;
- құқық бұзуға бейімді балалармен тəрбие – сақтандыру ... ... ... ... ... ең соңғы техникалық құралдар жəне электронды – есептеу машиналары
жəрдемімен ... ... ... ... ... алу, яғни мониторинг жүргізу;
- техникалық құралдармен жинақталған сандық жəне сапалық ... ... ... ... даму ... ... тұлғаның
қажетті қасиет-сапаларын алдын ала жоспарланған ... ... ... ... ... тұратын ойын, жарыс, курстарға байланысты əрбір
оқушының ... ... ... ... дəрежесін анықтау үшін
ұйымдастырылатыны тест-байқаулар;
- тəртіп бұзушыларды жазалау мақсатында қолданылатын айыппұл төлету,
құқықтары мен ... ... ... ... алып ... жəне т.б. ... ... пайдалану.
Бұл əдіс, əзірше еліміз мектептерінде кең өріс ала ... ... ... ... еніп ... əлеуметтік жəне экономикалық
өзгерістер уақыт оздырмай, ... ... ... ... ... ... əдістің алғы шепке шығуы – заңды күтілетін
құбылыс.
5. Педагогикалық қолдау, оның мəні жəне ұйымдастыру жолдары
Тəрбие ... ... ... оған ... ... ... ... тəуелді. Мұндай қолдау бүгінгі таңда
төмендегідей қарастырылады:
- нақты адамға оның ... мен ... ... ... ... ... бой тіктеуіне кедергілердің алдын алу жəне нақты іс-əрекеттік
көмек көрсету;
- адамның жеке басы ерекшеліктерінің ... ... ... ... ... қызметтер;
- ауытқуға бейім қылық-əрекет қиыншылықтарын жеңуге бағытталған
ықпалдасты ... ... ... ... ... əрекеттеріне бейім жас өспірімге нақты жекеленген жəрдем
беру;
- ... ... ... ... ... ... ... қолдау проблемасын өзінің
өмірлік принципіне айналдыруы;
- балалардың өзін-өзі тану шартына айналып, оқу мен ... ... ... мұғалім мен оқушы ықпалдастығын күшейте түсу.
Педагогикалық қолдау – бұл: а) ... ... ... б) ... қолдау қажеттігін өзі сезбейді, бірақ оған ... ... қол ұшы ... ... ... қолдау мəні: жайма-шуақ психологиялық жағдай жасау;
тұлғаның өз бойындағы ... ... іске ... ... өз ... мен ... ... қалуға жəне ұтымды нəтижеге
жету жолындағы кедергілерді бірлікті жеңіп бару; «жəрдем бер» деп ... ... ... ғана ... ... ... мұқтаж болғанның
бəріне көмек көрсету; ... ... ... өз ... ... ... тəрбиеленуші проблемаларын өз назарында ұстай білуі;
тəрбиешінің кəсіби деңгейінің жоғары болуы.
Педагогикалық қолдаудың көрініс формалары – жылы ... ... ... ... ...... беру; тəрбиеленушіге сенім; оның құқығын қорғау;
тəрбиешінің ... ... ... қатынасы; шəкірттің қандай да табысын
көре танып, оған ұнамды баға беруден ... жəне ... ... 1) ... баршасына бағытталып,
оларға деген қамқорлық пен сенім ... ... ... ... ... ... жағдайын түзуге көмегін тигізеді; 2)
жеке тұлғаға бағытталып, оның дамуына, білім игеруіне, ... ... ... ... жəрдем көрсетіп, азаматтың өзгерістерін
диагностикалап ... ... ... ... ... ... қолдаудың мазмұны – адамды алда
көздеген нəтижелерден алшақтататын кедергілерді жеңу жолдарын ... ... ... ... (тұлғалық) «Мен» - кедергілер: өз бетінше дербес шешім
қабылдауға қажет ақпараттың болмауы ... ... ... сол ... адамның қосымша еңбектенуінің қажеттігі (қол ұшы жəрдем беріп,
ынтасын көтеру); тұлғаны күйзеліске келтіретін ... ... ... білім жəне тəжірибе жетіспеуі; - объектив
(əлеуметтік) «Олар» - кедергілер: (əлеуметтік орта – мұғалімдер, ... ... ... жəне басқалар).
- материалдық кедергілер (отбасының қаржылық жағдайы жəне т.б.).
6. Тəрбие əдістерін таңдау
Тəрбие əдістерін таңдау – күрделі проблемалардың бірі.
Тəрбиешінің кəсіби ... ... ... ... ... əрі ... пайдалануы көптеген қалыптасқан шарттар ... ... ... ... ... ... тəрбие мақсаттары
мен міндеттері; тəрбиеленушілердің жас жəне ... ... ... шəкірттердің қызығулары мен қажеттері; оларды қоршаған ... ... ... ... ... ... ... тəрбиешінің өз басы мүмкіндіктері.
Тəрбие əдісін таңдау негізінде тəрбиеші мен ... ... ... ... шарт. Қолданылатын əдістердің тиімділігі келесі
жағдайларға байланысты: таңдалған əдістің шынайы əрі ... ... ... қолдану мезетіндегі тəрбиеленушілердің психологиялық
қалпын кəсіби көрегендікпен сезе білу; əрқилы ... ... ... пайдалану; таңдалған əдісті тəрбие шараларымен ... ... ... ... ... ... ... пайдалану.
Тəрбие əдісін таңдай отырып, тəрбиеші əрбір тəрбиеленушіге өз
жасампаздық іскерлігін ... ... ... ... ... ... ... білуге, нəтижелерді болжастыруға, көзделген
мақсатты іске асыруға толық мүмкіндік ... ... ... мен ... ... əдіс, тəсілдері мəнін қалай түсіндірер едіңіз?
2. Тəрбие əдістері қалай топтастырылады?
3. Əміршіл-əкімшіл жəне гуманистік педагогикадағы ... ... ... ... ... ... мəні ... Тəрбие əдісін таңдауда қандай шарттарды ескеру қажет?

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары мектепте оқытудың ерекшеліктері8 бет
Оқу əдістері жəне құрал жабдықтары 12 бет
Білім басқарудың мемлекеттік – қоғамдық жүйелері10 бет
Бала тәрбиесіндегі жаттықтыру істерінің тиімділігі20 бет
Тəрбиенің жалпы заңдылықтары мен принциптері 12 бет
Мектепішілік басқарудағы тың енгізулер бағдары4 бет
Тəрбие мəн-мағынасы 9 бет
Тəрбие процесінің мазмұны 14 бет
Тəрбие құрал-жабдықтары мен формалары5 бет
Тəрбие құралы – əлеуметтік орта7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь