Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері (Н.Н.Ланге, В.В.Вундт, И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)

Зейін - психологиялық феномен, ол туралы пікірталастар ғасырлар бойы жалғасып келеді. Зейін барлық психикалық құбылыстарға қатысы бар, оны зейіннің динамикалық сипаты (шоғырлануы, тұрақтылығы, көлемі, бөлінуі) арқылы зерттеуге болады. Зейін – сезім мүшелері арқылы бір ақпаратты іріктейтін басқаларды елемейтін үрдіс болып табылады.
Ғалымдардың бір қатары зейін тәуелсіз үрдіс ретінде өмір сүре алмайды, ол тек қана кез келген психикалық үрдістің немесе адам іс-әрекетінің бір жағы ретінде көріну деп тұжырымдайды. Басқалары зейінді тәуелсіз үрдіс, өзінің ерекшелігі бар, олар анатомиялық және физиологиялық өзін басқаратын құрылымына сүйеніп басқа таным үрдістерінің міндетін атқыруын, динамикасын және психикалық ахуалдың ерекшеліктерін қарастырғанда маңызы бар екенін айтады.
Адамға тән әрекеттің кез келген түрінде зейін орын алмаса, оның нәтижелі болуы қиын. Орыс педагогикасының атасы К.Д. Ушинский (1824-1870) зейіннің маңызын былайша көрсеткен еді. «Зейін адам санасынан қорытылып өтетін барлық ойды аңғартатын, адам жанының жалғыз ғана есігі болып табылады, демек, бұл есікке ілімнің бірде-бір сөзі соқпай өте алмайды, егер де ол соқпай өтсе, онда баланың санасында ештеңе де қалмайды».
Зейінді психикалық процестердің тобына жатқызу дұрыс болмас. Өйткені адам өз өмірінің әрбір кезеңдерінде бір нәрсені қабылдайды не есіне түсіреді, бірер нәрсені қиялдайды, бір нәрсе жөнінде ойлайды. Ал зейін болса, өз алдына бұлардай дербес кездеспейтін, қайта солармен бірлесіп келетін психикалық әрекеттің айрықша бір жағы, сананың ерекше сипаты болып табылады. Психикалық құбылыстар зейінге түрліше әсер етеді. Сезім зейінді күшейте түсуге не оны бөліп жіберуге себепші болады.
1. Вопросы психологии вниания Выпуск V. Саратов 1973.
2. Мұқанов М.М, Зейінді тәрбиелеу Алматы: 1960.
3. Жарықбаев, О.Саңғылбаев. Психология. Энциклопедиялық сөздік ,-Алматы. 2011.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
СӨЖ
Тақырыбы: Зейін теориялары және ... ... ... ... ... И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)
Орындаған: Маликрамова А.Р.
Тобы: ПХ-415
Тексерген: Едигенова А.Ж.
Семей қаласы
2015
Зейін - психологиялық феномен, ол ... ... ... бойы ... ... Зейін барлық психикалық құбылыстарға қатысы бар, оны зейіннің динамикалық сипаты (шоғырлануы, тұрақтылығы, көлемі, бөлінуі) арқылы зерттеуге болады. Зейін - ... ... ... бір ... іріктейтін басқаларды елемейтін үрдіс болып табылады.
Ғалымдардың бір қатары зейін тәуелсіз үрдіс ретінде өмір сүре алмайды, ол тек қана кез ... ... ... ... адам ... бір жағы ... ... деп тұжырымдайды. Басқалары зейінді тәуелсіз үрдіс, өзінің ерекшелігі бар, олар анатомиялық және ... өзін ... ... ... ... таным үрдістерінің міндетін атқыруын, динамикасын және психикалық ахуалдың ерекшеліктерін қарастырғанда маңызы бар екенін айтады.
Адамға тән әрекеттің кез келген ... ... орын ... оның ... ... ... Орыс педагогикасының атасы К.Д. Ушинский (1824-1870) зейіннің маңызын былайша көрсеткен еді. .
Зейінді психикалық процестердің тобына жатқызу ... ... ... адам өз ... ... ... бір ... қабылдайды не есіне түсіреді, бірер нәрсені қиялдайды, бір нәрсе жөнінде ойлайды. Ал ... ... өз ... ... ... ... қайта солармен бірлесіп келетін психикалық әрекеттің айрықша бір жағы, сананың ерекше сипаты болып табылады. Психикалық құбылыстар зейінге түрліше әсер ... ... ... күшейте түсуге не оны бөліп жіберуге себепші болады.
И.П. Павлов, егер ми қабығының бір алабында қозу процесі пайда ... ... ... ... ... тежелу процестері пайда болатындығын айтқан. Мәселен, адам бар ойымен іске қызу ... ... ... туралы жөнді ойлай алмайды. Осы кезде мидың бір алабында күшті процесі болып жатады да, айналасындағы алаптарда тежелу болады.
Зейіннің физиологиялық ... орыс ... ... ... ... доминанта теориясы бойынша да жақсы түсінуге болады. Сыртқы дүниенің көптеген тітіркендіргіштерінің ішінде біреуі миға көбірек әсер етеді де, ... бір ... ... күштірек қоздырады, осындай алапты доминантадеп атаған. Мидың осы күшті қозғыш алабы қалған алаптардағы әлсіз қозу ... ... ... алып ... ... ... күшті қозған алабы онан бетер күшейеді. Мәселен, қызық кітапқа беріле оқығанда адамға ... ... ... ... ... қайта олардың біздің ойымыздың күшеюіне жәрдемдесетіні байқалады. ... адам бар ... ... ... ... ... қасындағы бөгде тітіркендіргіштерден қашпауы керек. Бұл біздің басқа нәрсеге көңіл аудармай, үңіліп отырған әрекетімізге мейлінше беріле түсуге жәрдемдеседі. ... ... ... ... басыңқы қозу әлсіз тітіркендіргіштерден болған қозуларды өзіне тартып алып, солардың есебінен ... ... ... доминанта теориясының мәнін И.П.Павловтың дейтін теориясы онан сайын толықтыра түседі.
И.П. Павловтың оптимальдық қозу ... ... ... ... ... ... ... өте жақсы түсіндіреді.
Қозу процесі ешқашан да ми қабығына ... ... ... ... онда әр уақытта қозу пайда болатындай жағымды жасалып отырады. Оптимальдық қозуы бар осы алап -- ми ... ... ... ... зейіннің физиологиялық негізі. Бұл жөнінде И. П. Павлов былай дейді: . Ұлы физиолог оптимальдық қозу ... ... ... айта ... оның мида ... ... өзі зейін бағытының да өзгеріп отыруы деп түсіндірді. Мидағы тежелулердің бірінен екінші сапқа түсуі, біреулерінің күшейіп, ... ... ... осы ... қозу ... ... ... Оптимальдық қозуы бар алап мидың басқа бөліктеріндегі тежелуді күшейтеді.Мұндай ... адам ... бір ... ... ... да, ол ... ... байқамайтын болады. Оптимальдық қозу алабын екінші сигнал жүйесінен шыққан сигналдар қуаттап отыратындығын, сөздік сигналдар ми қабығындағы осындай алаптардың бір-біріне ... ... ... ... келгенде, психикалық әрекеттің талғамалы сипатта болатынын жақсы көрсетеді.
Психология тарихында ... ... ... үлкен орын беріп, құрастырған Н.Н.Ланге. Ол өзінің еңбегінде ос мәселе туралы жазды. Н.Н.Ланге ... ... ... тек қана оның ... қозғалысы деп есептемейді, еріктік зейін ол түйсіктің қозғалыстық және еске түсірудің арасындағы ... ... ... көп тараған теориялардың бірін Т. Рибо ұсынды. Оның ... ... ... ... ... болуына қарамастан, әрқашанда эмоциялармен байланысты және эмоциялар ... ... Т. ... ... және ... ... арасындағы ерекше тығыз байланысты қарастырды. Оның айтуы бойынша, зейіннің осындай интенсивтілігі және ұзақтығы эмоционалды жағдай объектісінің интенсивтілігі және ... ... ... ... зейін жалпы эффективті күйге тәуелді. Зейін жағдайы әрқашанда тек эмоционалды күйзелістермен ғана емес, сонымен қатар дене өлшемінің және ... ... ... ... ... ... ... Рибо үшін психикалық үрдістердің және қалыптардың физиологиялық өзара байланысы ерекше болды, және де осы жағдай, бізді қызықтыратын ... оның ... ... Осы ... ... ала ... Т. Рибо ... психофизикалық деп атауға болады. Қозғалыстың зейін актісіндегі маңыздылығын Т. Рибо келесі түрде көрсетті. Қозғалыс физиологиялық тұрғыда берілген сана ... күш бере ... оны ... мүшелері үшін, зейін, көру және есту, басқару және көрумен байланысты қозғалыстарды шоғырландыру және тежеу ... ... ... күш зейінді жинақтайды және тежейді, әрқашанда дене негізіне ... Т. ... ойы ... зейіннің қозғалыс нәтижелігі мыналардан құралады: кейбір түйсіктер, ойлар, есте сақтаулар. Бұл құрылымдар басқа қозғалыс белсенділіктерімен салыстырғанда ерекше интенсителінеді және ... ... ... ... - ... ... құпиясы болып табылады. Қажетті қозғалысты ырықты түрде қайталау негізінде зейінімізді осы қозғалысқа аударамыз. Т. Рибо ұсынған зейіннің моторлы ... ... ... ... ... ... тағы бір теорияны Д.Н. Узнадзе ұсынды. Оның ... ... ... ... ... ... ағзада пайда болатын және келесі әсерлерге реакцияларын анықтайтын алғашқы құрылымның ерекше қалпымен ұштасты. Мысалы, егер ... ... ... ... ... салмағы жағынан әртүрлі екі бірдей шар ұстатсақ, ол адам шарлардың салмақтарын әртүрлі бағалайды. Қайталанған жағдайда, қолына бұрын ... ... шар ... ... ... ... көрінеді. Осындай иллюзия байқалатын адамдарда, заттардың салмақтарын қабылдауы бойынша белгілі бір құрылым ... ... ... ойы бойынша, құрылым зейін үрдісімен тікелей байланысты және адамның ішкі ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі.
Зейіннің болмауымен байланысты субъектінің белгілі психикалық қатарының, сезімдерінің ойларының, образдарының пайда болуы осылайша түсіндіріледі. Әрбір белгі құрылым жағдайының өзектілігі негізінде ... ... ... ... ... мазмұндар туады.
Д.Н. Узнадзе теориясында құрылым және объектілеу түсініктері бір-бірімен байланысты. Ол белгілі бір бейне құрылымы немесе әсерленуі ... ... ... ... ... ... ... трактатталады. Осы бейне немесе әсер зейіннің объектісі болады .
Зейін туралы қызықты теориялық тұжырымды П. Я. Гальперин ұсынды.
Ол тұжырымның негізгілері мынадай:
1. ... - ... ... әрекетінің бір сәті болып табылады. Ол бейне мазмұнына, ойлауға бағытталған, яғни берілген уақытта адам психикасының феномені болып табылатын психологиялық әрекет ... ... ... ... ... ... ... түрінде көрінеді. Адамның әр әрекеті бағдарлау, орындау және бақылау бөлімдерінен тұрады.
3. Белгілі бір өнім шығаратын әрекеттерге қарағанда, бақылау ... ... ... өз ... ... болмайды.
4. Зейін дербес, нақты акт ретінде, ой әрекеті кезінде ғана емес, сонымен қатар қысқартылған әрекет ... де ... ... ... ... ... болмайды. Зейін қандай бір үрдісті жақсартуға негіз болған жағдайда, бақылау әрекеті ғана бағалайды.
5. Зейін үрдісінде бақылау критерийі, шаралар, үлгі ... ... ... ... ... ... көмегімен жасалады.
6. Ырықты зейін жоспарлы түрде жасалатын зейін, яғни алдын-ала ... ... ... ... ... жаңа ... ... үшін, негізгі әрекетке қосымша әрекеттермен бірлестікте жүргізу барысын, нәтижелерді тексеру, сәйкес жоспар жасап ... ... ... ... ... ... ... және ырықсыз функцияларын орындайтын, белгілі зейін актілерінің барлығы жаңа ой әрекетінің ... ... ... ... ... вниания Выпуск V. Саратов 1973.
* Мұқанов М.М, Зейінді тәрбиелеу Алматы: 1960.
* Жарықбаев, О.Саңғылбаев. Психология. Энциклопедиялық сөздік ,-Алматы. 2011.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Психология пән ретінде. XIX ғ. 60 жылдары мен қазіргі уақыт7 бет
Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері8 бет
Адам санасы4 бет
В. Вундттың психологияда сіңірген еңбегі7 бет
Джемс-Ланге теориясы және оның позитивтік психологиядағы эмоциялар туралы түсініктің дамуындағы рөлі5 бет
Тұлға туралы ақпарат3 бет
Тұлға туралы теориялар7 бет
Тұлға туралы теориялар жайлы ақпарат5 бет
1. Вирустардың организмге енуі, таралуы, орналасуы. Инфекция түрлері және оларға сипаттама. 2. Иммунитеттің механизмдері. Иммунитеттің гуморальдық, клеткалық, жалпы физиологиялық фактролары11 бет
Іс-әрекет және мінез-құлық мотивациясы. сана мен зейін бірлестігі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь